ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.293
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.293.1
अतत्त्वज्ञस्य शास्त्राणां संततं संशयात्मनः ।
अकृतव्यवसायस्य श्रेयो ब्रूहि पितामह ॥ १२.२९३.१ ॥
ଯେ ଶାସ୍ତ୍ରର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣେ ନାହିଁ, ଯାହାର ମନ ସର୍ବଦା ସଂଶୟରେ ଅଛି ଏବଂ ଯେ ଦୃଢ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇନାହିଁ, ତା'ର ଶ୍ରେୟ କ'ଣ? ହେ ପିତାମହ, କୁହନ୍ତୁ।
12.293.2
गुरुपूजा च सततं वृद्धानां पर्युपासनम् ।
श्रवणं चैव विद्यानां कूटस्थं श्रेय उच्यते ॥ १२.२९३.२ ॥
ଗୁରୁପୂଜା, ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କର ସତତ ସେବା ଏବଂ ବିଦ୍ୟାଶ୍ରବଣ — ଏହାହିଁ ସ୍ଥିର ଶ୍ରେୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
12.293.3
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
गालवस्य च संवादं देवर्षेर्नारदस्य च ॥ १२.२९३.३ ॥
ଏ ବିଷୟରେ ଲୋକମାନେ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସ କହନ୍ତି — ଗାଳବ ଓ ଦେବର୍ଷି ନାରଦଙ୍କ ସଂବାଦ।
12.293.4
वीतमोहक्लमं विप्रं ज्ञानतृप्तं जितेन्द्रियः ।
श्रेयस्कामो यतान्मानं नारदं गालवोऽब्रवीत् ॥ १२.२९३.४ ॥
ମୋହ ଓ କ୍ଳାନ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ, ଜ୍ଞାନରେ ତୃପ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ, ଶ୍ରେୟକାମୀ ଓ ଆତ୍ମସଂଯମୀ ସେହି ବିପ୍ର ନାରଦଙ୍କୁ ଗାଳବ କହିଲେ।
12.293.5
यैः कैश्चित्संमतो लोके गुणैश्च पुरुषो नृषु ।
भवत्यनपगान्सर्वांस्तान्गुणाँल्लक्षयामहे ॥ १२.२९३.५ ॥
ଯେଉଁ ଗୁଣରେ ମନୁଷ୍ୟ ଜଗତରେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ — ସେହି ଅଟଳ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଆମେ ଚିହ୍ନିଥାଉ।
12.293.6
भवानेवंविधोऽस्माकं संशयं छेत्तुमर्हति ।
अमूढश्चिरमूढानां लोकतत्त्वमजानताम् ॥ १२.२९३.६ ॥
ଆପଣ ଏପରି; ତେଣୁ ଆମ ସଂଶୟ ଛେଦନରେ ଆପଣ ସମର୍ଥ। ଆପଣ ମୋହରହିତ, ଆମେ ଦୀର୍ଘକାଳ ମୋହରେ ଥିବା ଏବଂ ଲୋକତତ୍ତ୍ୱ ନ ଜାଣୁଥିବା।
12.293.7
ज्ञाने ह्येवं प्रवृत्तिः स्यात्कार्याणामविशेषतः ।
यत्कार्यं न व्यवस्यामस्तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १२.२९३.७ ॥
ଜ୍ଞାନରେ ହିଁ ଏପରି କର୍ମର ପ୍ରବୃତ୍ତି ହୁଏ, ଭେଦ ବିନା। ଯେଉଁ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଆମେ ନିଶ୍ଚୟ କରିପାରୁ ନାହୁଁ, ତାହା ଆପଣ କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
12.293.8
भगवन्नाश्रमाः सर्वे पृथगाचारदर्शिनः ।
इदं श्रेय इदं श्रेय इति सर्वे प्रबोधिताः ॥ १२.२९३.८ ॥
ହେ ଭଗବନ୍, ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଆଚାର ଦେଖାନ୍ତି। 'ଏହା ହିଁ ଶ୍ରେୟ, ଏହା ହିଁ ଶ୍ରେୟ' ଏହିପରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି।
12.293.9
तांस्तु विप्रस्थितानदृष्ट्वा शास्त्रैः शास्त्राभिनन्दिनः ।
स्वशास्त्रैः पिरतुष्टाश्च श्रेयो नोपलभामहे ॥ १२.२९३.९ ॥
ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଆନନ୍ଦିତ, ପୃଥକ୍ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ସେହି ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ନିଜ ନିଜ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଆମେ ଶ୍ରେୟ ପାଉନାହୁଁ।
12.293.10
शास्त्रं यदि भवेदेकं श्रेयो व्यक्तं भवेत्तदा ।
शास्त्रैश्च बहुभिर्भूयः श्रेयो गुह्यं प्रवेशितम् ॥ १२.२९३.१० ॥
ଯଦି ଗୋଟିଏ ହିଁ ଶାସ୍ତ୍ର ଥାଆନ୍ତା, ତେବେ ଶ୍ରେୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଥାନ୍ତା। କିନ୍ତୁ ଅନେକ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେୟ ପୁଣି ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ପ୍ରବେଶ କରାଯାଇଛି।
12.293.11
एतस्मात्कारणाच्छ्रेयो गहनं प्रतिभाति मे ।
ब्रवीतु भगवांस्तन्मे उपसन्नोस्म्यधीहि भो ॥ १२.२९३.११ ॥
ଏହି କାରଣରୁ ଶ୍ରେୟ ମୋ ନିକଟରେ ଗହନ ଲାଗେ। ଭଗବାନ ତାହା ମୋତେ କହନ୍ତୁ; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଛି, ହେ ମହାଶୟ, ମୋତେ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ।
12.293.12
आश्रमास्तात चत्वारो यथा संकल्पिताः पृथक् ।
तान्सर्वाननुपश्य त्वं समाश्रित्यैव गालव ॥ १२.२९३.१२ ॥
ବତ୍ସ, ଚାରି ଆଶ୍ରମ ଯେପରି ପୃଥକ୍ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେସବୁକୁ ତୁମେ ଦେଖ, ଗାଳବ, ସେମାନଙ୍କୁ ହିଁ ଆଶ୍ରୟ କରି।
12.293.13
तेषांतेषां तथाहि त्वमाश्रमाणां ततस्ततः ।
नानारूपं गुणोद्देशं पश्य विप्रस्थितं पृथक् ॥ १२.२९३.१३ ॥
ସେହି ସେହି ଆଶ୍ରମର ନାନା ରୂପ, ସେମାନଙ୍କର ଗୁଣୋଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୃଥକ ସ୍ଥାପିତ ରୂପ ତୁମେ ଦେଖ।
12.293.14
न यान्ति चैव ते सम्यगभिप्रेतमसंशयम् ।
अन्येऽपश्यंस्तथा सम्यगाश्रमाणां परां गतिम् ॥ १२.२९३.१४ ॥
ସେମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପହଞ୍ଚନ୍ତି ନାହିଁ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଅନ୍ୟମାନେ ଆଶ୍ରମର ପରମ ଗତି ଠିକ୍ ଭାବେ ଦେଖିଲେ।
12.293.15
यत्तु निःश्रेयसं सम्यक्तच्चैवासंशयात्मकम् ।
अनुग्रहं च मित्राणाममित्राणां च निग्रहम् ॥ १२.२९३.१५ ॥
ଯାହା ପରମ କଲ୍ୟାଣ, ତାହା ମଧ୍ୟ ସନ୍ଦେହରହିତ ସ୍ୱଭାବର: ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନୁଗ୍ରହ ଓ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ନିଗ୍ରହ।
12.293.16
संग्रहं च त्रिवर्गस्य श्रेय आहुर्मनीषिणः ।
निवृत्तिः कर्मणः पापात्सततं पुण्यशीलता ॥ १२.२९३.१६ ॥
ତ୍ରିବର୍ଗ ସଂଗ୍ରହ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେୟ ବୋଲି ମନୀଷୀମାନେ କହନ୍ତି; ପାପକର୍ମରୁ ନିବୃତ୍ତି ଓ ନିରନ୍ତର ପୁଣ୍ୟଶୀଳତା ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେୟ।
12.293.17
सद्भिश्च समुदाचारः श्रेय एतदसंशयम् ।
मार्दवं सर्वभूतेषु व्यवहारेषु चार्जवम् ॥ १२.२९३.१७ ॥
ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ସହିତ ସଦାଚାର ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେୟ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ସର୍ବଭୂତ ପ୍ରତି ମୃଦୁତା ଓ ବ୍ୟବହାରରେ ସରଳତା।
12.293.18
वाक्चैव मधुरा प्रोक्ता श्रेय एतदसंशयम् ।
देवताभ्यः पितृभ्यश्च संविभागोऽतिथिष्वपि ॥ १२.२९३.१८ ॥
ମଧୁର ବାକ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେୟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ସଂବିଭାଗ ମଧ୍ୟ।
12.293.19
असंत्यागश्च भूत्यानां श्रेय एतदसंशयम् ।
सत्यस्य वचनं श्रेयः सत्यज्ञानं तु दुष्करम् ॥ १२.२९३.१९ ॥
ସହାୟକମାନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ ନ କରିବା ଶ୍ରେୟ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସତ୍ୟ କହିବା ଶ୍ରେୟ; କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟଜ୍ଞାନ ଦୁଷ୍କର।
12.293.20
यद्भूतहितमत्यन्तमेतत्सत्यं ब्रवीम्यहम् ।
अहंकारस्य च त्यागः प्रमादस्य च निग्रहः ॥ १२.२९३.२० ॥
ଯାହା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହିତକର, ସେହି ସତ୍ୟ ମୁଁ କହୁଛି: ଅହଂକାର ତ୍ୟାଗ ଏବଂ ପ୍ରମାଦ ନିଗ୍ରହ।
12.293.21
संतोषश्चैकचर्या च कूटस्थं श्रेय उच्यते ।
धर्मेण वेदाध्ययनं वेदाङ्गानां तथैव च ॥ १२.२९३.२१ ॥
ସନ୍ତୋଷ, ଏକାକୀ ସାଧନା ଏବଂ କୂଟସ୍ଥ (ଅଚଳ ଆତ୍ମା) ଶ୍ରେୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଧର୍ମସହ ବେଦାଧ୍ୟୟନ ଓ ବେଦାଙ୍ଗ ଅଧ୍ୟୟନ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।
12.293.22
ज्ञानार्थानां च जिज्ञासा श्रेय एतदसंशयम् ।
शब्दरूपरसस्पर्शान्सह गन्धेन केवलान् ॥ १२.२९३.२२ ॥
ଜ୍ଞାନର ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତି ଜିଜ୍ଞାସା ଶ୍ରେୟ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଶବ୍ଦ, ରୂପ, ରସ, ସ୍ପର୍ଶ, ଗନ୍ଧ — ସେଗୁଡ଼ିକୁ କେବଳ...
12.293.23
नात्यर्थमुपसेवेत श्रेयसोर्थी कथंचन ॥ १२.२९३.२३ ॥
ଶ୍ରେୟର ଇଚ୍ଛୁକ ଯେକୌଣସି ପ୍ରକାରେ (ବିଷୟର) ଅତ୍ୟଧିକ ସେବନ କରିବ ନାହିଁ।
12.293.24
नक्तंचर्यां दिवास्वप्नमालस्यं पैशुनं मदम् ।
अतियोगमयोगं च श्रेयसोर्थी परित्यजेत् ॥ १२.२९३.२४ ॥
ରାତିରେ ବୁଲିବା, ଦିନରେ ଶୋଇବା, ଆଳସ୍ୟ, ଚୁଗୁଲି, ମଦ, ଅତିଯୋଗ ଓ ଅଯୋଗ — ଶ୍ରେୟର ଇଚ୍ଛୁକ ଏସବୁ ତ୍ୟାଗ କରିବ।
12.293.25
आत्मोत्कर्षं न मार्गेत परेषां परिनिन्दया ।
स्वगुणैरेव मार्गेति विप्रकर्षं पृथग्जनात् ॥ १२.२९३.२५ ॥
ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରି ନିଜର ଉତ୍କର୍ଷ ଖୋଜିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ପୃଥକ ହୋଇ ନିଜ ଗୁଣରେ ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଖୋଜିବା ଉଚିତ।
12.293.26
निर्गुणास्त्वेव भूयिष्ठमात्मसंभाविता नराः ।
दोषैरन्यान्गुणवतः क्षिपन्त्यात्मगुणक्षयात् ॥ १२.२९३.२६ ॥
ଗୁଣହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅଧିକାଂଶ ମଣିଷ ନିଜକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବନ୍ତି; ନିଜ ଗୁଣ କ୍ଷୟ ହେତୁ ସେମାନେ ଗୁଣବାନଙ୍କୁ ଦୋଷରେ ନିନ୍ଦନ୍ତି।
12.293.27
अनूच्यमानास्तु पुनस्ते मन्यन्ते महाजनात् ।
गुणवत्तरमात्मानं स्वेन मानेन दर्पिताः ॥ १२.२९३.२७ ॥
କିନ୍ତୁ ମହାଜନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁନଃ ପୁନଃ ପ୍ରଶଂସିତ ହେଲେ, ନିଜ ମାନରେ ଦର୍ପିତ ହୋଇ ସେମାନେ ନିଜକୁ ଅଧିକ ଗୁଣବାନ ଭାବନ୍ତି।
12.293.28
अब्रुवन्कस्यचिन्निन्दामात्मपूजामवर्णयन् ।
विपश्चिद्गुणसंपन्नः प्राप्नोत्येव महद्यशः ॥ १२.२९३.२८ ॥
କାହାରିକୁ ନିନ୍ଦା ନ କରି ଓ ନିଜକୁ ପ୍ରଶଂସା ନ କରି ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ବିଦ୍ୱାନ ନିଶ୍ଚିତ ମହାଯଶ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
12.293.29
अब्रुवन्वाऽतिसुरभिर्गन्धः सुमनसां शुचिः ।
तथैवाव्याहरन्भाति विमलो भानुरम्बरे ॥ १२.२९३.२९ ॥
କହିବା ବିନା ମଧ୍ୟ ଫୁଲର ଅତି ସୁଗନ୍ଧିତ ପବିତ୍ର ସୁବାସ ବ୍ୟାପେ; ସେହିପରି କିଛି ଘୋଷଣା ନ କରି ନିର୍ମଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶରେ ଆଲୋକିତ ହୁଏ।
12.293.30
एव मादीनि चान्यानि परित्यक्तानि मेधया ।
ज्वलन्ति यशसा लोके यानि न व्याहरन्ति च ॥ १२.२९३.३० ॥
ସେହିପରି ବୁଦ୍ଧିରେ ପରିତ୍ୟକ୍ତ ଓ ଯେଉଁମାନେ କିଛି କହନ୍ତି ନାହିଁ ଏପରି ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଜଗତରେ ଯଶରେ ଝଲସନ୍ତି।
12.293.31
न लोके दीप्यते मूर्खः केवलात्मप्रशंसया ।
अपि चापिहितः श्वभ्रे कृतविद्यः प्रकाशते ॥ १२.२९३.३१ ॥
କେବଳ ନିଜ ପ୍ରଶଂସାରେ ମୂର୍ଖ ଜଗତରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ ନାହିଁ; ଗର୍ତ୍ତରେ ଲୁଚିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ୱାନ ପ୍ରକାଶ ପାଏ।
12.293.32
असदुच्चैरपि प्रोक्तः शब्दः समुपशाम्यति ।
दीप्यते त्वेव लोकेषु शनैरपि सुभाषितम् ॥ १२.२९३.३२ ॥
ଅସାର ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚରେ କହିଲେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ; କିନ୍ତୁ ସୁଭାଷିତ ଧୀରେ କହିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ।
12.293.33
मूढानामवलिप्तानामसारं भाषितं बहु ।
दर्शयत्यन्तरात्मानमग्निरूपमिवांशुमान् ॥ १२.२९३.३३ ॥
ମୂଢ ଓ ଅହଙ୍କାରୀମାନଙ୍କର ବହୁ ଅସାର କଥା ଅଗ୍ନିରୂପୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ସେମାନଙ୍କ ଅନ୍ତରାତ୍ମାକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।
12.293.34
एतस्मात्कारणात्प्रज्ञां मृगयन्ते पृथग्विधाम् ।
प्रज्ञालाभो हि भूतानामुत्तमः प्रतिभाति मे ॥ १२.२९३.३४ ॥
ଏହି କାରଣରୁ ଲୋକେ ନାନା ପ୍ରକାରର ପ୍ରଜ୍ଞା ଖୋଜନ୍ତି; ମୋ ମତରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଜ୍ଞାଲାଭ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
12.293.35
नापृष्टः कस्यचिद्ब्रूयान्नाप्यन्यायेन पृच्छतः ।
जानन्नपि च मेधावी जडवत्समुपाविशेत् ॥ १२.२९३.३५ ॥
ପଚରାଗଲେ ବିନା କାହାରିକୁ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଅନ୍ୟାୟରେ ପଚାରିଲେ ମଧ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଜଡ଼ ପରି ବସିବେ।
12.293.36
ततो वासं परीक्षेत धर्मनित्येषु साधुषु ।
मनुष्येषु वदान्येषु स्वधर्मनिरतेषु च ॥ १२.२९३.३६ ॥
ତା'ପରେ ସର୍ବଦା ଧର୍ମରେ ସ୍ଥିର ସାଧୁ, ଉଦାର ମନୁଷ୍ୟ ଓ ସ୍ୱଧର୍ମରେ ନିରତ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାସସ୍ଥାନ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
12.293.37
चतुर्णां यत्र वर्णानां धर्मव्यतिकरो भवेत् ।
न तत्र वासं कुर्वीत श्रेयोर्थी वै कथंचन ॥ १२.२९३.३७ ॥
ଯେଉଁଠାରେ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ଧର୍ମରେ ବ୍ୟତିକ୍ରମ ଘଟେ, ଶ୍ରେୟାର୍ଥୀ ସେଠାରେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ବାସ କରିବ ନାହିଁ।
12.293.38
निरारम्भोऽप्ययमिह यथालब्धोपजीवनः ।
पुण्यं पुण्येषु विमलं पापं पापेषु चाप्नुयात् ॥ १२.२९३.३८ ॥
ଏଠାରେ କର୍ମାରମ୍ଭ ନ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯାହା ମିଳେ ତାହାରେ ଜୀବିକା ନିର୍ବାହକାରୀ ପୁଣ୍ୟବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ମଳ ପୁଣ୍ୟ ଏବଂ ପାପୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାପ ପାଏ।
12.293.39
अपामग्नेस्तथेन्दोश्च स्पर्शं वेदयते यथा ।
तथा पश्यामहे स्पर्शमुभयोः पुण्यपापयोः ॥ १२.२९३.३९ ॥
ଜଳ, ଅଗ୍ନି ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରର ସ୍ପର୍ଶ ଯେପରି ଅନୁଭବ ହୁଏ, ସେହିପରି ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ଉଭୟର ସ୍ପର୍ଶ ଆମେ ଦେଖୁ।
12.293.40
अपश्यन्तोऽन्यविषयं भुञ्जते विघसाशिनः ।
भुञ्जानाश्चान्यविषयान्विषयान्विद्धि कर्मणाम् ॥ १२.२९३.४० ॥
ଅନ୍ୟର ବିଷୟ ନ ଦେଖି ବିଘସାଶୀମାନେ ଭୋଗ କରନ୍ତି; ଏବଂ ଅନ୍ୟ ବିଷୟ ଭୋଗକାରୀଙ୍କୁ କର୍ମର ବିଷୟ ବୋଲି ଜାଣ।
12.293.41
यत्रागमयमानानामसत्कारेण पृच्छताम् ।
प्रब्रूयाद्ब्रह्माणो धर्मं त्यजेत्तं देशमात्मवान् ॥ १२.२९३.४१ ॥
ଯେଉଁଠାରେ ଅପେକ୍ଷାକାରୀ ଓ ପ୍ରଶ୍ନକାରୀଙ୍କୁ ଅବମାନନାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଧର୍ମ କହନ୍ତି, ସେହି ଦେଶ ଆତ୍ମସଂଯମୀ ତ୍ୟାଗ କରିବ।
12.293.42
शिष्योषाध्यायिका वृत्तिर्यत्र स्यात्सुसमाहिता ।
यथावच्छास्त्रसंपन्ना कस्तं देशं परित्यजेत् ॥ १२.२९३.४२ ॥
ଶିଷ୍ୟ ଓ ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ ବୃତ୍ତି ଯେଉଁଠାରେ ସୁସମାହିତ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଯଥାବତ୍ ସମ୍ପନ୍ନ, ସେହି ଦେଶକୁ କିଏ ତ୍ୟାଗ କରିବ?
12.293.43
आकाशस्था ध्रुवं यत्र दोषं ब्रूयुर्विपश्चिताम् ।
आत्मपूजाभिकामो वै को वसेत्तत्र पण्डितः ॥ १२.२९३.४३ ॥
ଆକାଶସ୍ଥ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁଠି ବିଦ୍ୱାନମାନଙ୍କର ଦୋଷ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ କହନ୍ତି, ସେଠାରେ ଆତ୍ମସମ୍ମାନ ଇଚ୍ଛାକାରୀ କୌଣସି ପଣ୍ଡିତ ବାସ କରିବ?
12.293.44
यत्र संलोडिता लुब्धैः प्रायशो धर्मसेतवः ।
प्रदीप्तमिव चेलान्तं कस्तं देशं न संत्यजेत् ॥ १२.२९३.४४ ॥
ଲୋଭୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମସେତୁ ପ୍ରାୟ ବିଚଳିତ ହୋଇଥିବା ଦେଶକୁ, ଜଳୁଥିବା ବସ୍ତ୍ରର ଅଞ୍ଚଳ ପରି କିଏ ତ୍ୟାଗ କରିବ ନାହିଁ?
12.293.45
यत्र धर्ममनाशङ्काश्चरेयुर्वीतमत्सराः ।
भवेत्तत्र वसेच्चैव पुण्यशीलेषु साधुषु ॥ १२.२९३.४५ ॥
ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ନିର୍ଭୟରେ, ଈର୍ଷାରହିତ ହୋଇ ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ସାଧୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାସ କରିବା ଉଚିତ।
12.293.46
धर्ममर्थनिमित्तं च चरेयुर्यत्र मानवाः ।
न ताननुवसेज्जातु ते हि पापकृतो जनाः ॥ १२.२९३.४६ ॥
ଯେଉଁଠି ମଣିଷମାନେ ଲାଭ ପାଇଁ ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବେ ବାସ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କାରଣ ସେମାନେ ପାପୀ।
12.293.47
कर्मणां यत्र पापेन वर्तन्ते जीवितेप्सवः ।
व्यवधावेत्ततस्तूर्णं ससर्पाच्छरणादिव ॥ १२.२९३.४७ ॥
ଯେଉଁଠି ଜୀବନ ଇଚ୍ଛାରେ ଲୋକେ ପାପକର୍ମରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେଠାରୁ ସାପ ଥିବା ଆଶ୍ରୟରୁ ପଳାଇବା ପରି ଶୀଘ୍ର ପଳାଇବା ଉଚିତ।
12.293.48
येन खट्वां समारूढः कर्मणाऽनुशयी भवेत् ।
आदितस्तन्न कर्तव्यमिच्छता भवमात्मनः ॥ १२.२९३.४८ ॥
ଯେଉଁ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ଖଟରେ ଶୟନ କରି (ମୃତ୍ୟୁଶଯ୍ୟାରେ) ଅନୁତାପୀ ହୁଏ, ନିଜର କଲ୍ୟାଣ ଇଚ୍ଛୁକ ଲୋକେ ସେ କର୍ମ ପ୍ରାରମ୍ଭରୁ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
12.293.49
यत्र राजा च राज्ञश्च पुरुषाः प्रत्यनन्तराः ।
कुटुम्बिनामग्रभुजस्त्यजेत्तद्राष्ट्रमात्मवान् ॥ १२.२९३.४९ ॥
ଯେଉଁଠାରେ ରାଜା ଓ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟବର୍ତୀ ପୁରୁଷମାନେ ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କର ଅଗ୍ରଭାଗ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ଆତ୍ମସଂଯମୀ ସେହି ରାଷ୍ଟ୍ର ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
12.293.50
श्रोत्रियास्त्वग्रभोक्तारो धर्मनित्याः सनातनाः ।
याजनाध्यापने युक्ता यत्र तद्राष्ट्रमावसेत् ॥ १२.२९३.५० ॥
ଯେଉଁଠାରେ ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଗ୍ରଭାଗ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ଧର୍ମରେ ନିତ୍ୟ ସ୍ଥିର, ସନାତନ ଏବଂ ଯଜନ-ଅଧ୍ୟାପନରେ ଲାଗିଥା'ନ୍ତି, ସେଠାରେ ବାସ କରିବା ଉଚିତ।
12.293.51
स्वाहास्वधावषट्कारा यत्र सम्यगनुष्ठिताः ।
अजस्रं चैव वर्तन्ते वसेत्तत्राविचारयन् ॥ १२.२९३.५१ ॥
ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱଧା, ବଷଟ୍କାର ସମ୍ୟକ୍ ଭାବରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇ ନିରନ୍ତର ଚାଲନ୍ତି, ସେଠାରେ ସନ୍ଦେହ ନକରି ବାସ କରିବା ଉଚିତ।
12.293.52
अशुचीन्यत्र पश्येत ब्राह्मणान्वृत्तिकर्शितान् ।
त्यजेत्तद्राष्ट्रमासन्नमुपसृष्टमिवामिषम् ॥ १२.२९३.५२ ॥
ଯେଉଁଠାରେ ଜୀବିକାର ଅଭାବରେ କୃଶ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଶୁଚି କର୍ମରେ ଲାଗିଥିବା ଦେଖାଯାଏ, ସେହି ରାଷ୍ଟ୍ର ସ୍ପର୍ଶିତ ମାଂସ ପରି ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
12.293.53
प्रीयमाणा नरा यत्र प्रयच्छेयुरयाचिताः ।
स्वस्थचित्तो वसेत्तत्र कृतकृत्य इवात्मवान् ॥ १२.२९३.५३ ॥
ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଲୋକେ ନମାଗି ଦାନ ଦିଅନ୍ତି, ସେଠାରେ ସ୍ୱସ୍ଥଚିତ୍ତ ଆତ୍ମସଂଯମୀ କୃତକୃତ୍ୟ ପରି ବାସ କରିବା ଉଚିତ।
12.293.54
दण्डो यत्राविनीतेषु सत्कारश्च कृतात्मसु ।
चरेत्तत्र वसेच्चैव पुण्यशीलेषु साधुषु ॥ १२.२९३.५४ ॥
ଯେଉଁଠାରେ ଅବିନୀତମାନଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଓ ଆତ୍ମସଂଯମୀମାନଙ୍କୁ ସତ୍କାର ମିଳେ, ସେଠାରେ ବିଚରଣ କରିବା ଉଚିତ; ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ସାଧୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାସ କରିବା ଉଚିତ।
12.293.55
उपसृष्टेषु दान्तेषु दुराचारेषु साधुषु ।
अविनीतेषु लुब्धेषु सुमहद्दण्डधारणम् ॥ १२.२९३.५५ ॥
ପୀଡ଼ିତ, ଦମିତ, ଦୁରାଚାରୀ, ସାଧୁ, ଅବିନୀତ ଓ ଲୋଭୀ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଦଣ୍ଡଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
12.293.56
यत्र राजा धर्मनित्यो राज्यं धर्मेण पालयेत् ।
अपास्य कामान्कामेशो वसेत्तत्राविचारयन् ॥ १२.२९३.५६ ॥
ଯେଉଁଠି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେଠାରେ କାମନା ତ୍ୟାଗ କରି, କାମେଶ ହୋଇ, ବିଚାର ନ କରି ବାସ କରିବା ଉଚିତ।
12.293.57
यथाशीला हि राजानः सर्वान्विषयवासिनः ।
श्रेयसा योजयत्याशु श्रेयसि प्रत्युपस्थिते ॥ १२.२९३.५७ ॥
ରାଜାମାନେ ଯେଉଁ ଶୀଳର, ରାଜ୍ୟବାସୀ ସମସ୍ତେ ସେହିପରି ହୁଅନ୍ତି; ଶ୍ରେୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ସେମାନଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ସେଥିରେ ନିୟୋଜିତ କରନ୍ତି।
12.293.58
पृच्छतस्ते मया तात श्रेय एतदुदाहृतम् ।
न हि शक्यं प्रधानेन श्रेयः सङ्ख्यातुमात्मनः ॥ १२.२९३.५८ ॥
ହେ ପୁତ୍ର, ତୁମେ ପଚାରିଥିବାରୁ ମୁଁ ଏହି ଶ୍ରେୟ କହିଲି। ପ୍ରକୃତ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମାର ଶ୍ରେୟ ଗଣନା କରିହେବ ନାହିଁ।
12.293.59
एवं प्रवर्तमानस्य वृत्तिं प्राणिहितात्मनः ।
तपसैवेह बहुलं श्रेयो व्यक्तं भविष्यति ॥ १२.२९३.५९ ॥
ଏହିପରି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ହିତରେ ରତ ହୋଇ ଆଚରଣ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଏଠାରେ ହିଁ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ବହୁତ ଶ୍ରେୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବ।