મહાભારત · અધ્યાય 12.324
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.324.1
ऐश्वर्यं वा महत्प्राप्य धनं वा भरतर्षभ ।
दीर्घमायुरवाप्याथ कथं मृत्युमतिक्रमेत् ॥ १२.३२४.१ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, મહાન ઐશ્વર્ય કે ધન પ્રાપ્ત કરીને, અથવા દીર્ઘ આયુષ્ય મેળવીને પણ, માણસ મૃત્યુને કેવી રીતે ઓળંગી શકે?
12.324.2
तपसा वा सुमहता कर्मणा वा श्रुतेन वा ।
रसायनप्रयोगैर्वा कैर्नाप्नोति जरान्तकौ ॥ १२.३२४.२ ॥
અતિ મહાન તપથી, કર્મથી, શાસ્ત્રજ્ઞાનથી, કે રસાયન પ્રયોગોથી — કઈ વસ્તુ વડે માણસ જરા અને મૃત્યુને પામતો નથી?
12.324.3
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
भिक्षोः पञ्चशिखस्येह संवादं जनकस्य च ॥ १२.३२४.३ ॥
અહીં પણ લોકો આ પ્રાચીન ઇતિહાસ કહે છે — ભિક્ષુ પંચશિખ અને જનક વચ્ચેનો સંવાદ.
12.324.4
वैदेहो जनको राजा महर्षि वेदवित्तमम् ।
यर्यपृच्छत्पञ्चशिखं छिन्नधर्मार्थसंशयम् ॥ १२.३२४.४ ॥
વિદેહના રાજા જનકે, વેદજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ મહર્ષિ પંચશિખને — જેમના ધર્મ અને અર્થના સંશયો છેદાઈ ગયા હતા — પ્રશ્ન પૂછ્યો.
12.324.5
केन वृत्तेन भगवन्नतिक्रामेज्जरान्तकौ ।
तपसा वाऽथवा बुद्ध्या कर्मणा वा श्रुतेन वा ॥ १२.३२४.५ ॥
હે ભગવન્, કયા આચરણથી માણસ જરા અને મૃત્યુને ઓળંગી શકે — તપથી, બુદ્ધિથી, કર્મથી, કે શાસ્ત્રજ્ઞાનથી?
12.324.6
एवमुक्तः स वैदेहं प्रत्युवाचापरेक्षवित् ।
निवृत्तिर्नैतयोरस्ति नातिवृत्तिः कथंचन ॥ १२.३२४.६ ॥
એમ પૂછાયેલા તે અપરોક્ષજ્ઞ ઋષિ વિદેહના રાજાને બોલ્યા — આ બંનેથી નિવૃત્તિ નથી, કોઈ પણ રીતે અતિક્રમણ પણ નથી.
12.324.7
न ह्यहानि निवर्तन्ते न मासा न पुनः क्षपाः ।
सोयं प्रपद्यतेऽध्वानं चिराय ध्रुवमध्रुवः ॥ १२.३२४.७ ॥
દિવસો પાછા ફરતા નથી, મહિનાઓ પણ નહીં, અને રાત્રિઓ પણ ફરી આવતી નથી. આ અસ્થિર જીવ ચોક્કસપણે લાંબા માર્ગે નીકળી પડે છે.
12.324.8
सर्वभूतसमुच्छेदः स्रोतसेवोह्यते सदा ।
ऊह्यमानं निमज्जन्तमप्लवे कालसागरे ॥ १२.३२४.८ ॥
સર્વ પ્રાણીઓનો વિનાશ હંમેશા પ્રવાહની જેમ વહી જાય છે. હોડી વિનાના કાળસાગરમાં તણાઈને ડૂબતા (જીવો).
12.324.9
जरामृत्युमहाग्राहे न कश्चिदतिवर्तते ।
नैवास्य कश्चिद्भवति नासौ भवति कस्यचित् ॥ १२.३२४.९ ॥
ઘડપણ અને મૃત્યુરૂપી મહાન મગરમચ્છમાંથી કોઈ છટકી શકતું નથી. તેનું કોઈ નથી, અને તે પણ કોઈનો નથી.
12.324.10
पथि संगतमेवेदं दारैरन्यैश्च बन्धुभिः ।
नायमत्यन्तसंवासो लब्धपूर्वो हि केनचित् ॥ १२.३२४.१० ॥
આ માર્ગમાં મળેલો સંગ છે, પત્નીઓ, અન્ય અને સગાં સાથેનો. આ અનંત સહવાસ પૂર્વે કોઈએ મેળવ્યો નથી.
12.324.11
क्षिप्यन्ते तेनतेनैव निष्टनन्तः पुनः पुनः ।
कालेन जाता याता हि वायुनेवाभ्रसंचयाः ॥ १२.३२४.११ ॥
તેઓ વિલાપ કરતાં વારંવાર આમતેમ ફેંકાય છે. કાળથી જન્મેલા તેઓ પવનથી વાદળના સમૂહની જેમ ચાલ્યા જાય છે.
12.324.12
जरामृत्यू हि भूतानां खादितारौ वृकाविव ।
बलिनां दुर्बलानां च ह्रस्वानां महतामपि ॥ १२.३२४.१२ ॥
ઘડપણ અને મૃત્યુ પ્રાણીઓને બે વરુની જેમ ખાઈ જનારાં છે. બળવાનોને, નિર્બળોને, ઠીંગણાઓને અને મહાન લોકોને પણ.
12.324.13
एवंभूतेषु भूतेषु नित्यभूताध्रवेषु च ।
कथं हि हृष्येज्जातेषु मृतेषु च न संज्वरेत् ॥ १२.३२४.१३ ॥
આવા પ્રાણીઓ વચ્ચે, જે સદા ઉત્પન્ન થાય છે અને અસ્થિર છે, જન્મમાં કોઈ કેવી રીતે હર્ષિત થાય અને મૃત્યુમાં કેવી રીતે શોક ન કરે?
12.324.14
कुतोऽहमागतः कोऽस्मि क्व गमिष्यामि कस्य वा ।
कस्मिन्स्थितः क्व भविता कस्मात्किमनुशोचसि ॥ १२.३२४.१४ ॥
હું ક્યાંથી આવ્યો છું, હું કોણ છું, ક્યાં જઈશ, કોનો છું, કઈ સ્થિતિમાં સ્થિત છું, ક્યાં રહીશ? તું શા માટે, શેના માટે શોક કરે છે?
12.324.15
द्रष्टा स्वर्गस्य न ह्यस्ति तथैव नरकस्य च ।
आगमास्त्वनतिक्रम्य दद्याच्चैव यजेत च ॥ १२.३२४.१५ ॥
સ્વર્ગનો દ્રષ્ટા કોઈ નથી, તેમ જ નરકનો પણ. પણ આગમોનું ઉલ્લંઘન ન કરીને દાન આપવું અને યજ્ઞ પણ કરવો.