महाभारत · अध्याय 12.289
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.289.1
पितामह महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद ।
अस्मिन्वृत्रवधे तात विवक्षा मम जायते ॥ १२.२८९.१ ॥
हे पितामह, महाप्राज्ञ, सर्वशास्त्रविशारद! हे तात, या वृत्रवधाविषयी मला जाणून घेण्याची इच्छा होत आहे.
12.289.2
ज्वरेण मोहितो वृत्रः कथितस्ते जनाधिप ।
निहतो वासवेनेह वज्रेणेति ममानघ ॥ १२.२८९.२ ॥
हे जनाधिपा, तुम्ही सांगितल्याप्रमाणे ज्वराने मोहित झालेल्या वृत्राला येथे वासव इंद्राने वज्राने ठार केले. हे निष्पाप, मला असेच ठाऊक आहे.
12.289.3
कथमेष महाप्राज्ञ ज्वरः प्रादुर्बभूव ह ।
ज्वरोत्पत्तिं निपुणतः श्रोतुमिच्छाम्यहं प्रभो ॥ १२.२८९.३ ॥
हे महाप्राज्ञ, हा ज्वर कसा निर्माण झाला? हे प्रभो, ज्वराची उत्पत्ती सविस्तर ऐकण्याची माझी इच्छा आहे.
12.289.4
शृणु राजञ्ज्वरस्येमं संभवं लोकविश्रुतम् ।
विस्तरं चास्य वक्ष्यामि यादृशश्चैव भारत ॥ १२.२८९.४ ॥
हे राजा, या लोकप्रसिद्ध ज्वराची उत्पत्ती ऐका. हे भारता, त्याचा विस्तार आणि तो कसा आहे तेही मी सांगेन.
12.289.5
पुरा मेरोर्महाराज शृङ्गं त्रैलोक्यविश्रुतम् ।
ज्योतिष्कं नाम सावित्रं सर्वरत्नविभूषितम् ॥ १२.२८९.५ ॥
हे महाराजा, पूर्वी मेरूचे एक शिखर होते; ते त्रैलोक्यात प्रसिद्ध होते. त्याचे नाव ज्योतिष्क होते; ते सावित्राचे होते; सर्व रत्नांनी अलंकृत होते.
12.289.6
अप्रमेयमनाधृष्यं सर्वलोकेषु भारत ।
तत्र देवो गिरितटे हेमधातुविभूषिते ॥ १२.२८९.६ ॥
हे भारता, ते सर्व लोकांत अमाप आणि अजिंक्य होते. तेथे, सुवर्णधातूंनी शोभलेल्या डोंगरकडेवर देव राहात होता.
12.289.7
पर्यङ्क इव विभ्राजन्नुपविष्टो बभूव ह ।
शैलराजसुता चास्य नित्यं पार्श्वे स्थिता बभौ।
तथा देवा महात्मानो वसवश्चामितौजसः ॥ १२.२८९.७ ॥
ते पर्यंकाप्रमाणे तेजस्वीपणे बसलेले होते. पर्वतराजाची कन्या त्यांच्या बाजूला सदैव उभी राहून शोभली. तसेच महात्मे देव आणि अमित तेजस्वी वसूही (तेथे होते).
12.289.8
तथैव च महात्मानावश्विनौ भिषजां वरौ ।
तथा वैश्रवणो राजा गुह्यकैरभिसंवृतः ॥ १२.२८९.८ ॥
तसेच महात्मे आणि वैद्यांमध्ये श्रेष्ठ असे दोन अश्विनीकुमार (तेथे होते). तसेच गुह्यकांनी वेढलेला राजा वैश्रवण (कुबेर) (तेथे होता).
12.289.9
यक्षाणामीश्वरः श्रीमान्कैलासनिलयः प्रभुः ।
शङ्खपद्मनिधिभ्यां च लक्ष्म्या परमया सह।
उपासन्त महात्मानमुशना च महाकविः ॥ १२.२८९.९ ॥
यक्षांचा ईश्वर, श्रीमंत, कैलासावर निवास करणारा प्रभू शंख व पद्म निधींसह आणि परम लक्ष्मीसह (तेथे होता). महाकवी उशनसही त्या महात्म्याची उपासना करत होते.
12.289.10
सनत्कुमारप्रमुखास्तथैव च महर्षयः ।
अङ्गिरः प्रमुखाश्चैव तथा देवर्षयोऽपरे ॥ १२.२८९.१० ॥
सनत्कुमार प्रमुख असलेले महर्षीही तसेच (तेथे होते). अंगिरा प्रमुख असलेले आणि इतर देवर्षीही (तेथे होते).
12.289.11
विश्वावसुश्च गन्धर्वस्तथा नारदपर्वतौ ।
अप्सरोगणसङ्घाश्च समाजग्मुरनेकशः ॥ १२.२८९.११ ॥
गंधर्व विश्वावसू आणि नारद व पर्वत (तेथे होते). अप्सरांच्या गणांचे समूहही अनेक प्रकारे तेथे एकत्र आले होते.
12.289.12
ववौ सुखः शिवो वायुर्नानागन्धवहः शुचिः ।
सर्वर्तुकुसुमोपेताः पुष्पवन्तो द्रुमास्तथा ॥ १२.२८९.१२ ॥
सुखद, शुभ आणि शुद्ध वारा नाना प्रकारचे सुगंध वाहून वाहू लागला. तसेच सर्व ऋतूंच्या फुलांनी युक्त असे फुललेले वृक्षही (होते).
12.289.13
तथा विद्याधराश्चैव सिद्धाश्चैव तपोधनाः ।
महादेवं पशुपतिं पर्युपासन्त भारत ॥ १२.२८९.१३ ॥
तसेच विद्याधर, सिद्ध आणि तपोधन महादेव पशुपतीची उपासना करीत होते, हे भारता.
12.289.14
भूतानि च महाराज नानारूपधराण्यथ ।
राक्षसाश्च महारौद्राः पिशाचाश्च महाबलाः ॥ १२.२८९.१४ ॥
हे महाराजा, नाना रूपे धारण करणारे भूत, अत्यंत भयंकर राक्षस आणि महाबलवान पिशाचही तेथे होते.
12.289.15
बहुरूपधरा हृष्टा नानाप्रहरणोद्यताः ।
देवस्यानुचरास्तत्र तस्थिरे चानलोपमाः ॥ १२.२८९.१५ ॥
अनेक रूपे धारण करून, आनंदाने, विविध शस्त्रे उगारून देवाचे अनुचर तेथे अग्नीसारखे उभे होते.
12.289.16
नन्दी च भगवांस्तत्र देवस्यानुमते स्थितः ।
प्रगृह्य ज्वलितं शूलं दीप्यमानं स्वतेजसा ॥ १२.२८९.१६ ॥
तेथे भगवान नंदीही देवाच्या अनुमतीने उभे होते; प्रज्वलित त्रिशूळ धारण करून, आपल्याच तेजाने तळपत.
12.289.17
गङ्गा च सरितां श्रेष्ठा सर्वतीर्थजलोद्भवा ।
पर्युपासत तं देव रूपिणी कुरुनन्दन ॥ १२.२८९.१७ ॥
नद्यांमध्ये श्रेष्ठ गंगा, सर्व तीर्थांच्या जलातून उत्पन्न झालेली, मूर्तिमंत होऊन त्या देवाची उपासना करीत होती, हे कुरुनंदना.
12.289.18
स एवं भगवांस्तत्र पूज्यमानः सुरर्षिभिः ।
देवैश्च सुमहातेजा महादेवो व्यतिष्ठत ॥ १२.२८९.१८ ॥
अशा प्रकारे तेथे देव आणि ऋषींकडून पूजित होऊन अत्यंत तेजस्वी भगवान महादेव उभे राहिले.
12.289.19
कस्यचित्त्वथ कालस्य दक्षो नाम प्रजापतिः ।
पूर्वोक्तेन विधानेन यक्ष्यमाणोऽन्वपद्यत ॥ १२.२८९.१९ ॥
काही काळानंतर दक्ष नावाचा प्रजापती पूर्वोक्त विधीने यज्ञ करण्यास सिद्ध झाला.
12.289.20
ततस्तस्य मखं देवाः सर्वे शक्रपुरोगमाः ।
गमनाय समागम्य बुद्धिमापेदिरे तदा ॥ १२.२८९.२० ॥
तेव्हा इंद्रासह सर्व देवांनी एकत्र येऊन त्याच्या यज्ञाला जाण्याचा निश्चय केला.
12.289.21
ते विमानैर्महात्मानो ज्वलनार्कसमप्रभैः ।
देवस्यानुमतेऽगच्छन्गङ्गाद्वारमिति श्रुतिः ॥ १२.२८९.२१ ॥
अग्नी आणि सूर्यासारख्या तेजस्वी विमानांतून ते महात्मे देवाच्या अनुमतीने गंगाद्वाराकडे गेले, असे ऐकले आहे.
12.289.22
प्रस्थिता देवता दृष्ट्वा शैलराजसुता तदा ।
उवाच वचनं साध्वी देवं पशुपतिं पतिम् ॥ १२.२८९.२२ ॥
देवांना निघालेले पाहून पर्वतराजकन्या साध्वी तेव्हा आपला पती पशुपती देवाला म्हणाली.
12.289.23
भगवन्क्वनु यान्त्येते देवाः शक्रपुरोगमाः ।
ब्रूहि तत्त्वेन तत्त्वज्ञ संशयो मे महानयम् ॥ १२.२८९.२३ ॥
हे भगवान, इंद्रासह हे देव कुठे चालले आहेत? हे तत्त्वज्ञा, खरे सांगा; ही माझी मोठी शंका आहे.
12.289.24
दक्षो नाम महाभागे प्रजानां पतिरुत्तमः ।
हयमेधेन जयते तत्र यान्ति दिवौकसः ॥ १२.२८९.२४ ॥
हे महाभागे, प्रजांचा श्रेष्ठ स्वामी दक्ष नावाचा आहे; तो अश्वमेध यज्ञाने विजय मिळवतो; तिथेच स्वर्गवासी देव जात आहेत.
12.289.25
यज्ञमेतं महादेव किमर्थं नाधिगच्छति ।
केन वा प्रतिषेधेन गमनं ते न विद्यते ॥ १२.२८९.२५ ॥
हे महादेवा, हा यज्ञ आपणास का प्राप्त होत नाही? किंवा कोणत्या प्रतिबंधामुळे आपले तिथे जाणे होत नाही?
12.289.26
सुरैरेव महाभागे पूर्वमेतदनुष्ठितम् ।
यज्ञेषु सर्वेषु मम न भाग उपकल्पितः ॥ १२.२८९.२६ ॥
हे महाभागे, पूर्वी देवांनीच हे अनुष्ठान केले. सर्व यज्ञांमध्ये माझा भाग ठरवलेला नव्हता.
12.289.27
पूर्वोपायोपपन्नेन मार्गेण वरवर्णिनि ।
न मे सुराः प्रयच्छन्ति भागं यज्ञस्य धर्मतः ॥ १२.२८९.२७ ॥
हे सुंदर वर्णाच्या देवी, पूर्वी ठरलेल्या मार्गाने देव मला यज्ञाचा भाग धर्मानुसार देत नाहीत.
12.289.28
भगवन्सर्वभूतेषु प्रभावाभ्यधिको गुणैः ।
अजय्यश्चाप्यधृष्यश्च तेजसा यशसा श्रिया ॥ १२.२८९.२८ ॥
हे भगवान, सर्व प्राण्यांमध्ये आपण गुणांनी व प्रभावाने श्रेष्ठ आहात; आपण अजेय असून तेज, यश व श्रीने अधर्षणीय आहात.
12.289.29
अनेन ते महाभाग प्रतिषेधेन भागतः ।
अतीव दुःखमुत्पन्नं वेपथुश्च ममानघ ॥ १२.२८९.२९ ॥
हे महाभाग, हे निष्पाप, आपल्या भागाच्या निषेधामुळे मला अत्यंत दुःख झाले आहे आणि माझे शरीर कंपित होत आहे.
12.289.30
एवमुक्त्वा तु सा देवी देवं पशुपतिं पतिम् ।
तुष्णींभूताऽभवद्राजन्दह्यमानेन चेतसा ॥ १२.२८९.३० ॥
हे राजा, असे बोलून ती देवी पशुपती अशा आपल्या पती देवासमोर मौन झाली; तिचे मन जळत होते.
12.289.31
अथ देव्या मतं ज्ञात्वा हृद्गतं यच्चिकीर्षितम् ।
स समाज्ञापयामास तिष्ठ त्वमिति नन्दिनम् ॥ १२.२८९.३१ ॥
तेव्हा देवीच्या मनातील इच्छा जाणून त्यांनी नंदीला आज्ञा केली, 'तू येथेच थांब.'
12.289.32
ततो योगबलं कृत्वा सर्वयोगेश्वरेश्वरः ।
तं यज्ञं स महातेजा भीमैरनुचरैस्तदा ॥ १२.२८९.३२ ॥
तेव्हा सर्व योगेश्वरांचा ईश्वर असलेल्या त्या महातेजस्वीने योगबल वापरले, आणि त्या वेळी भयंकर अनुचरांसह…
12.289.33
सहसा घातयामास देवदेवः पिनाकधृत् ।
केचिन्नादानमुञ्चन्त केचिद्धासांश्च चक्रिरे ॥ १२.२८९.३३ ॥
देवांचा देव, पिनाकधारी याने अचानक (त्याचा) नाश घडवून आणला. काहींनी आरडाओरडा केला, काहींनी हसले.
12.289.34
रुधिरेणापरे राजंस्तत्राग्निं समवाकिरन् ।
केचिद्यूपान्समुत्पाट्य व्याक्षिपन्विकृताननाः ॥ १२.२८९.३४ ॥
हे राजा, इतरांनी तेथे अग्नीवर रक्त शिंपडले. काहींनी यूप उपटून, विकृत चेहऱ्याने फेकले.
12.289.35
आस्यैरन्ये चाग्रसन्त तथैव परिचारकान् ।
ततः स यज्ञो नृपतेर्वध्यमानः समन्ततः ॥ १२.२८९.३५ ॥
इतरांनी तोंडाने सेवकांनाही तसेच गिळले. तेव्हा राजाचा तो यज्ञ चहूबाजूंनी आघात होत असताना…
12.289.36
आस्थाय मृगरूपं वै स्वमेवाभ्यगमत्तदा ।
तं तु यज्ञं तथारूपं गच्छन्तमुपलभ्य सः ॥ १२.२८९.३६ ॥
तेव्हा तो मृगरूप धारण करून स्वतःच्या (ठिकाणी) निघून गेला. त्या रूपात जाणारा तो यज्ञ पाहून त्याने…
12.289.37
धनुरादाय बाणेन तदान्वसरत प्रभुः ।
ततस्तस्य सुरेशस्य क्रोधादमिततेजसः ॥ १२.२८९.३७ ॥
धनुष्य घेऊन बाणाने त्या प्रभूने त्याचा पाठलाग केला. तेव्हा त्या सुरेशाच्या, अमिततेजस्वीच्या क्रोधातून…
12.289.38
ललाटात्प्रसृतो घोरः स्वेदबिन्दुर्बभूव ह ।
तस्मिन्यतितमात्रे च स्वेदबिन्दौ तदा भुवि ॥ १२.२८९.३८ ॥
कपाळातून एक भयंकर घामाचा थेंब बाहेर पडला आणि तो उत्पन्न झाला. तो घामाचा थेंब जमिनीवर पडताच…
12.289.39
प्रादुर्बभूव सुमहानग्निः कालानलोपमः ।
तत्र चाजायत तदा पुरुषः पुरुषर्षभ ॥ १२.२८९.३९ ॥
तेव्हा कालाग्नीसारखा एक अतिमहान अग्नी प्रकट झाला. तेथे, हे पुरुषश्रेष्ठा, तेव्हा एक पुरुष जन्मला.
12.289.40
ह्रस्वोऽतिमात्रं रक्ताक्षो हरिश्मश्रुर्विभीषणः ।
ऊर्ध्वकेशोऽतिरोमाङ्गः श्येनोलूकस्तथैव च ॥ १२.२८९.४० ॥
तो अत्यंत ठेंगू, तांबड्या डोळ्यांचा, पिंगट दाढीचा, भयानक होता; त्याचे केस वर उभे होते, शरीरावर अतिशय केस होते, तो ससाणा व घुबडासारखा होता, आणि तसाच.
12.289.41
करालकृष्णवर्णश्च रक्तवासास्तथैव च ।
तं यज्ञं सुमहासत्वोऽदहत्कक्षमिवानलः ॥ १२.२८९.४१ ॥
भयानक काळ्या वर्णाचा, तांबडी वस्त्रे नेसलेला, आणि तसाच. त्या महापराक्रमी पुरुषाने तो यज्ञ कोरड्या गवताला अग्नी जाळतो तसा जाळला.
12.289.42
व्यचरत्सर्वतो देवान्प्राद्रवत्स ऋषींस्तथा ।
देवाश्चाप्याद्रवन्सर्वे ततो भीता दिशो दश ॥ १२.२८९.४२ ॥
तो सर्वत्र देवांमध्ये फिरला, आणि तसाच ऋषींवर धावून गेला. तेव्हा सर्व देव भयभीत होऊन दहा दिशांना पळाले.
12.289.43
तेन तस्मिन्विचरता पुरुषेण विशांपते ।
पृथिवी ह्यचलद्राजन्नतीव भरतर्षभ ॥ १२.२८९.४३ ॥
हे प्रजापते, त्या संचार करणाऱ्या पुरुषामुळे, हे भरतश्रेष्ठा राजा, पृथ्वी अतिशय कंपित झाली.
12.289.44
हाहाभूतं जगत्सर्वमुपलक्ष्य तदा प्रभुः ।
पितामहो महादेवं दर्शयन्प्रत्यभाषत ॥ १२.२८९.४४ ॥
सर्व जगत् हाहाकारात बुडालेले पाहून तेव्हा प्रभू पितामह महादेवाला दाखवत उत्तरले.
12.289.45
भवतोपि सुराः सर्वे भागं दास्यन्ति वै प्रभो ।
क्रियतां प्रतिसंहारः सर्वदेवेश्वर त्वया ॥ १२.२८९.४५ ॥
हे प्रभो, तुम्हालाही सर्व देव नक्कीच भाग देतील. हे सर्वदेवेश्वरा, तुम्ही याचे प्रतिसंहार करा.
12.289.46
इमा हि देवताः सर्वा ऋषयश्च परंतप ।
तव क्रोधान्महादेव न शान्तिमुपलेभिरे ॥ १२.२८९.४६ ॥
हे परंतपा, हे सर्व देव आणि ऋषी, हे महादेवा, तुझ्या क्रोधामुळे शांती मिळवू शकलेले नाहीत.
12.289.47
यश्चैष पुरुषो जातः स्वेदात्ते विबुधोत्तम ।
ज्वरो नामैष धर्मज्ञ लोकेषु प्रचरिष्यति ॥ १२.२८९.४७ ॥
हे विबुधोत्तमा, तुझ्या घामातून जन्मलेला हा पुरुष, हे धर्मज्ञा, ज्वर नावाने लोकांत संचार करील.
12.289.48
एकीभूतस्य न त्वस्य धारणे तेजसः प्रभो ।
समर्था सकला पृथ्वी बहुधा सृज्यतामयम् ॥ १२.२८९.४८ ॥
हे प्रभो, एकत्र झालेले हे तेज धारण करण्यास संपूर्ण पृथ्वीही समर्थ नाही. हे अनेक प्रकारे निर्माण केले जावे.
12.289.49
इत्युक्तो ब्रह्मणा देवो भागे चापि प्रकल्पिते ।
भगवन्तं तथेत्याह ब्रह्माणममितौजसम् ॥ १२.२८९.४९ ॥
ब्रह्म्याने असे सांगितल्यावर, भाग ठरवला गेला असता देव अमित तेजस्वी ब्रह्म्याला म्हणाला, 'तसेच होवो'.
12.289.50
परां च प्रीतिमगमदुत्स्मयंश्च पिनाकधृत् ।
अवाप च तदा भागं यथोक्तं ब्रह्मणा भवः ॥ १२.२८९.५० ॥
पिनाकधारी परम प्रसन्न झाले, हसत हसत ब्रह्म्याने सांगितल्याप्रमाणे त्याच वेळी त्यांनी आपला भाग मिळवला.
12.289.51
ज्वरं च सर्वधर्मज्ञो बहुधा व्यसृजत्तदा ।
शान्त्यर्थं सर्वभूतानां शृणु तच्चापि पुत्रक ॥ १२.२८९.५१ ॥
सर्वधर्मज्ञ तेव्हा सर्व भूतांच्या शांतीसाठी अनेक प्रकारचे ज्वर निर्माण करते झाले. पुत्रा, तेही ऐक.
12.289.52
शीर्षाभितापो नागानां पर्वतानां शिलाजतु ।
अपां तु नीलिकां विद्धि निर्मोकं भुजगेषु च ॥ १२.२८९.५२ ॥
नागांचा शिरोताप, पर्वतांचे शिलाजतु; पाण्याचा निळसरपणा जाण, आणि सापांची कात.
12.289.53
खोरकः सौरभेयाणामूषरं पृथिवीतले ।
पशूनामपि धर्मज्ञ दृष्टिप्रत्यवरोधनम् ॥ १२.२८९.५३ ॥
गाईंचा खुरांचा रोग, पृथ्वीतलावरील ओसाड भूमी; हे धर्मज्ञा, पशूंच्या दृष्टीचा अवरोधही.
12.289.54
रन्ध्रागतमथाश्वानां शिखोद्भेदश्च बर्हिणाम् ।
नेत्ररोगः कोकिलानां ज्वरः प्रोक्तो महात्मना ॥ १२.२८९.५४ ॥
घोड्यांच्या छिद्रांतून शिरणारा रोग, मोरांच्या तुऱ्याचे फुटणे, कोकिळांचा नेत्ररोग, ज्वर—हे महात्म्याने सांगितले.
12.289.55
अवीनां पित्तभेदश्च सर्वेषामिति नः श्रुतम् ।
शुकानामपि सर्वेषां हिक्किका प्रोच्यते ज्वरः ॥ १२.२८९.५५ ॥
मेंढ्यांना पित्तविकार होतो, असे आम्ही ऐकले आहे. सर्व पोपटांना हिक्का-ज्वर होतो, असे सांगितले जाते.
12.289.56
शार्दूलष्वथ धर्मज्ञ श्रमो ज्वर इहोच्यते ।
मानुषेषु तु धर्मज्ञ ज्वरो नामैष विश्रुतः ॥ १२.२८९.५६ ॥
वाघांमध्ये याला श्रम-ज्वर म्हणतात. पण हे धर्मज्ञा, माणसांमध्ये हाच ज्वर नावाने प्रसिद्ध आहे.
12.289.57
मरणे जन्मनि तथा मध्ये चाविशते नरम् ।
एतन्माहेश्वरं तेजो ज्वरो नाम सुदारुणः ॥ १२.२८९.५७ ॥
मरणाच्या वेळी, जन्माच्या वेळी आणि मधल्या काळातही हा माणसात प्रवेश करतो. हे महेश्वराचे तेज आहे; ज्वर नावाचे हे अत्यंत भयंकर आहे.
12.289.58
नमस्यश्चैव मान्यश्च सर्वप्राणिभिरीश्वरः ।
अनेन हि समाविष्टो वृत्रो धर्मभूतां वरः ॥ १२.२८९.५८ ॥
सर्व प्राण्यांनी नमस्कार करण्यायोग्य आणि मान्य असा ईश्वरच आहे. याने आविष्ट होऊन धर्मात्म्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेला वृत्र (पीडित झाला).
12.289.59
व्यजृम्भत ततः शक्रस्तस्मै वज्रमवासृजत् ।
प्रविश्य बज्रं वृत्रं च दारयामासं भारत ॥ १२.२८९.५९ ॥
मग इंद्राने (क्रोधाने) वाढून त्याच्यावर वज्र सोडले. हे भारता, वज्राने आत प्रवेश करून वृत्राला फाडले.
12.289.60
दारितश्च स वज्रेण महायोगी महासुरः ।
जगाम परमं स्थानं विष्णोरमिततेजसः ॥ १२.२८९.६० ॥
वज्राने फाडला गेलेला तो महायोगी महासुर अमित तेजस्वी विष्णूच्या परम स्थानाला गेला.
12.289.61
विष्णुभक्त्या हि तेनेदं जगद्व्याप्तमभूत्पुरा ।
तस्माच्च निहतो युद्धे विष्णोः स्थानमवाप्तवान् ॥ १२.२८९.६१ ॥
पूर्वी विष्णुभक्तीमुळेच त्याने हे जग व्यापले होते. म्हणून युद्धात मारला जाऊन त्याने विष्णूचे स्थान प्राप्त केले.
12.289.62
इत्येष वृत्रमाश्रित्य ज्वरस्य महतो मया ।
विस्तरः कथितः पुत्र किमन्यत्प्रब्रवीमि ते ॥ १२.२८९.६२ ॥
अशा प्रकारे वृत्राला आधार करून महाज्वराचा विस्तार मी तुला सांगितला. पुत्रा, आणखी काय सांगू?
12.289.63
इमां ज्वरोत्पत्तिमदीनमानसः ।
पठेत्सदा यः सुसमाहितो नरः।
विमुक्तरोगः स सुखी मुदा युतो ।
लभेत कामान्स यथा मनीषितान् ॥ १२.२८९.६३ ॥
विचलित न होणाऱ्या मनाने, नीट एकाग्र होऊन जो मनुष्य सदा या ज्वरोत्पत्तीचे पठण करतो, तो रोगमुक्त, सुखी आणि आनंदयुक्त होऊन आपल्या इच्छित कामना प्राप्त करतो.