ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.299
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.299.1
वृत्तिः सकाशाद्वर्णेभ्यस्त्रिभ्यो हीनस्य शोभना ।
प्रीत्योपनीता निर्दिष्टा धर्मिष्ठान्कुरुते सदा ॥ १२.२९९.१ ॥
ਤਿੰਨਾਂ ਵਰਣਾਂ ਤੋਂ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਜੀਵਿਕਾ ਨੀਵੇਂ ਵਰਣ ਲਈ ਵੀ ਢੁਕਵੀਂ ਹੈ; ਉਹ ਸਦਾ ਉਸਨੂੰ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
12.299.2
वृत्तिश्चेन्नास्ति शूद्रस्य पितृपैतामही ध्रुवा ।
न वृत्तिं परतो मार्गेच्छुश्रूषां तु प्रयोजयेत् ॥ १२.२९९.२ ॥
ਜੇ ਸ਼ੂਦਰ ਕੋਲ ਪਿਤਾ-ਦਾਦਿਆਂ ਤੋਂ ਚੱਲੀ ਆਈ ਪੱਕੀ ਜੀਵਿਕਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਜੀਵਿਕਾ ਨਾ ਮੰਗ ਕੇ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.299.3
सद्भिस्तु सह संसर्गः शोभते धर्मदर्शिभिः ।
नित्यं सर्वास्ववस्थासु नासद्भिरिति मे मतिः ॥ १२.२९९.३ ॥
ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਸਜਣਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਹੀ ਸ਼ੋਭਦੀ ਹੈ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੁਰਜਨਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ — ਇਹ ਮੇਰਾ ਮਤ ਹੈ।
12.299.4
यथोदयगिरौ द्रव्यं सन्निकर्षेण दीप्यते ।
तथा सत्सन्निकर्षेण हीनवर्णोऽपि दीयते ॥ १२.२९९.४ ॥
ਜਿਵੇਂ ਉਦਯਗਿਰੀ ਉੱਤੇ ਪਈ ਵਸਤੂ ਨੇੜਲੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸਜਣਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਨੀਵੇਂ ਵਰਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਚਮਕ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।
12.299.5
यादृशेन हि वर्णेन भाव्यते शुक्लमम्बरम् ।
तादृशं कुरुते रूपमेतदेवमवेहि मे ॥ १२.२९९.५ ॥
ਜਿਸ ਰੰਗ ਨਾਲ ਚਿੱਟਾ ਕੱਪੜਾ ਰੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਰੂਪ ਉਹ ਧਾਰਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸਮਝ ਲੈ।
12.299.6
तस्माद्गुणेषु रज्येथा मा दोषेषु कदाचन ।
अनित्यमिह मर्त्यानां जीवितं हि चलाचलम् ॥ १२.२९९.६ ॥
ਇਸ ਲਈ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਰਮ, ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਮਰਨਹਾਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਨਿੱਤ, ਚੰਚਲ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਹੈ।
12.299.7
सुखे वा यदि वा दुःखे वर्तमानो विचक्षणः ।
यश्चिनोति शुभान्येव स भद्राणीह पश्यति ॥ १२.२९९.७ ॥
ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸਿਆਣਾ ਪੁਰਸ਼ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਭਲਾਈ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
12.299.8
धर्मादपेतं यत्कर्म यद्यपि स्यान्महाफलम् ।
न तत्सेवेत मेधावी न तद्धितमिहोच्यते ॥ १२.२९९.८ ॥
ਧਰਮ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋਇਆ ਕਰਮ ਭਾਵੇਂ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦੇਵੇ, ਸਿਆਣੇ ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਇੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਹਿਤਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ।
12.299.9
धर्मेण सहितं यत्तु भवेदल्पफलोदयम् ।
तत्कार्यमविशङ्केन कर्मात्यन्तं सुखावहम् ॥ १२.२९९.९ ॥
ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਕਰਮ ਭਾਵੇਂ ਥੋੜਾ ਫਲ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੰਕਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਕਰਮ ਬਹੁਤ ਸੁਖ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
12.299.10
यो हृत्वा गोसहस्राणि नृपो दद्यादरक्षिता ।
स शब्दमात्रफलभाग्राजा भवति तस्करः ॥ १२.२९९.१० ॥
ਜੋ ਰਾਜਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਾਵਾਂ ਖੋਹ ਕੇ, ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਰਾਜਾ ਚੋਰ ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.299.11
स्वयंभूरसृजच्चाग्रे धातारं लोकसत्कृतम् ।
धाताऽसृजत्पुत्रमेकं लोकानां धारणे रतम् ॥ १२.२९९.११ ॥
ਸਵੈਭੂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰੇ ਧਾਤਾ ਨੂੰ ਰਚਿਆ; ਧਾਤਾ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਰਚਿਆ।
12.299.12
तमर्चयित्वा वैश्यस्तु कुर्यादत्यर्थमृद्धिमत् ।
रक्षितव्यं तु राजन्यैरुपयोज्यं द्विजातिभिः ॥ १२.२९९.१२ ॥
ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਵੈਸ਼ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਪਾਵੇ; ਕਸ਼ੱਤਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਦਵਿਜਾਂ ਨੇ ਉਸਦਾ ਉਪਯੋਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.299.13
अजिह्नैरशठक्रोधैर्हव्यकव्यप्रयोक्तृभिः ।
शूर्दैर्निर्मार्जनं कार्यमेवं धर्मो न नश्यति ॥ १२.२९९.१३ ॥
ਸਿੱਧੇ, ਛਲ-ਰਹਿਤ ਕ੍ਰੋਧ ਵਾਲੇ, ਹਵ੍ਯ-ਕਵ੍ਯ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਜ ਨਾਲ (ਅਨਾਜ) ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
12.299.14
अप्रनष्टे ततो धर्मे भवन्ति सुखिताः प्रजाः ।
सुखेन तासां राजेन्द्र मोदन्ते दिवि देवताः ॥ १२.२९९.१४ ॥
ਧਰਮ ਨਸ਼ਟ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਸੁਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
12.299.15
तस्माद्यो रक्षति नृपः स धर्मेणेति पूज्यते ।
अधीते चापि यो विप्रो वैश्यो यश्चार्जने रतः ॥ १२.२९९.१५ ॥
ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਰਾਜਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਵੈਸ਼ ਧਨ ਕਮਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੈ।
12.299.16
यश्च शुश्रूषते शूद्रः सततं नियतेन्द्रियः ।
अतोऽन्यथा मनुष्येन्द्र स्वधर्मात्परिहीयते ॥ १२.२९९.१६ ॥
ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ੂਦਰ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਸਦਾ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ।
12.299.17
प्राणसंतापनिर्दिष्टाः काकिण्योऽपि महाफलाः ।
न्यायेनोपार्जिता दत्ताः किमुतान्याः सहस्रशः ॥ १२.२९९.१७ ॥
ਜਾਨ ਨੂੰ ਕਸ਼ਟ ਦੇ ਕੇ ਕਮਾਈਆਂ, ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਕਮਾਈਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਕੌਡੀਆਂ ਵੀ ਮਹਾਫਲ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਹੋਰ ਧਨ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗੁਣਾ ਦੇਣ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ?
12.299.18
सत्कृत्य हि द्विजातिभ्यो यो ददाति नराधिपः ।
यादृशं तादृशं नित्यमश्नाति फलमूर्जितम् ॥ १२.२९९.१८ ॥
ਜੋ ਰਾਜਾ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਦੁਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਦਾਨ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਸਦਾ ਭਾਰੀ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
12.299.19
अभिगम्य तु यद्दत्तं धर्म्यमाहुरभिष्टुतम् ।
याचितेन तु यद्दत्तं तदाहुर्मध्यमं फलम् ॥ १२.२९९.१९ ॥
ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਜੋ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਧਰਮ-ਸੰਮਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਮੰਗਣ ਤੇ ਜੋ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਮੱਧਮ ਫਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.299.20
अवज्ञया दीयते यत्तथैवाश्रद्धयाऽपि वा ।
तदाहुरधमं दानं मुनयः सत्यवादिनः ॥ १२.२९९.२० ॥
ਤਿਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਜਾਂ ਸ਼ਰਧਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦਾਨ ਨੂੰ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਅਧਮ ਦਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
12.299.21
अतिक्रामेन्मज्जमानो विविधेन नरः सदा ।
तथा प्रयत्नं कुर्वीत यथा मुच्येत संशयात् ॥ १२.२९९.२१ ॥
ਡੁੱਬਦੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਦਾ ਅਨੇਕ ਉਪਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲੇ।
12.299.22
दमेन शोभते विप्रः क्षत्रियो विजयेन तु ।
धनेन वैश्यः शृद्रस्तु नित्यं दाक्ष्येण शोभते ॥ १२.२९९.२२ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਮ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਦਾ ਹੈ, ਕਸ਼ੱਤ੍ਰੀ ਜਿੱਤ ਨਾਲ; ਵੈਸ਼ ਧਨ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਤਾਂ ਸਦਾ ਨਿਪੁਣਤਾ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਦਾ ਹੈ।