Mahābhārata · Adhyāya 12.289
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.289.1
पितामह महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद ।
अस्मिन्वृत्रवधे तात विवक्षा मम जायते ॥ १२.२८९.१ ॥
Abuelo, gran sabio, experto en todas las escrituras. Querido, en mí surge el deseo de preguntar sobre esta muerte de Vṛtra.
12.289.2
ज्वरेण मोहितो वृत्रः कथितस्ते जनाधिप ।
निहतो वासवेनेह वज्रेणेति ममानघ ॥ १२.२८९.२ ॥
Señor de los pueblos, me dijiste que Vṛtra, desconcertado por la fiebre, fue muerto aquí por Vāsava con el rayo. Así lo he entendido, oh sin mancha.
12.289.3
कथमेष महाप्राज्ञ ज्वरः प्रादुर्बभूव ह ।
ज्वरोत्पत्तिं निपुणतः श्रोतुमिच्छाम्यहं प्रभो ॥ १२.२८९.३ ॥
Gran sabio, ¿cómo surgió esta fiebre? Señor, deseo escuchar con detalle el origen de la fiebre.
12.289.4
शृणु राजञ्ज्वरस्येमं संभवं लोकविश्रुतम् ।
विस्तरं चास्य वक्ष्यामि यादृशश्चैव भारत ॥ १२.२८९.४ ॥
Escucha, oh rey, el origen de esta fiebre, célebre en los mundos. Oh descendiente de Bharata, también te contaré su extensión y cómo es.
12.289.5
पुरा मेरोर्महाराज शृङ्गं त्रैलोक्यविश्रुतम् ।
ज्योतिष्कं नाम सावित्रं सर्वरत्नविभूषितम् ॥ १२.२८९.५ ॥
Oh gran rey, en otro tiempo hubo un pico del Meru, famoso en los tres mundos. Se llamaba Jyotiṣka, pertenecía a Savitṛ y estaba adornado con todas las gemas.
12.289.6
अप्रमेयमनाधृष्यं सर्वलोकेषु भारत ।
तत्र देवो गिरितटे हेमधातुविभूषिते ॥ १२.२८९.६ ॥
Oh descendiente de Bharata, era inconmensurable e inexpugnable en todos los mundos. Allí, en la ladera del monte adornada con minerales de oro, habitaba un dios.
12.289.7
पर्यङ्क इव विभ्राजन्नुपविष्टो बभूव ह ।
शैलराजसुता चास्य नित्यं पार्श्वे स्थिता बभौ।
तथा देवा महात्मानो वसवश्चामितौजसः ॥ १२.२८९.७ ॥
Él estaba sentado resplandeciendo como un lecho, y la hija del rey de las montañas siempre permanecía de pie a su lado, resplandeciendo. Asimismo, los dioses magnánimos y los Vasus de poder inmensurable (estaban allí).
12.289.8
तथैव च महात्मानावश्विनौ भिषजां वरौ ।
तथा वैश्रवणो राजा गुह्यकैरभिसंवृतः ॥ १२.२८९.८ ॥
Asimismo, los dos Aśvin, magnánimos y los mejores de los médicos (estaban allí), y también el rey Vaiśravaṇa, rodeado por los Guhyaka (estaba allí).
12.289.9
यक्षाणामीश्वरः श्रीमान्कैलासनिलयः प्रभुः ।
शङ्खपद्मनिधिभ्यां च लक्ष्म्या परमया सह।
उपासन्त महात्मानमुशना च महाकविः ॥ १२.२८९.९ ॥
El señor de los Yakṣa, glorioso, morador del Kailāsa, el poderoso señor, junto con los tesoros Śaṅkha y Padma y con la suprema Lakṣmī, y el gran poeta Uśanas adoraban a aquel de alma magnánima.
12.289.10
सनत्कुमारप्रमुखास्तथैव च महर्षयः ।
अङ्गिरः प्रमुखाश्चैव तथा देवर्षयोऽपरे ॥ १२.२८९.१० ॥
Asimismo, los grandes sabios encabezados por Sanatkumāra, los encabezados por Aṅgiras y los demás devarṣi (estaban allí).
12.289.11
विश्वावसुश्च गन्धर्वस्तथा नारदपर्वतौ ।
अप्सरोगणसङ्घाश्च समाजग्मुरनेकशः ॥ १२.२८९.११ ॥
El gandharva Viśvāvasu, Nārada y Parvata (estaban allí), y bandas de apsaras se reunieron allí en gran número.
12.289.12
ववौ सुखः शिवो वायुर्नानागन्धवहः शुचिः ।
सर्वर्तुकुसुमोपेताः पुष्पवन्तो द्रुमास्तथा ॥ १२.२८९.१२ ॥
Sopló un viento agradable, propicio y puro, que portaba muchas fragancias, y los árboles en flor, dotados de flores de todas las estaciones, (estaban allí).
12.289.13
तथा विद्याधराश्चैव सिद्धाश्चैव तपोधनाः ।
महादेवं पशुपतिं पर्युपासन्त भारत ॥ १२.२८९.१३ ॥
Asimismo, los Vidyādharas, los Siddhas y los ascetas ricos en austeridad rodeaban y honraban a Mahādeva, señor de los seres, oh Bhārata.
12.289.14
भूतानि च महाराज नानारूपधराण्यथ ।
राक्षसाश्च महारौद्राः पिशाचाश्च महाबलाः ॥ १२.२८९.१४ ॥
Y también había seres, oh gran rey, que adoptaban formas diversas, los terribles rākṣasas y los poderosos piśācas.
12.289.15
बहुरूपधरा हृष्टा नानाप्रहरणोद्यताः ।
देवस्यानुचरास्तत्र तस्थिरे चानलोपमाः ॥ १२.२८९.१५ ॥
Portando muchas formas, alegres, alzando diversas armas, los servidores del dios se mantenían allí, semejantes al fuego.
12.289.16
नन्दी च भगवांस्तत्र देवस्यानुमते स्थितः ।
प्रगृह्य ज्वलितं शूलं दीप्यमानं स्वतेजसा ॥ १२.२८९.१६ ॥
Allí también estaba el bienaventurado Nandī, con el consentimiento del dios, sosteniendo un tridente ardiente, resplandeciendo con su propio esplendor.
12.289.17
गङ्गा च सरितां श्रेष्ठा सर्वतीर्थजलोद्भवा ।
पर्युपासत तं देव रूपिणी कुरुनन्दन ॥ १२.२८९.१७ ॥
El Gaṅgā, la mejor de los ríos, nacida de las aguas de todos los vados sagrados, encarnada en forma corpórea, atendía a aquel dios, oh alegría de los Kurus.
12.289.18
स एवं भगवांस्तत्र पूज्यमानः सुरर्षिभिः ।
देवैश्च सुमहातेजा महादेवो व्यतिष्ठत ॥ १२.२८९.१८ ॥
Así adorado allí por dioses y videntes, el bienaventurado Mahādeva, de gran esplendor, permaneció de pie.
12.289.19
कस्यचित्त्वथ कालस्य दक्षो नाम प्रजापतिः ।
पूर्वोक्तेन विधानेन यक्ष्यमाणोऽन्वपद्यत ॥ १२.२८९.१९ ॥
Entonces, tras cierto tiempo, Dakṣa, señor de las criaturas, se dispuso a celebrar un sacrificio según el rito ya descrito.
12.289.20
ततस्तस्य मखं देवाः सर्वे शक्रपुरोगमाः ।
गमनाय समागम्य बुद्धिमापेदिरे तदा ॥ १२.२८९.२० ॥
Entonces todos los dioses, encabezados por Śakra, se reunieron y resolvieron acudir a su sacrificio.
12.289.21
ते विमानैर्महात्मानो ज्वलनार्कसमप्रभैः ।
देवस्यानुमतेऽगच्छन्गङ्गाद्वारमिति श्रुतिः ॥ १२.२८९.२१ ॥
Aquellos dioses magnánimos, en carros celestes tan brillantes como el fuego y el sol, partieron con permiso del dios hacia la puerta del Ganges, según se oye.
12.289.22
प्रस्थिता देवता दृष्ट्वा शैलराजसुता तदा ।
उवाच वचनं साध्वी देवं पशुपतिं पतिम् ॥ १२.२८९.२२ ॥
Al ver partir a los dioses, la virtuosa hija del rey de las montañas dijo entonces estas palabras a su esposo, el dios Paśupati.
12.289.23
भगवन्क्वनु यान्त्येते देवाः शक्रपुरोगमाः ।
ब्रूहि तत्त्वेन तत्त्वज्ञ संशयो मे महानयम् ॥ १२.२८९.२३ ॥
Oh bendito, ¿adónde van estos dioses encabezados por Śakra? Dímelo con verdad, oh conocedor de la verdad; esta es una gran duda para mí.
12.289.24
दक्षो नाम महाभागे प्रजानां पतिरुत्तमः ।
हयमेधेन जयते तत्र यान्ति दिवौकसः ॥ १२.२८९.२४ ॥
Oh muy afortunada, existe Dakṣa por nombre, el señor más excelso de las criaturas; él triunfa mediante el sacrificio del caballo, y es allí adonde van los moradores del cielo.
12.289.25
यज्ञमेतं महादेव किमर्थं नाधिगच्छति ।
केन वा प्रतिषेधेन गमनं ते न विद्यते ॥ १२.२८९.२५ ॥
Gran dios, ¿por qué no alcanzas este sacrificio? ¿O por qué prohibición no existe tu ida allí?
12.289.26
सुरैरेव महाभागे पूर्वमेतदनुष्ठितम् ।
यज्ञेषु सर्वेषु मम न भाग उपकल्पितः ॥ १२.२८९.२६ ॥
Oh afortunada, en el pasado esto fue realizado solo por los dioses; en todos los sacrificios no se me asignó ninguna parte.
12.289.27
पूर्वोपायोपपन्नेन मार्गेण वरवर्णिनि ।
न मे सुराः प्रयच्छन्ति भागं यज्ञस्य धर्मतः ॥ १२.२८९.२७ ॥
Oh mujer de hermosa tez, por el camino establecido de antaño, los dioses no me dan mi parte del sacrificio según el dharma.
12.289.28
भगवन्सर्वभूतेषु प्रभावाभ्यधिको गुणैः ।
अजय्यश्चाप्यधृष्यश्च तेजसा यशसा श्रिया ॥ १२.२८९.२८ ॥
Oh bendito señor, eres superior entre todos los seres en cualidades y poder, invencible e inatacable por esplendor, fama y gloria.
12.289.29
अनेन ते महाभाग प्रतिषेधेन भागतः ।
अतीव दुःखमुत्पन्नं वेपथुश्च ममानघ ॥ १२.२८९.२९ ॥
Oh afortunado, oh sin pecado, por esta prohibición de tu parte ha surgido en mí un dolor extremo, y mi cuerpo tiembla.
12.289.30
एवमुक्त्वा तु सा देवी देवं पशुपतिं पतिम् ।
तुष्णींभूताऽभवद्राजन्दह्यमानेन चेतसा ॥ १२.२८९.३० ॥
Así habló, oh rey, y la diosa quedó en silencio ante el dios Paśupati, su esposo, con la mente ardiendo.
12.289.31
अथ देव्या मतं ज्ञात्वा हृद्गतं यच्चिकीर्षितम् ।
स समाज्ञापयामास तिष्ठ त्वमिति नन्दिनम् ॥ १२.२८९.३१ ॥
Entonces, al conocer el deseo oculto en el corazón de la diosa, ordenó a Nandin: «Quédate aquí».
12.289.32
ततो योगबलं कृत्वा सर्वयोगेश्वरेश्वरः ।
तं यज्ञं स महातेजा भीमैरनुचरैस्तदा ॥ १२.२८९.३२ ॥
Entonces, el de gran esplendor, señor de los señores de todos los yogas, usando el poder del yoga, con sus terribles seguidores en aquel momento…
12.289.33
सहसा घातयामास देवदेवः पिनाकधृत् ।
केचिन्नादानमुञ्चन्त केचिद्धासांश्च चक्रिरे ॥ १२.२८९.३३ ॥
El dios de los dioses, portador del arco Pināka, lo hizo abatir de repente. Algunos lanzaron gritos y otros rieron.
12.289.34
रुधिरेणापरे राजंस्तत्राग्निं समवाकिरन् ।
केचिद्यूपान्समुत्पाट्य व्याक्षिपन्विकृताननाः ॥ १२.२८९.३४ ॥
Oh rey, otros allí esparcieron sangre sobre el fuego, y algunos, arrancando los postes sacrificiales, los arrojaron por todas partes con rostros deformados.
12.289.35
आस्यैरन्ये चाग्रसन्त तथैव परिचारकान् ।
ततः स यज्ञो नृपतेर्वध्यमानः समन्ततः ॥ १२.२८९.३५ ॥
Otros, con sus bocas, devoraron igualmente a los sirvientes. Entonces aquel sacrificio del rey, golpeado por todos lados…
12.289.36
आस्थाय मृगरूपं वै स्वमेवाभ्यगमत्तदा ।
तं तु यज्ञं तथारूपं गच्छन्तमुपलभ्य सः ॥ १२.२८९.३६ ॥
Entonces tomó la forma de un ciervo y se fue a su propio lugar; y al percibir aquel sacrificio que se alejaba en esa forma, él…
12.289.37
धनुरादाय बाणेन तदान्वसरत प्रभुः ।
ततस्तस्य सुरेशस्य क्रोधादमिततेजसः ॥ १२.२८९.३७ ॥
Tomando su arco y su flecha, el señor la persiguió. Entonces, por la ira de aquel señor de los dioses, de inmensurable esplendor…
12.289.38
ललाटात्प्रसृतो घोरः स्वेदबिन्दुर्बभूव ह ।
तस्मिन्यतितमात्रे च स्वेदबिन्दौ तदा भुवि ॥ १२.२८९.३८ ॥
De su frente brotó una terrible gota de sudor y así surgió. Y en cuanto aquella gota de sudor cayó sobre la tierra…
12.289.39
प्रादुर्बभूव सुमहानग्निः कालानलोपमः ।
तत्र चाजायत तदा पुरुषः पुरुषर्षभ ॥ १२.२८९.३९ ॥
Entonces apareció un gran fuego, semejante al fuego del fin de los tiempos; y allí, oh mejor de los hombres, nació entonces un ser.
12.289.40
ह्रस्वोऽतिमात्रं रक्ताक्षो हरिश्मश्रुर्विभीषणः ।
ऊर्ध्वकेशोऽतिरोमाङ्गः श्येनोलूकस्तथैव च ॥ १२.२८९.४० ॥
Era sumamente bajo, de ojos rojos, de barba leonada, terrible; su cabello se erguía, su cuerpo era muy peludo; era semejante al halcón y al búho, y así también.
12.289.41
करालकृष्णवर्णश्च रक्तवासास्तथैव च ।
तं यज्ञं सुमहासत्वोऽदहत्कक्षमिवानलः ॥ १२.२८९.४१ ॥
De terrible tez oscura, vestido de rojo, y así también. Aquel de gran poder quemó aquel sacrificio como el fuego quema la hierba seca.
12.289.42
व्यचरत्सर्वतो देवान्प्राद्रवत्स ऋषींस्तथा ।
देवाश्चाप्याद्रवन्सर्वे ततो भीता दिशो दश ॥ १२.२८९.४२ ॥
Vagó por todas partes entre los dioses, y asimismo se abalanzó sobre los videntes. Entonces todos los dioses, aterrados, huyeron hacia las diez direcciones.
12.289.43
तेन तस्मिन्विचरता पुरुषेण विशांपते ।
पृथिवी ह्यचलद्राजन्नतीव भरतर्षभ ॥ १२.२८९.४३ ॥
Por aquel ser que vagaba, oh señor de los pueblos, la tierra tembló en gran manera, oh toro de los Bharatas, oh rey.
12.289.44
हाहाभूतं जगत्सर्वमुपलक्ष्य तदा प्रभुः ।
पितामहो महादेवं दर्शयन्प्रत्यभाषत ॥ १२.२८९.४४ ॥
Al ver que todo el mundo se había convertido en lamentos de alarma, entonces el señor Abuelo respondió, mostrándoselo a Mahādeva.
12.289.45
भवतोपि सुराः सर्वे भागं दास्यन्ति वै प्रभो ।
क्रियतां प्रतिसंहारः सर्वदेवेश्वर त्वया ॥ १२.२८९.४५ ॥
Oh señor, también todos los dioses te darán una parte. Oh señor de todos los dioses, haz que esto sea retirado por ti.
12.289.46
इमा हि देवताः सर्वा ऋषयश्च परंतप ।
तव क्रोधान्महादेव न शान्तिमुपलेभिरे ॥ १२.२८९.४६ ॥
Oh abrasador de enemigos, todos estos dioses y sabios, oh Mahādeva, no han hallado paz por tu ira.
12.289.47
यश्चैष पुरुषो जातः स्वेदात्ते विबुधोत्तम ।
ज्वरो नामैष धर्मज्ञ लोकेषु प्रचरिष्यति ॥ १२.२८९.४७ ॥
Aquel ser nacido de tu sudor, el mejor de los dioses, oh conocedor del dharma, vagará por los mundos con el nombre de Fiebre.
12.289.48
एकीभूतस्य न त्वस्य धारणे तेजसः प्रभो ।
समर्था सकला पृथ्वी बहुधा सृज्यतामयम् ॥ १२.२८९.४८ ॥
Oh señor, toda la tierra no es capaz de sostener este esplendor reunido en uno. Que sea creado de muchas maneras.
12.289.49
इत्युक्तो ब्रह्मणा देवो भागे चापि प्रकल्पिते ।
भगवन्तं तथेत्याह ब्रह्माणममितौजसम् ॥ १२.२८९.४९ ॥
Así habló Brahmā; y asignada la porción, el dios dijo a Brahmā, de poder inmensurable: «Así sea».
12.289.50
परां च प्रीतिमगमदुत्स्मयंश्च पिनाकधृत् ।
अवाप च तदा भागं यथोक्तं ब्रह्मणा भवः ॥ १२.२८९.५० ॥
El portador del Pināka, muy complacido y sonriendo, obtuvo entonces la porción tal como Brahmā la había declarado.
12.289.51
ज्वरं च सर्वधर्मज्ञो बहुधा व्यसृजत्तदा ।
शान्त्यर्थं सर्वभूतानां शृणु तच्चापि पुत्रक ॥ १२.२८९.५१ ॥
Entonces el conocedor de todos los deberes creó fiebres de muchas formas, para apaciguar a todos los seres. Escucha también eso, hijo mío.
12.289.52
शीर्षाभितापो नागानां पर्वतानां शिलाजतु ।
अपां तु नीलिकां विद्धि निर्मोकं भुजगेषु च ॥ १२.२८९.५२ ॥
Sabe que el ardor de cabeza pertenece a las serpientes, el betún de montaña a las montañas, el tinte azul a las aguas, y la muda a las serpientes.
12.289.53
खोरकः सौरभेयाणामूषरं पृथिवीतले ।
पशूनामपि धर्मज्ञ दृष्टिप्रत्यवरोधनम् ॥ १२.२८९.५३ ॥
La enfermedad de las pezuñas del ganado y la tierra estéril y salitrosa sobre la superficie de la tierra; y, oh conocedor del deber, la obstrucción de la vista de los animales.
12.289.54
रन्ध्रागतमथाश्वानां शिखोद्भेदश्च बर्हिणाम् ।
नेत्ररोगः कोकिलानां ज्वरः प्रोक्तो महात्मना ॥ १२.२८९.५४ ॥
La enfermedad que entra en los caballos por sus orificios, la rotura de la cresta de los pavos reales, la enfermedad ocular de los cuclillos y la fiebre: esto declaró el de gran alma.
12.289.55
अवीनां पित्तभेदश्च सर्वेषामिति नः श्रुतम् ।
शुकानामपि सर्वेषां हिक्किका प्रोच्यते ज्वरः ॥ १२.२८९.५५ ॥
Hemos oído que las ovejas padecen trastornos de la bilis, y que a todos los loros se les llama fiebre del hipo.
12.289.56
शार्दूलष्वथ धर्मज्ञ श्रमो ज्वर इहोच्यते ।
मानुषेषु तु धर्मज्ञ ज्वरो नामैष विश्रुतः ॥ १२.२८९.५६ ॥
Entre los tigres se llama fiebre de fatiga; pero entre los humanos, oh conocedor del dharma, esta misma fiebre es conocida con el nombre de fiebre.
12.289.57
मरणे जन्मनि तथा मध्ये चाविशते नरम् ।
एतन्माहेश्वरं तेजो ज्वरो नाम सुदारुणः ॥ १२.२८९.५७ ॥
En la muerte, en el nacimiento y también en el medio, entra en el hombre; este es el esplendor de Maheśvara, la fiebre por nombre, muy terrible.
12.289.58
नमस्यश्चैव मान्यश्च सर्वप्राणिभिरीश्वरः ।
अनेन हि समाविष्टो वृत्रो धर्मभूतां वरः ॥ १२.२८९.५८ ॥
El Señor es quien debe ser reverenciado y honrado por todas las criaturas; poseído por esto, Vṛtra, el mejor de los justos, quedó afligido.
12.289.59
व्यजृम्भत ततः शक्रस्तस्मै वज्रमवासृजत् ।
प्रविश्य बज्रं वृत्रं च दारयामासं भारत ॥ १२.२८९.५९ ॥
Entonces Indra se hinchó y lanzó el rayo contra él; oh Bhārata, el rayo entró y partió a Vṛtra en dos.
12.289.60
दारितश्च स वज्रेण महायोगी महासुरः ।
जगाम परमं स्थानं विष्णोरमिततेजसः ॥ १२.२८९.६० ॥
Partido por el rayo, aquel gran yogui, el gran asura, fue a la morada suprema de Viṣṇu, de esplendor sin límites.
12.289.61
विष्णुभक्त्या हि तेनेदं जगद्व्याप्तमभूत्पुरा ।
तस्माच्च निहतो युद्धे विष्णोः स्थानमवाप्तवान् ॥ १२.२८९.६१ ॥
Por su devoción a Viṣṇu, en otro tiempo llenó este mundo; por eso, muerto en la batalla, alcanzó la morada de Viṣṇu.
12.289.62
इत्येष वृत्रमाश्रित्य ज्वरस्य महतो मया ।
विस्तरः कथितः पुत्र किमन्यत्प्रब्रवीमि ते ॥ १२.२८९.६२ ॥
Así, tomando a Vṛtra como base, te he contado el detalle de la gran fiebre. Hijo, ¿qué más te diré?
12.289.63
इमां ज्वरोत्पत्तिमदीनमानसः ।
पठेत्सदा यः सुसमाहितो नरः।
विमुक्तरोगः स सुखी मुदा युतो ।
लभेत कामान्स यथा मनीषितान् ॥ १२.२८९.६३ ॥
El hombre que, con ánimo sereno y bien concentrado, recita siempre este origen de la fiebre, libre de enfermedad, feliz y lleno de gozo, obtiene los deseos que anhela.