ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.289
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.289.1
पितामह महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद ।
अस्मिन्वृत्रवधे तात विवक्षा मम जायते ॥ १२.२८९.१ ॥
ହେ ପିତାମହ, ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ସର୍ବଶାସ୍ତ୍ରବିଶାରଦ! ହେ ତାତ, ଏହି ବୃତ୍ରବଧ ବିଷୟରେ ମୋ ମନରେ ଜାଣିବାର ଇଚ୍ଛା ଜାଗୁଛି।
12.289.2
ज्वरेण मोहितो वृत्रः कथितस्ते जनाधिप ।
निहतो वासवेनेह वज्रेणेति ममानघ ॥ १२.२८९.२ ॥
ହେ ଜନାଧିପ, ଆପଣ କହିଥିଲେ ଯେ ଜ୍ୱରରେ ମୋହିତ ବୃତ୍ରକୁ ଏଠାରେ ବାସବ ଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ରରେ ବଧ କଲେ। ହେ ନିଷ୍ପାପ, ମୋର ଏହିପରି ଜ୍ଞାନ।
12.289.3
कथमेष महाप्राज्ञ ज्वरः प्रादुर्बभूव ह ।
ज्वरोत्पत्तिं निपुणतः श्रोतुमिच्छाम्यहं प्रभो ॥ १२.२८९.३ ॥
ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ଏହି ଜ୍ୱର କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ହେ ପ୍ରଭୋ, ଜ୍ୱରର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିସ୍ତାରିତ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
12.289.4
शृणु राजञ्ज्वरस्येमं संभवं लोकविश्रुतम् ।
विस्तरं चास्य वक्ष्यामि यादृशश्चैव भारत ॥ १२.२८९.४ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ଲୋକବିଖ୍ୟାତ ଜ୍ୱରର ଉତ୍ପତ୍ତି ଶୁଣ। ହେ ଭାରତ, ଏହାର ବିସ୍ତାର ଏବଂ ଏହା ଯେପରି, ତାହା ମଧ୍ୟ ମୁଁ କହିବି।
12.289.5
पुरा मेरोर्महाराज शृङ्गं त्रैलोक्यविश्रुतम् ।
ज्योतिष्कं नाम सावित्रं सर्वरत्नविभूषितम् ॥ १२.२८९.५ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ପୂର୍ବରେ ମେରୁର ଏକ ଶୃଙ୍ଗ ଥିଲା; ତାହା ତ୍ରିଲୋକରେ ବିଖ୍ୟାତ ଥିଲା। ତାହାର ନାମ ଜ୍ୟୋତିଷ୍କ; ତାହା ସାବିତ୍ରଙ୍କର; ସର୍ବରତ୍ନରେ ଅଳଂକୃତ ଥିଲା।
12.289.6
अप्रमेयमनाधृष्यं सर्वलोकेषु भारत ।
तत्र देवो गिरितटे हेमधातुविभूषिते ॥ १२.२८९.६ ॥
ହେ ଭାରତ, ତାହା ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଅପରିମେୟ ଓ ଅଜେୟ ଥିଲା। ସେଠାରେ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଧାତୁରେ ଶୋଭିତ ପର୍ବତ-ଢାଲରେ ଦେବତା ରହୁଥିଲେ।
12.289.7
पर्यङ्क इव विभ्राजन्नुपविष्टो बभूव ह ।
शैलराजसुता चास्य नित्यं पार्श्वे स्थिता बभौ।
तथा देवा महात्मानो वसवश्चामितौजसः ॥ १२.२८९.७ ॥
ସେ ପର୍ଯଙ୍କ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ବସିଥିଲେ। ପର୍ବତରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା ସର୍ବଦା ତାଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଠିଆ ହୋଇ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ। ସେହିପରି ମହାତ୍ମା ଦେବତା ଓ ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ବସୁମାନେ (ସେଠାରେ ଥିଲେ)।
12.289.8
तथैव च महात्मानावश्विनौ भिषजां वरौ ।
तथा वैश्रवणो राजा गुह्यकैरभिसंवृतः ॥ १२.२८९.८ ॥
ସେହିପରି ମହାତ୍ମା ଏବଂ ବୈଦ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର (ସେଠାରେ ଥିଲେ)। ଗୁହ୍ୟକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରିଥିବା ରାଜା ବୈଶ୍ରବଣ (କୁବେର) ମଧ୍ୟ (ସେଠାରେ ଥିଲେ)।
12.289.9
यक्षाणामीश्वरः श्रीमान्कैलासनिलयः प्रभुः ।
शङ्खपद्मनिधिभ्यां च लक्ष्म्या परमया सह।
उपासन्त महात्मानमुशना च महाकविः ॥ १२.२८९.९ ॥
ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ଈଶ୍ୱର, ଶ୍ରୀମାନ, କୈଳାସବାସୀ ପ୍ରଭୁ ଶଙ୍ଖ ଓ ପଦ୍ମ ନିଧି ସହିତ ଏବଂ ପରମ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ (ସେଠାରେ ଥିଲେ)। ମହାକବି ଉଶନସ୍ ମଧ୍ୟ ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରୁଥିଲେ।
12.289.10
सनत्कुमारप्रमुखास्तथैव च महर्षयः ।
अङ्गिरः प्रमुखाश्चैव तथा देवर्षयोऽपरे ॥ १२.२८९.१० ॥
ସନତ୍କୁମାର ପ୍ରମୁଖ ମହର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି (ସେଠାରେ ଥିଲେ)। ଅଙ୍ଗିରା ପ୍ରମୁଖ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ (ସେଠାରେ ଥିଲେ)।
12.289.11
विश्वावसुश्च गन्धर्वस्तथा नारदपर्वतौ ।
अप्सरोगणसङ्घाश्च समाजग्मुरनेकशः ॥ १२.२८९.११ ॥
ଗନ୍ଧର୍ବ ବିଶ୍ୱାବସୁ ଏବଂ ନାରଦ ଓ ପର୍ବତ (ସେଠାରେ ଥିଲେ)। ଅପ୍ସରାଗଣର ସମୂହମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଭାବରେ ସେଠାରେ ଏକତ୍ର ହୋଇଥିଲେ।
12.289.12
ववौ सुखः शिवो वायुर्नानागन्धवहः शुचिः ।
सर्वर्तुकुसुमोपेताः पुष्पवन्तो द्रुमास्तथा ॥ १२.२८९.१२ ॥
ସୁଖଦ, ଶୁଭ ଓ ପବିତ୍ର ପବନ ନାନା ସୁଗନ୍ଧ ବହନ କରି ବହିଲା। ସମସ୍ତ ଋତୁର ଫୁଲରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁଷ୍ପିତ ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ (ସେଠାରେ ଥିଲେ)।
12.289.13
तथा विद्याधराश्चैव सिद्धाश्चैव तपोधनाः ।
महादेवं पशुपतिं पर्युपासन्त भारत ॥ १२.२८९.१३ ॥
ସେହିପରି ବିଦ୍ୟାଧର, ସିଦ୍ଧ ଓ ତପୋଧନମାନେ ପଶୁପତି ମହାଦେବଙ୍କୁ ଉପାସନା କରି ବସିଥିଲେ, ହେ ଭାରତ।
12.289.14
भूतानि च महाराज नानारूपधराण्यथ ।
राक्षसाश्च महारौद्राः पिशाचाश्च महाबलाः ॥ १२.२८९.१४ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ନାନା ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଭୂତ, ଅତି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ଓ ମହାବଳୀ ପିଶାଚମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲେ।
12.289.15
बहुरूपधरा हृष्टा नानाप्रहरणोद्यताः ।
देवस्यानुचरास्तत्र तस्थिरे चानलोपमाः ॥ १२.२८९.१५ ॥
ବହୁ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ନାନା ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ଦେବତାଙ୍କ ଅନୁଚରମାନେ ଅଗ୍ନି ପରି ସେଠାରେ ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ।
12.289.16
नन्दी च भगवांस्तत्र देवस्यानुमते स्थितः ।
प्रगृह्य ज्वलितं शूलं दीप्यमानं स्वतेजसा ॥ १२.२८९.१६ ॥
ସେଠାରେ ଭଗବାନ ନନ୍ଦୀ ମଧ୍ୟ ଦେବଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ; ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରି, ନିଜ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତ ହୋଇ।
12.289.17
गङ्गा च सरितां श्रेष्ठा सर्वतीर्थजलोद्भवा ।
पर्युपासत तं देव रूपिणी कुरुनन्दन ॥ १२.२८९.१७ ॥
ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଙ୍ଗା, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନା, ମୂର୍ତ୍ତିମତୀ ହୋଇ ସେହି ଦେବତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରୁଥିଲେ, ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ।
12.289.18
स एवं भगवांस्तत्र पूज्यमानः सुरर्षिभिः ।
देवैश्च सुमहातेजा महादेवो व्यतिष्ठत ॥ १२.२८९.१८ ॥
ଏହିପରି ସେଠାରେ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ, ଅତି ମହାତେଜା ଭଗବାନ ମହାଦେବ ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ।
12.289.19
कस्यचित्त्वथ कालस्य दक्षो नाम प्रजापतिः ।
पूर्वोक्तेन विधानेन यक्ष्यमाणोऽन्वपद्यत ॥ १२.२८९.१९ ॥
କୌଣସି ସମୟରେ ଦକ୍ଷ ନାମକ ପ୍ରଜାପତି ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବିଧି ଅନୁସାରେ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।
12.289.20
ततस्तस्य मखं देवाः सर्वे शक्रपुरोगमाः ।
गमनाय समागम्य बुद्धिमापेदिरे तदा ॥ १२.२८९.२० ॥
ସେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକତ୍ର ହୋଇ ତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ଯିବାକୁ ସ୍ଥିର କଲେ।
12.289.21
ते विमानैर्महात्मानो ज्वलनार्कसमप्रभैः ।
देवस्यानुमतेऽगच्छन्गङ्गाद्वारमिति श्रुतिः ॥ १२.२८९.२१ ॥
ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ ବିମାନରେ ସେହି ମହାତ୍ମାମାନେ ଦେବଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାର ଆଡ଼କୁ ଗଲେ ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ।
12.289.22
प्रस्थिता देवता दृष्ट्वा शैलराजसुता तदा ।
उवाच वचनं साध्वी देवं पशुपतिं पतिम् ॥ १२.२८९.२२ ॥
ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଯିବାର ଦେଖି ପର୍ବତରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା ସାଧ୍ୱୀ ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ପତି ପଶୁପତି ଦେବଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
12.289.23
भगवन्क्वनु यान्त्येते देवाः शक्रपुरोगमाः ।
ब्रूहि तत्त्वेन तत्त्वज्ञ संशयो मे महानयम् ॥ १२.२८९.२३ ॥
ହେ ଭଗବାନ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଏହି ଦେବତାମାନେ କେଉଁଠିକୁ ଯାଉଛନ୍ତି? ହେ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ, ପ୍ରକୃତରେ କୁହନ୍ତୁ; ଏହା ମୋର ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ।
12.289.24
दक्षो नाम महाभागे प्रजानां पतिरुत्तमः ।
हयमेधेन जयते तत्र यान्ति दिवौकसः ॥ १२.२८९.२४ ॥
ହେ ମହାଭାଗେ, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପତି ଦକ୍ଷ ନାମକ ଅଛନ୍ତି; ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରେ ଜୟ ଲାଭ କରନ୍ତି; ସେଠାକୁ ହିଁ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ଦେବତାମାନେ ଯାଉଛନ୍ତି।
12.289.25
यज्ञमेतं महादेव किमर्थं नाधिगच्छति ।
केन वा प्रतिषेधेन गमनं ते न विद्यते ॥ १२.२८९.२५ ॥
ହେ ମହାଦେବ, ଏହି ଯଜ୍ଞ ଆପଣଙ୍କୁ କାହିଁକି ମିଳୁନାହିଁ? ଅଥବା କେଉଁ ନିଷେଧ ଯୋଗୁଁ ଆପଣଙ୍କର ସେଠାକୁ ଯିବା ହେଉନାହିଁ?
12.289.26
सुरैरेव महाभागे पूर्वमेतदनुष्ठितम् ।
यज्ञेषु सर्वेषु मम न भाग उपकल्पितः ॥ १२.२८९.२६ ॥
ହେ ମହାଭାଗେ, ପୂର୍ବରୁ ଦେବତାମାନେ ହିଁ ଏହା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ମୋ ପାଇଁ ଭାଗ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇନଥିଲା।
12.289.27
पूर्वोपायोपपन्नेन मार्गेण वरवर्णिनि ।
न मे सुराः प्रयच्छन्ति भागं यज्ञस्य धर्मतः ॥ १२.२८९.२७ ॥
ହେ ସୁନ୍ଦର ବର୍ଣ୍ଣା, ପୂର୍ବରୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ପଥରେ ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ଧର୍ମତଃ ଯଜ୍ଞର ଭାଗ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ।
12.289.28
भगवन्सर्वभूतेषु प्रभावाभ्यधिको गुणैः ।
अजय्यश्चाप्यधृष्यश्च तेजसा यशसा श्रिया ॥ १२.२८९.२८ ॥
ହେ ଭଗବାନ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ଗୁଣ ଓ ପ୍ରଭାବରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଆପଣ ଅଜେୟ ଏବଂ ତେଜ, ଯଶ ଓ ଶ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ଅଧର୍ଷଣୀୟ।
12.289.29
अनेन ते महाभाग प्रतिषेधेन भागतः ।
अतीव दुःखमुत्पन्नं वेपथुश्च ममानघ ॥ १२.२८९.२९ ॥
ହେ ମହାଭାଗ, ହେ ନିଷ୍ପାପ, ଆପଣଙ୍କ ଭାଗର ନିଷେଧ ଯୋଗୁଁ ମୋର ଅତ୍ୟଧିକ ଦୁଃଖ ଉପୁଜିଛି ଏବଂ ମୋ ଶରୀର କମ୍ପୁଛି।
12.289.30
एवमुक्त्वा तु सा देवी देवं पशुपतिं पतिम् ।
तुष्णींभूताऽभवद्राजन्दह्यमानेन चेतसा ॥ १२.२८९.३० ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଏହା କହି ସେ ଦେବୀ ପଶୁପତି ପତି ଦେବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମୌନ ହୋଇଗଲେ; ତାଙ୍କ ମନ ଜଳୁଥିଲା।
12.289.31
अथ देव्या मतं ज्ञात्वा हृद्गतं यच्चिकीर्षितम् ।
स समाज्ञापयामास तिष्ठ त्वमिति नन्दिनम् ॥ १२.२८९.३१ ॥
ଦେବୀଙ୍କ ମନର ଇଚ୍ଛା ଜାଣି ସେ ନନ୍ଦୀଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ, 'ତୁମେ ଏଠାରେ ରୁହ।'
12.289.32
ततो योगबलं कृत्वा सर्वयोगेश्वरेश्वरः ।
तं यज्ञं स महातेजा भीमैरनुचरैस्तदा ॥ १२.२८९.३२ ॥
ତାପରେ ସର୍ବଯୋଗେଶ୍ୱରଙ୍କର ଈଶ୍ୱର ସେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଯୋଗବଳ ପ୍ରୟୋଗ କରି, ସେତେବେଳେ ଭୟଙ୍କର ଅନୁଚରମାନଙ୍କ ସହିତ…
12.289.33
सहसा घातयामास देवदेवः पिनाकधृत् ।
केचिन्नादानमुञ्चन्त केचिद्धासांश्च चक्रिरे ॥ १२.२८९.३३ ॥
ଦେବଦେବ, ପିନାକଧାରୀ ହଠାତ୍ (ତାହାକୁ) ନଷ୍ଟ କରାଇଲେ। କେହି କେହି ଚିତ୍କାର କଲେ, କେହି କେହି ହସିଲେ।
12.289.34
रुधिरेणापरे राजंस्तत्राग्निं समवाकिरन् ।
केचिद्यूपान्समुत्पाट्य व्याक्षिपन्विकृताननाः ॥ १२.२८९.३४ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଅନ୍ୟମାନେ ସେଠାରେ ଅଗ୍ନି ଉପରେ ରକ୍ତ ଛିଞ୍ଚିଲେ। କେହି କେହି ଯୂପ ଉପାଡ଼ି, ବିକୃତ ମୁଖରେ ଫିଙ୍ଗିଲେ।
12.289.35
आस्यैरन्ये चाग्रसन्त तथैव परिचारकान् ।
ततः स यज्ञो नृपतेर्वध्यमानः समन्ततः ॥ १२.२८९.३५ ॥
ଅନ୍ୟମାନେ ମୁଖରେ ପରିଚାରକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଗିଳିଲେ। ତାପରେ ରାଜାଙ୍କର ସେହି ଯଜ୍ଞ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରୁ ଆଘାତପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ…
12.289.36
आस्थाय मृगरूपं वै स्वमेवाभ्यगमत्तदा ।
तं तु यज्ञं तथारूपं गच्छन्तमुपलभ्य सः ॥ १२.२८९.३६ ॥
ସେତେବେଳେ ସେ ମୃଗରୂପ ଧାରଣ କରି ନିଜ (ସ୍ଥାନକୁ) ଚାଲିଗଲା। ସେହି ରୂପରେ ଯାଉଥିବା ସେହି ଯଜ୍ଞକୁ ଦେଖି ସେ…
12.289.37
धनुरादाय बाणेन तदान्वसरत प्रभुः ।
ततस्तस्य सुरेशस्य क्रोधादमिततेजसः ॥ १२.२८९.३७ ॥
ଧନୁ ନେଇ ବାଣ ସହିତ ସେହି ପ୍ରଭୁ ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ତା’ପରେ ସେହି ସୁରେଶଙ୍କ, ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ…
12.289.38
ललाटात्प्रसृतो घोरः स्वेदबिन्दुर्बभूव ह ।
तस्मिन्यतितमात्रे च स्वेदबिन्दौ तदा भुवि ॥ १२.२८९.३८ ॥
ଲଲାଟରୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଝାଳ ବିନ୍ଦୁ ବାହାରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସେହି ଝାଳ ବିନ୍ଦୁ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିବା ମାତ୍ରେ…
12.289.39
प्रादुर्बभूव सुमहानग्निः कालानलोपमः ।
तत्र चाजायत तदा पुरुषः पुरुषर्षभ ॥ १२.२८९.३९ ॥
ସେତେବେଳେ କାଳାଗ୍ନି ସଦୃଶ ଏକ ଅତି ମହାନ ଅଗ୍ନି ପ୍ରକଟ ହେଲା। ସେଠାରେ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତେବେ ଏକ ପୁରୁଷ ଜନ୍ମ ହେଲା।
12.289.40
ह्रस्वोऽतिमात्रं रक्ताक्षो हरिश्मश्रुर्विभीषणः ।
ऊर्ध्वकेशोऽतिरोमाङ्गः श्येनोलूकस्तथैव च ॥ १२.२८९.४० ॥
ସେ ଅତି ଖର୍ବ, ରକ୍ତ ଆଖି, ପିଙ୍ଗଳ ଦାଢ଼ିବିଶିଷ୍ଟ, ଭୟଙ୍କର ଥିଲା; ତା'ର କେଶ ଊର୍ଧ୍ବମୁଖୀ, ଶରୀରରେ ଅତି ଲୋମ, ସେ ଶ୍ୟେନ ଓ ଉଲୂକ ସଦୃଶ ଥିଲା, ଏବଂ ସେପରି ହିଁ।
12.289.41
करालकृष्णवर्णश्च रक्तवासास्तथैव च ।
तं यज्ञं सुमहासत्वोऽदहत्कक्षमिवानलः ॥ १२.२८९.४१ ॥
ଭୟଙ୍କର କୃଷ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣ, ରକ୍ତବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଏବଂ ସେପରି ହିଁ। ସେ ମହାବଳୀ ସେହି ଯଜ୍ଞକୁ ଶୁଷ୍କ ତୃଣକୁ ଅଗ୍ନି ଦଗ୍ଧ କରିବା ପରି ଦଗ୍ଧ କଲା।
12.289.42
व्यचरत्सर्वतो देवान्प्राद्रवत्स ऋषींस्तथा ।
देवाश्चाप्याद्रवन्सर्वे ततो भीता दिशो दश ॥ १२.२८९.४२ ॥
ସେ ସର୍ବତ୍ର ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୁଲିଲା, ଏବଂ ସେପରି ଋଷିମାନଙ୍କ ଉପରେ ଧାଇଁଲା। ତା'ପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଦଶ ଦିଗକୁ ପଳାଇଲେ।
12.289.43
तेन तस्मिन्विचरता पुरुषेण विशांपते ।
पृथिवी ह्यचलद्राजन्नतीव भरतर्षभ ॥ १२.२८९.४३ ॥
ହେ ପ୍ରଜାପତି, ସେହି ବିଚରଣ କରୁଥିବା ପୁରୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ କମ୍ପିତ ହେଲା, ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜନ୍।
12.289.44
हाहाभूतं जगत्सर्वमुपलक्ष्य तदा प्रभुः ।
पितामहो महादेवं दर्शयन्प्रत्यभाषत ॥ १२.२८९.४४ ॥
ସମସ୍ତ ଜଗତ ହାହାକାରରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିବା ଦେଖି ସେତେବେଳେ ପ୍ରଭୁ ପିତାମହ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଦେଖାଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
12.289.45
भवतोपि सुराः सर्वे भागं दास्यन्ति वै प्रभो ।
क्रियतां प्रतिसंहारः सर्वदेवेश्वर त्वया ॥ १२.२८९.४५ ॥
ହେ ପ୍ରଭୋ, ଆପଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅଂଶ ଦେବେ। ହେ ସର୍ବଦେବେଶ୍ୱର, ଆପଣ ଏହାର ପ୍ରତିସଂହାର କରନ୍ତୁ।
12.289.46
इमा हि देवताः सर्वा ऋषयश्च परंतप ।
तव क्रोधान्महादेव न शान्तिमुपलेभिरे ॥ १२.२८९.४६ ॥
ହେ ପରନ୍ତପ, ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷି, ହେ ମହାଦେବ, ଆପଣଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଯୋଗୁଁ ଶାନ୍ତି ପାଇପାରିନାହାନ୍ତି।
12.289.47
यश्चैष पुरुषो जातः स्वेदात्ते विबुधोत्तम ।
ज्वरो नामैष धर्मज्ञ लोकेषु प्रचरिष्यति ॥ १२.२८९.४७ ॥
ହେ ବିବୁଧୋତ୍ତମ, ଆପଣଙ୍କ ଝାଳରୁ ଜନ୍ମିତ ଏହି ପୁରୁଷ, ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଜ୍ୱର ନାମରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଚରଣ କରିବ।
12.289.48
एकीभूतस्य न त्वस्य धारणे तेजसः प्रभो ।
समर्था सकला पृथ्वी बहुधा सृज्यतामयम् ॥ १२.२८९.४८ ॥
ହେ ପ୍ରଭୋ, ଏକୀଭୂତ ଏହି ତେଜକୁ ଧାରଣ କରିବାକୁ ସମୁଦାୟ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ। ଏହା ବହୁ ପ୍ରକାରରେ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଉ।
12.289.49
इत्युक्तो ब्रह्मणा देवो भागे चापि प्रकल्पिते ।
भगवन्तं तथेत्याह ब्रह्माणममितौजसम् ॥ १२.२८९.४९ ॥
ବ୍ରହ୍ମା ଏପରି କହିବାରୁ, ଭାଗ ସ୍ଥିର ହେଲେ ଦେବ ଅମିତତେଜା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତଥାସ୍ତୁ'।
12.289.50
परां च प्रीतिमगमदुत्स्मयंश्च पिनाकधृत् ।
अवाप च तदा भागं यथोक्तं ब्रह्मणा भवः ॥ १२.२८९.५० ॥
ପିନାକଧାରୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ହସିହସି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଥିତ ଅନୁସାରେ ସେହି ସମୟରେ ନିଜ ଭାଗ ପାଇଲେ।
12.289.51
ज्वरं च सर्वधर्मज्ञो बहुधा व्यसृजत्तदा ।
शान्त्यर्थं सर्वभूतानां शृणु तच्चापि पुत्रक ॥ १२.२८९.५१ ॥
ସର୍ବଧର୍ମଜ୍ଞ ସେତେବେଳେ ସର୍ବଭୂତଙ୍କ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ବହୁବିଧ ଜ୍ୱର ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ପୁତ୍ର, ତାହା ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।
12.289.52
शीर्षाभितापो नागानां पर्वतानां शिलाजतु ।
अपां तु नीलिकां विद्धि निर्मोकं भुजगेषु च ॥ १२.२८९.५२ ॥
ନାଗମାନଙ୍କ ଶିରଃତାପ, ପର୍ବତର ଶିଳାଜତୁ; ଜଳର ନୀଳିମା ଜାଣ, ଆଉ ସାପର କାଞ୍ଚୁଳି।
12.289.53
खोरकः सौरभेयाणामूषरं पृथिवीतले ।
पशूनामपि धर्मज्ञ दृष्टिप्रत्यवरोधनम् ॥ १२.२८९.५३ ॥
ଗାଈମାନଙ୍କ ଖୁରରୋଗ, ପୃଥିବୀପୃଷ୍ଠରେ ଊଷର ଭୂମି; ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ପଶୁମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୋଧ ମଧ୍ୟ।
12.289.54
रन्ध्रागतमथाश्वानां शिखोद्भेदश्च बर्हिणाम् ।
नेत्ररोगः कोकिलानां ज्वरः प्रोक्तो महात्मना ॥ १२.२८९.५४ ॥
ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ରନ୍ଧ୍ର ଦେଇ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ରୋଗ, ମୟୂରର ଶିଖା ଭାଙ୍ଗିବା, କୋଇଲିମାନଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ରୋଗ, ଜ୍ୱର—ଏସବୁ ମହାତ୍ମା କହିଥିଲେ।
12.289.55
अवीनां पित्तभेदश्च सर्वेषामिति नः श्रुतम् ।
शुकानामपि सर्वेषां हिक्किका प्रोच्यते ज्वरः ॥ १२.२८९.५५ ॥
ମେଷମାନଙ୍କର ପିତ୍ତ-ବିକାର ହୁଏ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ। ସମସ୍ତ ଶୁକପକ୍ଷୀଙ୍କର ହିଚ୍କି-ଜ୍ୱର କୁହାଯାଏ।
12.289.56
शार्दूलष्वथ धर्मज्ञ श्रमो ज्वर इहोच्यते ।
मानुषेषु तु धर्मज्ञ ज्वरो नामैष विश्रुतः ॥ १२.२८९.५६ ॥
ବାଘମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହାକୁ ଶ୍ରମ-ଜ୍ୱର କୁହାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଜ୍ୱର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
12.289.57
मरणे जन्मनि तथा मध्ये चाविशते नरम् ।
एतन्माहेश्वरं तेजो ज्वरो नाम सुदारुणः ॥ १२.२८९.५७ ॥
ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ, ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଓ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଏ ମନୁଷ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଏହା ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ତେଜ; ଜ୍ୱର ନାମକ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର।
12.289.58
नमस्यश्चैव मान्यश्च सर्वप्राणिभिरीश्वरः ।
अनेन हि समाविष्टो वृत्रो धर्मभूतां वरः ॥ १२.२८९.५८ ॥
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନମସ୍କାରଯୋଗ୍ୟ ଓ ମାନନୀୟ ଈଶ୍ୱର ହିଁ। ଏଥିରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ବୃତ୍ର, ଯିଏ ଧର୍ମାତ୍ମାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲା, (କଷ୍ଟ ପାଇଲା)।
12.289.59
व्यजृम्भत ततः शक्रस्तस्मै वज्रमवासृजत् ।
प्रविश्य बज्रं वृत्रं च दारयामासं भारत ॥ १२.२८९.५९ ॥
ତା'ପରେ ଇନ୍ଦ୍ର (କ୍ରୋଧରେ) ବିସ୍ତାର ପାଇ ତା'ଉପରେ ବଜ୍ର ନିକ୍ଷେପ କଲେ। ହେ ଭାରତ, ବଜ୍ର ପ୍ରବେଶ କରି ବୃତ୍ରକୁ ବିଦାରଣ କଲା।
12.289.60
दारितश्च स वज्रेण महायोगी महासुरः ।
जगाम परमं स्थानं विष्णोरमिततेजसः ॥ १२.२८९.६० ॥
ବଜ୍ରରେ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେଇ ମହାଯୋଗୀ ମହାସୁର ଅମିତତେଜା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମଧାମକୁ ଗଲା।
12.289.61
विष्णुभक्त्या हि तेनेदं जगद्व्याप्तमभूत्पुरा ।
तस्माच्च निहतो युद्धे विष्णोः स्थानमवाप्तवान् ॥ १२.२८९.६१ ॥
ପୂର୍ବରେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ଦ୍ଵାରା ସେ ଏହି ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପ୍ତ କରିଥିଲା। ତେଣୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ ହୋଇ ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସ୍ଥାନ ପାଇଲା।
12.289.62
इत्येष वृत्रमाश्रित्य ज्वरस्य महतो मया ।
विस्तरः कथितः पुत्र किमन्यत्प्रब्रवीमि ते ॥ १२.२८९.६२ ॥
ଏହିପରି ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ଆଧାର କରି ମହାଜ୍ୱରର ବିସ୍ତାର ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି। ପୁତ୍ର, ଆଉ କ'ଣ କହିବି?
12.289.63
इमां ज्वरोत्पत्तिमदीनमानसः ।
पठेत्सदा यः सुसमाहितो नरः।
विमुक्तरोगः स सुखी मुदा युतो ।
लभेत कामान्स यथा मनीषितान् ॥ १२.२८९.६३ ॥
ଅବିଚଳିତ ମନରେ, ଭଲ ଏକାଗ୍ରତାରେ ଯେ ମଣିଷ ସର୍ବଦା ଏହି ଜ୍ୱରୋତ୍ପତ୍ତି ପାଠ କରେ, ସେ ରୋଗମୁକ୍ତ, ସୁଖୀ ଓ ଆନନ୍ଦଯୁକ୍ତ ହୋଇ ନିଜର ଇଚ୍ଛିତ କାମନା ପାଏ।