మహాభారతం · అధ్యాయం 12.289
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.289.1
पितामह महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद ।
अस्मिन्वृत्रवधे तात विवक्षा मम जायते ॥ १२.२८९.१ ॥
పితామహా, మహాప్రాజ్ఞా, సర్వశాస్త్రవిశారదా! తాతా, ఈ వృత్రవధ విషయంలో నాకు తెలుసుకోవాలనే కోరిక కలుగుతోంది.
12.289.2
ज्वरेण मोहितो वृत्रः कथितस्ते जनाधिप ।
निहतो वासवेनेह वज्रेणेति ममानघ ॥ १२.२८९.२ ॥
జనాధిపా, మీరు చెప్పినట్లు జ్వరంతో మోహితుడైన వృత్రుడు ఇక్కడ వాసవుడు ఇంద్రునిచే వజ్రాయుధంతో చంపబడ్డాడు. ఓ నిర్దోషీ, నాకు ఇలాగే తెలుసు.
12.289.3
कथमेष महाप्राज्ञ ज्वरः प्रादुर्बभूव ह ।
ज्वरोत्पत्तिं निपुणतः श्रोतुमिच्छाम्यहं प्रभो ॥ १२.२८९.३ ॥
మహాప్రాజ్ఞా, ఈ జ్వరం ఎలా ఉద్భవించింది? ప్రభూ, జ్వరం ఉత్పత్తిని సూక్ష్మంగా వినాలనుకుంటున్నాను.
12.289.4
शृणु राजञ्ज्वरस्येमं संभवं लोकविश्रुतम् ।
विस्तरं चास्य वक्ष्यामि यादृशश्चैव भारत ॥ १२.२८९.४ ॥
రాజా, లోకవిఖ్యాతమైన ఈ జ్వర ఉత్పత్తిని వినుము. భారతా, దాని విస్తారాన్ని, అది ఎలాంటిదో కూడా చెబుతాను.
12.289.5
पुरा मेरोर्महाराज शृङ्गं त्रैलोक्यविश्रुतम् ।
ज्योतिष्कं नाम सावित्रं सर्वरत्नविभूषितम् ॥ १२.२८९.५ ॥
మహారాజా, పూర్వం మేరువు శిఖరం ఉండేది; అది త్రిలోకాలలో ప్రసిద్ధి. దాని పేరు జ్యోతిష్కం; అది సావిత్రునిది; సర్వరత్నాలతో అలంకరించబడింది.
12.289.6
अप्रमेयमनाधृष्यं सर्वलोकेषु भारत ।
तत्र देवो गिरितटे हेमधातुविभूषिते ॥ १२.२८९.६ ॥
భారతా, అది అన్ని లోకాలలో అపరిమితమైనది, అజేయమైనది. అక్కడ, బంగారు ధాతువులతో అలంకరించబడిన పర్వత తటంలో దేవుడు ఉండేవాడు.
12.289.7
पर्यङ्क इव विभ्राजन्नुपविष्टो बभूव ह ।
शैलराजसुता चास्य नित्यं पार्श्वे स्थिता बभौ।
तथा देवा महात्मानो वसवश्चामितौजसः ॥ १२.२८९.७ ॥
ఆయన ఒక పర్యంకంలా ప్రకాశిస్తూ కూర్చుని ఉన్నాడు. పర్వతరాజు కుమార్తె ఆయన పక్కన నిత్యం నిలిచి ప్రకాశించింది. అలాగే మహాత్ములైన దేవతలు, అమిత తేజస్వులైన వసువులు కూడా (అక్కడ ఉన్నారు).
12.289.8
तथैव च महात्मानावश्विनौ भिषजां वरौ ।
तथा वैश्रवणो राजा गुह्यकैरभिसंवृतः ॥ १२.२८९.८ ॥
అలాగే మహాత్ములైన, వైద్యులలో శ్రేష్ఠులైన ఇద్దరు అశ్వినులు (అక్కడ ఉన్నారు). అలాగే గుహ్యకులతో చుట్టుముట్టబడిన రాజు వైశ్రవణుడు (కుబేరుడు) కూడా (అక్కడ ఉన్నాడు).
12.289.9
यक्षाणामीश्वरः श्रीमान्कैलासनिलयः प्रभुः ।
शङ्खपद्मनिधिभ्यां च लक्ष्म्या परमया सह।
उपासन्त महात्मानमुशना च महाकविः ॥ १२.२८९.९ ॥
యక్షుల ఈశ్వరుడు, శ్రీమంతుడు, కైలాసంలో నివసించే ప్రభువు శంఖ, పద్మ నిధులతో, పరమ లక్ష్మితో కలిసి (అక్కడ ఉన్నాడు). మహాకవి ఉశనస్సు కూడా ఆ మహాత్ముని ఉపాసించాడు.
12.289.10
सनत्कुमारप्रमुखास्तथैव च महर्षयः ।
अङ्गिरः प्रमुखाश्चैव तथा देवर्षयोऽपरे ॥ १२.२८९.१० ॥
సనత్కుమారుడు ప్రముఖులుగా గల మహర్షులు అలాగే (అక్కడ ఉన్నారు). అంగిరసుడు ప్రముఖులుగా గల వారు, అలాగే ఇతర దేవర్షులు కూడా (అక్కడ ఉన్నారు).
12.289.11
विश्वावसुश्च गन्धर्वस्तथा नारदपर्वतौ ।
अप्सरोगणसङ्घाश्च समाजग्मुरनेकशः ॥ १२.२८९.११ ॥
గంధర్వుడు విశ్వావసువు, నారదుడు, పర్వతుడు (అక్కడ ఉన్నారు). అప్సరస గణాల సమూహాలు అనేక విధాలుగా అక్కడ చేరాయి.
12.289.12
ववौ सुखः शिवो वायुर्नानागन्धवहः शुचिः ।
सर्वर्तुकुसुमोपेताः पुष्पवन्तो द्रुमास्तथा ॥ १२.२८९.१२ ॥
సుఖమైన, శుభకరమైన, పవిత్రమైన గాలి అనేక విధాల సుగంధాలను మోసుకుంటూ వీచింది. అలాగే అన్ని ఋతువుల పుష్పాలతో కూడిన పుష్పించిన వృక్షాలు (కూడా ఉన్నాయి).
12.289.13
तथा विद्याधराश्चैव सिद्धाश्चैव तपोधनाः ।
महादेवं पशुपतिं पर्युपासन्त भारत ॥ १२.२८९.१३ ॥
అలాగే విద్యాధరులు, సిద్ధులు, తపోధనులు కూడా పశుపతి మహాదేవుని ఉపాసిస్తూ కూర్చున్నారు, ఓ భారతా.
12.289.14
भूतानि च महाराज नानारूपधराण्यथ ।
राक्षसाश्च महारौद्राः पिशाचाश्च महाबलाः ॥ १२.२८९.१४ ॥
మహారాజా, అనేక రూపాలు ధరించిన భూతాలు, మహా భయంకరులైన రాక్షసులు, మహాబలులైన పిశాచులు కూడా అక్కడ ఉన్నారు.
12.289.15
बहुरूपधरा हृष्टा नानाप्रहरणोद्यताः ।
देवस्यानुचरास्तत्र तस्थिरे चानलोपमाः ॥ १२.२८९.१५ ॥
అనేక రూపాలు ధరించి, సంతోషంగా, వివిధ ఆయుధాలను ఎత్తి పట్టుకొని, దేవుని అనుచరులు అక్కడ అగ్నితో సమానంగా నిలిచారు.
12.289.16
नन्दी च भगवांस्तत्र देवस्यानुमते स्थितः ।
प्रगृह्य ज्वलितं शूलं दीप्यमानं स्वतेजसा ॥ १२.२८९.१६ ॥
అక్కడ భగవంతుడు నందియు దేవుని అనుమతితో నిలిచాడు; మండుతున్న శూలాన్ని పట్టుకొని, తన స్వీయ తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తూ.
12.289.17
गङ्गा च सरितां श्रेष्ठा सर्वतीर्थजलोद्भवा ।
पर्युपासत तं देव रूपिणी कुरुनन्दन ॥ १२.२८९.१७ ॥
నదులలో శ్రేష్ఠురాలైన గంగ, సర్వ తీర్థాల జలం నుండి జన్మించినది, రూపం ధరించి ఆ దేవుని ఉపాసించింది, కురునందనా.
12.289.18
स एवं भगवांस्तत्र पूज्यमानः सुरर्षिभिः ।
देवैश्च सुमहातेजा महादेवो व्यतिष्ठत ॥ १२.२८९.१८ ॥
ఈ విధంగా అక్కడ దేవతలు, ఋషులు పూజిస్తుండగా, అత్యంత తేజోవంతుడైన భగవాన్ మహాదేవుడు నిలిచి ఉన్నాడు.
12.289.19
कस्यचित्त्वथ कालस्य दक्षो नाम प्रजापतिः ।
पूर्वोक्तेन विधानेन यक्ष्यमाणोऽन्वपद्यत ॥ १२.२८९.१९ ॥
కొంతకాలానికి దక్షుడనే ప్రజాపతి, ముందు చెప్పిన విధానంతో యజ్ఞం చేయడానికి సిద్ధమయ్యాడు.
12.289.20
ततस्तस्य मखं देवाः सर्वे शक्रपुरोगमाः ।
गमनाय समागम्य बुद्धिमापेदिरे तदा ॥ १२.२८९.२० ॥
అప్పుడు ఇంద్రుని నాయకత్వంలోని దేవతలందరూ కలిసి అతని యజ్ఞానికి వెళ్లాలని నిశ్చయించుకున్నారు.
12.289.21
ते विमानैर्महात्मानो ज्वलनार्कसमप्रभैः ।
देवस्यानुमतेऽगच्छन्गङ्गाद्वारमिति श्रुतिः ॥ १२.२८९.२१ ॥
అగ్ని, సూర్యుల కాంతితో సమానమైన విమానాలలో ఆ మహాత్ములు దేవుని అనుమతితో గంగాద్వారానికి వెళ్లారని వినబడింది.
12.289.22
प्रस्थिता देवता दृष्ट्वा शैलराजसुता तदा ।
उवाच वचनं साध्वी देवं पशुपतिं पतिम् ॥ १२.२८९.२२ ॥
దేవతలు బయలుదేరడం చూసి, పర్వతరాజు కుమార్తె అయిన సాధ్వి ఆ సమయంలో తన పతి పశుపతి దేవునితో ఈ మాట పలికింది.
12.289.23
भगवन्क्वनु यान्त्येते देवाः शक्रपुरोगमाः ।
ब्रूहि तत्त्वेन तत्त्वज्ञ संशयो मे महानयम् ॥ १२.२८९.२३ ॥
భగవంతుడా, ఇంద్రుని నాయకత్వంలోని ఈ దేవతలు ఎక్కడికి వెళ్తున్నారు? తత్వజ్ఞుడా, యథార్థంగా చెప్పు; ఇది నాకు గొప్ప సందేహం.
12.289.24
दक्षो नाम महाभागे प्रजानां पतिरुत्तमः ।
हयमेधेन जयते तत्र यान्ति दिवौकसः ॥ १२.२८९.२४ ॥
మహాభాగే, ప్రజలకు ఉత్తమ పతి దక్షుడనే పేరు గలవాడు; అతడు అశ్వమేధ యజ్ఞంతో విజయం పొందుతాడు; అక్కడికే స్వర్గవాసులు వెళ్తున్నారు.
12.289.25
यज्ञमेतं महादेव किमर्थं नाधिगच्छति ।
केन वा प्रतिषेधेन गमनं ते न विद्यते ॥ १२.२८९.२५ ॥
మహాదేవా, ఈ యజ్ఞం మీకు ఎందుకు లభించడం లేదు? లేదా ఏ నిషేధం వల్ల మీ గమనం జరగడం లేదు?
12.289.26
सुरैरेव महाभागे पूर्वमेतदनुष्ठितम् ।
यज्ञेषु सर्वेषु मम न भाग उपकल्पितः ॥ १२.२८९.२६ ॥
మహాభాగ్యవతీ, పూర్వం దేవతలే దీనిని నిర్వహించారు. అన్ని యజ్ఞాలలోనూ నాకు భాగం ఏర్పాటు చేయబడలేదు.
12.289.27
पूर्वोपायोपपन्नेन मार्गेण वरवर्णिनि ।
न मे सुराः प्रयच्छन्ति भागं यज्ञस्य धर्मतः ॥ १२.२८९.२७ ॥
సుందరవర్ణినీ, పూర్వం నిర్ణయించిన మార్గం ప్రకారం దేవతలు నాకు యజ్ఞ భాగాన్ని ధర్మబద్ధంగా ఇవ్వరు.
12.289.28
भगवन्सर्वभूतेषु प्रभावाभ्यधिको गुणैः ।
अजय्यश्चाप्यधृष्यश्च तेजसा यशसा श्रिया ॥ १२.२८९.२८ ॥
భగవంతుడా, అన్ని ప్రాణులలోనూ గుణాలతో, ప్రభావంతో మీరే అధికులు; తేజస్సు, కీర్తి, శ్రీ చేత జయింపరానివారు, అధర్షణీయులు.
12.289.29
अनेन ते महाभाग प्रतिषेधेन भागतः ।
अतीव दुःखमुत्पन्नं वेपथुश्च ममानघ ॥ १२.२८९.२९ ॥
మహాభాగ్యుడా, నిష్పాపుడా, మీ భాగాన్ని నిరాకరించడం వల్ల నాకు అతిశయమైన దుఃఖం కలిగింది; నా శరీరం వణుకుతోంది.
12.289.30
एवमुक्त्वा तु सा देवी देवं पशुपतिं पतिम् ।
तुष्णींभूताऽभवद्राजन्दह्यमानेन चेतसा ॥ १२.२८९.३० ॥
రాజా, ఇలా చెప్పి ఆ దేవి పశుపతి అయిన తన పతి దేవునితో మౌనంగా ఉండిపోయింది; ఆమె మనస్సు దహించుకుపోతుండగా.
12.289.31
अथ देव्या मतं ज्ञात्वा हृद्गतं यच्चिकीर्षितम् ।
स समाज्ञापयामास तिष्ठ त्वमिति नन्दिनम् ॥ १२.२८९.३१ ॥
అప్పుడు దేవి మనసులో ఉన్న సంకల్పాన్ని తెలుసుకుని, ఆయన నందితో 'నీవు ఇక్కడే ఉండు' అని ఆజ్ఞాపించాడు.
12.289.32
ततो योगबलं कृत्वा सर्वयोगेश्वरेश्वरः ।
तं यज्ञं स महातेजा भीमैरनुचरैस्तदा ॥ १२.२८९.३२ ॥
అప్పుడు సర్వయోగేశ్వరులకు ఈశ్వరుడైన ఆ మహాతేజస్వి యోగబలాన్ని ప్రయోగించి, ఆ సమయంలో భయంకర అనుచరులతో…
12.289.33
सहसा घातयामास देवदेवः पिनाकधृत् ।
केचिन्नादानमुञ्चन्त केचिद्धासांश्च चक्रिरे ॥ १२.२८९.३३ ॥
దేవదేవుడు, పినాకధారి అకస్మాత్తుగా (దానిని) నాశనం చేయించాడు. కొందరు అరిచారు, కొందరు నవ్వారు.
12.289.34
रुधिरेणापरे राजंस्तत्राग्निं समवाकिरन् ।
केचिद्यूपान्समुत्पाट्य व्याक्षिपन्विकृताननाः ॥ १२.२८९.३४ ॥
ఓ రాజా, మరికొందరు అక్కడ అగ్నిపై రక్తం చల్లారు. కొందరు యూపాలను పెకిలించి, వికృత ముఖాలతో విసిరారు.
12.289.35
आस्यैरन्ये चाग्रसन्त तथैव परिचारकान् ।
ततः स यज्ञो नृपतेर्वध्यमानः समन्ततः ॥ १२.२८९.३५ ॥
మరికొందరు నోటితో పరిచారకులను కూడా అలాగే మింగారు. అప్పుడు రాజు యొక్క ఆ యజ్ఞం అన్ని వైపుల నుండి దెబ్బతింటూ…
12.289.36
आस्थाय मृगरूपं वै स्वमेवाभ्यगमत्तदा ।
तं तु यज्ञं तथारूपं गच्छन्तमुपलभ्य सः ॥ १२.२८९.३६ ॥
అప్పుడు అది మృగరూపం ధరించి తన (స్థానానికి) వెళ్లిపోయింది. అలా రూపంతో వెళ్తున్న ఆ యజ్ఞాన్ని గమనించి ఆయన…
12.289.37
धनुरादाय बाणेन तदान्वसरत प्रभुः ।
ततस्तस्य सुरेशस्य क्रोधादमिततेजसः ॥ १२.२८९.३७ ॥
విల్లు తీసుకొని బాణంతో ఆ ప్రభువు దానిని వెంబడించాడు. అప్పుడు ఆ సురేశ్వరుని, అమిత తేజస్వి యొక్క కోపం నుండి…
12.289.38
ललाटात्प्रसृतो घोरः स्वेदबिन्दुर्बभूव ह ।
तस्मिन्यतितमात्रे च स्वेदबिन्दौ तदा भुवि ॥ १२.२८९.३८ ॥
నుదుటి నుండి ఒక భయంకరమైన చెమట బిందువు వెలువడి ఏర్పడింది. ఆ చెమట బిందువు భూమిపై పడగానే…
12.289.39
प्रादुर्बभूव सुमहानग्निः कालानलोपमः ।
तत्र चाजायत तदा पुरुषः पुरुषर्षभ ॥ १२.२८९.३९ ॥
అప్పుడు కాలాగ్ని వంటి అతి పెద్ద అగ్ని ప్రత్యక్షమైంది. అక్కడ, ఓ పురుషశ్రేష్ఠా, అప్పుడు ఒక పురుషుడు జన్మించాడు.
12.289.40
ह्रस्वोऽतिमात्रं रक्ताक्षो हरिश्मश्रुर्विभीषणः ।
ऊर्ध्वकेशोऽतिरोमाङ्गः श्येनोलूकस्तथैव च ॥ १२.२८९.४० ॥
అతడు మిక్కిలి పొట్టివాడు, ఎర్రని కన్నులు, పసుపు రంగు గడ్డం కలిగిన భయంకరుడు; పైకి నిలిచిన జుట్టు, అధిక రోమాలతో కూడిన శరీరం కలవాడు; గద్ద, గుడ్లగూబల వంటివాడు, అలాగే కూడా.
12.289.41
करालकृष्णवर्णश्च रक्तवासास्तथैव च ।
तं यज्ञं सुमहासत्वोऽदहत्कक्षमिवानलः ॥ १२.२८९.४१ ॥
భయంకరమైన నల్లని వర్ణం, ఎర్రని వస్త్రాలు ధరించినవాడు, అలాగే కూడా. ఆ మహాబలుడు ఆ యజ్ఞాన్ని ఎండుగడ్డిని అగ్ని దహించినట్లు దహించాడు.
12.289.42
व्यचरत्सर्वतो देवान्प्राद्रवत्स ऋषींस्तथा ।
देवाश्चाप्याद्रवन्सर्वे ततो भीता दिशो दश ॥ १२.२८९.४२ ॥
అతడు అన్ని వైపులా దేవతల మధ్య తిరిగాడు, అలాగే ఋషులపై దూకాడు. అప్పుడు దేవతలందరూ భయపడి పది దిక్కులకు పారిపోయారు.
12.289.43
तेन तस्मिन्विचरता पुरुषेण विशांपते ।
पृथिवी ह्यचलद्राजन्नतीव भरतर्षभ ॥ १२.२८९.४३ ॥
ఓ ప్రజాపతీ, ఆ తిరుగుతున్న పురుషుని వల్ల భూమి ఎంతగానో కంపించింది, ఓ భరతశ్రేష్ఠా, ఓ రాజా.
12.289.44
हाहाभूतं जगत्सर्वमुपलक्ष्य तदा प्रभुः ।
पितामहो महादेवं दर्शयन्प्रत्यभाषत ॥ १२.२८९.४४ ॥
అప్పుడు లోకమంతా హాహాకారాలతో నిండిపోయిందని చూసి, ప్రభువైన పితామహుడు మహాదేవునికి చూపిస్తూ ప్రత్యుత్తరమిచ్చాడు.
12.289.45
भवतोपि सुराः सर्वे भागं दास्यन्ति वै प्रभो ।
क्रियतां प्रतिसंहारः सर्वदेवेश्वर त्वया ॥ १२.२८९.४५ ॥
ఓ ప్రభూ, నీకు కూడా దేవతలందరూ భాగాన్ని ఇస్తారు. ఓ సర్వదేవేశ్వరా, నీవు దీనిని ఉపసంహరించుము.
12.289.46
इमा हि देवताः सर्वा ऋषयश्च परंतप ।
तव क्रोधान्महादेव न शान्तिमुपलेभिरे ॥ १२.२८९.४६ ॥
ఓ పరంతపా, ఈ దేవతలంతా, ఋషులూ, ఓ మహాదేవా, నీ కోపం వల్ల శాంతిని పొందలేకపోయారు.
12.289.47
यश्चैष पुरुषो जातः स्वेदात्ते विबुधोत्तम ।
ज्वरो नामैष धर्मज्ञ लोकेषु प्रचरिष्यति ॥ १२.२८९.४७ ॥
ఓ దేవతోత్తమా, నీ చెమట నుండి జన్మించిన ఈ పురుషుడు, ఓ ధర్మజ్ఞా, జ్వరం అనే పేరుతో లోకాలలో సంచరిస్తాడు.
12.289.48
एकीभूतस्य न त्वस्य धारणे तेजसः प्रभो ।
समर्था सकला पृथ्वी बहुधा सृज्यतामयम् ॥ १२.२८९.४८ ॥
ఓ ప్రభూ, ఏకీభవించిన ఈ తేజస్సును ధరించడానికి సమస్త భూమి సమర్థం కాదు. దీనిని అనేక విధాలుగా సృష్టించనివ్వు.
12.289.49
इत्युक्तो ब्रह्मणा देवो भागे चापि प्रकल्पिते ।
भगवन्तं तथेत्याह ब्रह्माणममितौजसम् ॥ १२.२८९.४९ ॥
బ్రహ్మ ఇలా చెప్పగా, భాగం నిర్ణయించబడినప్పుడు, ఆ దేవుడు అమితతేజుడైన బ్రహ్మతో 'అలాగే' అన్నాడు.
12.289.50
परां च प्रीतिमगमदुत्स्मयंश्च पिनाकधृत् ।
अवाप च तदा भागं यथोक्तं ब्रह्मणा भवः ॥ १२.२८९.५० ॥
పినాకధారి అత్యంత ఆనందం పొంది, చిరునవ్వుతో, బ్రహ్మ చెప్పినట్లుగా అప్పుడే తన భాగాన్ని పొందాడు.
12.289.51
ज्वरं च सर्वधर्मज्ञो बहुधा व्यसृजत्तदा ।
शान्त्यर्थं सर्वभूतानां शृणु तच्चापि पुत्रक ॥ १२.२८९.५१ ॥
సర్వధర్మజ్ఞుడు అప్పుడు అనేక విధాలుగా జ్వరాన్ని సృష్టించాడు, సర్వభూతాల శాంతికోసం. కుమారా, దాన్ని కూడా విను.
12.289.52
शीर्षाभितापो नागानां पर्वतानां शिलाजतु ।
अपां तु नीलिकां विद्धि निर्मोकं भुजगेषु च ॥ १२.२८९.५२ ॥
నాగుల శిరోతాపం, పర్వతాల శిలాజతువు; జలాల నీలిమను, పాముల కుబుసాన్ని తెలుసుకో.
12.289.53
खोरकः सौरभेयाणामूषरं पृथिवीतले ।
पशूनामपि धर्मज्ञ दृष्टिप्रत्यवरोधनम् ॥ १२.२८९.५३ ॥
ఆవుల ఖురవ్యాధి, భూతలంపై ఊషరభూమి; ధర్మజ్ఞా, పశువుల దృష్టి అవరోధమూ.
12.289.54
रन्ध्रागतमथाश्वानां शिखोद्भेदश्च बर्हिणाम् ।
नेत्ररोगः कोकिलानां ज्वरः प्रोक्तो महात्मना ॥ १२.२८९.५४ ॥
గుర్రాల రంధ్రాల ద్వారా ప్రవేశించే రోగం, నెమళ్ల శిఖ పగలడం, కోయిలల కంటి రోగం, జ్వరం—ఇవి మహాత్ముడు చెప్పాడు.
12.289.55
अवीनां पित्तभेदश्च सर्वेषामिति नः श्रुतम् ।
शुकानामपि सर्वेषां हिक्किका प्रोच्यते ज्वरः ॥ १२.२८९.५५ ॥
గొర్రెలకు పిత్త వ్యాధి వస్తుందని మేము విన్నాము. అన్ని చిలుకలకూ ఎక్కిళ్ల జ్వరం అని చెప్పబడుతోంది.
12.289.56
शार्दूलष्वथ धर्मज्ञ श्रमो ज्वर इहोच्यते ।
मानुषेषु तु धर्मज्ञ ज्वरो नामैष विश्रुतः ॥ १२.२८९.५६ ॥
పులులలో దీనిని అలసట-జ్వరం అంటారు. కానీ ఓ ధర్మజ్ఞా, మనుషులలో దీనినే జ్వరం అనే పేరుతో ప్రసిద్ధం.
12.289.57
मरणे जन्मनि तथा मध्ये चाविशते नरम् ।
एतन्माहेश्वरं तेजो ज्वरो नाम सुदारुणः ॥ १२.२८९.५७ ॥
మరణ సమయంలో, జననంలో, మధ్యలో కూడా ఇది మనిషిలో ప్రవేశిస్తుంది. ఇది మహేశ్వరుని తేజస్సు; జ్వరం అనే పేరుతో అత్యంత భయంకరమైనది.
12.289.58
नमस्यश्चैव मान्यश्च सर्वप्राणिभिरीश्वरः ।
अनेन हि समाविष्टो वृत्रो धर्मभूतां वरः ॥ १२.२८९.५८ ॥
సర్వ ప్రాణులకూ నమస్కారార్హుడు, గౌరవనీయుడు ఈశ్వరుడే. దీనితో ఆవేశితుడై వృత్రుడు, ధర్మాత్ములలో శ్రేష్ఠుడైనవాడు (బాధపడ్డాడు).
12.289.59
व्यजृम्भत ततः शक्रस्तस्मै वज्रमवासृजत् ।
प्रविश्य बज्रं वृत्रं च दारयामासं भारत ॥ १२.२८९.५९ ॥
అప్పుడు ఇంద్రుడు (కోపంతో) విస్తరించి అతనిపై వజ్రాయుధాన్ని ప్రయోగించాడు. ఓ భారతా, వజ్రం ప్రవేశించి వృత్రుడిని చీల్చింది.
12.289.60
दारितश्च स वज्रेण महायोगी महासुरः ।
जगाम परमं स्थानं विष्णोरमिततेजसः ॥ १२.२८९.६० ॥
వజ్రంతో చీల్చబడిన ఆ మహాయోగి, మహాసురుడు అమితతేజస్వి విష్ణువు పరమ స్థానాన్ని చేరాడు.
12.289.61
विष्णुभक्त्या हि तेनेदं जगद्व्याप्तमभूत्पुरा ।
तस्माच्च निहतो युद्धे विष्णोः स्थानमवाप्तवान् ॥ १२.२८९.६१ ॥
పూర్వం విష్ణు భక్తితో అతడు ఈ జగత్తును వ్యాపించాడు. అందువల్ల యుద్ధంలో చంపబడి విష్ణువు స్థానాన్ని పొందాడు.
12.289.62
इत्येष वृत्रमाश्रित्य ज्वरस्य महतो मया ।
विस्तरः कथितः पुत्र किमन्यत्प्रब्रवीमि ते ॥ १२.२८९.६२ ॥
ఈ విధంగా వృత్రుడిని ఆధారంగా చేసుకుని మహా జ్వరం యొక్క విస్తారాన్ని నేను నీకు చెప్పాను. పుత్రా, ఇంకా ఏమి చెప్పను?
12.289.63
इमां ज्वरोत्पत्तिमदीनमानसः ।
पठेत्सदा यः सुसमाहितो नरः।
विमुक्तरोगः स सुखी मुदा युतो ।
लभेत कामान्स यथा मनीषितान् ॥ १२.२८९.६३ ॥
కలత చెందని మనస్సుతో, బాగా ఏకాగ్రతతో ఈ జ్వరోత్పత్తిని ఎల్లప్పుడూ పఠించే మనిషి రోగ విముక్తుడై, సుఖంగా, ఆనందంతో కూడినవాడై, తన కోరిన కోరికలను పొందుతాడు.