महाभारत · अध्याय 12.324
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.324.1
ऐश्वर्यं वा महत्प्राप्य धनं वा भरतर्षभ ।
दीर्घमायुरवाप्याथ कथं मृत्युमतिक्रमेत् ॥ १२.३२४.१ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, महान ऐश्वर्य किंवा धन मिळवून, अथवा दीर्घ आयुष्य मिळवूनही, माणूस मृत्यूला कसा ओलांडू शकेल?
12.324.2
तपसा वा सुमहता कर्मणा वा श्रुतेन वा ।
रसायनप्रयोगैर्वा कैर्नाप्नोति जरान्तकौ ॥ १२.३२४.२ ॥
अति महान तपाने, कर्माने, शास्त्रज्ञानाने, किंवा रसायन प्रयोगांनी — कशाने माणूस जरा आणि मृत्यूला प्राप्त होत नाही?
12.324.3
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
भिक्षोः पञ्चशिखस्येह संवादं जनकस्य च ॥ १२.३२४.३ ॥
येथेही लोक हा प्राचीन इतिहास सांगतात — भिक्षू पंचशिख आणि जनक यांचा संवाद.
12.324.4
वैदेहो जनको राजा महर्षि वेदवित्तमम् ।
यर्यपृच्छत्पञ्चशिखं छिन्नधर्मार्थसंशयम् ॥ १२.३२४.४ ॥
विदेह राजा जनक, वेदज्ञांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या महर्षी पंचशिखाला — ज्याचे धर्म व अर्थविषयक संशय नष्ट झाले होते — प्रश्न विचारता झाला.
12.324.5
केन वृत्तेन भगवन्नतिक्रामेज्जरान्तकौ ।
तपसा वाऽथवा बुद्ध्या कर्मणा वा श्रुतेन वा ॥ १२.३२४.५ ॥
भगवन्, कोणत्या आचरणाने माणूस जरा आणि मृत्यूला ओलांडू शकेल — तपाने, बुद्धीने, कर्माने, की शास्त्रज्ञानाने?
12.324.6
एवमुक्तः स वैदेहं प्रत्युवाचापरेक्षवित् ।
निवृत्तिर्नैतयोरस्ति नातिवृत्तिः कथंचन ॥ १२.३२४.६ ॥
असे विचारले असता तो अपरोक्षज्ञ ऋषी विदेहराजाला म्हणाला — यांच्यापासून निवृत्ती नाही, कोणत्याही प्रकारे अतिक्रमणही नाही.
12.324.7
न ह्यहानि निवर्तन्ते न मासा न पुनः क्षपाः ।
सोयं प्रपद्यतेऽध्वानं चिराय ध्रुवमध्रुवः ॥ १२.३२४.७ ॥
दिवस परत येत नाहीत, महिने नाहीत, आणि रात्रीही पुन्हा येत नाहीत. हा अनित्य प्राणी निश्चयाने दीर्घ मार्गावर निघतो.
12.324.8
सर्वभूतसमुच्छेदः स्रोतसेवोह्यते सदा ।
ऊह्यमानं निमज्जन्तमप्लवे कालसागरे ॥ १२.३२४.८ ॥
सर्व प्राण्यांचा नाश सदैव प्रवाहाप्रमाणे वाहून नेला जातो. तराफा नसलेल्या कालसागरात वाहून जाऊन बुडणारे (प्राणी).
12.324.9
जरामृत्युमहाग्राहे न कश्चिदतिवर्तते ।
नैवास्य कश्चिद्भवति नासौ भवति कस्यचित् ॥ १२.३२४.९ ॥
जरा आणि मृत्यू या महामकराच्या तावडीतून कोणीही सुटत नाही. त्याचा कोणी होत नाही, तोही कोणाचा होत नाही.
12.324.10
पथि संगतमेवेदं दारैरन्यैश्च बन्धुभिः ।
नायमत्यन्तसंवासो लब्धपूर्वो हि केनचित् ॥ १२.३२४.१० ॥
हा मार्गावर भेटलेला संग आहे, पत्नी, इतर आणि नातेवाईकांसह. हा अखंड सहवास यापूर्वी कोणालाही लाभला नाही.
12.324.11
क्षिप्यन्ते तेनतेनैव निष्टनन्तः पुनः पुनः ।
कालेन जाता याता हि वायुनेवाभ्रसंचयाः ॥ १२.३२४.११ ॥
ते विलाप करत वारंवार इकडून तिकडे फेकले जातात. कालाने जन्मलेले ते वाऱ्याने मेघसमूहांप्रमाणे निघून जातात.
12.324.12
जरामृत्यू हि भूतानां खादितारौ वृकाविव ।
बलिनां दुर्बलानां च ह्रस्वानां महतामपि ॥ १२.३२४.१२ ॥
जरा आणि मृत्यू हे प्राण्यांना दोन लांडग्यांप्रमाणे खाणारे आहेत. बलवानांना, दुर्बलांना, बुटक्यांना आणि थोरांनाही.
12.324.13
एवंभूतेषु भूतेषु नित्यभूताध्रवेषु च ।
कथं हि हृष्येज्जातेषु मृतेषु च न संज्वरेत् ॥ १२.३२४.१३ ॥
अशा प्राण्यांमध्ये, जे सतत उत्पन्न होतात आणि अस्थिर असतात, जन्मात कोणी कसा हर्षित व्हावा आणि मृत्यूत कसा शोक करू नये?
12.324.14
कुतोऽहमागतः कोऽस्मि क्व गमिष्यामि कस्य वा ।
कस्मिन्स्थितः क्व भविता कस्मात्किमनुशोचसि ॥ १२.३२४.१४ ॥
मी कुठून आलो, मी कोण आहे, कुठे जाईन, कोणाचा आहे, कोणत्या स्थितीत उभा आहे, कुठे राहीन? तू कशामुळे, कशाबद्दल शोक करतोस?
12.324.15
द्रष्टा स्वर्गस्य न ह्यस्ति तथैव नरकस्य च ।
आगमास्त्वनतिक्रम्य दद्याच्चैव यजेत च ॥ १२.३२४.१५ ॥
स्वर्गाचा द्रष्टा कोणी नाही, तसाच नरकाचाही. पण शास्त्रांचे उल्लंघन न करता दान द्यावे आणि यज्ञही करावा.