મહાભારત · અધ્યાય 12.299
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.299.1
वृत्तिः सकाशाद्वर्णेभ्यस्त्रिभ्यो हीनस्य शोभना ।
प्रीत्योपनीता निर्दिष्टा धर्मिष्ठान्कुरुते सदा ॥ १२.२९९.१ ॥
ત્રણ વર્ણો પાસેથી પ્રેમથી મેળવેલી, નિર્દેશિત આજીવિકા હીન વર્ણને પણ શોભે છે; તે સદા તેને ધર્મનિષ્ઠ બનાવે છે.
12.299.2
वृत्तिश्चेन्नास्ति शूद्रस्य पितृपैतामही ध्रुवा ।
न वृत्तिं परतो मार्गेच्छुश्रूषां तु प्रयोजयेत् ॥ १२.२९९.२ ॥
શૂદ્ર પાસે પિતૃ-પિતામહથી મળેલી નિશ્ચિત આજીવિકા ન હોય, તો તેણે બીજાઓ પાસે આજીવિકા ન માગતાં સેવામાં લાગવું.
12.299.3
सद्भिस्तु सह संसर्गः शोभते धर्मदर्शिभिः ।
नित्यं सर्वास्ववस्थासु नासद्भिरिति मे मतिः ॥ १२.२९९.३ ॥
ધર્મદર્શી સજ્જનોનો સંગ જ શોભે છે; હંમેશાં અને બધી અવસ્થાઓમાં, દુર્જનોનો નહીં — એવો મારો મત છે.
12.299.4
यथोदयगिरौ द्रव्यं सन्निकर्षेण दीप्यते ।
तथा सत्सन्निकर्षेण हीनवर्णोऽपि दीयते ॥ १२.२९९.४ ॥
ઉદયગિરિ પર રહેલી વસ્તુ નજીકના સંપર્કથી ચમકે છે, તેમ સજ્જનોના સંપર્કથી હીન વર્ણનો માણસ પણ પ્રકાશે છે.
12.299.5
यादृशेन हि वर्णेन भाव्यते शुक्लमम्बरम् ।
तादृशं कुरुते रूपमेतदेवमवेहि मे ॥ १२.२९९.५ ॥
જે રંગથી સફેદ વસ્ત્ર રંગાય છે, તેવું જ રૂપ તે ધારણ કરે છે — આ મારી પાસેથી સમજી લે.
12.299.6
तस्माद्गुणेषु रज्येथा मा दोषेषु कदाचन ।
अनित्यमिह मर्त्यानां जीवितं हि चलाचलम् ॥ १२.२९९.६ ॥
તેથી ગુણોમાં રમ, દોષોમાં ક્યારેય નહીં; કારણ કે અહીં મરણશીલ મનુષ્યોનું જીવન અનિત્ય, ચંચળ અને અસ્થિર છે.
12.299.7
सुखे वा यदि वा दुःखे वर्तमानो विचक्षणः ।
यश्चिनोति शुभान्येव स भद्राणीह पश्यति ॥ १२.२९९.७ ॥
સુખમાં કે દુઃખમાં રહેલો વિચક્ષણ પુરુષ શુભ કર્મોનો જ સંચય કરે છે; તે અહીં કલ્યાણ જ જુએ છે.
12.299.8
धर्मादपेतं यत्कर्म यद्यपि स्यान्महाफलम् ।
न तत्सेवेत मेधावी न तद्धितमिहोच्यते ॥ १२.२९९.८ ॥
ધર્મથી દૂર થયેલું કર્મ મહાફળ આપનારું હોય તો પણ બુદ્ધિમાને તેનું સેવન ન કરવું; અહીં તેને હિતકારી કહેવામાં આવતું નથી.
12.299.9
धर्मेण सहितं यत्तु भवेदल्पफलोदयम् ।
तत्कार्यमविशङ्केन कर्मात्यन्तं सुखावहम् ॥ १२.२९९.९ ॥
ધર્મ સહિત કર્મ અલ્પ ફળ આપતું હોય તો પણ તે નિઃશંકપણે કરવું; એ કર્મ અત્યંત સુખદાયક છે.
12.299.10
यो हृत्वा गोसहस्राणि नृपो दद्यादरक्षिता ।
स शब्दमात्रफलभाग्राजा भवति तस्करः ॥ १२.२९९.१० ॥
જે રાજા હજારો ગાયો હરીને તેમનું રક્ષણ કર્યા વિના દાન આપે છે, તે માત્ર નામ પૂરતા ફળનો ભાગીદાર થાય છે; તે રાજા ચોર જ બને છે.
12.299.11
स्वयंभूरसृजच्चाग्रे धातारं लोकसत्कृतम् ।
धाताऽसृजत्पुत्रमेकं लोकानां धारणे रतम् ॥ १२.२९९.११ ॥
સ્વયંભૂએ પ્રથમ લોકોથી સન્માનિત ધાતાને સર્જ્યા; ધાતાએ લોકોને ધારણ કરવામાં રત એક પુત્રને સર્જ્યો.
12.299.12
तमर्चयित्वा वैश्यस्तु कुर्यादत्यर्थमृद्धिमत् ।
रक्षितव्यं तु राजन्यैरुपयोज्यं द्विजातिभिः ॥ १२.२९९.१२ ॥
તેમની પૂજા કરીને વૈશ્યે અત્યંત સમૃદ્ધિ સાધવી; ક્ષત્રિયોએ તેનું રક્ષણ કરવું, દ્વિજોએ તેનો ઉપયોગ કરવો.
12.299.13
अजिह्नैरशठक्रोधैर्हव्यकव्यप्रयोक्तृभिः ।
शूर्दैर्निर्मार्जनं कार्यमेवं धर्मो न नश्यति ॥ १२.२९९.१३ ॥
સરળ, કપટરહિત સાચા ક્રોધવાળા, હવ્ય-કવ્ય કરનારાઓએ સૂપડાથી (અનાજ) સાફ કરવું; આ રીતે ધર્મ નાશ પામતો નથી.
12.299.14
अप्रनष्टे ततो धर्मे भवन्ति सुखिताः प्रजाः ।
सुखेन तासां राजेन्द्र मोदन्ते दिवि देवताः ॥ १२.२९९.१४ ॥
ધર્મ નાશ ન પામે ત્યારે પ્રજા સુખી થાય છે; હે રાજેન્દ્ર, તેમના સુખથી દેવતાઓ સ્વર્ગમાં આનંદ પામે છે.
12.299.15
तस्माद्यो रक्षति नृपः स धर्मेणेति पूज्यते ।
अधीते चापि यो विप्रो वैश्यो यश्चार्जने रतः ॥ १२.२९९.१५ ॥
તેથી જે રાજા રક્ષણ કરે છે તે ધર્મથી પૂજાય છે; જે બ્રાહ્મણ અધ્યયન કરે છે, અને જે વૈશ્ય ધનાર્જનમાં રત છે.
12.299.16
यश्च शुश्रूषते शूद्रः सततं नियतेन्द्रियः ।
अतोऽन्यथा मनुष्येन्द्र स्वधर्मात्परिहीयते ॥ १२.२९९.१६ ॥
અને જે શૂદ્ર નિયંત્રિત ઇન્દ્રિયોથી સતત સેવા કરે છે; હે મનુષ્યેન્દ્ર, આનાથી વિપરીત આચરણ કરનાર પોતાના ધર્મથી પતિત થાય છે.
12.299.17
प्राणसंतापनिर्दिष्टाः काकिण्योऽपि महाफलाः ।
न्यायेनोपार्जिता दत्ताः किमुतान्याः सहस्रशः ॥ १२.२९९.१७ ॥
પ્રાણને કષ્ટ આપીને મેળવેલી, ન્યાયથી ઉપાર્જિત અને દાન કરેલી કોડીઓ પણ મહાફળ આપે છે; બીજું ધન હજારગણું આપે તો શું કહેવું?
12.299.18
सत्कृत्य हि द्विजातिभ्यो यो ददाति नराधिपः ।
यादृशं तादृशं नित्यमश्नाति फलमूर्जितम् ॥ १२.२९९.१८ ॥
જે રાજા સત્કારપૂર્વક દ્વિજાતિઓને દાન આપે છે, તે જેવું દાન તેવું, સદા પ્રબળ ફળ ભોગવે છે.
12.299.19
अभिगम्य तु यद्दत्तं धर्म्यमाहुरभिष्टुतम् ।
याचितेन तु यद्दत्तं तदाहुर्मध्यमं फलम् ॥ १२.२९९.१९ ॥
નજીક જઈને જે દાન અપાય છે તેને ધર્મ્ય અને પ્રશંસનીય કહેવાય છે; અને યાચના કરાતા જે અપાય છે તેને મધ્યમ ફળ કહેવાય છે.
12.299.20
अवज्ञया दीयते यत्तथैवाश्रद्धयाऽपि वा ।
तदाहुरधमं दानं मुनयः सत्यवादिनः ॥ १२.२९९.२० ॥
તિરસ્કારથી કે શ્રદ્ધા વિના અપાતા દાનને સત્યવાદી મુનિઓ અધમ દાન કહે છે.
12.299.21
अतिक्रामेन्मज्जमानो विविधेन नरः सदा ।
तथा प्रयत्नं कुर्वीत यथा मुच्येत संशयात् ॥ १२.२९९.२१ ॥
ડૂબતા માણસે હંમેશાં વિવિધ ઉપાયોથી પાર થવાનો પ્રયત્ન કરવો, અને સંકટમાંથી છૂટી શકાય તેવો પ્રયત્ન કરવો.
12.299.22
दमेन शोभते विप्रः क्षत्रियो विजयेन तु ।
धनेन वैश्यः शृद्रस्तु नित्यं दाक्ष्येण शोभते ॥ १२.२९९.२२ ॥
બ્રાહ્મણ દમથી શોભે છે, ક્ષત્રિય વિજયથી; વૈશ્ય ધનથી, અને શૂદ્ર તો સદા દક્ષતાથી શોભે છે.