มหาภารตะ · อัธยายะ 12.289
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.289.1
पितामह महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद ।
अस्मिन्वृत्रवधे तात विवक्षा मम जायते ॥ १२.२८९.१ ॥
ท่านปู่ ผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่ ผู้เชี่ยวชาญในคัมภีร์ทั้งปวง ลูกรัก ในใจของข้าพเจ้าเกิดความปรารถนาจะถามเรื่องการสังหารพฤตรานี้
12.289.2
ज्वरेण मोहितो वृत्रः कथितस्ते जनाधिप ।
निहतो वासवेनेह वज्रेणेति ममानघ ॥ १२.२८९.२ ॥
ท่านได้เล่าแก่ข้าพเจ้าแล้ว ว่าพฤตรถูกไข้ทำให้หลงใหล แล้วถูกอินทร์บุตรของวสุสังหารที่นี่ด้วยสายฟ้า ข้าแต่ผู้ไร้บาป ข้าพเจ้าได้ฟังมาอย่างนั้น
12.289.3
कथमेष महाप्राज्ञ ज्वरः प्रादुर्बभूव ह ।
ज्वरोत्पत्तिं निपुणतः श्रोतुमिच्छाम्यहं प्रभो ॥ १२.२८९.३ ॥
ข้าแต่ผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่ ไข้นี้เกิดขึ้นได้อย่างไร ข้าแต่พระองค์ ข้าพเจ้าประสงค์จะฟังที่มาของไข้โดยละเอียด
12.289.4
शृणु राजञ्ज्वरस्येमं संभवं लोकविश्रुतम् ।
विस्तरं चास्य वक्ष्यामि यादृशश्चैव भारत ॥ १२.२८९.४ ॥
ข้าแต่พระราชา จงฟังที่มาของไข้นี้ซึ่งเลื่องลือในโลก ข้าแต่ผู้สืบเชื้อสายภรตะ เราจะเล่าความยาวของเรื่องนี้ และลักษณะของมันด้วย
12.289.5
पुरा मेरोर्महाराज शृङ्गं त्रैलोक्यविश्रुतम् ।
ज्योतिष्कं नाम सावित्रं सर्वरत्नविभूषितम् ॥ १२.२८९.५ ॥
ในกาลก่อน ข้าแต่มหาราชา มียอดเขาเมรุที่เลื่องลือในสามโลก ชื่อว่าโชติษกะ เป็นของสาวิตฤ ประดับด้วยรัตนะทุกชนิด
12.289.6
अप्रमेयमनाधृष्यं सर्वलोकेषु भारत ।
तत्र देवो गिरितटे हेमधातुविभूषिते ॥ १२.२८९.६ ॥
ข้าแต่ผู้สืบเชื้อสายภรตะ ยอดเขานั้นประมาณมิได้และไม่มีใครข่มได้ในโลกทั้งปวง ที่นั้นบนไหล่เขาอันประดับด้วยแร่ทองคำ มีเทพองค์หนึ่งประทับอยู่
12.289.7
पर्यङ्क इव विभ्राजन्नुपविष्टो बभूव ह ।
शैलराजसुता चास्य नित्यं पार्श्वे स्थिता बभौ।
तथा देवा महात्मानो वसवश्चामितौजसः ॥ १२.२८९.७ ॥
พระองค์ประทับนั่งเปล่งรัศมีดุจแท่นบรรทม และธิดาของราชาแห่งภูเขายืนเคียงข้างพระองค์เป็นนิตย์ สว่างไสว เทพผู้ยิ่งใหญ่และวสุผู้มีพลังไม่มีประมาณก็อยู่ที่นั่นเช่นกัน
12.289.8
तथैव च महात्मानावश्विनौ भिषजां वरौ ।
तथा वैश्रवणो राजा गुह्यकैरभिसंवृतः ॥ १२.२८९.८ ॥
อัศวินทั้งสองผู้ยิ่งใหญ่ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่แพทย์ ก็อยู่ที่นั่นเช่นกัน และพระเจ้าไวศรวณะ ทรงถูกล้อมด้วยกุหยกะทั้งหลาย ก็อยู่ที่นั่นด้วย
12.289.9
यक्षाणामीश्वरः श्रीमान्कैलासनिलयः प्रभुः ।
शङ्खपद्मनिधिभ्यां च लक्ष्म्या परमया सह।
उपासन्त महात्मानमुशना च महाकविः ॥ १२.२८९.९ ॥
ผู้เป็นใหญ่แห่งยักษะ ผู้รุ่งเรือง ผู้ประทับบนไกลาสะ ผู้เป็นเจ้า พร้อมด้วยขุมทรัพย์สังข์และปัทม์ และพระลักษมีอันสูงสุด รวมทั้งกวีผู้ยิ่งใหญ่อุศนัส ต่างบูชาผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่นั้น
12.289.10
सनत्कुमारप्रमुखास्तथैव च महर्षयः ।
अङ्गिरः प्रमुखाश्चैव तथा देवर्षयोऽपरे ॥ १२.२८९.१० ॥
มหาฤๅษีมีสนัตกุมารเป็นประธาน และฤๅษีมีอังคิรสเป็นประธาน รวมทั้งเทวฤๅษีองค์อื่น ๆ ก็อยู่ที่นั่นเช่นกัน
12.289.11
विश्वावसुश्च गन्धर्वस्तथा नारदपर्वतौ ।
अप्सरोगणसङ्घाश्च समाजग्मुरनेकशः ॥ १२.२८९.११ ॥
คันธรรพ์วิศวาวสุ และนารทกับปรรวต ก็อยู่ที่นั่น และฝูงอัปสรจำนวนมากมาประชุมกันที่นั่นเป็นหมู่ ๆ
12.289.12
ववौ सुखः शिवो वायुर्नानागन्धवहः शुचिः ।
सर्वर्तुकुसुमोपेताः पुष्पवन्तो द्रुमास्तथा ॥ १२.२८९.१२ ॥
ลมอ่อนเย็นบริสุทธิ์พัดมา นำกลิ่นหอมหลากหลายมาด้วย และต้นไม้ที่มีดอกไม้ทุกฤดูกาลก็ออกดอกอยู่
12.289.13
तथा विद्याधराश्चैव सिद्धाश्चैव तपोधनाः ।
महादेवं पशुपतिं पर्युपासन्त भारत ॥ १२.२८९.१३ ॥
ข้าแต่ผู้สืบเชื้อสายภรตะ วิทยาธร สิทธะ และผู้มีทรัพย์คือตบะ ต่างเข้าเฝ้ารับใช้มหาเทพผู้เป็นเจ้าแห่งสัตว์ทั้งปวง
12.289.14
भूतानि च महाराज नानारूपधराण्यथ ।
राक्षसाश्च महारौद्राः पिशाचाश्च महाबलाः ॥ १२.२८९.१४ ॥
ข้าแต่มหาราชา ยังมีภูตทั้งหลายที่แปลงกายเป็นรูปต่าง ๆ และรากษสผู้น่าสะพรึงกลัวยิ่ง และปิศาจผู้มีกำลังมาก
12.289.15
बहुरूपधरा हृष्टा नानाप्रहरणोद्यताः ।
देवस्यानुचरास्तत्र तस्थिरे चानलोपमाः ॥ १२.२८९.१५ ॥
บริวารของเทพผู้แปลงกายได้หลายรูป ร่าเริงยินดี ยกอาวุธต่าง ๆ ขึ้นพร้อมแล้ว ยืนอยู่ที่นั่นดุจไฟ
12.289.16
नन्दी च भगवांस्तत्र देवस्यानुमते स्थितः ।
प्रगृह्य ज्वलितं शूलं दीप्यमानं स्वतेजसा ॥ १२.२८९.१६ ॥
แม้พระนันทีผู้มีพระภาคก็ประทับอยู่ที่นั่น ตามความประสงค์ของเทพ ท่านถือตรีศูลที่ลุกโพลง เปล่งรัศมีด้วยพลังของตน
12.289.17
गङ्गा च सरितां श्रेष्ठा सर्वतीर्थजलोद्भवा ।
पर्युपासत तं देव रूपिणी कुरुनन्दन ॥ १२.२८९.१७ ॥
แม่น้ำคงคา ผู้ประเสริฐที่สุดในบรรดาแม่น้ำ เกิดจากน้ำในท่าศักดิ์สิทธิ์ทั้งปวง ทรงรูปกายปรากฏ เข้าเฝ้ารับใช้เทพองค์นั้น ข้าแต่ผู้ทำให้กุรุชื่นชม
12.289.18
स एवं भगवांस्तत्र पूज्यमानः सुरर्षिभिः ।
देवैश्च सुमहातेजा महादेवो व्यतिष्ठत ॥ १२.२८९.१८ ॥
เมื่อพระมหาเทพผู้มีพระภาค ผู้มีเดชอันยิ่งใหญ่ ได้รับการบูชาที่นั่นจากเทพและสุรฤๅษีเช่นนั้น พระองค์จึงประทับอยู่
12.289.19
कस्यचित्त्वथ कालस्य दक्षो नाम प्रजापतिः ।
पूर्वोक्तेन विधानेन यक्ष्यमाणोऽन्वपद्यत ॥ १२.२८९.१९ ॥
ต่อมาในกาลหนึ่ง ทักษะผู้เป็นปชาบดี ตั้งใจจะประกอบยัญพิธีตามกฎที่กล่าวไว้แล้ว
12.289.20
ततस्तस्य मखं देवाः सर्वे शक्रपुरोगमाः ।
गमनाय समागम्य बुद्धिमापेदिरे तदा ॥ १२.२८९.२० ॥
ครั้งนั้น เทพทั้งปวงมีศักระเป็นผู้นำ มาประชุมกันและตกลงใจจะไปยังพิธียัญของทักษะ
12.289.21
ते विमानैर्महात्मानो ज्वलनार्कसमप्रभैः ।
देवस्यानुमतेऽगच्छन्गङ्गाद्वारमिति श्रुतिः ॥ १२.२८९.२१ ॥
เหล่าเทพผู้ยิ่งใหญ่เหล่านั้น ขึ้นยานวิมานที่สว่างดุจไฟและดวงอาทิตย์ ไปยังประตูแม่คงคาด้วยอนุญาตของพระเจ้า ดังที่ได้ยินมา
12.289.22
प्रस्थिता देवता दृष्ट्वा शैलराजसुता तदा ।
उवाच वचनं साध्वी देवं पशुपतिं पतिम् ॥ १२.२८९.२२ ॥
เมื่อเห็นเทพทั้งหลายออกเดินทาง พระธิดาของพระราชาแห่งภูเขาผู้มีคุณธรรมจึงกล่าวถ้อยคำนี้แก่พระสวามีของนาง คือพระเจ้าปศุปติ
12.289.23
भगवन्क्वनु यान्त्येते देवाः शक्रपुरोगमाः ।
ब्रूहि तत्त्वेन तत्त्वज्ञ संशयो मे महानयम् ॥ १२.२८९.२३ ॥
ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้าผู้ประเสริฐ เทพเหล่านี้ที่มีพระศักระเป็นผู้นำ กำลังไปที่ใดกัน ขอโปรดบอกข้าพเจ้าตามความจริง ข้าแต่ผู้รู้สัจจะ ความสงสัยนี้ของข้าพเจ้ายิ่งใหญ่นัก
12.289.24
दक्षो नाम महाभागे प्रजानां पतिरुत्तमः ।
हयमेधेन जयते तत्र यान्ति दिवौकसः ॥ १२.२८९.२४ ॥
ข้าแต่ผู้มีโชคยิ่ง มีท่านทักษะนามว่า เป็นเจ้าผู้สูงสุดแห่งสรรพชีวิต ท่านได้ชัยชนะด้วยการบูชายัญอัศวเมธ และเทพผู้อยู่ในสวรรค์กำลังไปที่นั่น
12.289.25
यज्ञमेतं महादेव किमर्थं नाधिगच्छति ।
केन वा प्रतिषेधेन गमनं ते न विद्यते ॥ १२.२८९.२५ ॥
ข้าแต่พระมหาเทพ เหตุใดพระองค์จึงไม่ได้รับยัญนี้ หรือเพราะข้อห้ามใด พระองค์จึงไม่มีสิทธิ์ไปที่นั่น
12.289.26
सुरैरेव महाभागे पूर्वमेतदनुष्ठितम् ।
यज्ञेषु सर्वेषु मम न भाग उपकल्पितः ॥ १२.२८९.२६ ॥
ข้าแต่ผู้มีโชคยิ่ง เรื่องนี้แต่เดิมเทพทั้งหลายเท่านั้นเป็นผู้ประกอบพิธี ในยัญทั้งปวง ไม่มีส่วนแบ่งใดที่จัดไว้สำหรับหม่อมฉัน
12.289.27
पूर्वोपायोपपन्नेन मार्गेण वरवर्णिनि ।
न मे सुराः प्रयच्छन्ति भागं यज्ञस्य धर्मतः ॥ १२.२८९.२७ ॥
ข้าแต่นางผู้มีผิวพรรณงดงาม ตามแนวทางที่จัดไว้แต่โบราณ เทพทั้งหลายไม่ให้ส่วนแบ่งของยัญแก่หม่อมฉันโดยชอบธรรม
12.289.28
भगवन्सर्वभूतेषु प्रभावाभ्यधिको गुणैः ।
अजय्यश्चाप्यधृष्यश्च तेजसा यशसा श्रिया ॥ १२.२८९.२८ ॥
ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้าผู้ประเสริฐ พระองค์ทรงเหนือกว่าสรรพสัตว์ทั้งปวงด้วยคุณและอานุภาพ ไม่มีผู้ใดพิชิตได้ ไม่มีผู้ใดข่มขู่ได้ ด้วยเดชะ เกียรติยศ และสิริ
12.289.29
अनेन ते महाभाग प्रतिषेधेन भागतः ।
अतीव दुःखमुत्पन्नं वेपथुश्च ममानघ ॥ १२.२८९.२९ ॥
ข้าแต่ผู้มีโชคยิ่งผู้ไร้มลทิน เพราะข้อห้ามเรื่องส่วนแบ่งของพระองค์นี้ ความทุกข์ยิ่งนักจึงเกิดขึ้นในหม่อมฉัน และร่างกายของหม่อมฉันสั่นสะท้าน
12.289.30
एवमुक्त्वा तु सा देवी देवं पशुपतिं पतिम् ।
तुष्णींभूताऽभवद्राजन्दह्यमानेन चेतसा ॥ १२.२८९.३० ॥
ข้าแต่พระราชา เมื่อพระเทวีกล่าวดังนี้แล้ว ก็เงียบอยู่ต่อหน้าพระเจ้าปศุปติ ผู้เป็นเจ้าแห่งสรรพชีวิต พระสวามีของนาง โดยมีจิตใจร้อนรุ่มอยู่
12.289.31
अथ देव्या मतं ज्ञात्वा हृद्गतं यच्चिकीर्षितम् ।
स समाज्ञापयामास तिष्ठ त्वमिति नन्दिनम् ॥ १२.२८९.३१ ॥
ครั้งนั้น พระองค์ทรงทราบพระทัยของพระเทวีและสิ่งที่ทรงประสงค์ในใจ จึงตรัสสั่งพระนันทินว่า "เจ้าจงอยู่ที่นี่"
12.289.32
ततो योगबलं कृत्वा सर्वयोगेश्वरेश्वरः ।
तं यज्ञं स महातेजा भीमैरनुचरैस्तदा ॥ १२.२८९.३२ ॥
จากนั้น พระผู้เป็นใหญ่เหนือผู้เป็นใหญ่แห่งโยคะทั้งปวง ทรงใช้พลังแห่งโยคะ พร้อมด้วยบริวารผู้น่าสะพรึงกลัวในขณะนั้น
12.289.33
सहसा घातयामास देवदेवः पिनाकधृत् ।
केचिन्नादानमुञ्चन्त केचिद्धासांश्च चक्रिरे ॥ १२.२८९.३३ ॥
เทพแห่งเทพผู้ถือธนูปินากะ ทรงให้ยัญนั้นถูกทำลายลงในฉับพลัน บางพวกส่งเสียงร้องคำราม บางพวกหัวเราะ
12.289.34
रुधिरेणापरे राजंस्तत्राग्निं समवाकिरन् ।
केचिद्यूपान्समुत्पाट्य व्याक्षिपन्विकृताननाः ॥ १२.२८९.३४ ॥
ข้าแต่พระราชา บางพวกโปรยเลือดลงบนไฟที่นั่น บางพวกถอนเสาพิธีขึ้นมาแล้วเหวี่ยงไปมา หน้าตาบิดเบี้ยว
12.289.35
आस्यैरन्ये चाग्रसन्त तथैव परिचारकान् ।
ततः स यज्ञो नृपतेर्वध्यमानः समन्ततः ॥ १२.२८९.३५ ॥
บางพวกก็กัดกินผู้ช่วยพิธีด้วยปากของตนเช่นกัน แล้วยัญของพระราชานั้นก็ถูกโจมตีรอบด้านอย่างหนัก
12.289.36
आस्थाय मृगरूपं वै स्वमेवाभ्यगमत्तदा ।
तं तु यज्ञं तथारूपं गच्छन्तमुपलभ्य सः ॥ १२.२८९.३६ ॥
ครั้งนั้นยัญนั้นก็แปลงกายเป็นกวางแล้วหนีกลับไปยังที่ของตนเอง เมื่อพระองค์เห็นยัญนั้นหนีไปในรูปร่างเช่นนั้น พระองค์ก็
12.289.37
धनुरादाय बाणेन तदान्वसरत प्रभुः ।
ततस्तस्य सुरेशस्य क्रोधादमिततेजसः ॥ १२.२८९.३७ ॥
พระผู้เป็นใหญ่ทรงหยิบธนูและลูกศรขึ้นมาแล้วไล่ตามไป ครั้งนั้น ด้วยความโกรธของพระเจ้าแห่งเทพผู้มีเดชไร้ประมาณ
12.289.38
ललाटात्प्रसृतो घोरः स्वेदबिन्दुर्बभूव ह ।
तस्मिन्यतितमात्रे च स्वेदबिन्दौ तदा भुवि ॥ १२.२८९.३८ ॥
หยดเหงื่อที่น่ากลัวก็ไหลออกจากหน้าผากของพระองค์และเกิดขึ้น และเมื่อหยดเหงื่อนั้นตกลงสู่พื้นดินพอดี
12.289.39
प्रादुर्बभूव सुमहानग्निः कालानलोपमः ।
तत्र चाजायत तदा पुरुषः पुरुषर्षभ ॥ १२.२८९.३९ ॥
ไฟใหญ่ยิ่งก็ปรากฏขึ้น ดุจไฟแห่งกาลเวลาในวาระสุดท้าย ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐที่สุด ณ ที่นั้นเอง บุรุษผู้หนึ่งก็บังเกิดขึ้น
12.289.40
ह्रस्वोऽतिमात्रं रक्ताक्षो हरिश्मश्रुर्विभीषणः ।
ऊर्ध्वकेशोऽतिरोमाङ्गः श्येनोलूकस्तथैव च ॥ १२.२८९.४० ॥
เขามีร่างเตี้ยยิ่งนัก ตาแดง หนวดเครารูปสีทอง น่าสะพรึงกลัว ผมตั้งชัน ขนตามร่างกายหนายิ่งนัก มีลักษณะคล้ายเหยี่ยวและนกเค้าแมว และเช่นเดียวกัน
12.289.41
करालकृष्णवर्णश्च रक्तवासास्तथैव च ।
तं यज्ञं सुमहासत्वोऽदहत्कक्षमिवानलः ॥ १२.२८९.४१ ॥
ผู้มีผิวดำเข้มดุร้ายและนุ่งห่มผ้าแดง ท่านผู้มีพลังยิ่งใหญ่นั้นเผาพิธียัญนั้นเหมือนไฟเผาหญ้าแห้ง
12.289.42
व्यचरत्सर्वतो देवान्प्राद्रवत्स ऋषींस्तथा ।
देवाश्चाप्याद्रवन्सर्वे ततो भीता दिशो दश ॥ १२.२८९.४२ ॥
ท่านท่องไปทั่วหมู่เทวดา และพุ่งเข้าหาฤๅษีเช่นกัน ครั้นนั้นเทวดาทั้งปวงก็หวาดกลัวหนีไปทั้งสิบทิศ
12.289.43
तेन तस्मिन्विचरता पुरुषेण विशांपते ।
पृथिवी ह्यचलद्राजन्नतीव भरतर्षभ ॥ १२.२८९.४३ ॥
ด้วยบุรุษผู้ท่องไปที่นั่น ข้าแต่จอมมนุษย์ แผ่นดินสั่นสะเทือนอย่างยิ่ง ข้าแต่พระราชา ข้าแต่ผู้เป็นยอดแห่งภรตวงศ์
12.289.44
हाहाभूतं जगत्सर्वमुपलक्ष्य तदा प्रभुः ।
पितामहो महादेवं दर्शयन्प्रत्यभाषत ॥ १२.२८९.४४ ॥
เมื่อเห็นโลกทั้งสิ้นตกอยู่ในความโกลาหลร้องครวญ ท้าวปิตามหะผู้เป็นเจ้าจึงตรัสตอบ พลางชี้ให้พระมหาเทพทอดพระเนตร
12.289.45
भवतोपि सुराः सर्वे भागं दास्यन्ति वै प्रभो ।
क्रियतां प्रतिसंहारः सर्वदेवेश्वर त्वया ॥ १२.२८९.४५ ॥
ข้าแต่พระองค์ เทวดาทั้งปวงจักประทานส่วนแบ่งแก่พระองค์เป็นแน่ ข้าแต่เจ้าแห่งเทวดาทั้งปวง ขอพระองค์โปรดให้ยุติการนี้เสียเถิด
12.289.46
इमा हि देवताः सर्वा ऋषयश्च परंतप ।
तव क्रोधान्महादेव न शान्तिमुपलेभिरे ॥ १२.२८९.४६ ॥
ข้าแต่ผู้ทำลายศัตรู เทวดาและฤๅษีเหล่านี้ทั้งหมด ข้าแต่พระมหาเทพ ไม่อาจพบความสงบได้เพราะความกริ้วของพระองค์
12.289.47
यश्चैष पुरुषो जातः स्वेदात्ते विबुधोत्तम ।
ज्वरो नामैष धर्मज्ञ लोकेषु प्रचरिष्यति ॥ १२.२८९.४७ ॥
บุรุษผู้เกิดจากเหงื่อของพระองค์นั้น ข้าแต่ยอดแห่งเทวดา ข้าแต่ผู้รู้ธรรม ผู้นี้จะมีนามว่าไข้ และจะท่องไปในโลกทั้งหลาย
12.289.48
एकीभूतस्य न त्वस्य धारणे तेजसः प्रभो ।
समर्था सकला पृथ्वी बहुधा सृज्यतामयम् ॥ १२.२८९.४८ ॥
ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า แผ่นดินทั้งสิ้นไม่อาจรองรับเดชานุภาพนี้ที่รวมกันเป็นหนึ่งได้ ขอให้สร้างเขาขึ้นในหลายรูปแบบเถิด
12.289.49
इत्युक्तो ब्रह्मणा देवो भागे चापि प्रकल्पिते ।
भगवन्तं तथेत्याह ब्रह्माणममितौजसम् ॥ १२.२८९.४९ ॥
เมื่อพระพรหมตรัสดังนี้ และได้จัดส่วนแบ่งแล้ว เทพจึงกล่าวกับพระพรหมผู้มีเดชานุภาพหาประมาณมิได้ว่า "เป็นเช่นนั้นเถิด"
12.289.50
परां च प्रीतिमगमदुत्स्मयंश्च पिनाकधृत् ।
अवाप च तदा भागं यथोक्तं ब्रह्मणा भवः ॥ १२.२८९.५० ॥
ท่านผู้ถือธนูปินากะมีความยินดียิ่งนัก และยิ้มอยู่ ครั้นนั้นภวะก็ได้รับส่วนแบ่งตามที่พระพรหมตรัสไว้
12.289.51
ज्वरं च सर्वधर्मज्ञो बहुधा व्यसृजत्तदा ।
शान्त्यर्थं सर्वभूतानां शृणु तच्चापि पुत्रक ॥ १२.२८९.५१ ॥
ครั้นนั้นผู้รู้ธรรมทั้งปวงได้สร้างไข้ในหลายรูปแบบ เพื่อให้สรรพสัตว์ทั้งปวงสงบลง ลูกเอ๋ย จงฟังเรื่องนั้นต่อไปด้วย
12.289.52
शीर्षाभितापो नागानां पर्वतानां शिलाजतु ।
अपां तु नीलिकां विद्धि निर्मोकं भुजगेषु च ॥ १२.२८९.५२ ॥
จงรู้ว่าความร้อนที่ศีรษะเป็นของงู ยางมะตอยหินเป็นของภูเขา สีคล้ำของน้ำเป็นของน้ำ และคราบลอกเป็นของงูทั้งหลาย
12.289.53
खोरकः सौरभेयाणामूषरं पृथिवीतले ।
पशूनामपि धर्मज्ञ दृष्टिप्रत्यवरोधनम् ॥ १२.२८९.५३ ॥
โรคกีบของโคและดินเค็มแห้งแล้งบนพื้นผิวแผ่นดิน และข้าแต่ผู้รู้หน้าที่ การปิดกั้นการมองเห็นของสัตว์ทั้งหลาย
12.289.54
रन्ध्रागतमथाश्वानां शिखोद्भेदश्च बर्हिणाम् ।
नेत्ररोगः कोकिलानां ज्वरः प्रोक्तो महात्मना ॥ १२.२८९.५४ ॥
โรคที่เข้าไปทางรูของม้า การแตกของจุกขนบนหัวนกยูง โรคตาของนกคุ่ม และไข้ ท่านผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ได้ประกาศไว้เช่นนี้
12.289.55
अवीनां पित्तभेदश्च सर्वेषामिति नः श्रुतम् ।
शुकानामपि सर्वेषां हिक्किका प्रोच्यते ज्वरः ॥ १२.२८९.५५ ॥
เราได้ยินมาว่าแกะเป็นโรคน้ำดีผิดปกติ และว่านกแก้วทั้งหมดกล่าวกันว่าเป็นไข้สะอึก
12.289.56
शार्दूलष्वथ धर्मज्ञ श्रमो ज्वर इहोच्यते ।
मानुषेषु तु धर्मज्ञ ज्वरो नामैष विश्रुतः ॥ १२.२८९.५६ ॥
ในหมู่เสือ ข้าแต่ผู้รู้ธรรม เรียกว่าไข้อ่อนเพลีย แต่ในหมู่มนุษย์ ข้าแต่ผู้รู้ธรรม ไข้นี้เองเป็นที่รู้จักในนามว่าไข้
12.289.57
मरणे जन्मनि तथा मध्ये चाविशते नरम् ।
एतन्माहेश्वरं तेजो ज्वरो नाम सुदारुणः ॥ १२.२८९.५७ ॥
ตอนตาย ตอนเกิด และในระหว่างนั้น ไข้จะเข้าสู่คน นี่คือเดชของพระมเหศวร ไข้ที่มีนามว่าร้ายแรงยิ่ง
12.289.58
नमस्यश्चैव मान्यश्च सर्वप्राणिभिरीश्वरः ।
अनेन हि समाविष्टो वृत्रो धर्मभूतां वरः ॥ १२.२८९.५८ ॥
พระผู้เป็นเจ้าเป็นผู้ที่สรรพสัตว์ทั้งปวงควรนอบน้อมและเคารพ เพราะถูกสิ่งนี้เข้าครอบงำ วฤตรผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ชอบธรรมจึงได้รับความทุกข์
12.289.59
व्यजृम्भत ततः शक्रस्तस्मै वज्रमवासृजत् ।
प्रविश्य बज्रं वृत्रं च दारयामासं भारत ॥ १२.२८९.५९ ॥
ครั้นนั้นอินทรภาคพองตัวขึ้น และขว้างสายฟ้าใส่ท่านนั้น ข้าแต่ภรตะ สายฟ้าพุ่งเข้าไปผ่าวฤตรแยกออกจากกัน
12.289.60
दारितश्च स वज्रेण महायोगी महासुरः ।
जगाम परमं स्थानं विष्णोरमिततेजसः ॥ १२.२८९.६० ॥
อสูรผู้ยิ่งใหญ่และเป็นมหาโยคีนั้น ถูกวัชระผ่าออก แล้วไปยังฐานอันสูงสุดของพระวิษณุผู้มีเดชไม่มีประมาณ
12.289.61
विष्णुभक्त्या हि तेनेदं जगद्व्याप्तमभूत्पुरा ।
तस्माच्च निहतो युद्धे विष्णोः स्थानमवाप्तवान् ॥ १२.२८९.६१ ॥
ด้วยภักดีต่อพระวิษณุ เขาได้แผ่ซ่านไปทั่วโลกนี้ตั้งแต่กาลก่อน เพราะเหตุนั้น เมื่อถูกสังหารในการรบ เขาจึงได้บรรลุถึงที่สถิตของพระวิษณุ
12.289.62
इत्येष वृत्रमाश्रित्य ज्वरस्य महतो मया ।
विस्तरः कथितः पुत्र किमन्यत्प्रब्रवीमि ते ॥ १२.२८९.६२ ॥
ดังนี้ เราได้เล่าเรื่องราวโดยพิสดารของไข้ใหญ่นี้ให้ฟัง โดยอาศัยวฤตรเป็นหลัก ลูกรัก เราจะกล่าวอะไรอีกแก่เจ้าเล่า
12.289.63
इमां ज्वरोत्पत्तिमदीनमानसः ।
पठेत्सदा यः सुसमाहितो नरः।
विमुक्तरोगः स सुखी मुदा युतो ।
लभेत कामान्स यथा मनीषितान् ॥ १२.२८९.६३ ॥
ผู้ใดที่สวดกำเนิดของไข้นี้อยู่เสมอ ด้วยจิตที่ไม่หวั่นไหวและตั้งมั่นอย่างแน่วแน่ ผู้นั้นจะพ้นจากโรค มีความสุข เปี่ยมด้วยความยินดี และได้สมความปรารถนาอันตนใคร่ประสงค์