ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.324
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.324.1
ऐश्वर्यं वा महत्प्राप्य धनं वा भरतर्षभ ।
दीर्घमायुरवाप्याथ कथं मृत्युमतिक्रमेत् ॥ १२.३२४.१ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਹਾਨ ਐਸ਼ਵਰਜ ਜਾਂ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਜਾਂ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਲੈ ਕੇ ਵੀ, ਮਨੁੱਖ ਮੌਤ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਲੰਘ ਸਕਦਾ ਹੈ?
12.324.2
तपसा वा सुमहता कर्मणा वा श्रुतेन वा ।
रसायनप्रयोगैर्वा कैर्नाप्नोति जरान्तकौ ॥ १२.३२४.२ ॥
ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਤਪ ਨਾਲ, ਕਰਮ ਨਾਲ, ਸ਼ਾਸਤਰ-ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਰਸਾਇਣ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਨਾਲ — ਕਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਬੁਢਾਪੇ ਅਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ?
12.324.3
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
भिक्षोः पञ्चशिखस्येह संवादं जनकस्य च ॥ १२.३२४.३ ॥
ਇੱਥੇ ਵੀ ਲੋਕ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ — ਭਿਕਸ਼ੂ ਪੰਚਸ਼ਿਖ ਅਤੇ ਜਨਕ ਦਾ ਸੰਵਾਦ।
12.324.4
वैदेहो जनको राजा महर्षि वेदवित्तमम् ।
यर्यपृच्छत्पञ्चशिखं छिन्नधर्मार्थसंशयम् ॥ १२.३२४.४ ॥
ਵਿਦੇਹ ਦੇ ਰਾਜੇ ਜਨਕ ਨੇ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮਹਰਸ਼ੀ ਪੰਚਸ਼ਿਖ ਨੂੰ — ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਸ਼ੰਕੇ ਮਿਟ ਚੁੱਕੇ ਸਨ — ਪੁੱਛਿਆ।
12.324.5
केन वृत्तेन भगवन्नतिक्रामेज्जरान्तकौ ।
तपसा वाऽथवा बुद्ध्या कर्मणा वा श्रुतेन वा ॥ १२.३२४.५ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਕਿਸ ਆਚਰਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਬੁਢਾਪੇ ਅਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਲੰਘ ਸਕਦਾ ਹੈ — ਤਪ ਨਾਲ, ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਕਰਮ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਗਿਆਨ ਨਾਲ?
12.324.6
एवमुक्तः स वैदेहं प्रत्युवाचापरेक्षवित् ।
निवृत्तिर्नैतयोरस्ति नातिवृत्तिः कथंचन ॥ १२.३२४.६ ॥
ਏਦਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਅਪਰੋਕਸ਼ਗਿਆਨੀ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਦੇਹ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਲੰਘਣਾ ਨਹੀਂ।
12.324.7
न ह्यहानि निवर्तन्ते न मासा न पुनः क्षपाः ।
सोयं प्रपद्यतेऽध्वानं चिराय ध्रुवमध्रुवः ॥ १२.३२४.७ ॥
ਦਿਨ ਮੁੜਦੇ ਨਹੀਂ, ਮਹੀਨੇ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਫਿਰ ਰਾਤਾਂ। ਇਹ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਜੀਵ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਲੰਮੇ ਪੰਧ ਉੱਤੇ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
12.324.8
सर्वभूतसमुच्छेदः स्रोतसेवोह्यते सदा ।
ऊह्यमानं निमज्जन्तमप्लवे कालसागरे ॥ १२.३२४.८ ॥
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਸਦਾ ਧਾਰੇ ਵਾਂਗ ਰੋੜ੍ਹ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਬੇੜੀ ਦੇ ਕਾਲਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਰੁੜ੍ਹ ਕੇ ਡੁੱਬਦੇ (ਪ੍ਰਾਣੀ)।
12.324.9
जरामृत्युमहाग्राहे न कश्चिदतिवर्तते ।
नैवास्य कश्चिद्भवति नासौ भवति कस्यचित् ॥ १२.३२४.९ ॥
ਬੁਢਾਪੇ ਅਤੇ ਮੌਤ ਰੂਪੀ ਵੱਡੇ ਮਗਰਮੱਛ ਤੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਬਚਦਾ। ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਕਿਸੇ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.324.10
पथि संगतमेवेदं दारैरन्यैश्च बन्धुभिः ।
नायमत्यन्तसंवासो लब्धपूर्वो हि केनचित् ॥ १२.३२४.१० ॥
ਇਹ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਸੰਗ ਹੈ, ਪਤਨੀਆਂ, ਹੋਰਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ। ਇਹ ਅੰਤਹੀਣ ਸਹਵਾਸ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
12.324.11
क्षिप्यन्ते तेनतेनैव निष्टनन्तः पुनः पुनः ।
कालेन जाता याता हि वायुनेवाभ्रसंचयाः ॥ १२.३२४.११ ॥
ਉਹ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਸੁੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਾਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਉਹ ਹਵਾ ਨਾਲ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਵਾਂਗ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
12.324.12
जरामृत्यू हि भूतानां खादितारौ वृकाविव ।
बलिनां दुर्बलानां च ह्रस्वानां महतामपि ॥ १२.३२४.१२ ॥
ਬੁਢਾਪਾ ਅਤੇ ਮੌਤ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਬਘਿਆੜਾਂ ਵਾਂਗ ਖਾ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਬਲਵਾਨਾਂ, ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ, ਛੋਟਿਆਂ ਅਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ।
12.324.13
एवंभूतेषु भूतेषु नित्यभूताध्रवेषु च ।
कथं हि हृष्येज्जातेषु मृतेषु च न संज्वरेत् ॥ १२.३२४.१३ ॥
ਏਹੋ ਜਿਹੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸਦਾ ਜੰਮਦੇ ਅਤੇ ਅਸਥਿਰ ਹਨ, ਜਨਮ ਉੱਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਕਿਵੇਂ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋਵੇ?
12.324.14
कुतोऽहमागतः कोऽस्मि क्व गमिष्यामि कस्य वा ।
कस्मिन्स्थितः क्व भविता कस्मात्किमनुशोचसि ॥ १२.३२४.१४ ॥
ਮੈਂ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ, ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਕਿਸਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਿਆ ਹਾਂ, ਕਿੱਥੇ ਹੋਵਾਂਗਾ? ਤੂੰ ਕਿਉਂ, ਕਿਸ ਲਈ ਸੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
12.324.15
द्रष्टा स्वर्गस्य न ह्यस्ति तथैव नरकस्य च ।
आगमास्त्वनतिक्रम्य दद्याच्चैव यजेत च ॥ १२.३२४.१५ ॥
ਸਵਰਗ ਦਾ ਕੋਈ ਦ੍ਰਸ਼ਟਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਨਰਕ ਦਾ ਵੀ। ਪਰ ਆਗਮਾਂ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਨਾ ਕਰਕੇ ਦਾਨ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਯੱਗ ਵੀ ਕਰੇ।