マハーバーラタ · 章 12.293
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.293.1
अतत्त्वज्ञस्य शास्त्राणां संततं संशयात्मनः ।
अकृतव्यवसायस्य श्रेयो ब्रूहि पितामह ॥ १२.२९३.१ ॥
聖典の真実を知らず、常に疑いに心が満ち、確固たる決意もできない者にとって、最高の善とは何か。どうか教えてください、祖父よ。
12.293.2
गुरुपूजा च सततं वृद्धानां पर्युपासनम् ।
श्रवणं चैव विद्यानां कूटस्थं श्रेय उच्यते ॥ १२.२९३.२ ॥
師を敬い、年長者に常に仕え、学問を聞き学ぶこと──これこそ不動の最高の善と言われる。
12.293.3
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
गालवस्य च संवादं देवर्षेर्नारदस्य च ॥ १२.२९३.३ ॥
この件については、人々はこの古い物語も語る──ガーラヴァと神仙ナーラダの対話である。
12.293.4
वीतमोहक्लमं विप्रं ज्ञानतृप्तं जितेन्द्रियः ।
श्रेयस्कामो यतान्मानं नारदं गालवोऽब्रवीत् ॥ १२.२९३.४ ॥
ガーラヴァは、迷いと疲れを離れ、知識に満たされ、感覚を制し、最高の善を求めて自らを律するバラモン、ナーラダに語った。
12.293.5
यैः कैश्चित्संमतो लोके गुणैश्च पुरुषो नृषु ।
भवत्यनपगान्सर्वांस्तान्गुणाँल्लक्षयामहे ॥ १२.२९३.५ ॥
世にあって人々の間で尊ばれる人が持つどんな徳であれ、それらの徳は決して離れることがないと我々は見抜く。
12.293.6
भवानेवंविधोऽस्माकं संशयं छेत्तुमर्हति ।
अमूढश्चिरमूढानां लोकतत्त्वमजानताम् ॥ १२.२९३.६ ॥
あなたはそのような方であり、我々の疑いを断つことができる。あなたは迷いがないが、我々は長く迷い、世の真理を知らないのだから。
12.293.7
ज्ञाने ह्येवं प्रवृत्तिः स्यात्कार्याणामविशेषतः ।
यत्कार्यं न व्यवस्यामस्तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १२.२९३.७ ॥
まことに知においてこのように諸行為の流れが生じ、区別はない。われらが定めえぬ義務を、あなたこそ語るにふさわしい。
12.293.8
भगवन्नाश्रमाः सर्वे पृथगाचारदर्शिनः ।
इदं श्रेय इदं श्रेय इति सर्वे प्रबोधिताः ॥ १२.२९३.८ ॥
尊き方よ、すべての行住期は各々異なる行いを示します。「これこそ善である、これこそ善である」と、皆が教えられています。
12.293.9
तांस्तु विप्रस्थितानदृष्ट्वा शास्त्रैः शास्त्राभिनन्दिनः ।
स्वशास्त्रैः पिरतुष्टाश्च श्रेयो नोपलभामहे ॥ १२.२९३.९ ॥
彼らが離れて立ち、経典を喜び、それぞれ自らの経典に満足しているのを見て、われらは善を見出せない。
12.293.10
शास्त्रं यदि भवेदेकं श्रेयो व्यक्तं भवेत्तदा ।
शास्त्रैश्च बहुभिर्भूयः श्रेयो गुह्यं प्रवेशितम् ॥ १२.२९३.१० ॥
もし一つの聖典しかなければ、善は明らかであったろう。しかし多くの聖典によって、善は再び隠れた形で持ち込まれている。
12.293.11
एतस्मात्कारणाच्छ्रेयो गहनं प्रतिभाति मे ।
ब्रवीतु भगवांस्तन्मे उपसन्नोस्म्यधीहि भो ॥ १२.२९३.११ ॥
このため、善は私にとって深遠に思われます。尊き方よ、どうかそれを私にお話しください。私はあなたのもとに参りました、先生、どうか教えてください。
12.293.12
आश्रमास्तात चत्वारो यथा संकल्पिताः पृथक् ।
तान्सर्वाननुपश्य त्वं समाश्रित्यैव गालव ॥ १२.२९३.१२ ॥
わが子よ、四つの行住期が別々に定められたとおり、それらすべてを見よ、ガーラヴァよ。ただそれらに拠り頼みながら。
12.293.13
तेषांतेषां तथाहि त्वमाश्रमाणां ततस्ततः ।
नानारूपं गुणोद्देशं पश्य विप्रस्थितं पृथक् ॥ १२.२९३.१३ ॥
それぞれの生活期の多様な姿と、示された徳の目的を、賢者たちが別々に定めたのを、あなたは見よ。
12.293.14
न यान्ति चैव ते सम्यगभिप्रेतमसंशयम् ।
अन्येऽपश्यंस्तथा सम्यगाश्रमाणां परां गतिम् ॥ १२.२९३.१४ ॥
彼らは意図した目的を完全には達成しない、それは疑いない。他の者たちは生活期の最高の帰結を正しく見た。
12.293.15
यत्तु निःश्रेयसं सम्यक्तच्चैवासंशयात्मकम् ।
अनुग्रहं च मित्राणाममित्राणां च निग्रहम् ॥ १२.२९३.१५ ॥
至高の善もまた、疑いなく確かな性質のものである。すなわち友に恵みを施し、敵を抑えることである。
12.293.16
संग्रहं च त्रिवर्गस्य श्रेय आहुर्मनीषिणः ।
निवृत्तिः कर्मणः पापात्सततं पुण्यशीलता ॥ १२.२९३.१६ ॥
賢者たちは、三つの目的を集めることも善であり、罪深い行為から離れ、絶えず徳ある行いをすることも善であると言う。
12.293.17
सद्भिश्च समुदाचारः श्रेय एतदसंशयम् ।
मार्दवं सर्वभूतेषु व्यवहारेषु चार्जवम् ॥ १२.२९३.१७ ॥
善人との善き振る舞いもまた善であることは疑いない。あらゆる生き物への柔らかさ、振る舞いにおける率直さも善である。
12.293.18
वाक्चैव मधुरा प्रोक्ता श्रेय एतदसंशयम् ।
देवताभ्यः पितृभ्यश्च संविभागोऽतिथिष्वपि ॥ १२.२९३.१८ ॥
甘い言葉もまた善であると説かれている。神々、祖先、さらには客人への分配もまた善である。
12.293.19
असंत्यागश्च भूत्यानां श्रेय एतदसंशयम् ।
सत्यस्य वचनं श्रेयः सत्यज्ञानं तु दुष्करम् ॥ १२.२९३.१९ ॥
従者を見捨てないことこそ善であり、疑いはない。真実を語ることは善であるが、真実の知は困難である。
12.293.20
यद्भूतहितमत्यन्तमेतत्सत्यं ब्रवीम्यहम् ।
अहंकारस्य च त्यागः प्रमादस्य च निग्रहः ॥ १२.२९३.२० ॥
衆生にとって極めて有益なこと、その真理を私は語る。我執を捨て、怠慢を制することである。
12.293.21
संतोषश्चैकचर्या च कूटस्थं श्रेय उच्यते ।
धर्मेण वेदाध्ययनं वेदाङ्गानां तथैव च ॥ १२.२९३.२१ ॥
満足、独りの修行、そして不動の自己が善と言われる。法に則ってヴェーダを学ぶこと、またヴェーダの支分を学ぶことも同様である。
12.293.22
ज्ञानार्थानां च जिज्ञासा श्रेय एतदसंशयम् ।
शब्दरूपरसस्पर्शान्सह गन्धेन केवलान् ॥ १२.२९३.२२ ॥
知の対象を探求することが善であり、疑いはない。音、形、味、触、そして香——それらを単に……
12.293.23
नात्यर्थमुपसेवेत श्रेयसोर्थी कथंचन ॥ १२.२९३.२३ ॥
善を求める者は、いかなる形でも（対象に）過度に耽溺してはならない。
12.293.24
नक्तंचर्यां दिवास्वप्नमालस्यं पैशुनं मदम् ।
अतियोगमयोगं च श्रेयसोर्थी परित्यजेत् ॥ १२.२९३.२४ ॥
夜の徘徊、昼寝、怠惰、中傷、驕り、過度の結合と不足の結合——善を求める者はこれらを捨てるべきである。
12.293.25
आत्मोत्कर्षं न मार्गेत परेषां परिनिन्दया ।
स्वगुणैरेव मार्गेति विप्रकर्षं पृथग्जनात् ॥ १२.२९३.२५ ॥
他人を貶めて自己の高揚を求めてはならない。ただ自らの徳によって、凡人から抜きん出るべきである。
12.293.26
निर्गुणास्त्वेव भूयिष्ठमात्मसंभाविता नराः ।
दोषैरन्यान्गुणवतः क्षिपन्त्यात्मगुणक्षयात् ॥ १२.२९३.२६ ॥
多くの人は徳を欠きながら自らを高く見積もり、自分の徳の衰えゆえに、有徳の人を欠点で非難する。
12.293.27
अनूच्यमानास्तु पुनस्ते मन्यन्ते महाजनात् ।
गुणवत्तरमात्मानं स्वेन मानेन दर्पिताः ॥ १२.२९३.२७ ॥
しかし偉大な人々に再び称賛されると、自尊心に高ぶり、自分はさらに有徳だと考える。
12.293.28
अब्रुवन्कस्यचिन्निन्दामात्मपूजामवर्णयन् ।
विपश्चिद्गुणसंपन्नः प्राप्नोत्येव महद्यशः ॥ १२.२९३.२८ ॥
徳を備えた賢者は、人を貶めず、自分の称賛を語らない。そうすれば確かに大いなる名声を得る。
12.293.29
अब्रुवन्वाऽतिसुरभिर्गन्धः सुमनसां शुचिः ।
तथैवाव्याहरन्भाति विमलो भानुरम्बरे ॥ १२.२९३.२९ ॥
語らずとも花の清らかな芳香は広がり、同じく、何も宣言せずとも、澄みきった太陽は空に輝く。
12.293.30
एव मादीनि चान्यानि परित्यक्तानि मेधया ।
ज्वलन्ति यशसा लोके यानि न व्याहरन्ति च ॥ १२.२९३.३० ॥
同様に、知恵によって捨てられ、自らを語らぬ他のものも、世において名声によって輝く。
12.293.31
न लोके दीप्यते मूर्खः केवलात्मप्रशंसया ।
अपि चापिहितः श्वभ्रे कृतविद्यः प्रकाशते ॥ १२.२९३.३१ ॥
愚者は自分を褒めるだけで世に輝くことはない。穴に隠れていても、学んだ者は光を放つ。
12.293.32
असदुच्चैरपि प्रोक्तः शब्दः समुपशाम्यति ।
दीप्यते त्वेव लोकेषु शनैरपि सुभाषितम् ॥ १२.२९३.३२ ॥
空しい言葉は大声で言っても消えてしまう。だが善き格言は小声で語られても世界に輝く。
12.293.33
मूढानामवलिप्तानामसारं भाषितं बहु ।
दर्शयत्यन्तरात्मानमग्निरूपमिवांशुमान् ॥ १२.२९३.३३ ॥
愚かで高慢な者たちの無益な言葉の多さは、その内なる自己を明かす。輝く太陽が火の姿で現れるように。
12.293.34
एतस्मात्कारणात्प्रज्ञां मृगयन्ते पृथग्विधाम् ।
प्रज्ञालाभो हि भूतानामुत्तमः प्रतिभाति मे ॥ १२.२९३.३४ ॥
このため人々はさまざまな知恵を求める。生き物にとって知恵を得ることこそ最も優れたことだと私には思われる。
12.293.35
नापृष्टः कस्यचिद्ब्रूयान्नाप्यन्यायेन पृच्छतः ।
जानन्नपि च मेधावी जडवत्समुपाविशेत् ॥ १२.२९३.३५ ॥
問われずに誰かに語ってはならない。不当に問う者にも語ってはならない。知っていても、賢者は愚者のように座すべきだ。
12.293.36
ततो वासं परीक्षेत धर्मनित्येषु साधुषु ।
मनुष्येषु वदान्येषु स्वधर्मनिरतेषु च ॥ १२.२९३.३६ ॥
それから、常に法に堅固な善人たちの中で、寛大な人々の中で、自らの本分に専念する人々の中で、住まいを吟味すべきである。
12.293.37
चतुर्णां यत्र वर्णानां धर्मव्यतिकरो भवेत् ।
न तत्र वासं कुर्वीत श्रेयोर्थी वै कथंचन ॥ १२.२९३.३७ ॥
四つの種姓において法の混乱が起こる所には、善を求める者は決して住んではならない。
12.293.38
निरारम्भोऽप्ययमिह यथालब्धोपजीवनः ।
पुण्यं पुण्येषु विमलं पापं पापेषु चाप्नुयात् ॥ १२.२९३.३८ ॥
ここで何の行為も起こさず、得たものによって生きる者でさえ、徳ある者の中では清らかな功徳を、罪ある者の中では罪を得る。
12.293.39
अपामग्नेस्तथेन्दोश्च स्पर्शं वेदयते यथा ।
तथा पश्यामहे स्पर्शमुभयोः पुण्यपापयोः ॥ १२.२९३.३९ ॥
水や火、月の触れ合いを感じ取るように、我々は功徳と罪過の両方の触れ合いを見る。
12.293.40
अपश्यन्तोऽन्यविषयं भुञ्जते विघसाशिनः ।
भुञ्जानाश्चान्यविषयान्विषयान्विद्धि कर्मणाम् ॥ १२.२९३.४० ॥
他人の対象を見ず、供犠の残りを食べる者は楽しむ。他の対象を享受する者は、行為の対象であると知れ。
12.293.41
यत्रागमयमानानामसत्कारेण पृच्छताम् ।
प्रब्रूयाद्ब्रह्माणो धर्मं त्यजेत्तं देशमात्मवान् ॥ १२.२९३.४१ ॥
待つ者や問う者に侮りをもってバラモンが法を説くところでは、自己を制する者はその地を去るべきである。
12.293.42
शिष्योषाध्यायिका वृत्तिर्यत्र स्यात्सुसमाहिता ।
यथावच्छास्त्रसंपन्ना कस्तं देशं परित्यजेत् ॥ १२.२९३.४२ ॥
弟子と師の生活が良く整い、聖典が正しく成就される所を、誰が去るだろうか。
12.293.43
आकाशस्था ध्रुवं यत्र दोषं ब्रूयुर्विपश्चिताम् ।
आत्मपूजाभिकामो वै को वसेत्तत्र पण्डितः ॥ १२.२९३.४३ ॥
空に住む者たちが賢者の過失を確かに指摘するような所に、自らの尊敬を望む賢者がどうして住むだろうか。
12.293.44
यत्र संलोडिता लुब्धैः प्रायशो धर्मसेतवः ।
प्रदीप्तमिव चेलान्तं कस्तं देशं न संत्यजेत् ॥ १२.२९३.४४ ॥
貪欲な者たちによって法の橋が多く揺るがされた国を、燃える衣の端を捨てるように、誰が捨てないことがあろうか。
12.293.45
यत्र धर्ममनाशङ्काश्चरेयुर्वीतमत्सराः ।
भवेत्तत्र वसेच्चैव पुण्यशीलेषु साधुषु ॥ १२.२९३.४५ ॥
人々が恐れず嫉妬なく法を行う所、そこに、徳行ある善人たちの間に住むべきである。
12.293.46
धर्ममर्थनिमित्तं च चरेयुर्यत्र मानवाः ।
न ताननुवसेज्जातु ते हि पापकृतो जनाः ॥ १२.२९३.४६ ॥
人々が利益のために法を行う所では、彼らの間に決して住んではならない。彼らは罪を犯す者たちだからである。
12.293.47
कर्मणां यत्र पापेन वर्तन्ते जीवितेप्सवः ।
व्यवधावेत्ततस्तूर्णं ससर्पाच्छरणादिव ॥ १२.२९३.४७ ॥
生きたいために罪深い行いで暮らす人々のいる所からは、蛇のいる隠れ家から逃げるように、速やかに逃げるべきである。
12.293.48
येन खट्वां समारूढः कर्मणाऽनुशयी भवेत् ।
आदितस्तन्न कर्तव्यमिच्छता भवमात्मनः ॥ १२.२९३.४८ ॥
床に横たわって後悔する者となるような行いは、自らの幸福を望む者は初めから行ってはならない。
12.293.49
यत्र राजा च राज्ञश्च पुरुषाः प्रत्यनन्तराः ।
कुटुम्बिनामग्रभुजस्त्यजेत्तद्राष्ट्रमात्मवान् ॥ १२.२९३.४९ ॥
王と王に近い人々が家長の最上の取り分を奪うところでは、自制した者はその国を捨てるべきである。
12.293.50
श्रोत्रियास्त्वग्रभोक्तारो धर्मनित्याः सनातनाः ।
याजनाध्यापने युक्ता यत्र तद्राष्ट्रमावसेत् ॥ १२.२९३.५० ॥
ヴェーダに通じたバラモンたちが最上の取り分を受け、ダルマに常に安住し、祭祀と教授に励んでいるところに住むべきである。
12.293.51
स्वाहास्वधावषट्कारा यत्र सम्यगनुष्ठिताः ।
अजस्रं चैव वर्तन्ते वसेत्तत्राविचारयन् ॥ १२.२९३.५१ ॥
スヴァーハー、スヴァダー、ヴァシャトの呪句が正しく行われ、絶え間なく続くところに、ためらわずに住むべきである。
12.293.52
अशुचीन्यत्र पश्येत ब्राह्मणान्वृत्तिकर्शितान् ।
त्यजेत्तद्राष्ट्रमासन्नमुपसृष्टमिवामिषम् ॥ १२.२९३.५२ ॥
生計に窮して痩せ衰えたバラモンが不浄な行いに従事しているのを見たら、穢れに触れた肉を捨てるようにその国を捨てるべきである。
12.293.53
प्रीयमाणा नरा यत्र प्रयच्छेयुरयाचिताः ।
स्वस्थचित्तो वसेत्तत्र कृतकृत्य इवात्मवान् ॥ १२.२९३.५३ ॥
人々が喜んで、求められずとも施しをするところでは、心の安らいだ自制の人は、為すべきことを成し終えた者のように住むべきである。
12.293.54
दण्डो यत्राविनीतेषु सत्कारश्च कृतात्मसु ।
चरेत्तत्र वसेच्चैव पुण्यशीलेषु साधुषु ॥ १२.२९३.५४ ॥
無礼な者には罰が、自制した者には敬意が与えられるところでは、そこを行き来してよい。そして徳高い善人たちの中に住むべきである。
12.293.55
उपसृष्टेषु दान्तेषु दुराचारेषु साधुषु ।
अविनीतेषु लुब्धेषु सुमहद्दण्डधारणम् ॥ १२.२९३.५५ ॥
苦しめられた者、自制する者、不善の行いをする者、善人、無礼な者、貪欲な者に対しては、大いなる罰を執行すべきである。
12.293.56
यत्र राजा धर्मनित्यो राज्यं धर्मेण पालयेत् ।
अपास्य कामान्कामेशो वसेत्तत्राविचारयन् ॥ १२.२९३.५६ ॥
王が常に法に安住し、法によって国を守るところでは、欲望を捨て、欲望の主となって、迷うことなくそこに住むべきである。
12.293.57
यथाशीला हि राजानः सर्वान्विषयवासिनः ।
श्रेयसा योजयत्याशु श्रेयसि प्रत्युपस्थिते ॥ १२.२९३.५७ ॥
王の行いがどのようであれば、国の民もみなそのようになる。至福が現れると、王はすぐにそれへと人々を導く。
12.293.58
पृच्छतस्ते मया तात श्रेय एतदुदाहृतम् ।
न हि शक्यं प्रधानेन श्रेयः सङ्ख्यातुमात्मनः ॥ १२.२९३.५८ ॥
わが子よ、お前が尋ねたので、この至福を説いたのだ。実に、自己の至福は根本原理によっても数え尽くせないのである。
12.293.59
एवं प्रवर्तमानस्य वृत्तिं प्राणिहितात्मनः ।
तपसैवेह बहुलं श्रेयो व्यक्तं भविष्यति ॥ १२.२९३.५९ ॥
このように振る舞い、生きものの利益に心を向ける者には、ここでまさに苦行によって大いなる善が明らかになるであろう。