ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.289
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.289.1
पितामह महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद ।
अस्मिन्वृत्रवधे तात विवक्षा मम जायते ॥ १२.२८९.१ ॥
ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ, ਸਰਬਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਸ਼ਾਰਦ! ਹੇ ਤਾਤ, ਇਸ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਵਧ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਗੀ ਹੈ।
12.289.2
ज्वरेण मोहितो वृत्रः कथितस्ते जनाधिप ।
निहतो वासवेनेह वज्रेणेति ममानघ ॥ १२.२८९.२ ॥
ਹੇ ਜਨਾਧਿਪ, ਤੁਸੀਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਤਾਪ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵਾਸਵ ਇੰਦਰ ਨੇ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਮੈਨੂੰ ਇਹੀ ਪਤਾ ਹੈ।
12.289.3
कथमेष महाप्राज्ञ ज्वरः प्रादुर्बभूव ह ।
ज्वरोत्पत्तिं निपुणतः श्रोतुमिच्छाम्यहं प्रभो ॥ १२.२८९.३ ॥
ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ, ਇਹ ਤਾਪ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ? ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤਾਪ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਦੀ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ।
12.289.4
शृणु राजञ्ज्वरस्येमं संभवं लोकविश्रुतम् ।
विस्तरं चास्य वक्ष्यामि यादृशश्चैव भारत ॥ १२.२८९.४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਲੋਕ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਾਪ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਸੁਣੋ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਇਸ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਅਤੇ ਇਹ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ।
12.289.5
पुरा मेरोर्महाराज शृङ्गं त्रैलोक्यविश्रुतम् ।
ज्योतिष्कं नाम सावित्रं सर्वरत्नविभूषितम् ॥ १२.२८९.५ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਮੇਰੂ ਦੀ ਇੱਕ ਚੋਟੀ ਸੀ, ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਜਯੋਤਿਸ਼ਕ ਸੀ; ਉਹ ਸਾਵਿਤ੍ਰ ਦੀ ਸੀ; ਸਾਰੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।
12.289.6
अप्रमेयमनाधृष्यं सर्वलोकेषु भारत ।
तत्र देवो गिरितटे हेमधातुविभूषिते ॥ १२.२८९.६ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਪਾਰ ਅਤੇ ਅਜਿੱਤ ਸੀ। ਉੱਥੇ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀ ਪਰਬਤ ਦੀ ਢਲਾਨ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
12.289.7
पर्यङ्क इव विभ्राजन्नुपविष्टो बभूव ह ।
शैलराजसुता चास्य नित्यं पार्श्वे स्थिता बभौ।
तथा देवा महात्मानो वसवश्चामितौजसः ॥ १२.२८९.७ ॥
ਉਹ ਪਰਯੰਕ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਪਰਬਤਰਾਜ ਦੀ ਧੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਸਦਾ ਖੜ੍ਹੀ ਸ਼ੋਭਦੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਵਸੂ ਵੀ (ਉੱਥੇ ਸਨ)।
12.289.8
तथैव च महात्मानावश्विनौ भिषजां वरौ ।
तथा वैश्रवणो राजा गुह्यकैरभिसंवृतः ॥ १२.२८९.८ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਅਤੇ ਵੈਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰ (ਉੱਥੇ ਸਨ)। ਅਤੇ ਗੁਹਿਆਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਾਜਾ ਵੈਸ਼ਰਵਣ (ਕੁਬੇਰ) ਵੀ (ਉੱਥੇ ਸੀ)।
12.289.9
यक्षाणामीश्वरः श्रीमान्कैलासनिलयः प्रभुः ।
शङ्खपद्मनिधिभ्यां च लक्ष्म्या परमया सह।
उपासन्त महात्मानमुशना च महाकविः ॥ १२.२८९.९ ॥
ਯਕਸ਼ਾਂ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ, ਸ਼ਰੀਮਾਨ, ਕੈਲਾਸ਼ ਉੱਤੇ ਵਸਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਪਦਮ ਨਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਪਰਮ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਮੇਤ (ਉੱਥੇ ਸੀ)। ਮਹਾਕਵੀ ਉਸ਼ਨਸ ਵੀ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
12.289.10
सनत्कुमारप्रमुखास्तथैव च महर्षयः ।
अङ्गिरः प्रमुखाश्चैव तथा देवर्षयोऽपरे ॥ १२.२८९.१० ॥
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਸਨ, ਐਸੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ (ਉੱਥੇ ਸਨ)। ਅੰਗਿਰਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਸਨ, ਉਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਵੀ (ਉੱਥੇ ਸਨ)।
12.289.11
विश्वावसुश्च गन्धर्वस्तथा नारदपर्वतौ ।
अप्सरोगणसङ्घाश्च समाजग्मुरनेकशः ॥ १२.२८९.११ ॥
ਗੰਧਰਵ ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੂ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਤੇ ਪਰਬਤ (ਉੱਥੇ ਸਨ)। ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵੀ ਅਨੇਕਾਂ ਵਾਰ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ।
12.289.12
ववौ सुखः शिवो वायुर्नानागन्धवहः शुचिः ।
सर्वर्तुकुसुमोपेताः पुष्पवन्तो द्रुमास्तथा ॥ १२.२८९.१२ ॥
ਸੁਖਦਾਈ, ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਵਾ ਅਨੇਕ ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ ਲੈ ਕੇ ਵਗਣ ਲੱਗੀ। ਸਾਰੀਆਂ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਵੀ (ਉੱਥੇ ਸਨ)।
12.289.13
तथा विद्याधराश्चैव सिद्धाश्चैव तपोधनाः ।
महादेवं पशुपतिं पर्युपासन्त भारत ॥ १२.२८९.१३ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਦਿਆਧਰ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਤਪੋਧਨ ਪਸ਼ੂਪਤੀ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਹੇ ਭਾਰਤ।
12.289.14
भूतानि च महाराज नानारूपधराण्यथ ।
राक्षसाश्च महारौद्राः पिशाचाश्च महाबलाः ॥ १२.२८९.१४ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭੂਤ, ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਪਿਸ਼ਾਚ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸਨ।
12.289.15
बहुरूपधरा हृष्टा नानाप्रहरणोद्यताः ।
देवस्यानुचरास्तत्र तस्थिरे चानलोपमाः ॥ १२.२८९.१५ ॥
ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋਏ, ਦੇਵ ਦੇ ਸੇਵਕ ਉੱਥੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ।
12.289.16
नन्दी च भगवांस्तत्र देवस्यानुमते स्थितः ।
प्रगृह्य ज्वलितं शूलं दीप्यमानं स्वतेजसा ॥ १२.२८९.१६ ॥
ਉੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਨੰਦੀ ਵੀ ਦੇਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ; ਬਲਦਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਚੁੱਕੀ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਮਕਦੇ ਹੋਏ।
12.289.17
गङ्गा च सरितां श्रेष्ठा सर्वतीर्थजलोद्भवा ।
पर्युपासत तं देव रूपिणी कुरुनन्दन ॥ १२.२८९.१७ ॥
ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਗੰਗਾ, ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਜਲ ਤੋਂ ਜਨਮੀ, ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਹੇ ਕੁਰੂਨੰਦਨ।
12.289.18
स एवं भगवांस्तत्र पूज्यमानः सुरर्षिभिः ।
देवैश्च सुमहातेजा महादेवो व्यतिष्ठत ॥ १२.२८९.१८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਅਤਿ ਤੇਜਸਵੀ ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਦੇਵ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ।
12.289.19
कस्यचित्त्वथ कालस्य दक्षो नाम प्रजापतिः ।
पूर्वोक्तेन विधानेन यक्ष्यमाणोऽन्वपद्यत ॥ १२.२८९.१९ ॥
ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਦਕ੍ਸ਼ ਨਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਯਗ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕੀਤਾ।
12.289.20
ततस्तस्य मखं देवाः सर्वे शक्रपुरोगमाः ।
गमनाय समागम्य बुद्धिमापेदिरे तदा ॥ १२.२८९.२० ॥
ਤਦ ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸਦੇ ਯਗ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।
12.289.21
ते विमानैर्महात्मानो ज्वलनार्कसमप्रभैः ।
देवस्यानुमतेऽगच्छन्गङ्गाद्वारमिति श्रुतिः ॥ १२.२८९.२१ ॥
ਅੱਗ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਗੰਗਾਦੁਆਰ ਵੱਲ ਗਏ, ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
12.289.22
प्रस्थिता देवता दृष्ट्वा शैलराजसुता तदा ।
उवाच वचनं साध्वी देवं पशुपतिं पतिम् ॥ १२.२८९.२२ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤੁਰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਪਰਬਤਰਾਜ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਸਾਧਵੀ ਨੇ ਤਦ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਦੇਵ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।
12.289.23
भगवन्क्वनु यान्त्येते देवाः शक्रपुरोगमाः ।
ब्रूहि तत्त्वेन तत्त्वज्ञ संशयो मे महानयम् ॥ १२.२८९.२३ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਇਹ ਦੇਵਤੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ? ਹੇ ਤੱਤਵਗਿਆਨੀ, ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸੋ; ਇਹ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਸ਼ੱਕ ਹੈ।
12.289.24
दक्षो नाम महाभागे प्रजानां पतिरुत्तमः ।
हयमेधेन जयते तत्र यान्ति दिवौकसः ॥ १२.२८९.२४ ॥
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਦਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੁਆਮੀ ਦਕ੍ਸ਼ ਨਾਮ ਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਗ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਵਰਗਵਾਸੀ ਦੇਵਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
12.289.25
यज्ञमेतं महादेव किमर्थं नाधिगच्छति ।
केन वा प्रतिषेधेन गमनं ते न विद्यते ॥ १२.२८९.२५ ॥
ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਇਹ ਯੱਗ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਉਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ? ਜਾਂ ਕਿਸ ਮਨਾਹੀ ਕਾਰਨ ਤੁਹਾਡਾ ਉੱਥੇ ਜਾਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ?
12.289.26
सुरैरेव महाभागे पूर्वमेतदनुष्ठितम् ।
यज्ञेषु सर्वेषु मम न भाग उपकल्पितः ॥ १२.२८९.२६ ॥
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਹੀ ਇਹ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਹਿੱਸਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
12.289.27
पूर्वोपायोपपन्नेन मार्गेण वरवर्णिनि ।
न मे सुराः प्रयच्छन्ति भागं यज्ञस्य धर्मतः ॥ १२.२८९.२७ ॥
ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਨ ਵਾਲੀ, ਪੁਰਾਣੇ ਬਣਾਏ ਮਾਰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵਤੇ ਮੈਨੂੰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਯੱਗ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ।
12.289.28
भगवन्सर्वभूतेषु प्रभावाभ्यधिको गुणैः ।
अजय्यश्चाप्यधृष्यश्च तेजसा यशसा श्रिया ॥ १२.२८९.२८ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਅਜਿੱਤ ਅਤੇ ਤੇਜ, ਯਸ਼ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਅਧ੍ਰਿਸ਼ਯ ਹੋ।
12.289.29
अनेन ते महाभाग प्रतिषेधेन भागतः ।
अतीव दुःखमुत्पन्नं वेपथुश्च ममानघ ॥ १२.२८९.२९ ॥
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਤੁਹਾਡੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਨਿਸ਼ੇਧ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਹੈ।
12.289.30
एवमुक्त्वा तु सा देवी देवं पशुपतिं पतिम् ।
तुष्णींभूताऽभवद्राजन्दह्यमानेन चेतसा ॥ १२.२८९.३० ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵੀ ਪਸ਼ੂਪਤੀ ਪਤੀ ਦੇਵ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ; ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ।
12.289.31
अथ देव्या मतं ज्ञात्वा हृद्गतं यच्चिकीर्षितम् ।
स समाज्ञापयामास तिष्ठ त्वमिति नन्दिनम् ॥ १२.२८९.३१ ॥
ਫਿਰ ਦੇਵੀ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, 'ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਠਹਿਰ।'
12.289.32
ततो योगबलं कृत्वा सर्वयोगेश्वरेश्वरः ।
तं यज्ञं स महातेजा भीमैरनुचरैस्तदा ॥ १२.२८९.३२ ॥
ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰਾਂ ਦੇ ਵੀ ਈਸ਼ਵਰ ਉਸ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਨੇ ਯੋਗਬਲ ਵਰਤਿਆ, ਤਦ ਭਿਆਨਕ ਅਨੁਚਰਾਂ ਨਾਲ…
12.289.33
सहसा घातयामास देवदेवः पिनाकधृत् ।
केचिन्नादानमुञ्चन्त केचिद्धासांश्च चक्रिरे ॥ १२.२८९.३३ ॥
ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਨੇ ਅਚਾਨਕ (ਉਸਨੂੰ) ਨਸ਼ਟ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰੀਆਂ, ਕਈਆਂ ਨੇ ਹੱਸੇ।
12.289.34
रुधिरेणापरे राजंस्तत्राग्निं समवाकिरन् ।
केचिद्यूपान्समुत्पाट्य व्याक्षिपन्विकृताननाः ॥ १२.२८९.३४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹੋਰਨਾਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਅੱਗ ਉੱਤੇ ਲਹੂ ਛਿੜਕਿਆ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਯੂਪ ਪੁੱਟ ਕੇ, ਵਿਗੜੇ ਮੂੰਹਾਂ ਨਾਲ ਸੁੱਟੇ।
12.289.35
आस्यैरन्ये चाग्रसन्त तथैव परिचारकान् ।
ततः स यज्ञो नृपतेर्वध्यमानः समन्ततः ॥ १२.२८९.३५ ॥
ਹੋਰਨਾਂ ਨੇ ਮੂੰਹਾਂ ਨਾਲ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਗਲ ਲਿਆ। ਤਦ ਰਾਜੇ ਦਾ ਉਹ ਯੱਗ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ…
12.289.36
आस्थाय मृगरूपं वै स्वमेवाभ्यगमत्तदा ।
तं तु यज्ञं तथारूपं गच्छन्तमुपलभ्य सः ॥ १२.२८९.३६ ॥
ਤਦ ਉਹ ਮਿਰਗ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਪਣੇ (ਥਾਂ ਵੱਲ) ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਉਸ ਯੱਗ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸਨੇ…
12.289.37
धनुरादाय बाणेन तदान्वसरत प्रभुः ।
ततस्तस्य सुरेशस्य क्रोधादमिततेजसः ॥ १२.२८९.३७ ॥
ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਸੁਰੇਸ਼ ਦੇ, ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ…
12.289.38
ललाटात्प्रसृतो घोरः स्वेदबिन्दुर्बभूव ह ।
तस्मिन्यतितमात्रे च स्वेदबिन्दौ तदा भुवि ॥ १२.२८९.३८ ॥
ਮੱਥੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਪਸੀਨੇ ਦੀ ਬੂੰਦ ਨਿਕਲੀ ਅਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਉਸ ਪਸੀਨੇ ਦੀ ਬੂੰਦ ਦੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗਦੇ ਹੀ…
12.289.39
प्रादुर्बभूव सुमहानग्निः कालानलोपमः ।
तत्र चाजायत तदा पुरुषः पुरुषर्षभ ॥ १२.२८९.३९ ॥
ਤਦ ਕਾਲਾਗਨੀ ਵਰਗੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਅੱਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਉੱਥੇ, ਹੇ ਪੁਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤਦ ਇੱਕ ਪੁਰਖ ਜਨਮਿਆ।
12.289.40
ह्रस्वोऽतिमात्रं रक्ताक्षो हरिश्मश्रुर्विभीषणः ।
ऊर्ध्वकेशोऽतिरोमाङ्गः श्येनोलूकस्तथैव च ॥ १२.२८९.४० ॥
ਉਹ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਕੱਦ ਦਾ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਪੀਲੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਵਾਲਾ, ਭਿਆਨਕ ਸੀ; ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ, ਸਰੀਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਰੋਮ ਸਨ, ਉਹ ਬਾਜ਼ ਤੇ ਉੱਲੂ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।
12.289.41
करालकृष्णवर्णश्च रक्तवासास्तथैव च ।
तं यज्ञं सुमहासत्वोऽदहत्कक्षमिवानलः ॥ १२.२८९.४१ ॥
ਭਿਆਨਕ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲਾ, ਲਾਲ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ। ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਨੇ ਉਸ ਯੱਗ ਨੂੰ ਸੁੱਕੇ ਘਾਹ ਵਾਂਗ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ।
12.289.42
व्यचरत्सर्वतो देवान्प्राद्रवत्स ऋषींस्तथा ।
देवाश्चाप्याद्रवन्सर्वे ततो भीता दिशो दश ॥ १२.२८९.४२ ॥
ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਿਆ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਉੱਤੇ ਝਪਟਿਆ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਡਰ ਕੇ ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਏ।
12.289.43
तेन तस्मिन्विचरता पुरुषेण विशांपते ।
पृथिवी ह्यचलद्राजन्नतीव भरतर्षभ ॥ १२.२८९.४३ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਉਸ ਵਿਚਰਦੇ ਪੁਰਖ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਭਰਤਸ਼ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਨ, ਧਰਤੀ ਬਹੁਤ ਹਿੱਲ ਗਈ।
12.289.44
हाहाभूतं जगत्सर्वमुपलक्ष्य तदा प्रभुः ।
पितामहो महादेवं दर्शयन्प्रत्यभाषत ॥ १२.२८९.४४ ॥
ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਹਾਹਾਕਾਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਉਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
12.289.45
भवतोपि सुराः सर्वे भागं दास्यन्ति वै प्रभो ।
क्रियतां प्रतिसंहारः सर्वदेवेश्वर त्वया ॥ १२.२८९.४५ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਜ਼ਰੂਰ ਭਾਗ ਦੇਣਗੇ। ਹੇ ਸਰਬਦੇਵੇਸ਼ਵਰ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਸਮੇਟ ਲਵੋ।
12.289.46
इमा हि देवताः सर्वा ऋषयश्च परंतप ।
तव क्रोधान्महादेव न शान्तिमुपलेभिरे ॥ १२.२८९.४६ ॥
ਹੇ ਪਰੰਤਪ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਤੁਹਾਡੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕਾਰਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕੇ।
12.289.47
यश्चैष पुरुषो जातः स्वेदात्ते विबुधोत्तम ।
ज्वरो नामैष धर्मज्ञ लोकेषु प्रचरिष्यति ॥ १२.२८९.४७ ॥
ਹੇ ਵਿਬੁਧੋਤਮ, ਤੁਹਾਡੇ ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਇਹ ਪੁਰਖ, ਹੇ ਧਰਮਗਿਆਤਾ, ਜਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰੇਗਾ।
12.289.48
एकीभूतस्य न त्वस्य धारणे तेजसः प्रभो ।
समर्था सकला पृथ्वी बहुधा सृज्यतामयम् ॥ १२.२८९.४८ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਇਸ ਤੇਜ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਵੀ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰਚਿਆ ਜਾਵੇ।
12.289.49
इत्युक्तो ब्रह्मणा देवो भागे चापि प्रकल्पिते ।
भगवन्तं तथेत्याह ब्रह्माणममितौजसम् ॥ १२.२८९.४९ ॥
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਭਾਗ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਣ ਤੇ, ਦੇਵ ਨੇ ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ'।
12.289.50
परां च प्रीतिमगमदुत्स्मयंश्च पिनाकधृत् ।
अवाप च तदा भागं यथोक्तं ब्रह्मणा भवः ॥ १२.२८९.५० ॥
ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਆਪਣਾ ਭਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
12.289.51
ज्वरं च सर्वधर्मज्ञो बहुधा व्यसृजत्तदा ।
शान्त्यर्थं सर्वभूतानां शृणु तच्चापि पुत्रक ॥ १२.२८९.५१ ॥
ਸਰਬਧਰਮਜ੍ਞ ਨੇ ਉਦੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਾਪ ਰਚੇ। ਪੁੱਤਰ, ਉਹ ਵੀ ਸੁਣ।
12.289.52
शीर्षाभितापो नागानां पर्वतानां शिलाजतु ।
अपां तु नीलिकां विद्धि निर्मोकं भुजगेषु च ॥ १२.२८९.५२ ॥
ਨਾਗਾਂ ਦਾ ਸਿਰ-ਤਾਪ, ਪਰਬਤਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਜਤੂ; ਪਾਣੀ ਦੀ ਨੀਲੀ ਝਲਕ ਜਾਣ, ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਕੰਜਲੀ।
12.289.53
खोरकः सौरभेयाणामूषरं पृथिवीतले ।
पशूनामपि धर्मज्ञ दृष्टिप्रत्यवरोधनम् ॥ १२.२८९.५३ ॥
ਗਾਵਾਂ ਦਾ ਖੁਰ-ਰੋਗ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤਹ ਉੱਤੇ ਊਸਰ ਭੂਮੀ; ਹੇ ਧਰਮਗਿਆਤਾ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਵੀ।
12.289.54
रन्ध्रागतमथाश्वानां शिखोद्भेदश्च बर्हिणाम् ।
नेत्ररोगः कोकिलानां ज्वरः प्रोक्तो महात्मना ॥ १२.२८९.५४ ॥
ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਰੰਧਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਰੋਗ, ਮੋਰਾਂ ਦੀ ਕਲਗੀ ਟੁੱਟਣੀ, ਕੋਇਲਾਂ ਦਾ ਅੱਖ ਰੋਗ, ਤਾਪ—ਇਹ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਦੱਸੇ।
12.289.55
अवीनां पित्तभेदश्च सर्वेषामिति नः श्रुतम् ।
शुकानामपि सर्वेषां हिक्किका प्रोच्यते ज्वरः ॥ १२.२८९.५५ ॥
ਭੇੜਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਤ ਦਾ ਵਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਤੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਿੱਚਕੀ-ਬੁਖ਼ਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.289.56
शार्दूलष्वथ धर्मज्ञ श्रमो ज्वर इहोच्यते ।
मानुषेषु तु धर्मज्ञ ज्वरो नामैष विश्रुतः ॥ १२.२८९.५६ ॥
ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਥਕਾਵਟ-ਬੁਖ਼ਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੇ ਧਰਮਗਿਆਤਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਬੁਖ਼ਾਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
12.289.57
मरणे जन्मनि तथा मध्ये चाविशते नरम् ।
एतन्माहेश्वरं तेजो ज्वरो नाम सुदारुणः ॥ १२.२८९.५७ ॥
ਮੌਤ ਵੇਲੇ, ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਤੇਜ ਹੈ; ਬੁਖ਼ਾਰ ਨਾਮ ਦਾ ਇਹ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਹੈ।
12.289.58
नमस्यश्चैव मान्यश्च सर्वप्राणिभिरीश्वरः ।
अनेन हि समाविष्टो वृत्रो धर्मभूतां वरः ॥ १२.२८९.५८ ॥
ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰਯੋਗ ਅਤੇ ਮਾਨਯੋਗ ਈਸ਼ਵਰ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਆਵਿਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ, (ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ)।
12.289.59
व्यजृम्भत ततः शक्रस्तस्मै वज्रमवासृजत् ।
प्रविश्य बज्रं वृत्रं च दारयामासं भारत ॥ १२.२८९.५९ ॥
ਫਿਰ ਇੰਦਰ (ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ) ਵਧ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਵਜਰ ਸੁੱਟਿਆ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਵਜਰ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ।
12.289.60
दारितश्च स वज्रेण महायोगी महासुरः ।
जगाम परमं स्थानं विष्णोरमिततेजसः ॥ १२.२८९.६० ॥
ਵਜਰ ਨਾਲ ਚੀਰਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਮਹਾਯੋਗੀ ਮਹਾਂ ਅਸੁਰ ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
12.289.61
विष्णुभक्त्या हि तेनेदं जगद्व्याप्तमभूत्पुरा ।
तस्माच्च निहतो युद्धे विष्णोः स्थानमवाप्तवान् ॥ १२.२८९.६१ ॥
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਜਗਤ ਵਿਆਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
12.289.62
इत्येष वृत्रमाश्रित्य ज्वरस्य महतो मया ।
विस्तरः कथितः पुत्र किमन्यत्प्रब्रवीमि ते ॥ १२.२८९.६२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਮੈਂ ਮਹਾਜ੍ਵਰ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਪੁੱਤਰ, ਹੋਰ ਕੀ ਕਹਾਂ?
12.289.63
इमां ज्वरोत्पत्तिमदीनमानसः ।
पठेत्सदा यः सुसमाहितो नरः।
विमुक्तरोगः स सुखी मुदा युतो ।
लभेत कामान्स यथा मनीषितान् ॥ १२.२८९.६३ ॥
ਅਡੋਲ ਮਨ ਨਾਲ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕਾਗਰ ਹੋ ਕੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਇਸ ਜ੍ਵਰੋਤਪੱਤੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਸੁਖੀ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮਨ-ਇੱਛਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।