મહાભારત · અધ્યાય 12.293
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.293.1
अतत्त्वज्ञस्य शास्त्राणां संततं संशयात्मनः ।
अकृतव्यवसायस्य श्रेयो ब्रूहि पितामह ॥ १२.२९३.१ ॥
જે શાસ્ત્રોનું તત્ત્વ જાણતો નથી, જેનું મન સતત સંશયમાં છે અને જેણે દૃઢ નિશ્ચય કર્યો નથી, તેનું શ્રેય શું છે? હે પિતામહ, કહો.
12.293.2
गुरुपूजा च सततं वृद्धानां पर्युपासनम् ।
श्रवणं चैव विद्यानां कूटस्थं श्रेय उच्यते ॥ १२.२९३.२ ॥
ગુરુની પૂજા, વૃદ્ધોની સતત સેવા અને વિદ્યાઓનું શ્રવણ — આ જ સ્થિર શ્રેય કહેવાય છે.
12.293.3
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
गालवस्य च संवादं देवर्षेर्नारदस्य च ॥ १२.२९३.३ ॥
આ વિષયમાં પણ લોકો આ પ્રાચીન ઇતિહાસ કહે છે — ગાલવ અને દેવર્ષિ નારદનો સંવાદ.
12.293.4
वीतमोहक्लमं विप्रं ज्ञानतृप्तं जितेन्द्रियः ।
श्रेयस्कामो यतान्मानं नारदं गालवोऽब्रवीत् ॥ १२.२९३.४ ॥
મોહ અને થાકથી મુક્ત, જ્ઞાનથી તૃપ્ત, ઇન્દ્રિયોને જીતેલા, શ્રેયની કામના કરતા અને આત્મસંયમી એવા તે વિપ્ર નારદને ગાલવે કહ્યું.
12.293.5
यैः कैश्चित्संमतो लोके गुणैश्च पुरुषो नृषु ।
भवत्यनपगान्सर्वांस्तान्गुणाँल्लक्षयामहे ॥ १२.२९३.५ ॥
જે ગુણોથી માણસ જગતમાં, માણસો વચ્ચે માન્ય બને છે — તે અવિચળ ગુણોને આપણે ઓળખીએ છીએ.
12.293.6
भवानेवंविधोऽस्माकं संशयं छेत्तुमर्हति ।
अमूढश्चिरमूढानां लोकतत्त्वमजानताम् ॥ १२.२९३.६ ॥
તમે આવા છો; તેથી અમારો સંશય છેદવા તમે સમર્થ છો. તમે મોહરહિત છો, અને અમે લાંબા સમયથી મોહમાં પડેલા લોકતત્ત્વ ન જાણનારા છીએ.
12.293.7
ज्ञाने ह्येवं प्रवृत्तिः स्यात्कार्याणामविशेषतः ।
यत्कार्यं न व्यवस्यामस्तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १२.२९३.७ ॥
જ્ઞાનમાં જ આ રીતે કાર્યોની પ્રવૃત્તિ થાય છે, ભેદ વિના. જે કર્તવ્ય અમે નક્કી કરી શકતા નથી, તે આપ કહેવા યોગ્ય છો.
12.293.8
भगवन्नाश्रमाः सर्वे पृथगाचारदर्शिनः ।
इदं श्रेय इदं श्रेय इति सर्वे प्रबोधिताः ॥ १२.२९३.८ ॥
હે ભગવન્, બધા આશ્રમો અલગ અલગ આચાર દર્શાવે છે. 'આ જ શ્રેય છે, આ જ શ્રેય છે' એમ સૌને ઉપદેશ અપાયો છે.
12.293.9
तांस्तु विप्रस्थितानदृष्ट्वा शास्त्रैः शास्त्राभिनन्दिनः ।
स्वशास्त्रैः पिरतुष्टाश्च श्रेयो नोपलभामहे ॥ १२.२९३.९ ॥
શાસ્ત્રોમાં આનંદ માણનારા, અલગ ઊભેલા તે વિદ્વાનોને જોઈને, પોતપોતાનાં શાસ્ત્રોથી સંતુષ્ટ થયેલા, અમે શ્રેય પામી શકતા નથી.
12.293.10
शास्त्रं यदि भवेदेकं श्रेयो व्यक्तं भवेत्तदा ।
शास्त्रैश्च बहुभिर्भूयः श्रेयो गुह्यं प्रवेशितम् ॥ १२.२९३.१० ॥
જો એક જ શાસ્ત્ર હોત તો શ્રેય સ્પષ્ટ થાત. પરંતુ ઘણાં શાસ્ત્રો દ્વારા શ્રેય ફરીથી ગુપ્ત રીતે પ્રવેશાવવામાં આવ્યું છે.
12.293.11
एतस्मात्कारणाच्छ्रेयो गहनं प्रतिभाति मे ।
ब्रवीतु भगवांस्तन्मे उपसन्नोस्म्यधीहि भो ॥ १२.२९३.११ ॥
આ કારણે શ્રેય મને ગહન લાગે છે. ભગવાન તે મને કહે; હું આપની પાસે આવ્યો છું, હે મહાશય, મને ઉપદેશ આપો.
12.293.12
आश्रमास्तात चत्वारो यथा संकल्पिताः पृथक् ।
तान्सर्वाननुपश्य त्वं समाश्रित्यैव गालव ॥ १२.२९३.१२ ॥
વત્સ, ચાર આશ્રમો જેમ અલગ અલગ નક્કી કરાયા છે, તે બધાને તું જો, ગાલવ, તેમનો જ આશ્રય લઈને.
12.293.13
तेषांतेषां तथाहि त्वमाश्रमाणां ततस्ततः ।
नानारूपं गुणोद्देशं पश्य विप्रस्थितं पृथक् ॥ १२.२९३.१३ ॥
તે તે આશ્રમોનાં વિવિધ રૂપો, તેમના ગુણ-ઉદ્દેશો, વિપ્રોએ અલગ રીતે સ્થાપેલા રૂપો તું જો.
12.293.14
न यान्ति चैव ते सम्यगभिप्रेतमसंशयम् ।
अन्येऽपश्यंस्तथा सम्यगाश्रमाणां परां गतिम् ॥ १२.२९३.१४ ॥
તેઓ પોતાના ઇચ્છિત લક્ષ્ય સુધી સંપૂર્ણપણે પહોંચતા નથી, એમાં સંદેહ નથી. બીજાઓએ આશ્રમોની પરમ ગતિ બરાબર જોઈ.
12.293.15
यत्तु निःश्रेयसं सम्यक्तच्चैवासंशयात्मकम् ।
अनुग्रहं च मित्राणाममित्राणां च निग्रहम् ॥ १२.२९३.१५ ॥
જે પરમ કલ્યાણ છે, તે પણ નિઃસંશય સ્વભાવનું છે: મિત્રો પર અનુગ્રહ અને શત્રુઓનો નિગ્રહ.
12.293.16
संग्रहं च त्रिवर्गस्य श्रेय आहुर्मनीषिणः ।
निवृत्तिः कर्मणः पापात्सततं पुण्यशीलता ॥ १२.२९३.१६ ॥
ત્રિવર્ગનો સંગ્રહ પણ શ્રેય છે એમ મનીષીઓ કહે છે; પાપકર્મથી નિવૃત્તિ અને સતત પુણ્યશીલતા પણ શ્રેય છે.
12.293.17
सद्भिश्च समुदाचारः श्रेय एतदसंशयम् ।
मार्दवं सर्वभूतेषु व्यवहारेषु चार्जवम् ॥ १२.२९३.१७ ॥
સજ્જનો સાથેનો સદાચાર પણ શ્રેય છે, એમાં સંદેહ નથી; સર્વ ભૂતો પ્રત્યે મૃદુતા અને વ્યવહારમાં સરળતા.
12.293.18
वाक्चैव मधुरा प्रोक्ता श्रेय एतदसंशयम् ।
देवताभ्यः पितृभ्यश्च संविभागोऽतिथिष्वपि ॥ १२.२९३.१८ ॥
મધુર વાણી પણ શ્રેય કહેવાઈ છે, એમાં સંદેહ નથી; દેવો, પિતૃઓ અને અતિથિઓને સંવિભાગ પણ.
12.293.19
असंत्यागश्च भूत्यानां श्रेय एतदसंशयम् ।
सत्यस्य वचनं श्रेयः सत्यज्ञानं तु दुष्करम् ॥ १२.२९३.१९ ॥
સહાયકોનો ત્યાગ ન કરવો એ શ્રેય છે, એમાં શંકા નથી. સત્ય બોલવું શ્રેય છે; પરંતુ સત્યજ્ઞાન દુષ્કર છે.
12.293.20
यद्भूतहितमत्यन्तमेतत्सत्यं ब्रवीम्यहम् ।
अहंकारस्य च त्यागः प्रमादस्य च निग्रहः ॥ १२.२९३.२० ॥
જે પ્રાણીઓ માટે અત્યંત હિતકારી છે, એ સત્ય હું કહું છું: અહંકારનો ત્યાગ અને પ્રમાદનો નિગ્રહ.
12.293.21
संतोषश्चैकचर्या च कूटस्थं श्रेय उच्यते ।
धर्मेण वेदाध्ययनं वेदाङ्गानां तथैव च ॥ १२.२९३.२१ ॥
સંતોષ, એકાંત સાધના અને કૂટસ્થ (અચલ આત્મા) શ્રેય કહેવાય છે. ધર્મપૂર્વક વેદાધ્યયન અને વેદાંગોનું અધ્યયન પણ એ જ રીતે.
12.293.22
ज्ञानार्थानां च जिज्ञासा श्रेय एतदसंशयम् ।
शब्दरूपरसस्पर्शान्सह गन्धेन केवलान् ॥ १२.२९३.२२ ॥
જ્ઞાનના વિષયોની જિજ્ઞાસા શ્રેય છે, એમાં શંકા નથી. શબ્દ, રૂપ, રસ, સ્પર્શ, ગંધ — તેમને કેવળ...
12.293.23
नात्यर्थमुपसेवेत श्रेयसोर्थी कथंचन ॥ १२.२९३.२३ ॥
શ્રેયની ઇચ્છા રાખનારે કોઈ પણ રીતે (વિષયોનું) અતિસેવન ન કરવું.
12.293.24
नक्तंचर्यां दिवास्वप्नमालस्यं पैशुनं मदम् ।
अतियोगमयोगं च श्रेयसोर्थी परित्यजेत् ॥ १२.२९३.२४ ॥
રાતે રખડવું, દિવસે ઊંઘવું, આળસ, ચાડી, મદ, અતિયોગ અને અયોગ — શ્રેયની ઇચ્છા કરનારે એ છોડવું.
12.293.25
आत्मोत्कर्षं न मार्गेत परेषां परिनिन्दया ।
स्वगुणैरेव मार्गेति विप्रकर्षं पृथग्जनात् ॥ १२.२९३.२५ ॥
બીજાની નિંદા કરીને પોતાનો ઉત્કર્ષ શોધવો નહીં; સામાન્ય લોકોથી અલગ થઈને પોતાના ગુણોથી જ શ્રેષ્ઠતા શોધવી.
12.293.26
निर्गुणास्त्वेव भूयिष्ठमात्मसंभाविता नराः ।
दोषैरन्यान्गुणवतः क्षिपन्त्यात्मगुणक्षयात् ॥ १२.२९३.२६ ॥
ગુણહીન હોવા છતાં મોટાભાગના માણસો પોતાને શ્રેષ્ઠ માને છે; પોતાના ગુણક્ષયથી તેઓ ગુણવાનોની દોષો વડે નિંદા કરે છે.
12.293.27
अनूच्यमानास्तु पुनस्ते मन्यन्ते महाजनात् ।
गुणवत्तरमात्मानं स्वेन मानेन दर्पिताः ॥ १२.२९३.२७ ॥
પરંતુ મહાપુરુષો દ્વારા ફરી ફરી વખાણાતા, પોતાના માનથી ગર્વિત થઈને તેઓ પોતાને વધુ ગુણવાન માને છે.
12.293.28
अब्रुवन्कस्यचिन्निन्दामात्मपूजामवर्णयन् ।
विपश्चिद्गुणसंपन्नः प्राप्नोत्येव महद्यशः ॥ १२.२९३.२८ ॥
કોઈની નિંદા ન કરીને અને પોતાની પ્રશંસા ન કરીને ગુણસંપન્ન વિદ્વાન ખરેખર મહાન યશ પ્રાપ્ત કરે છે.
12.293.29
अब्रुवन्वाऽतिसुरभिर्गन्धः सुमनसां शुचिः ।
तथैवाव्याहरन्भाति विमलो भानुरम्बरे ॥ १२.२९३.२९ ॥
બોલ્યા વિના પણ ફૂલોની અતિ સુગંધિત પવિત્ર સુગંધ ફેલાય છે; તેમ જ કશું જાહેર કર્યા વિના નિર્મળ સૂર્ય આકાશમાં ચમકે છે.
12.293.30
एव मादीनि चान्यानि परित्यक्तानि मेधया ।
ज्वलन्ति यशसा लोके यानि न व्याहरन्ति च ॥ १२.२९३.३० ॥
એ જ રીતે બુદ્ધિથી ત્યજાયેલાં અને જે કંઈ બોલતાં નથી તેવાં બીજાં પણ લોકમાં યશથી ઝળહળે છે.
12.293.31
न लोके दीप्यते मूर्खः केवलात्मप्रशंसया ।
अपि चापिहितः श्वभ्रे कृतविद्यः प्रकाशते ॥ १२.२९३.३१ ॥
ફક્ત આત્મપ્રશંસાથી મૂર્ખ જગતમાં ચમકતો નથી; ખાડામાં છુપાયેલો હોય તોપણ વિદ્વાન પ્રકાશે છે.
12.293.32
असदुच्चैरपि प्रोक्तः शब्दः समुपशाम्यति ।
दीप्यते त्वेव लोकेषु शनैरपि सुभाषितम् ॥ १२.२९३.३२ ॥
અસાર શબ્દ મોટેથી કહેવાય તોપણ શાંત થઈ જાય છે; પણ સુભાષિત ધીમેથી કહેવાય તોપણ લોકોમાં ચમકે છે.
12.293.33
मूढानामवलिप्तानामसारं भाषितं बहु ।
दर्शयत्यन्तरात्मानमग्निरूपमिवांशुमान् ॥ १२.२९३.३३ ॥
મૂઢ અને અભિમાની લોકોની ઘણી અસાર વાતો અગ્નિરૂપ સૂર્યની જેમ તેમનો અંતરાત્મા પ્રગટ કરે છે.
12.293.34
एतस्मात्कारणात्प्रज्ञां मृगयन्ते पृथग्विधाम् ।
प्रज्ञालाभो हि भूतानामुत्तमः प्रतिभाति मे ॥ १२.२९३.३४ ॥
આ કારણે લોકો વિવિધ પ્રકારની પ્રજ્ઞાની શોધ કરે છે; મને લાગે છે કે પ્રાણીઓ માટે પ્રજ્ઞાલાભ સર્વોત્તમ છે.
12.293.35
नापृष्टः कस्यचिद्ब्रूयान्नाप्यन्यायेन पृच्छतः ।
जानन्नपि च मेधावी जडवत्समुपाविशेत् ॥ १२.२९३.३५ ॥
પૂછ્યા વિના કોઈને બોલવું નહીં; અન્યાયથી પૂછનારને પણ નહીં; જાણતો હોવા છતાં બુદ્ધિમાન જડની જેમ બેસે.
12.293.36
ततो वासं परीक्षेत धर्मनित्येषु साधुषु ।
मनुष्येषु वदान्येषु स्वधर्मनिरतेषु च ॥ १२.२९३.३६ ॥
પછી, ધર્મમાં સદા સ્થિર સાધુઓમાં, ઉદાર માણસોમાં અને સ્વધર્મમાં રત લોકોમાં નિવાસની પરીક્ષા કરવી.
12.293.37
चतुर्णां यत्र वर्णानां धर्मव्यतिकरो भवेत् ।
न तत्र वासं कुर्वीत श्रेयोर्थी वै कथंचन ॥ १२.२९३.३७ ॥
જ્યાં ચારેય વર્ણોમાં ધર્મનો વ્યતિકર થાય, ત્યાં શ્રેયની ઇચ્છા રાખનારે કોઈ પણ રીતે વાસ ન કરવો.
12.293.38
निरारम्भोऽप्ययमिह यथालब्धोपजीवनः ।
पुण्यं पुण्येषु विमलं पापं पापेषु चाप्नुयात् ॥ १२.२९३.३८ ॥
અહીં કર્મનો આરંભ ન કરનાર પણ, જે મળે તેના પર જીવનાર, પુણ્યવાનોમાં નિર્મળ પુણ્ય અને પાપીઓમાં પાપ પામે છે.
12.293.39
अपामग्नेस्तथेन्दोश्च स्पर्शं वेदयते यथा ।
तथा पश्यामहे स्पर्शमुभयोः पुण्यपापयोः ॥ १२.२९३.३९ ॥
જળ, અગ્નિ અને ચંદ્રનો સ્પર્શ જેમ અનુભવાય છે, તેમ પુણ્ય અને પાપ બન્નેનો સ્પર્શ આપણે જોઈએ છીએ.
12.293.40
अपश्यन्तोऽन्यविषयं भुञ्जते विघसाशिनः ।
भुञ्जानाश्चान्यविषयान्विषयान्विद्धि कर्मणाम् ॥ १२.२९३.४० ॥
બીજાના વિષયને ન જોતા, વિઘસાશી (યજ્ઞશેષ ખાનારા) ભોગવે છે; અને બીજા વિષયો ભોગવનારાઓને કર્મોના વિષય જાણો.
12.293.41
यत्रागमयमानानामसत्कारेण पृच्छताम् ।
प्रब्रूयाद्ब्रह्माणो धर्मं त्यजेत्तं देशमात्मवान् ॥ १२.२९३.४१ ॥
જ્યાં રાહ જોનારા અને પૂછનારાઓને અનાદરથી બ્રાહ્મણો ધર્મ કહે, તે દેશ આત્મસંયમીએ ત્યજી દેવો.
12.293.42
शिष्योषाध्यायिका वृत्तिर्यत्र स्यात्सुसमाहिता ।
यथावच्छास्त्रसंपन्ना कस्तं देशं परित्यजेत् ॥ १२.२९३.४२ ॥
શિષ્ય અને ઉપાધ્યાયની વૃત્તિ જ્યાં સુવ્યવસ્થિત હોય, શાસ્ત્ર યથાવત્ સંપન્ન હોય, તે દેશ કોણ ત્યજે?
12.293.43
आकाशस्था ध्रुवं यत्र दोषं ब्रूयुर्विपश्चिताम् ।
आत्मपूजाभिकामो वै को वसेत्तत्र पण्डितः ॥ १२.२९३.४३ ॥
જ્યાં આકાશમાં રહેલા દેવો પણ વિદ્વાનોના દોષ નિશ્ચિતપણે કહે, ત્યાં આત્મસન્માનની ઇચ્છાવાળો કયો પંડિત વસે?
12.293.44
यत्र संलोडिता लुब्धैः प्रायशो धर्मसेतवः ।
प्रदीप्तमिव चेलान्तं कस्तं देशं न संत्यजेत् ॥ १२.२९३.४४ ॥
લોભીઓએ ધર્મસેતુઓ ઘણુંખરું ડહોળી નાખ્યા હોય તે દેશને, સળગતા વસ્ત્રના છેડાની જેમ, કોણ ત્યજશે નહીં?
12.293.45
यत्र धर्ममनाशङ्काश्चरेयुर्वीतमत्सराः ।
भवेत्तत्र वसेच्चैव पुण्यशीलेषु साधुषु ॥ १२.२९३.४५ ॥
જ્યાં લોકો નિર્ભય થઈ, ઈર્ષ્યારહિત રહીને ધર્મનું આચરણ કરે, ત્યાં પુણ્યશીલ સજ્જનો વચ્ચે વસવું જોઈએ.
12.293.46
धर्ममर्थनिमित्तं च चरेयुर्यत्र मानवाः ।
न ताननुवसेज्जातु ते हि पापकृतो जनाः ॥ १२.२९३.४६ ॥
જ્યાં માણસો લાભ માટે ધર્મનું આચરણ કરે, ત્યાં તેમની વચ્ચે કદી રહેવું નહીં; કારણ કે તેઓ પાપી છે.
12.293.47
कर्मणां यत्र पापेन वर्तन्ते जीवितेप्सवः ।
व्यवधावेत्ततस्तूर्णं ससर्पाच्छरणादिव ॥ १२.२९३.४७ ॥
જ્યાં જીવવાની ઇચ્છાથી લોકો પાપકર્મોથી જીવે, ત્યાંથી સાપવાળા આશ્રયથી ભાગે તેમ તરત ભાગી જવું.
12.293.48
येन खट्वां समारूढः कर्मणाऽनुशयी भवेत् ।
आदितस्तन्न कर्तव्यमिच्छता भवमात्मनः ॥ १२.२९३.४८ ॥
જે કર્મથી માણસ ખાટલે ચઢીને (મૃત્યુશય્યા પર) પશ્ચાત્તાપ કરનારો બને, પોતાનું કલ્યાણ ઇચ્છનારે તે કર્મ શરૂઆતથી જ ન કરવું.
12.293.49
यत्र राजा च राज्ञश्च पुरुषाः प्रत्यनन्तराः ।
कुटुम्बिनामग्रभुजस्त्यजेत्तद्राष्ट्रमात्मवान् ॥ १२.२९३.४९ ॥
જ્યાં રાજા અને રાજાના નજીકના માણસો ગૃહસ્થોનો અગ્રભાગ ભોગવે છે, આત્મસંયમી માણસે તે રાષ્ટ્ર છોડી દેવું.
12.293.50
श्रोत्रियास्त्वग्रभोक्तारो धर्मनित्याः सनातनाः ।
याजनाध्यापने युक्ता यत्र तद्राष्ट्रमावसेत् ॥ १२.२९३.५० ॥
જ્યાં શ્રોત્રિય બ્રાહ્મણો અગ્રભાગ ભોગવે છે, ધર્મમાં નિત્ય સ્થિર, સનાતન છે અને યજન-અધ્યાપનમાં લાગેલા છે, ત્યાં વસવું.
12.293.51
स्वाहास्वधावषट्कारा यत्र सम्यगनुष्ठिताः ।
अजस्रं चैव वर्तन्ते वसेत्तत्राविचारयन् ॥ १२.२९३.५१ ॥
જ્યાં સ્વાહા, સ્વધા, વષટ્કાર યોગ્ય રીતે અનુષ્ઠિત થઈ નિરંતર ચાલે છે, ત્યાં જ શંકા વિના વસવું.
12.293.52
अशुचीन्यत्र पश्येत ब्राह्मणान्वृत्तिकर्शितान् ।
त्यजेत्तद्राष्ट्रमासन्नमुपसृष्टमिवामिषम् ॥ १२.२९३.५२ ॥
જ્યાં આજીવિકાના અભાવે કૃશ બ્રાહ્મણોને અશુચિ કર્મોમાં લાગેલા જોવાય, તે રાષ્ટ્ર અડી ગયેલા માંસની જેમ છોડી દેવું.
12.293.53
प्रीयमाणा नरा यत्र प्रयच्छेयुरयाचिताः ।
स्वस्थचित्तो वसेत्तत्र कृतकृत्य इवात्मवान् ॥ १२.२९३.५३ ॥
જ્યાં પ્રસન્ન મનુષ્યો માગ્યા વિના દાન આપે છે, ત્યાં સ્વસ્થચિત્ત આત્મસંયમી કૃતકૃત્યની જેમ વસવું.
12.293.54
दण्डो यत्राविनीतेषु सत्कारश्च कृतात्मसु ।
चरेत्तत्र वसेच्चैव पुण्यशीलेषु साधुषु ॥ १२.२९३.५४ ॥
જ્યાં અવિનીતોને દંડ અને આત્મસંયમીઓનો સત્કાર થાય, ત્યાં વિચરવું; પુણ્યશીલ સાધુઓ વચ્ચે જ વસવું.
12.293.55
उपसृष्टेषु दान्तेषु दुराचारेषु साधुषु ।
अविनीतेषु लुब्धेषु सुमहद्दण्डधारणम् ॥ १२.२९३.५५ ॥
પીડિતો, સંયમીઓ, દુરાચારીઓ, સાધુઓ, અવિનીતો અને લોભીઓ વચ્ચે અતિશય દંડધારણ કરવો.
12.293.56
यत्र राजा धर्मनित्यो राज्यं धर्मेण पालयेत् ।
अपास्य कामान्कामेशो वसेत्तत्राविचारयन् ॥ १२.२९३.५६ ॥
જ્યાં ધર્મનિષ્ઠ રાજા ધર્મથી રાજ્યનું પાલન કરે, ત્યાં કામનાઓ છોડીને, કામેશ બનીને, વિચાર્યા વિના નિવાસ કરવો.
12.293.57
यथाशीला हि राजानः सर्वान्विषयवासिनः ।
श्रेयसा योजयत्याशु श्रेयसि प्रत्युपस्थिते ॥ १२.२९३.५७ ॥
રાજાઓ જેવા શીલવાળા હોય છે, તેવા જ રાજ્યના સર્વ નિવાસીઓ હોય છે; શ્રેય ઉપસ્થિત થતાં તેઓ ઝડપથી તેમાં જોડાય છે.
12.293.58
पृच्छतस्ते मया तात श्रेय एतदुदाहृतम् ।
न हि शक्यं प्रधानेन श्रेयः सङ्ख्यातुमात्मनः ॥ १२.२९३.५८ ॥
હે તાત, તમે પૂછ્યું તેથી મેં આ શ્રેય કહ્યું છે. ખરેખર પ્રધાન દ્વારા પણ આત્માનું શ્રેય ગણી શકાતું નથી.
12.293.59
एवं प्रवर्तमानस्य वृत्तिं प्राणिहितात्मनः ।
तपसैवेह बहुलं श्रेयो व्यक्तं भविष्यति ॥ १२.२९३.५९ ॥
આ રીતે પ્રાણીઓના હિતમાં પ્રવર્તતા માણસને અહીં જ તપથી ઘણું શ્રેય સ્પષ્ટ થશે.