Mahābhārata · Adhyāya 12.293
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.293.1
अतत्त्वज्ञस्य शास्त्राणां संततं संशयात्मनः ।
अकृतव्यवसायस्य श्रेयो ब्रूहि पितामह ॥ १२.२९३.१ ॥
Para quien no conoce la verdad de las escrituras, cuya mente está siempre llena de duda y que no ha tomado una resolución firme, ¿cuál es el bien supremo? Dime, abuelo.
12.293.2
गुरुपूजा च सततं वृद्धानां पर्युपासनम् ।
श्रवणं चैव विद्यानां कूटस्थं श्रेय उच्यते ॥ १२.२९३.२ ॥
Honrar a los maestros, servir constantemente a los ancianos y escuchar las ciencias del conocimiento: esto se llama el bien supremo y permanente.
12.293.3
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
गालवस्य च संवादं देवर्षेर्नारदस्य च ॥ १२.२९३.३ ॥
Sobre esto también narran esta antigua historia: el diálogo entre Gālava y el sabio divino Nārada.
12.293.4
वीतमोहक्लमं विप्रं ज्ञानतृप्तं जितेन्द्रियः ।
श्रेयस्कामो यतान्मानं नारदं गालवोऽब्रवीत् ॥ १२.२९३.४ ॥
Gālava habló a Nārada, aquel brahmán libre de ilusión y fatiga, saciado de conocimiento, dueño de sus sentidos, que deseaba el bien supremo y se dominaba a sí mismo.
12.293.5
यैः कैश्चित्संमतो लोके गुणैश्च पुरुषो नृषु ।
भवत्यनपगान्सर्वांस्तान्गुणाँल्लक्षयामहे ॥ १२.२९३.५ ॥
Por cualesquiera cualidades que un hombre sea estimado entre los hombres en el mundo, reconocemos que todas esas cualidades no lo abandonan.
12.293.6
भवानेवंविधोऽस्माकं संशयं छेत्तुमर्हति ।
अमूढश्चिरमूढानां लोकतत्त्वमजानताम् ॥ १२.२९३.६ ॥
Usted es de esta clase, capaz de disipar nuestra duda. Usted no está engañado, mientras que nosotros llevamos mucho tiempo confundidos y no conocemos la verdad del mundo.
12.293.7
ज्ञाने ह्येवं प्रवृत्तिः स्यात्कार्याणामविशेषतः ।
यत्कार्यं न व्यवस्यामस्तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १२.२९३.७ ॥
En el conocimiento, en efecto, así es el curso de los deberes, sin distinción. El deber que no logramos determinar, eso debes tú declararlo.
12.293.8
भगवन्नाश्रमाः सर्वे पृथगाचारदर्शिनः ।
इदं श्रेय इदं श्रेय इति सर्वे प्रबोधिताः ॥ १२.२९३.८ ॥
Oh venerable, todos los órdenes de vida muestran conductas distintas. A todos se les ha enseñado: «Esto es lo bueno, esto es lo bueno».
12.293.9
तांस्तु विप्रस्थितानदृष्ट्वा शास्त्रैः शास्त्राभिनन्दिनः ।
स्वशास्त्रैः पिरतुष्टाश्च श्रेयो नोपलभामहे ॥ १२.२९३.९ ॥
Al verlos apartados, aquellos que se deleitan en las escrituras, y contentos cada uno con sus propias escrituras, no encontramos el bien.
12.293.10
शास्त्रं यदि भवेदेकं श्रेयो व्यक्तं भवेत्तदा ।
शास्त्रैश्च बहुभिर्भूयः श्रेयो गुह्यं प्रवेशितम् ॥ १२.२९३.१० ॥
Si existiera una sola escritura, entonces el bien sería claro. Pero mediante muchas escrituras el bien ha sido de nuevo introducido de modo oculto.
12.293.11
एतस्मात्कारणाच्छ्रेयो गहनं प्रतिभाति मे ।
ब्रवीतु भगवांस्तन्मे उपसन्नोस्म्यधीहि भो ॥ १२.२९३.११ ॥
Por esta razón, el bien me parece oscuro. Que el venerable me lo diga; me he acercado a ti, señor, instrúyeme.
12.293.12
आश्रमास्तात चत्वारो यथा संकल्पिताः पृथक् ।
तान्सर्वाननुपश्य त्वं समाश्रित्यैव गालव ॥ १२.२९३.१२ ॥
Hijo querido, contempla todos los cuatro órdenes de vida tal como han sido establecidos por separado, oh Gālava, apoyándote solo en ellos.
12.293.13
तेषांतेषां तथाहि त्वमाश्रमाणां ततस्ततः ।
नानारूपं गुणोद्देशं पश्य विप्रस्थितं पृथक् ॥ १२.२९३.१३ ॥
Mira, pues, las muchas formas de cada uno de estos estadios de la vida, con sus propósitos y cualidades, establecidos por separado por los sabios.
12.293.14
न यान्ति चैव ते सम्यगभिप्रेतमसंशयम् ।
अन्येऽपश्यंस्तथा सम्यगाश्रमाणां परां गतिम् ॥ १२.२९३.१४ ॥
Ciertamente no alcanzan plenamente la meta que pretenden, sin duda alguna; otros vieron correctamente el destino supremo de los estadios de la vida.
12.293.15
यत्तु निःश्रेयसं सम्यक्तच्चैवासंशयात्मकम् ।
अनुग्रहं च मित्राणाममित्राणां च निग्रहम् ॥ १२.२९३.१५ ॥
Lo que es el supremo bien es, en verdad, de naturaleza cierta, sin duda: mostrar favor a los amigos y refrenar a los enemigos.
12.293.16
संग्रहं च त्रिवर्गस्य श्रेय आहुर्मनीषिणः ।
निवृत्तिः कर्मणः पापात्सततं पुण्यशीलता ॥ १२.२९३.१६ ॥
Los sabios dicen que la reunión de los tres fines también es el bien, así como apartarse de la acción pecaminosa y la conducta virtuosa constante.
12.293.17
सद्भिश्च समुदाचारः श्रेय एतदसंशयम् ।
मार्दवं सर्वभूतेषु व्यवहारेषु चार्जवम् ॥ १२.२९३.१७ ॥
El buen trato con los buenos también es el bien supremo, sin duda; la suavidad hacia todos los seres y la rectitud en el trato.
12.293.18
वाक्चैव मधुरा प्रोक्ता श्रेय एतदसंशयम् ।
देवताभ्यः पितृभ्यश्च संविभागोऽतिथिष्वपि ॥ १२.२९३.१८ ॥
El habla dulce también se declara el bien, sin duda; y compartir con los dioses, los antepasados e incluso con los huéspedes.
12.293.19
असंत्यागश्च भूत्यानां श्रेय एतदसंशयम् ।
सत्यस्य वचनं श्रेयः सत्यज्ञानं तु दुष्करम् ॥ १२.२९३.१९ ॥
No abandonar a los dependientes es el bien, sin duda. Decir la verdad es el bien, pero el conocimiento de la verdad es difícil.
12.293.20
यद्भूतहितमत्यन्तमेतत्सत्यं ब्रवीम्यहम् ।
अहंकारस्य च त्यागः प्रमादस्य च निग्रहः ॥ १२.२९३.२० ॥
Lo que es sumamente beneficioso para los seres, esta verdad digo: el abandono del egoísmo y la restricción de la negligencia.
12.293.21
संतोषश्चैकचर्या च कूटस्थं श्रेय उच्यते ।
धर्मेण वेदाध्ययनं वेदाङ्गानां तथैव च ॥ १२.२९३.२१ ॥
El contento, la práctica solitaria y el Yo inmutable se dice que son el bien. El estudio de los Vedas conforme al dharma, y asimismo el de los miembros de los Vedas.
12.293.22
ज्ञानार्थानां च जिज्ञासा श्रेय एतदसंशयम् ।
शब्दरूपरसस्पर्शान्सह गन्धेन केवलान् ॥ १२.२९३.२२ ॥
La indagación en los objetos del conocimiento es el bien, sin duda. El sonido, la forma, el gusto, el tacto, junto con el olfato — solos…
12.293.23
नात्यर्थमुपसेवेत श्रेयसोर्थी कथंचन ॥ १२.२९३.२३ ॥
Quien busca el bien no debe entregarse en modo alguno en exceso (a los objetos).
12.293.24
नक्तंचर्यां दिवास्वप्नमालस्यं पैशुनं मदम् ।
अतियोगमयोगं च श्रेयसोर्थी परित्यजेत् ॥ १२.२९३.२४ ॥
Vagar de noche, dormir de día, la pereza, la calumnia, la embriaguez, el exceso y la carencia de unión — quien busca el bien debe abandonarlos.
12.293.25
आत्मोत्कर्षं न मार्गेत परेषां परिनिन्दया ।
स्वगुणैरेव मार्गेति विप्रकर्षं पृथग्जनात् ॥ १२.२९३.२५ ॥
No debe buscar la exaltación de sí mismo denigrando a otros; debe buscar la distinción frente a la gente común solo mediante sus propias cualidades.
12.293.26
निर्गुणास्त्वेव भूयिष्ठमात्मसंभाविता नराः ।
दोषैरन्यान्गुणवतः क्षिपन्त्यात्मगुणक्षयात् ॥ १२.२९३.२६ ॥
Aunque en su mayoría carecen de virtud, los hombres llenos de sí mismos censuran con defectos a los virtuosos, por la pérdida de sus propias cualidades.
12.293.27
अनूच्यमानास्तु पुनस्ते मन्यन्ते महाजनात् ।
गुणवत्तरमात्मानं स्वेन मानेन दर्पिताः ॥ १२.२९३.२७ ॥
Pero cuando los grandes hombres los alaban de nuevo, enorgullecidos por su propia estima, se creen aún más virtuosos.
12.293.28
अब्रुवन्कस्यचिन्निन्दामात्मपूजामवर्णयन् ।
विपश्चिद्गुणसंपन्नः प्राप्नोत्येव महद्यशः ॥ १२.२९३.२८ ॥
El sabio dotado de virtudes, que no denigra a nadie ni se alaba a sí mismo, alcanza en verdad gran renombre.
12.293.29
अब्रुवन्वाऽतिसुरभिर्गन्धः सुमनसां शुचिः ।
तथैवाव्याहरन्भाति विमलो भानुरम्बरे ॥ १२.२९३.२९ ॥
Sin hablar, la fragancia pura y muy aromática de las flores se expande; de igual modo, sin proclamar nada, el sol inmaculado brilla en el cielo.
12.293.30
एव मादीनि चान्यानि परित्यक्तानि मेधया ।
ज्वलन्ति यशसा लोके यानि न व्याहरन्ति च ॥ १२.२९३.३० ॥
Del mismo modo, los demás, abandonados por la sabiduría y que no se proclaman, resplandecen en el mundo con fama.
12.293.31
न लोके दीप्यते मूर्खः केवलात्मप्रशंसया ।
अपि चापिहितः श्वभ्रे कृतविद्यः प्रकाशते ॥ १२.२९३.३१ ॥
El necio no brilla en el mundo solo con alabarse a sí mismo; aun oculto en un pozo, el instruido resplandece.
12.293.32
असदुच्चैरपि प्रोक्तः शब्दः समुपशाम्यति ।
दीप्यते त्वेव लोकेषु शनैरपि सुभाषितम् ॥ १२.२९३.३२ ॥
Incluso una palabra vana, dicha en voz alta, se apaga; pero un buen dicho brilla en los mundos aunque se diga con suavidad.
12.293.33
मूढानामवलिप्तानामसारं भाषितं बहु ।
दर्शयत्यन्तरात्मानमग्निरूपमिवांशुमान् ॥ १२.२९३.३३ ॥
Las muchas palabras vanas de los necios y los arrogantes revelan su yo interior, como el sol radiante se muestra en forma de fuego.
12.293.34
एतस्मात्कारणात्प्रज्ञां मृगयन्ते पृथग्विधाम् ।
प्रज्ञालाभो हि भूतानामुत्तमः प्रतिभाति मे ॥ १२.२९३.३४ ॥
Por esta razón, los hombres buscan la sabiduría en sus diversas formas; me parece que alcanzar la sabiduría es lo más elevado para los seres.
12.293.35
नापृष्टः कस्यचिद्ब्रूयान्नाप्यन्यायेन पृच्छतः ।
जानन्नपि च मेधावी जडवत्समुपाविशेत् ॥ १२.२९३.३५ ॥
No se debe hablar a nadie sin ser preguntado, ni a quien pregunta injustamente; aun sabiéndolo, el sabio debe sentarse como un necio.
12.293.36
ततो वासं परीक्षेत धर्मनित्येषु साधुषु ।
मनुष्येषु वदान्येषु स्वधर्मनिरतेषु च ॥ १२.२९३.३६ ॥
Luego debe examinarse el lugar de residencia entre los buenos que siempre siguen el dharma, entre los generosos y entre quienes se dedican a su propio deber.
12.293.37
चतुर्णां यत्र वर्णानां धर्मव्यतिकरो भवेत् ।
न तत्र वासं कुर्वीत श्रेयोर्थी वै कथंचन ॥ १२.२९३.३७ ॥
Donde haya confusión del dharma entre los cuatro órdenes, quien busca el bien no debe en modo alguno establecer allí su morada.
12.293.38
निरारम्भोऽप्ययमिह यथालब्धोपजीवनः ।
पुण्यं पुण्येषु विमलं पापं पापेषु चाप्नुयात् ॥ १२.२९३.३८ ॥
Aun quien no emprende acción alguna aquí, viviendo de lo que obtiene, recibe mérito puro entre los meritorios y pecado entre los pecadores.
12.293.39
अपामग्नेस्तथेन्दोश्च स्पर्शं वेदयते यथा ।
तथा पश्यामहे स्पर्शमुभयोः पुण्यपापयोः ॥ १२.२९३.३९ ॥
Así como se percibe el contacto del agua, del fuego y de la luna, así vemos el contacto tanto del mérito como del pecado.
12.293.40
अपश्यन्तोऽन्यविषयं भुञ्जते विघसाशिनः ।
भुञ्जानाश्चान्यविषयान्विषयान्विद्धि कर्मणाम् ॥ १२.२९३.४० ॥
Sin ver el objeto de otro, quienes comen los restos del sacrificio disfrutan; y sabe que quienes disfrutan de otros objetos son el objeto de las acciones.
12.293.41
यत्रागमयमानानामसत्कारेण पृच्छताम् ।
प्रब्रूयाद्ब्रह्माणो धर्मं त्यजेत्तं देशमात्मवान् ॥ १२.२९३.४१ ॥
Donde los brahmanes enseñen el dharma con desprecio a quienes esperan y preguntan, el hombre dueño de sí debe abandonar esa tierra.
12.293.42
शिष्योषाध्यायिका वृत्तिर्यत्र स्यात्सुसमाहिता ।
यथावच्छास्त्रसंपन्ना कस्तं देशं परित्यजेत् ॥ १२.२९३.४२ ॥
Donde el sustento de discípulo y maestro es bien ordenado y las escrituras se cumplen debidamente, ¿quién abandonaría esa tierra?
12.293.43
आकाशस्था ध्रुवं यत्र दोषं ब्रूयुर्विपश्चिताम् ।
आत्मपूजाभिकामो वै को वसेत्तत्र पण्डितः ॥ १२.२९३.४३ ॥
Donde los que habitan en el cielo declararían con certeza las faltas de los sabios, ¿qué hombre docto, deseoso de honor propio, viviría allí?
12.293.44
यत्र संलोडिता लुब्धैः प्रायशो धर्मसेतवः ।
प्रदीप्तमिव चेलान्तं कस्तं देशं न संत्यजेत् ॥ १२.२९३.४४ ॥
¿Quién no abandonaría la tierra donde los codiciosos han revuelto en su mayoría los puentes del dharma, como se suelta el borde de una prenda en llamas?
12.293.45
यत्र धर्ममनाशङ्काश्चरेयुर्वीतमत्सराः ।
भवेत्तत्र वसेच्चैव पुण्यशीलेषु साधुषु ॥ १२.२९३.४५ ॥
Donde los hombres practican el dharma sin temor y libres de envidia, allí debe uno morar, entre los sabios de conducta virtuosa.
12.293.46
धर्ममर्थनिमित्तं च चरेयुर्यत्र मानवाः ।
न ताननुवसेज्जातु ते हि पापकृतो जनाः ॥ १२.२९३.४६ ॥
Donde los hombres practican el dharma por causa de la ganancia, nunca se debe morar entre ellos, pues esas personas son pecadoras.
12.293.47
कर्मणां यत्र पापेन वर्तन्ते जीवितेप्सवः ।
व्यवधावेत्ततस्तूर्णं ससर्पाच्छरणादिव ॥ १२.२९३.४७ ॥
Donde las personas viven de acciones pecaminosas, deseosas de vivir, uno debe huir rápidamente de allí, como se huye de un refugio con una serpiente.
12.293.48
येन खट्वां समारूढः कर्मणाऽनुशयी भवेत् ।
आदितस्तन्न कर्तव्यमिच्छता भवमात्मनः ॥ १२.२९३.४८ ॥
Aquella acción por la cual uno, subido al lecho, se vuelve arrepentido, no debe realizarse desde el principio por quien desea su propio bien.
12.293.49
यत्र राजा च राज्ञश्च पुरुषाः प्रत्यनन्तराः ।
कुटुम्बिनामग्रभुजस्त्यजेत्तद्राष्ट्रमात्मवान् ॥ १२.२९३.४९ ॥
Donde el rey y los hombres más cercanos al rey toman la primera porción de los cabezas de familia, el hombre dueño de sí mismo debe abandonar ese reino.
12.293.50
श्रोत्रियास्त्वग्रभोक्तारो धर्मनित्याः सनातनाः ।
याजनाध्यापने युक्ता यत्र तद्राष्ट्रमावसेत् ॥ १२.२९३.५० ॥
Donde los brahmanes versados en los Vedas, que toman la primera porción, son constantes en el dharma, eternos y dedicados al sacrificio y la enseñanza, allí debe uno residir.
12.293.51
स्वाहास्वधावषट्कारा यत्र सम्यगनुष्ठिताः ।
अजस्रं चैव वर्तन्ते वसेत्तत्राविचारयन् ॥ १२.२९३.५१ ॥
Donde las fórmulas svāhā, svadhā y vaṣaṭ se realizan correctamente y continúan sin cesar, allí debe uno residir sin vacilar.
12.293.52
अशुचीन्यत्र पश्येत ब्राह्मणान्वृत्तिकर्शितान् ।
त्यजेत्तद्राष्ट्रमासन्नमुपसृष्टमिवामिषम् ॥ १२.२९३.५२ ॥
Donde vea a brahmanes consumidos por la falta de sustento dedicados a actos impuros, debe abandonar ese reino, como se abandona una carne tocada por la impureza.
12.293.53
प्रीयमाणा नरा यत्र प्रयच्छेयुरयाचिताः ।
स्वस्थचित्तो वसेत्तत्र कृतकृत्य इवात्मवान् ॥ १२.२९३.५३ ॥
Donde las personas, complacidas, dan sin que se les pida, allí debe residir el de mente serena y dueño de sí, como quien ha cumplido su deber.
12.293.54
दण्डो यत्राविनीतेषु सत्कारश्च कृतात्मसु ।
चरेत्तत्र वसेच्चैव पुण्यशीलेषु साधुषु ॥ १२.२९३.५४ ॥
Donde el castigo recae sobre los indisciplinados y el honor sobre los dueños de sí, allí debe uno andar; y entre los santos de conducta virtuosa debe uno residir.
12.293.55
उपसृष्टेषु दान्तेषु दुराचारेषु साधुषु ।
अविनीतेषु लुब्धेषु सुमहद्दण्डधारणम् ॥ १२.२९३.५५ ॥
Entre los afligidos, los dominados, los de mala conducta, los buenos, los indisciplinados y los codiciosos, debe empuñarse un gran castigo.
12.293.56
यत्र राजा धर्मनित्यो राज्यं धर्मेण पालयेत् ।
अपास्य कामान्कामेशो वसेत्तत्राविचारयन् ॥ १२.२९३.५६ ॥
Donde el rey, siempre firme en el dharma, gobierna el reino con dharma, allí, habiendo abandonado los deseos y siendo señor de ellos, debe uno residir sin vacilar.
12.293.57
यथाशीला हि राजानः सर्वान्विषयवासिनः ।
श्रेयसा योजयत्याशु श्रेयसि प्रत्युपस्थिते ॥ १२.२९३.५७ ॥
Tal como son de carácter los reyes, así son todos los que habitan el reino; cuando se presenta el bien supremo, pronto los conducen hacia él.
12.293.58
पृच्छतस्ते मया तात श्रेय एतदुदाहृतम् ।
न हि शक्यं प्रधानेन श्रेयः सङ्ख्यातुमात्मनः ॥ १२.२९३.५८ ॥
Querido hijo, como preguntaste, te he declarado este bien supremo; en verdad, el bien supremo del yo no puede enumerarse ni siquiera por el principio primordial.
12.293.59
एवं प्रवर्तमानस्य वृत्तिं प्राणिहितात्मनः ।
तपसैवेह बहुलं श्रेयो व्यक्तं भविष्यति ॥ १२.२९३.५९ ॥
Para quien así procede en su conducta, dedicado al bienestar de los seres, el gran bien se manifestará claramente aquí mismo por medio de la austeridad.