มหาภารตะ · อัธยายะ 12.293
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.293.1
अतत्त्वज्ञस्य शास्त्राणां संततं संशयात्मनः ।
अकृतव्यवसायस्य श्रेयो ब्रूहि पितामह ॥ १२.२९३.१ ॥
สำหรับผู้ที่ไม่รู้แจ้งในความจริงของคัมภีร์ มีใจเต็มไปด้วยความสงสัยเสมอ และไม่เคยตั้งมั่นในการตัดสินใจ อะไรคือความดีสูงสุด ขอท่านบอกข้าเถิด ปู่
12.293.2
गुरुपूजा च सततं वृद्धानां पर्युपासनम् ।
श्रवणं चैव विद्यानां कूटस्थं श्रेय उच्यते ॥ १२.२९३.२ ॥
การบูชาครูบาอาจารย์ การเข้าอยู่ใกล้ผู้เฒ่าผู้แก่อยู่เสมอ และการฟังวิชาความรู้ทั้งหลาย นี่คือสิ่งที่กล่าวกันว่าเป็นความดีสูงสุดที่มั่นคง
12.293.3
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
गालवस्य च संवादं देवर्षेर्नारदस्य च ॥ १२.२९३.३ ॥
ในเรื่องนี้ ท่านทั้งหลายยังเล่าเรื่องเก่าแก่นี้ คือบทสนทนาระหว่างคาลวะกับฤๅษีนารทะผู้เป็นเทพฤๅษี
12.293.4
वीतमोहक्लमं विप्रं ज्ञानतृप्तं जितेन्द्रियः ।
श्रेयस्कामो यतान्मानं नारदं गालवोऽब्रवीत् ॥ १२.२९३.४ ॥
คาลวะได้กล่าวกับนารทะ พราหมณ์ผู้พ้นจากความหลงและความเหนื่อยล้า อิ่มเอมด้วยความรู้ ข่มอินทรีย์ได้ ปรารถนาความดีสูงสุด และสำรวมตนอยู่
12.293.5
यैः कैश्चित्संमतो लोके गुणैश्च पुरुषो नृषु ।
भवत्यनपगान्सर्वांस्तान्गुणाँल्लक्षयामहे ॥ १२.२९३.५ ॥
ด้วยคุณสมบัติใดก็ตามที่ทำให้บุรุษได้รับการยกย่องในหมู่มนุษย์ในโลก เราเห็นว่าคุณสมบัติเหล่านั้นทั้งหมดย่อมไม่จากเขาไป
12.293.6
भवानेवंविधोऽस्माकं संशयं छेत्तुमर्हति ।
अमूढश्चिरमूढानां लोकतत्त्वमजानताम् ॥ १२.२९३.६ ॥
ท่านเป็นผู้มีลักษณะเช่นนี้ ควรที่จะตัดความสงสัยของพวกเราได้ ท่านไม่หลงงมงาย ขณะที่พวกเราหลงมานานและไม่รู้ความจริงของโลก
12.293.7
ज्ञाने ह्येवं प्रवृत्तिः स्यात्कार्याणामविशेषतः ।
यत्कार्यं न व्यवस्यामस्तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १२.२९३.७ ॥
แท้จริงในความรู้ ความประพฤติของหน้าที่ทั้งหลายย่อมเป็นเช่นนี้ โดยไม่มีความแตกต่าง หน้าที่ที่พวกเรายังไม่อาจตัดสินได้ ท่านควรจะกล่าวแก่พวกเราได้
12.293.8
भगवन्नाश्रमाः सर्वे पृथगाचारदर्शिनः ।
इदं श्रेय इदं श्रेय इति सर्वे प्रबोधिताः ॥ १२.२९३.८ ॥
ข้าแต่ท่านผู้ทรงเกียรติ อาศรมทั้งหลายล้วนแสดงการปฏิบัติที่แตกต่างกันไป ทุกอาศรมถูกสอนให้ว่า นี่คือความดี นี่คือความดี
12.293.9
तांस्तु विप्रस्थितानदृष्ट्वा शास्त्रैः शास्त्राभिनन्दिनः ।
स्वशास्त्रैः पिरतुष्टाश्च श्रेयो नोपलभामहे ॥ १२.२९३.९ ॥
เมื่อเห็นพวกเขาผู้ยืนแยกกันอยู่ เป็นผู้รู้ที่ยินดีในคัมภีร์ ต่างพอใจในคัมภีร์ของตน พวกเรายังไม่พบความดีนั้น
12.293.10
शास्त्रं यदि भवेदेकं श्रेयो व्यक्तं भवेत्तदा ।
शास्त्रैश्च बहुभिर्भूयः श्रेयो गुह्यं प्रवेशितम् ॥ १२.२९३.१० ॥
ถ้าหากมีคัมภีร์เพียงเล่มเดียว ความดีก็คงจะชัดเจน แต่เพราะมีคัมภีร์มากมาย ความดีจึงถูกนำเสนอไว้อย่างซ่อนเร้นอีกครั้ง
12.293.11
एतस्मात्कारणाच्छ्रेयो गहनं प्रतिभाति मे ।
ब्रवीतु भगवांस्तन्मे उपसन्नोस्म्यधीहि भो ॥ १२.२९३.११ ॥
ด้วยเหตุนี้ ความดีจึงปรากฏแก่ข้าพเจ้าว่าลึกซึ้งยากเข้าใจ ขอท่านผู้ทรงเกียรติโปรดบอกเรื่องนั้นแก่ข้าพเจ้าเถิด ข้าพเจ้าเข้ามาหาท่านแล้ว ขอท่านโปรดชี้แจงให้ข้าพเจ้าเข้าใจด้วย
12.293.12
आश्रमास्तात चत्वारो यथा संकल्पिताः पृथक् ।
तान्सर्वाननुपश्य त्वं समाश्रित्यैव गालव ॥ १२.२९३.१२ ॥
ลูกรัก อาศรมทั้งสี่ถูกกำหนดไว้แยกกันดังที่ได้ตั้งไว้ คาลวะ ขอท่านพิจารณาอาศรมทั้งหมดนั้น โดยยึดถือไว้เท่านั้น
12.293.13
तेषांतेषां तथाहि त्वमाश्रमाणां ततस्ततः ।
नानारूपं गुणोद्देशं पश्य विप्रस्थितं पृथक् ॥ १२.२९३.१३ ॥
ดังนั้น ท่านควรพิจารณารูปแบบต่างๆ ของอาศรมแต่ละอย่างนั้น พร้อมคุณสมบัติที่ระบุไว้ ซึ่งผู้มีปัญญาได้จัดตั้งไว้แยกกันอย่างแน่นอนแล้ว
12.293.14
न यान्ति चैव ते सम्यगभिप्रेतमसंशयम् ।
अन्येऽपश्यंस्तथा सम्यगाश्रमाणां परां गतिम् ॥ १२.२९३.१४ ॥
แท้จริงพวกเขาย่อมไม่บรรลุเป้าหมายที่ตั้งใจไว้อย่างสมบูรณ์ ข้อนี้ไม่มีข้อสงสัย ส่วนผู้อื่นได้เห็นเส้นทางอันสูงสุดของอาศรมทั้งหลายโดยถูกต้อง
12.293.15
यत्तु निःश्रेयसं सम्यक्तच्चैवासंशयात्मकम् ।
अनुग्रहं च मित्राणाममित्राणां च निग्रहम् ॥ १२.२९३.१५ ॥
ส่วนความดีอันสูงสุดนั้นโดยแท้แล้วมีลักษณะที่ไม่มีข้อสงสัย คือการแสดงความเมตตาต่อมิตร และการข่มผู้เป็นศัตรู
12.293.16
संग्रहं च त्रिवर्गस्य श्रेय आहुर्मनीषिणः ।
निवृत्तिः कर्मणः पापात्सततं पुण्यशीलता ॥ १२.२९३.१६ ॥
ผู้มีปัญญากล่าวว่า การรวบรวมไตรวรรค และการละเว้นจากการกระทำอันชั่วร้าย รวมทั้งการมีความประพฤติดีงามอยู่เสมอ ก็เป็นความดีเช่นกัน
12.293.17
सद्भिश्च समुदाचारः श्रेय एतदसंशयम् ।
मार्दवं सर्वभूतेषु व्यवहारेषु चार्जवम् ॥ १२.२९३.१७ ॥
การประพฤติดีต่อคนดีทั้งหลาย ก็เป็นความดีสูงสุดนี้เช่นกัน ไม่มีข้อสงสัย คือความอ่อนโยนต่อสรรพสัตว์ และความซื่อตรงในการปฏิบัติต่อกัน
12.293.18
वाक्चैव मधुरा प्रोक्ता श्रेय एतदसंशयम् ।
देवताभ्यः पितृभ्यश्च संविभागोऽतिथिष्वपि ॥ १२.२९३.१८ ॥
คำพูดที่หวานก็ถูกกล่าวว่าเป็นความดี ไม่มีข้อสงสัย และการแบ่งปันแก่เทวดา บรรพบุรุษ และแม้แต่แขกผู้มาเยือน
12.293.19
असंत्यागश्च भूत्यानां श्रेय एतदसंशयम् ।
सत्यस्य वचनं श्रेयः सत्यज्ञानं तु दुष्करम् ॥ १२.२९३.१९ ॥
การไม่ละทิ้งผู้อยู่ในความดูแลก็เป็นความดี ไม่มีข้อสงสัย การกล่าวความจริงเป็นความดี แต่การรู้แจ้งในความจริงนั้นยากนัก
12.293.20
यद्भूतहितमत्यन्तमेतत्सत्यं ब्रवीम्यहम् ।
अहंकारस्य च त्यागः प्रमादस्य च निग्रहः ॥ १२.२९३.२० ॥
สิ่งใดที่เป็นประโยชน์แก่สรรพสัตว์อย่างยิ่ง ข้าพเจ้ากล่าวความจริงนี้ คือการละอัตตาและการข่มความประมาท
12.293.21
संतोषश्चैकचर्या च कूटस्थं श्रेय उच्यते ।
धर्मेण वेदाध्ययनं वेदाङ्गानां तथैव च ॥ १२.२९३.२१ ॥
ความสันโดษ การประพฤติเพียงลำพัง และอาตมันที่ไม่เปลี่ยนแปลง กล่าวกันว่าเป็นความดี การศึกษาพระเวทตามธรรม และเช่นเดียวกันกับเวทางคศาสตร์ทั้งหลาย
12.293.22
ज्ञानार्थानां च जिज्ञासा श्रेय एतदसंशयम् ।
शब्दरूपरसस्पर्शान्सह गन्धेन केवलान् ॥ १२.२९३.२२ ॥
การใคร่รู้ในวัตถุแห่งความรู้ เป็นความดี ไม่ต้องสงสัย เสียง รูป รส สัมผัส พร้อมทั้งกลิ่น ล้วนๆ
12.293.23
नात्यर्थमुपसेवेत श्रेयसोर्थी कथंचन ॥ १२.२९३.२३ ॥
ผู้ปรารถนาความดี ไม่ควรเสพสิ่งใดๆ อย่างเกินพอดีเลย
12.293.24
नक्तंचर्यां दिवास्वप्नमालस्यं पैशुनं मदम् ।
अतियोगमयोगं च श्रेयसोर्थी परित्यजेत् ॥ १२.२९३.२४ ॥
การท่องเที่ยวยามค่ำคืน การนอนกลางวัน ความเกียจคร้าน การนินทา ความมัวเมา ความเกินพอดีและความไม่พอดีในการประกอบกิจ ผู้ปรารถนาความดีควรละเว้นสิ่งเหล่านี้
12.293.25
आत्मोत्कर्षं न मार्गेत परेषां परिनिन्दया ।
स्वगुणैरेव मार्गेति विप्रकर्षं पृथग्जनात् ॥ १२.२९३.२५ ॥
ไม่ควรแสวงหาความยกย่องตนด้วยการดูหมิ่นผู้อื่น ควรแสวงหาความโดดเด่นต่างจากคนสามัญด้วยคุณสมบัติของตนเองเท่านั้น
12.293.26
निर्गुणास्त्वेव भूयिष्ठमात्मसंभाविता नराः ।
दोषैरन्यान्गुणवतः क्षिपन्त्यात्मगुणक्षयात् ॥ १२.२९३.२६ ॥
คนที่ยกตนเองเช่นนี้ แม้ส่วนใหญ่ไร้คุณความดี ก็ติเตียนผู้มีคุณความดีด้วยข้อบกพร่องของเขา เพราะความดีของตนเองเสื่อมไป
12.293.27
अनूच्यमानास्तु पुनस्ते मन्यन्ते महाजनात् ।
गुणवत्तरमात्मानं स्वेन मानेन दर्पिताः ॥ १२.२९३.२७ ॥
แต่เมื่อได้รับคำยกย่องจากผู้ยิ่งใหญ่อีกครั้ง คนเหล่านั้นซึ่งลำพองด้วยความนับถือตนเอง ก็คิดว่าตนมีคุณความดียิ่งกว่า
12.293.28
अब्रुवन्कस्यचिन्निन्दामात्मपूजामवर्णयन् ।
विपश्चिद्गुणसंपन्नः प्राप्नोत्येव महद्यशः ॥ १२.२९३.२८ ॥
ผู้รอบรู้ที่มีคุณความดีครบถ้วน ไม่กล่าวหมิ่นผู้ใด และไม่พรรณนาการสรรเสริญตนเอง ย่อมได้รับเกียรติยศอันยิ่งใหญ่อย่างแน่นอน
12.293.29
अब्रुवन्वाऽतिसुरभिर्गन्धः सुमनसां शुचिः ।
तथैवाव्याहरन्भाति विमलो भानुरम्बरे ॥ १२.२९३.२९ ॥
กลิ่นหอมยิ่งและบริสุทธิ์ของดอกไม้ย่อมแผ่ไปโดยไม่ต้องเอ่ยปาก เช่นเดียวกัน ดวงอาทิตย์อันปราศจากมลทินก็ส่องแสงบนท้องฟ้าโดยไม่ต้องประกาศสิ่งใด
12.293.30
एव मादीनि चान्यानि परित्यक्तानि मेधया ।
ज्वलन्ति यशसा लोके यानि न व्याहरन्ति च ॥ १२.२९३.३० ॥
เช่นเดียวกัน สิ่งอื่นๆ ที่ปัญญาละทิ้ง และไม่ประกาศตนเอง ย่อมส่องแสงในโลกด้วยเกียรติยศ
12.293.31
न लोके दीप्यते मूर्खः केवलात्मप्रशंसया ।
अपि चापिहितः श्वभ्रे कृतविद्यः प्रकाशते ॥ १२.२९३.३१ ॥
คนโง่ไม่รุ่งเรืองในโลกด้วยการสรรเสริญตนเองเพียงอย่างเดียว แม้คนที่ร่ำเรียนวิชาแล้ว ถึงซ่อนอยู่ในหลุมลึก ก็ยังเปล่งประกายออกมาได้
12.293.32
असदुच्चैरपि प्रोक्तः शब्दः समुपशाम्यति ।
दीप्यते त्वेव लोकेषु शनैरपि सुभाषितम् ॥ १२.२९३.३२ ॥
ถ้อยคำไร้สาระแม้กล่าวเสียงดัง ก็ย่อมเงียบหายไป แต่สุภาษิตที่กล่าวดีแม้พูดเบาๆ ก็ยังส่องแสงอยู่ในโลกทั้งหลาย
12.293.33
मूढानामवलिप्तानामसारं भाषितं बहु ।
दर्शयत्यन्तरात्मानमग्निरूपमिवांशुमान् ॥ १२.२९३.३३ ॥
คำพูดไร้สาระจำนวนมากของคนโง่และคนหยิ่งยโส เผยให้เห็นภายในของตน ดุจดวงอาทิตย์ที่ปรากฏในรูปของไฟ
12.293.34
एतस्मात्कारणात्प्रज्ञां मृगयन्ते पृथग्विधाम् ।
प्रज्ञालाभो हि भूतानामुत्तमः प्रतिभाति मे ॥ १२.२९३.३४ ॥
เพราะเหตุนี้ มนุษย์จึงแสวงหาปัญญาในรูปแบบต่างๆ เพราะในความเห็นของข้าพเจ้า การได้มาซึ่งปัญญาเป็นความดีสูงสุดของสัตว์ทั้งหลาย
12.293.35
नापृष्टः कस्यचिद्ब्रूयान्नाप्यन्यायेन पृच्छतः ।
जानन्नपि च मेधावी जडवत्समुपाविशेत् ॥ १२.२९३.३५ ॥
ไม่ควรพูดกับผู้ใดโดยที่มิได้ถาม และไม่พึงตอบผู้ที่ถามอย่างไม่เป็นธรรม ผู้มีปัญญาแม้จะรู้ ก็ควรนั่งเหมือนคนทึบ
12.293.36
ततो वासं परीक्षेत धर्मनित्येषु साधुषु ।
मनुष्येषु वदान्येषु स्वधर्मनिरतेषु च ॥ १२.२९३.३६ ॥
จากนั้นพึงพิจารณาที่อยู่อาศัย ในหมู่คนดีผู้ยึดมั่นในธรรมอยู่เสมอ ในหมู่มนุษย์ผู้มีใจกว้าง และในหมู่ผู้ปฏิบัติตามหน้าที่ของตนเอง
12.293.37
चतुर्णां यत्र वर्णानां धर्मव्यतिकरो भवेत् ।
न तत्र वासं कुर्वीत श्रेयोर्थी वै कथंचन ॥ १२.२९३.३७ ॥
ในที่ใดที่การปะปนหน้าที่ของวรรณะทั้งสี่เกิดขึ้น ผู้ปรารถนาความดีไม่ควรตั้งถิ่นฐานอยู่ที่นั่นเป็นอันขาด
12.293.38
निरारम्भोऽप्ययमिह यथालब्धोपजीवनः ।
पुण्यं पुण्येषु विमलं पापं पापेषु चाप्नुयात् ॥ १२.२९३.३८ ॥
แม้ผู้ที่ไม่ประกอบการใดๆ ในโลกนี้ เลี้ยงชีพด้วยสิ่งที่ได้มา ก็ย่อมได้รับบุญอันบริสุทธิ์ในหมู่ผู้มีบุญ และได้รับบาปในหมู่ผู้มีบาป
12.293.39
अपामग्नेस्तथेन्दोश्च स्पर्शं वेदयते यथा ।
तथा पश्यामहे स्पर्शमुभयोः पुण्यपापयोः ॥ १२.२९३.३९ ॥
เหมือนดังที่คนรับรู้การสัมผัสของน้ำ ไฟ และพระจันทร์ ฉันใด เราก็เห็นการสัมผัสของทั้งบุญและบาปฉันนั้น
12.293.40
अपश्यन्तोऽन्यविषयं भुञ्जते विघसाशिनः ।
भुञ्जानाश्चान्यविषयान्विषयान्विद्धि कर्मणाम् ॥ १२.२९३.४० ॥
ผู้กินเศษของการบูชายัญ ไม่เห็นวัตถุของผู้อื่นก็ย่อมเสวยสุข จงรู้ว่าผู้ที่เสวยวัตถุอื่นย่อมเป็นวัตถุแห่งการกระทำ
12.293.41
यत्रागमयमानानामसत्कारेण पृच्छताम् ।
प्रब्रूयाद्ब्रह्माणो धर्मं त्यजेत्तं देशमात्मवान् ॥ १२.२९३.४१ ॥
เมื่อพราหมณ์สอนธรรมด้วยความไม่ให้เกียรติแก่ผู้รอคอยและผู้ถาม ผู้มีตนสำรวมแล้วควรละทิ้งแผ่นดินนั้น
12.293.42
शिष्योषाध्यायिका वृत्तिर्यत्र स्यात्सुसमाहिता ।
यथावच्छास्त्रसंपन्ना कस्तं देशं परित्यजेत् ॥ १२.२९३.४२ ॥
แผ่นดินใดที่การดำรงชีพของศิษย์และครูเป็นไปอย่างเรียบร้อยดี และคัมภีร์ถูกศึกษาให้สมบูรณ์ตามควร ใครเล่าจะละทิ้งแผ่นดินนั้น
12.293.43
आकाशस्था ध्रुवं यत्र दोषं ब्रूयुर्विपश्चिताम् ।
आत्मपूजाभिकामो वै को वसेत्तत्र पण्डितः ॥ १२.२९३.४३ ॥
ในแผ่นดินที่ผู้อยู่บนฟ้ากล่าวโทษของบัณฑิตเป็นแน่แท้ บัณฑิตผู้ปรารถนาการยกย่องตนเองคนใดจะอยู่ที่นั่น
12.293.44
यत्र संलोडिता लुब्धैः प्रायशो धर्मसेतवः ।
प्रदीप्तमिव चेलान्तं कस्तं देशं न संत्यजेत् ॥ १२.२९३.४४ ॥
แผ่นดินที่คนโลภมักกวนสะพานแห่งธรรมจนพังทลาย เหมือนผู้คนทิ้งชายผ้าที่ลุกไหม้ ใครเล่าจะไม่ละทิ้งแผ่นดินนั้น
12.293.45
यत्र धर्ममनाशङ्काश्चरेयुर्वीतमत्सराः ।
भवेत्तत्र वसेच्चैव पुण्यशीलेषु साधुषु ॥ १२.२९३.४५ ॥
แผ่นดินใดที่มนุษย์ปฏิบัติธรรมโดยไม่หวาดหวั่นและปราศจากความริษยา ควรอยู่ที่นั่น ท่ามกลางคนดีและผู้ประพฤติบริสุทธิ์
12.293.46
धर्ममर्थनिमित्तं च चरेयुर्यत्र मानवाः ।
न ताननुवसेज्जातु ते हि पापकृतो जनाः ॥ १२.२९३.४६ ॥
แผ่นดินใดที่มนุษย์ปฏิบัติธรรมเพียงเพื่อผลประโยชน์ ไม่ควรอยู่ร่วมกับพวกเขาเลย เพราะคนเหล่านั้นเป็นผู้ทำบาป
12.293.47
कर्मणां यत्र पापेन वर्तन्ते जीवितेप्सवः ।
व्यवधावेत्ततस्तूर्णं ससर्पाच्छरणादिव ॥ १२.२९३.४७ ॥
แผ่นดินใดที่ผู้คนดำรงชีวิตด้วยการกระทำอันชั่วร้าย เพราะปรารถนาจะมีชีวิตอยู่ ควรรีบหนีจากที่นั้น เหมือนหนีจากที่พักพิงที่มีงูนอนอยู่
12.293.48
येन खट्वां समारूढः कर्मणाऽनुशयी भवेत् ।
आदितस्तन्न कर्तव्यमिच्छता भवमात्मनः ॥ १२.२९३.४८ ॥
การกระทำที่ทำให้คนที่ขึ้นนอนบนเตียงต้องเสียใจภายหลัง ผู้ปรารถนาความเจริญของตนไม่ควรทำตั้งแต่ต้น
12.293.49
यत्र राजा च राज्ञश्च पुरुषाः प्रत्यनन्तराः ।
कुटुम्बिनामग्रभुजस्त्यजेत्तद्राष्ट्रमात्मवान् ॥ १२.२९३.४९ ॥
แผ่นดินใดที่พระราชาและเจ้าหน้าที่ใกล้ชิดพระราชาเอาส่วนแรกจากครัวเรือน ผู้มีตนสำรวมแล้วควรละทิ้งแผ่นดินนั้น
12.293.50
श्रोत्रियास्त्वग्रभोक्तारो धर्मनित्याः सनातनाः ।
याजनाध्यापने युक्ता यत्र तद्राष्ट्रमावसेत् ॥ १२.२९३.५० ॥
แผ่นดินใดที่พราหมณ์ผู้รู้พระเวท ผู้รับส่วนแรก มั่นคงในธรรมและดำรงอยู่นิรันดร์ และขวนขวายในการบูชายัญและการสอน ควรอยู่ที่นั่น
12.293.51
स्वाहास्वधावषट्कारा यत्र सम्यगनुष्ठिताः ।
अजस्रं चैव वर्तन्ते वसेत्तत्राविचारयन् ॥ १२.२९३.५१ ॥
แผ่นดินใดที่คำว่าสวาหา สวธา และวษัฏ ถูกประกอบอย่างถูกต้อง และดำเนินไปไม่ขาดสาย ควรอยู่ที่นั่นโดยไม่ต้องลังเล
12.293.52
अशुचीन्यत्र पश्येत ब्राह्मणान्वृत्तिकर्शितान् ।
त्यजेत्तद्राष्ट्रमासन्नमुपसृष्टमिवामिषम् ॥ १२.२९३.५२ ॥
หากเห็นพราหมณ์ผอมโซเพราะขาดการดำรงชีพ ต้องประกอบกิจอันไม่บริสุทธิ์ ควรละทิ้งแผ่นดินนั้น เหมือนละทิ้งเนื้อที่ถูกสิ่งสกปรกแตะต้อง
12.293.53
प्रीयमाणा नरा यत्र प्रयच्छेयुरयाचिताः ।
स्वस्थचित्तो वसेत्तत्र कृतकृत्य इवात्मवान् ॥ १२.२९३.५३ ॥
แผ่นดินใดที่ผู้คนให้ด้วยความยินดีโดยไม่ต้องขอ ผู้มีจิตสงบและตนสำรวมแล้วควรอยู่ที่นั่น เหมือนผู้ที่กิจของตนสำเร็จแล้ว
12.293.54
दण्डो यत्राविनीतेषु सत्कारश्च कृतात्मसु ।
चरेत्तत्र वसेच्चैव पुण्यशीलेषु साधुषु ॥ १२.२९३.५४ ॥
แผ่นดินใดที่การลงโทษตกแก่ผู้ไม่รู้จักประมาณ และการให้เกียรติตกแก่ผู้มีตนฝึกฝนแล้ว ควรเดินทางอยู่ที่นั่น และควรอยู่ท่ามกลางคนดีผู้ประพฤติบริสุทธิ์
12.293.55
उपसृष्टेषु दान्तेषु दुराचारेषु साधुषु ।
अविनीतेषु लुब्धेषु सुमहद्दण्डधारणम् ॥ १२.२९३.५५ ॥
ท่ามกลางผู้ถูกทุกข์บีบคั้น ผู้สำรวมแล้ว ผู้ชั่วร้าย คนดี ผู้ไม่รู้จักประมาณ และคนโลภ ต้องใช้ไม้เท้าแห่งการลงโทษอันยิ่งใหญ่
12.293.56
यत्र राजा धर्मनित्यो राज्यं धर्मेण पालयेत् ।
अपास्य कामान्कामेशो वसेत्तत्राविचारयन् ॥ १२.२९३.५६ ॥
แผ่นดินใดที่พระราชามั่นคงในธรรมเสมอ ปกครองแว่นแคว้นด้วยธรรม ผู้ละกามทั้งหลายและเป็นเจ้าแห่งกาม ควรอยู่ที่นั่นโดยไม่ต้องลังเล
12.293.57
यथाशीला हि राजानः सर्वान्विषयवासिनः ।
श्रेयसा योजयत्याशु श्रेयसि प्रत्युपस्थिते ॥ १२.२९३.५७ ॥
พระราชาเป็นเช่นไรในความประพฤติ ประชาชนทั้งหมดที่อยู่ในแคว้นก็เป็นเช่นนั้น เมื่อความดีงามปรากฏขึ้น พระราชาย่อมนำพวกเขาไปสู่ความดีงามโดยเร็ว
12.293.58
पृच्छतस्ते मया तात श्रेय एतदुदाहृतम् ।
न हि शक्यं प्रधानेन श्रेयः सङ्ख्यातुमात्मनः ॥ १२.२९३.५८ ॥
ลูกรัก เมื่อเจ้าถาม เราได้กล่าวถึงความดีงามนี้แล้ว แท้จริงแล้ว ความดีสูงสุดของตนไม่อาจนับได้แม้ด้วยหลักการสูงสุด
12.293.59
एवं प्रवर्तमानस्य वृत्तिं प्राणिहितात्मनः ।
तपसैवेह बहुलं श्रेयो व्यक्तं भविष्यति ॥ १२.२९३.५९ ॥
สำหรับผู้ที่ดำเนินชีวิตเช่นนี้ มีจิตมุ่งประโยชน์แก่สรรพสัตว์ ความดีอันยิ่งใหญ่จะปรากฏชัดในโลกนี้ด้วยตบะเท่านั้นเป็นแน่แท้