મહાભારત · અધ્યાય 12.289
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.289.1
पितामह महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद ।
अस्मिन्वृत्रवधे तात विवक्षा मम जायते ॥ १२.२८९.१ ॥
હે પિતામહ, મહાપ્રાજ્ઞ, સર્વશાસ્ત્રવિશારદ! હે તાત, આ વૃત્રવધ વિશે મને જાણવાની ઇચ્છા થાય છે.
12.289.2
ज्वरेण मोहितो वृत्रः कथितस्ते जनाधिप ।
निहतो वासवेनेह वज्रेणेति ममानघ ॥ १२.२८९.२ ॥
હે જનાધિપ, તમે કહ્યું હતું કે જ્વરથી મોહિત વૃત્રને અહીં વાસવ ઇન્દ્રે વજ્રથી હણ્યો. હે નિષ્પાપ, મને એમ જ જ્ઞાત છે.
12.289.3
कथमेष महाप्राज्ञ ज्वरः प्रादुर्बभूव ह ।
ज्वरोत्पत्तिं निपुणतः श्रोतुमिच्छाम्यहं प्रभो ॥ १२.२८९.३ ॥
હે મહાપ્રાજ્ઞ, આ જ્વર કેવી રીતે ઉત્પન્ન થયો? હે પ્રભો, જ્વરની ઉત્પત્તિ વિગતવાર સાંભળવા હું ઇચ્છું છું.
12.289.4
शृणु राजञ्ज्वरस्येमं संभवं लोकविश्रुतम् ।
विस्तरं चास्य वक्ष्यामि यादृशश्चैव भारत ॥ १२.२८९.४ ॥
હે રાજન, આ લોકપ્રસિદ્ધ જ્વરની ઉત્પત્તિ સાંભળો. હે ભારત, તેનો વિસ્તાર અને તે જેવો છે તે પણ હું કહીશ.
12.289.5
पुरा मेरोर्महाराज शृङ्गं त्रैलोक्यविश्रुतम् ।
ज्योतिष्कं नाम सावित्रं सर्वरत्नविभूषितम् ॥ १२.२८९.५ ॥
હે મહારાજ, પૂર્વે મેરુનું એક શિખર હતું; તે ત્રણે લોકમાં પ્રસિદ્ધ હતું. તેનું નામ જ્યોતિષ્ક હતું; તે સાવિત્રનું હતું; સર્વ રત્નોથી શોભિત હતું.
12.289.6
अप्रमेयमनाधृष्यं सर्वलोकेषु भारत ।
तत्र देवो गिरितटे हेमधातुविभूषिते ॥ १२.२८९.६ ॥
હે ભારત, તે સર્વ લોકોમાં અપ્રમેય અને અજેય હતું. ત્યાં, સુવર્ણ ધાતુઓથી શોભિત પર્વતના ઢોળાવ પર દેવ રહેતા હતા.
12.289.7
पर्यङ्क इव विभ्राजन्नुपविष्टो बभूव ह ।
शैलराजसुता चास्य नित्यं पार्श्वे स्थिता बभौ।
तथा देवा महात्मानो वसवश्चामितौजसः ॥ १२.२८९.७ ॥
તેઓ પર્યંકની જેમ શોભતા બેઠા હતા. પર્વતરાજની પુત્રી તેમની પાસે સદા ઊભી રહીને શોભતી હતી. તેમજ મહાત્મા દેવો અને અમિત તેજવાળા વસુઓ પણ (ત્યાં હતા).
12.289.8
तथैव च महात्मानावश्विनौ भिषजां वरौ ।
तथा वैश्रवणो राजा गुह्यकैरभिसंवृतः ॥ १२.२८९.८ ॥
તેવી જ રીતે મહાત્મા અને વૈદ્યોમાં શ્રેષ્ઠ એવા બે અશ્વિનીકુમારો (ત્યાં હતા). તેમજ ગુહ્યકોથી ઘેરાયેલા રાજા વૈશ્રવણ (કુબેર) પણ (ત્યાં હતા).
12.289.9
यक्षाणामीश्वरः श्रीमान्कैलासनिलयः प्रभुः ।
शङ्खपद्मनिधिभ्यां च लक्ष्म्या परमया सह।
उपासन्त महात्मानमुशना च महाकविः ॥ १२.२८९.९ ॥
યક્ષોનો ઈશ્વર, શ્રીમાન, કૈલાસ પર નિવાસ કરનારો પ્રભુ શંખ અને પદ્મ નિધિઓ તથા પરમ લક્ષ્મી સાથે (ત્યાં હતો). મહાકવિ ઉશનસ પણ તે મહાત્માની ઉપાસના કરતા હતા.
12.289.10
सनत्कुमारप्रमुखास्तथैव च महर्षयः ।
अङ्गिरः प्रमुखाश्चैव तथा देवर्षयोऽपरे ॥ १२.२८९.१० ॥
સનત્કુમાર પ્રમુખ એવા મહર્ષિઓ પણ તેવી જ રીતે (ત્યાં હતા). અંગિરસ પ્રમુખ એવા અને અન્ય દેવર્ષિઓ પણ (ત્યાં હતા).
12.289.11
विश्वावसुश्च गन्धर्वस्तथा नारदपर्वतौ ।
अप्सरोगणसङ्घाश्च समाजग्मुरनेकशः ॥ १२.२८९.११ ॥
ગંધર્વ વિશ્વાવસુ તથા નારદ અને પર્વત (ત્યાં હતા). અપ્સરાઓના ગણોના સમૂહો પણ અનેક રીતે ત્યાં એકત્ર થયા હતા.
12.289.12
ववौ सुखः शिवो वायुर्नानागन्धवहः शुचिः ।
सर्वर्तुकुसुमोपेताः पुष्पवन्तो द्रुमास्तथा ॥ १२.२८९.१२ ॥
સુખદ, શુભ અને પવિત્ર પવન અનેક પ્રકારની સુગંધ વહન કરતો વાયો. તેમજ બધી ઋતુઓનાં ફૂલોથી યુક્ત પુષ્પિત વૃક્ષો પણ (હતાં).
12.289.13
तथा विद्याधराश्चैव सिद्धाश्चैव तपोधनाः ।
महादेवं पशुपतिं पर्युपासन्त भारत ॥ १२.२८९.१३ ॥
તેમ જ વિદ્યાધરો, સિદ્ધો અને તપોધનો પશુપતિ મહાદેવની ઉપાસના કરતા બેઠા હતા, હે ભારત.
12.289.14
भूतानि च महाराज नानारूपधराण्यथ ।
राक्षसाश्च महारौद्राः पिशाचाश्च महाबलाः ॥ १२.२८९.१४ ॥
હે મહારાજ, નાના રૂપ ધારણ કરનારા ભૂતો, અતિ ભયંકર રાક્ષસો અને મહાબલી પિશાચો પણ ત્યાં હતા.
12.289.15
बहुरूपधरा हृष्टा नानाप्रहरणोद्यताः ।
देवस्यानुचरास्तत्र तस्थिरे चानलोपमाः ॥ १२.२८९.१५ ॥
અનેક રૂપ ધારણ કરીને, હર્ષથી, વિવિધ શસ્ત્રો ઉગામીને દેવના અનુચરો ત્યાં અગ્નિ સમાન ઊભા હતા.
12.289.16
नन्दी च भगवांस्तत्र देवस्यानुमते स्थितः ।
प्रगृह्य ज्वलितं शूलं दीप्यमानं स्वतेजसा ॥ १२.२८९.१६ ॥
ત્યાં ભગવાન નંદી પણ દેવની અનુમતિથી ઊભા હતા; સળગતું ત્રિશૂળ ઉપાડીને, પોતાના જ તેજથી ઝળહળતા.
12.289.17
गङ्गा च सरितां श्रेष्ठा सर्वतीर्थजलोद्भवा ।
पर्युपासत तं देव रूपिणी कुरुनन्दन ॥ १२.२८९.१७ ॥
નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ ગંગા, સર્વ તીર્થોના જળમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી, મૂર્તિમાન થઈને તે દેવની ઉપાસના કરતી હતી, હે કુરુનંદન.
12.289.18
स एवं भगवांस्तत्र पूज्यमानः सुरर्षिभिः ।
देवैश्च सुमहातेजा महादेवो व्यतिष्ठत ॥ १२.२८९.१८ ॥
આ રીતે ત્યાં દેવો અને ઋષિઓ દ્વારા પૂજાતા, અતિ તેજસ્વી ભગવાન મહાદેવ ઊભા રહ્યા.
12.289.19
कस्यचित्त्वथ कालस्य दक्षो नाम प्रजापतिः ।
पूर्वोक्तेन विधानेन यक्ष्यमाणोऽन्वपद्यत ॥ १२.२८९.१९ ॥
કોઈ સમયે દક્ષ નામના પ્રજાપતિએ પૂર્વોક્ત વિધિ અનુસાર યજ્ઞ કરવાનું ધાર્યું.
12.289.20
ततस्तस्य मखं देवाः सर्वे शक्रपुरोगमाः ।
गमनाय समागम्य बुद्धिमापेदिरे तदा ॥ १२.२८९.२० ॥
ત્યારે ઇન્દ્રની આગેવાનીમાં બધા દેવોએ ભેગા થઈને તેના યજ્ઞમાં જવાનો નિર્ણય કર્યો.
12.289.21
ते विमानैर्महात्मानो ज्वलनार्कसमप्रभैः ।
देवस्यानुमतेऽगच्छन्गङ्गाद्वारमिति श्रुतिः ॥ १२.२८९.२१ ॥
અગ્નિ અને સૂર્ય સમાન તેજસ્વી વિમાનોમાં તે મહાત્માઓ દેવની અનુમતિથી ગંગાદ્વાર તરફ ગયા એમ સંભળાય છે.
12.289.22
प्रस्थिता देवता दृष्ट्वा शैलराजसुता तदा ।
उवाच वचनं साध्वी देवं पशुपतिं पतिम् ॥ १२.२८९.२२ ॥
દેવોને પ્રયાણ કરતા જોઈને પર્વતરાજની સાધ્વી પુત્રીએ ત્યારે પોતાના પતિ પશુપતિ દેવને આ વચન કહ્યું.
12.289.23
भगवन्क्वनु यान्त्येते देवाः शक्रपुरोगमाः ।
ब्रूहि तत्त्वेन तत्त्वज्ञ संशयो मे महानयम् ॥ १२.२८९.२३ ॥
હે ભગવાન, ઇન્દ્રની આગેવાનીમાં આ દેવો ક્યાં જઈ રહ્યા છે? હે તત્ત્વજ્ઞ, સાચું કહો; આ મને મોટી શંકા છે.
12.289.24
दक्षो नाम महाभागे प्रजानां पतिरुत्तमः ।
हयमेधेन जयते तत्र यान्ति दिवौकसः ॥ १२.२८९.२४ ॥
હે મહાભાગે, પ્રજાઓનો શ્રેષ્ઠ સ્વામી દક્ષ નામનો છે; તે અશ્વમેધ યજ્ઞથી વિજય મેળવે છે; ત્યાં જ સ્વર્ગવાસી દેવો જાય છે.
12.289.25
यज्ञमेतं महादेव किमर्थं नाधिगच्छति ।
केन वा प्रतिषेधेन गमनं ते न विद्यते ॥ १२.२८९.२५ ॥
હે મહાદેવ, આ યજ્ઞ આપને કેમ મળતો નથી? અથવા કયા નિષેધને કારણે આપનું ત્યાં જવું થતું નથી?
12.289.26
सुरैरेव महाभागे पूर्वमेतदनुष्ठितम् ।
यज्ञेषु सर्वेषु मम न भाग उपकल्पितः ॥ १२.२८९.२६ ॥
હે મહાભાગે, પૂર્વે દેવોએ જ આ અનુષ્ઠાન કર્યું હતું. સર્વ યજ્ઞોમાં મારો ભાગ નક્કી કરાયો ન હતો.
12.289.27
पूर्वोपायोपपन्नेन मार्गेण वरवर्णिनि ।
न मे सुराः प्रयच्छन्ति भागं यज्ञस्य धर्मतः ॥ १२.२८९.२७ ॥
હે સુંદર વર્ણવાળી, પૂર્વે ઘડાયેલા માર્ગથી દેવો મને યજ્ઞનો ભાગ ધર્મ અનુસાર આપતા નથી.
12.289.28
भगवन्सर्वभूतेषु प्रभावाभ्यधिको गुणैः ।
अजय्यश्चाप्यधृष्यश्च तेजसा यशसा श्रिया ॥ १२.२८९.२८ ॥
હે ભગવાન, સર્વ પ્રાણીઓમાં આપ ગુણ અને પ્રભાવે શ્રેષ્ઠ છો; આપ અજેય છો અને તેજ, યશ તથા શ્રીથી અધૃષ્ય છો.
12.289.29
अनेन ते महाभाग प्रतिषेधेन भागतः ।
अतीव दुःखमुत्पन्नं वेपथुश्च ममानघ ॥ १२.२८९.२९ ॥
હે મહાભાગ, હે નિષ્પાપ, આપના ભાગના નિષેધથી મને અતિશય દુઃખ થયું છે અને મારું શરીર કંપે છે.
12.289.30
एवमुक्त्वा तु सा देवी देवं पशुपतिं पतिम् ।
तुष्णींभूताऽभवद्राजन्दह्यमानेन चेतसा ॥ १२.२८९.३० ॥
હે રાજન, આમ કહીને તે દેવી પશુપતિ પતિ દેવ સમક્ષ મૌન રહી ગઈ; તેનું મન બળતું હતું.
12.289.31
अथ देव्या मतं ज्ञात्वा हृद्गतं यच्चिकीर्षितम् ।
स समाज्ञापयामास तिष्ठ त्वमिति नन्दिनम् ॥ १२.२८९.३१ ॥
ત્યારે દેવીના મનની ઇચ્છા જાણીને તેમણે નંદીને આજ્ઞા આપી, 'તું અહીં જ રહે.'
12.289.32
ततो योगबलं कृत्वा सर्वयोगेश्वरेश्वरः ।
तं यज्ञं स महातेजा भीमैरनुचरैस्तदा ॥ १२.२८९.३२ ॥
ત્યારે સર્વ યોગેશ્વરોના પણ ઈશ્વર તે મહાતેજસ્વીએ યોગબળ વાપરીને, તે સમયે ભયંકર અનુચરો સાથે…
12.289.33
सहसा घातयामास देवदेवः पिनाकधृत् ।
केचिन्नादानमुञ्चन्त केचिद्धासांश्च चक्रिरे ॥ १२.२८९.३३ ॥
દેવોના દેવ, પિનાકધારીએ અચાનક (તેનો) નાશ કરાવ્યો. કેટલાકે ચીસો પાડી, કેટલાકે હસ્યા.
12.289.34
रुधिरेणापरे राजंस्तत्राग्निं समवाकिरन् ।
केचिद्यूपान्समुत्पाट्य व्याक्षिपन्विकृताननाः ॥ १२.२८९.३४ ॥
હે રાજન્, અન્યોએ ત્યાં અગ્નિ પર લોહી છાંટ્યું. કેટલાકે યૂપો ઉખાડીને, વિકૃત મુખે ફેંક્યા.
12.289.35
आस्यैरन्ये चाग्रसन्त तथैव परिचारकान् ।
ततः स यज्ञो नृपतेर्वध्यमानः समन्ततः ॥ १२.२८९.३५ ॥
અન્યોએ મુખથી પરિચારકોને પણ એ જ રીતે ગળી ગયા. ત્યારે રાજાનો તે યજ્ઞ ચારેબાજુથી પ્રહાર પામતાં…
12.289.36
आस्थाय मृगरूपं वै स्वमेवाभ्यगमत्तदा ।
तं तु यज्ञं तथारूपं गच्छन्तमुपलभ्य सः ॥ १२.२८९.३६ ॥
ત્યારે તે મૃગરૂપ ધારણ કરીને પોતાના (સ્થાને) ચાલ્યો ગયો. તે રૂપમાં જતા તે યજ્ઞને જોઈને તેણે…
12.289.37
धनुरादाय बाणेन तदान्वसरत प्रभुः ।
ततस्तस्य सुरेशस्य क्रोधादमिततेजसः ॥ १२.२८९.३७ ॥
ધનુષ્ય લઈને બાણ વડે તે પ્રભુએ તેનો પીછો કર્યો. ત્યારે તે સુરેશ્વરના, અમિત તેજસ્વીના ક્રોધથી…
12.289.38
ललाटात्प्रसृतो घोरः स्वेदबिन्दुर्बभूव ह ।
तस्मिन्यतितमात्रे च स्वेदबिन्दौ तदा भुवि ॥ १२.२८९.३८ ॥
કપાળમાંથી એક ભયંકર પરસેવાનું ટીપું નીકળ્યું અને ઉત્પન્ન થયું. તે પરસેવાનું ટીપું જમીન પર પડતાં જ…
12.289.39
प्रादुर्बभूव सुमहानग्निः कालानलोपमः ।
तत्र चाजायत तदा पुरुषः पुरुषर्षभ ॥ १२.२८९.३९ ॥
ત્યારે કાલાગ્નિ સમાન એક અતિ મહાન અગ્નિ પ્રગટ થયો. ત્યાં, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, ત્યારે એક પુરુષ ઉત્પન્ન થયો.
12.289.40
ह्रस्वोऽतिमात्रं रक्ताक्षो हरिश्मश्रुर्विभीषणः ।
ऊर्ध्वकेशोऽतिरोमाङ्गः श्येनोलूकस्तथैव च ॥ १२.२८९.४० ॥
તે અતિશય ટૂંકો, લાલ આંખોવાળો, પીળી દાઢીવાળો, ભયંકર હતો; તેના વાળ ઊભા હતા, શરીર પર અતિ રોમ હતા, તે બાજ અને ઘુવડ જેવો હતો, અને તેવો જ.
12.289.41
करालकृष्णवर्णश्च रक्तवासास्तथैव च ।
तं यज्ञं सुमहासत्वोऽदहत्कक्षमिवानलः ॥ १२.२८९.४१ ॥
ભયંકર કાળા વર્ણવાળો, લાલ વસ્ત્ર પહેરેલો, અને તેવો જ. તે મહાબળવાને તે યજ્ઞને સૂકા ઘાસને અગ્નિ બાળે તેમ બાળી નાખ્યો.
12.289.42
व्यचरत्सर्वतो देवान्प्राद्रवत्स ऋषींस्तथा ।
देवाश्चाप्याद्रवन्सर्वे ततो भीता दिशो दश ॥ १२.२८९.४२ ॥
તે સર્વત્ર દેવોની વચ્ચે ફર્યો, અને તેવી જ રીતે ઋષિઓ પર દોડ્યો. ત્યારે બધા દેવો ભયભીત થઈ દસે દિશાઓમાં ભાગ્યા.
12.289.43
तेन तस्मिन्विचरता पुरुषेण विशांपते ।
पृथिवी ह्यचलद्राजन्नतीव भरतर्षभ ॥ १२.२८९.४३ ॥
હે પ્રજાપતિ, એ વિચરતા પુરુષને કારણે, હે ભરતશ્રેષ્ઠ રાજા, પૃથ્વી અત્યંત કંપી ઊઠી.
12.289.44
हाहाभूतं जगत्सर्वमुपलक्ष्य तदा प्रभुः ।
पितामहो महादेवं दर्शयन्प्रत्यभाषत ॥ १२.२८९.४४ ॥
સમગ્ર જગતને હાહાકારમાં ડૂબેલું જોઈને ત્યારે પ્રભુ પિતામહે મહાદેવને બતાવતા ઉત્તર આપ્યો.
12.289.45
भवतोपि सुराः सर्वे भागं दास्यन्ति वै प्रभो ।
क्रियतां प्रतिसंहारः सर्वदेवेश्वर त्वया ॥ १२.२८९.४५ ॥
હે પ્રભુ, તમને પણ સર્વ દેવો અવશ્ય ભાગ આપશે. હે સર્વદેવેશ્વર, તમે તેનો પ્રતિસંહાર કરો.
12.289.46
इमा हि देवताः सर्वा ऋषयश्च परंतप ।
तव क्रोधान्महादेव न शान्तिमुपलेभिरे ॥ १२.२८९.४६ ॥
હે પરંતપ, આ બધા દેવો અને ઋષિઓ, હે મહાદેવ, તમારા ક્રોધને કારણે શાંતિ પામ્યા નથી.
12.289.47
यश्चैष पुरुषो जातः स्वेदात्ते विबुधोत्तम ।
ज्वरो नामैष धर्मज्ञ लोकेषु प्रचरिष्यति ॥ १२.२८९.४७ ॥
હે વિબુધોત્તમ, તમારા પસીનાથી જન્મેલો આ પુરુષ, હે ધર્મજ્ઞ, જ્વર નામે લોકોમાં વિચરશે.
12.289.48
एकीभूतस्य न त्वस्य धारणे तेजसः प्रभो ।
समर्था सकला पृथ्वी बहुधा सृज्यतामयम् ॥ १२.२८९.४८ ॥
હે પ્રભુ, એકત્ર થયેલા આ તેજને ધારણ કરવા સમગ્ર પૃથ્વી પણ સમર્થ નથી. આને અનેક રીતે સર્જવામાં આવે.
12.289.49
इत्युक्तो ब्रह्मणा देवो भागे चापि प्रकल्पिते ।
भगवन्तं तथेत्याह ब्रह्माणममितौजसम् ॥ १२.२८९.४९ ॥
બ્રહ્માએ આમ કહ્યું ત્યારે, ભાગ નક્કી થતાં દેવે અમિત તેજસ્વી બ્રહ્માને કહ્યું, 'તેમ જ થાઓ'.
12.289.50
परां च प्रीतिमगमदुत्स्मयंश्च पिनाकधृत् ।
अवाप च तदा भागं यथोक्तं ब्रह्मणा भवः ॥ १२.२८९.५० ॥
પિનાકધારી અત્યંત પ્રસન્ન થયા, હસતા હસતા, બ્રહ્માએ કહ્યા પ્રમાણે તે જ સમયે પોતાનો ભાગ પ્રાપ્ત કર્યો.
12.289.51
ज्वरं च सर्वधर्मज्ञो बहुधा व्यसृजत्तदा ।
शान्त्यर्थं सर्वभूतानां शृणु तच्चापि पुत्रक ॥ १२.२८९.५१ ॥
સર્વધર્મજ્ઞે ત્યારે સર્વ ભૂતોની શાંતિ માટે અનેક પ્રકારના જ્વર ઉત્પન્ન કર્યા. હે પુત્ર, તે પણ સાંભળ.
12.289.52
शीर्षाभितापो नागानां पर्वतानां शिलाजतु ।
अपां तु नीलिकां विद्धि निर्मोकं भुजगेषु च ॥ १२.२८९.५२ ॥
નાગોનો શિરોતાપ, પર્વતોનું શિલાજતુ; પાણીની નીલાશ જાણ, અને સર્પોની કાંચળી.
12.289.53
खोरकः सौरभेयाणामूषरं पृथिवीतले ।
पशूनामपि धर्मज्ञ दृष्टिप्रत्यवरोधनम् ॥ १२.२८९.५३ ॥
ગાયોનો ખરરોગ, પૃથ્વીતળ પરની ઉસર ભૂમિ; હે ધર્મજ્ઞ, પશુઓની દૃષ્ટિનો અવરોધ પણ.
12.289.54
रन्ध्रागतमथाश्वानां शिखोद्भेदश्च बर्हिणाम् ।
नेत्ररोगः कोकिलानां ज्वरः प्रोक्तो महात्मना ॥ १२.२८९.५४ ॥
ઘોડાઓના છિદ્રોમાંથી પ્રવેશતો રોગ, મોરની શિખા ફૂટવી, કોયલોનો નેત્રરોગ, જ્વર—એ મહાત્માએ કહ્યા.
12.289.55
अवीनां पित्तभेदश्च सर्वेषामिति नः श्रुतम् ।
शुकानामपि सर्वेषां हिक्किका प्रोच्यते ज्वरः ॥ १२.२८९.५५ ॥
ઘેટાંને પિત્તનો વિકાર થાય છે એવું અમે સાંભળ્યું છે. બધા પોપટોને હિચકી-જ્વર કહેવાય છે.
12.289.56
शार्दूलष्वथ धर्मज्ञ श्रमो ज्वर इहोच्यते ।
मानुषेषु तु धर्मज्ञ ज्वरो नामैष विश्रुतः ॥ १२.२८९.५६ ॥
વાઘોમાં એને શ્રમ-જ્વર કહેવાય છે. પરંતુ હે ધર્મજ્ઞ, મનુષ્યોમાં આ જ જ્વર નામથી પ્રસિદ્ધ છે.
12.289.57
मरणे जन्मनि तथा मध्ये चाविशते नरम् ।
एतन्माहेश्वरं तेजो ज्वरो नाम सुदारुणः ॥ १२.२८९.५७ ॥
મૃત્યુ સમયે, જન્મ સમયે અને વચ્ચે પણ આ માણસમાં પ્રવેશે છે. આ મહેશ્વરનું તેજ છે; જ્વર નામનું આ અત્યંત ભયંકર છે.
12.289.58
नमस्यश्चैव मान्यश्च सर्वप्राणिभिरीश्वरः ।
अनेन हि समाविष्टो वृत्रो धर्मभूतां वरः ॥ १२.२८९.५८ ॥
સર્વ પ્રાણીઓ દ્વારા નમસ્કારને યોગ્ય અને માનનીય ઈશ્વર જ છે. આનાથી આવિષ્ટ થઈને ધર્માત્માઓમાં શ્રેષ્ઠ વૃત્ર (પીડાયો).
12.289.59
व्यजृम्भत ततः शक्रस्तस्मै वज्रमवासृजत् ।
प्रविश्य बज्रं वृत्रं च दारयामासं भारत ॥ १२.२८९.५९ ॥
પછી ઇન્દ્ર (ક્રોધથી) વિસ્તર્યા અને તેના પર વજ્ર ફેંક્યું. હે ભારત, વજ્રે પ્રવેશીને વૃત્રને ચીરી નાખ્યો.
12.289.60
दारितश्च स वज्रेण महायोगी महासुरः ।
जगाम परमं स्थानं विष्णोरमिततेजसः ॥ १२.२८९.६० ॥
વજ્રથી ચીરાયેલો તે મહાયોગી મહાસુર અમિત તેજસ્વી વિષ્ણુના પરમ ધામે ગયો.
12.289.61
विष्णुभक्त्या हि तेनेदं जगद्व्याप्तमभूत्पुरा ।
तस्माच्च निहतो युद्धे विष्णोः स्थानमवाप्तवान् ॥ १२.२८९.६१ ॥
પૂર્વે વિષ્ણુભક્તિથી જ તેણે આ જગત વ્યાપ્ત કર્યું હતું. તેથી યુદ્ધમાં હણાઈને તેણે વિષ્ણુનું સ્થાન પ્રાપ્ત કર્યું.
12.289.62
इत्येष वृत्रमाश्रित्य ज्वरस्य महतो मया ।
विस्तरः कथितः पुत्र किमन्यत्प्रब्रवीमि ते ॥ १२.२८९.६२ ॥
આ રીતે વૃત્રને આધાર બનાવીને મહાજ્વરનો વિસ્તાર મેં તને કહ્યો. પુત્ર, હવે બીજું શું કહું?
12.289.63
इमां ज्वरोत्पत्तिमदीनमानसः ।
पठेत्सदा यः सुसमाहितो नरः।
विमुक्तरोगः स सुखी मुदा युतो ।
लभेत कामान्स यथा मनीषितान् ॥ १२.२८९.६३ ॥
અવિચલિત મનથી, સારી રીતે એકાગ્ર થઈને જે માણસ સદા આ જ્વરોત્પત્તિનું પઠન કરે છે, તે રોગમુક્ત, સુખી અને આનંદયુક્ત થઈ પોતાની મનોવાંછિત કામનાઓ પ્રાપ્ત કરે છે.