マハーバーラタ · 章 12.324

12.324.1

ऐश्वर्यं वा महत्प्राप्य धनं वा भरतर्षभ ।
दीर्घमायुरवाप्याथ कथं मृत्युमतिक्रमेत् ॥ १२.३२४.१ ॥

バラタの牡牛よ、大いなる権勢や富を得て、あるいは長寿を得たとしても、人はどうして死を超えられるのでしょうか。

तपसा वा सुमहता कर्मणा वा श्रुतेन वा ।
रसायनप्रयोगैर्वा कैर्नाप्नोति जरान्तकौ ॥ १२.३२४.२ ॥

大いなる苦行によって、行為によって、学問によって、あるいは霊薬の服用によって、人は何によって老いと死に至らずにいられるのでしょうか。

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
भिक्षोः पञ्चशिखस्येह संवादं जनकस्य च ॥ १२.३२४.३ ॥

ここでもまた人々はこの古い物語を語る。乞食の行者パンチャシカと王ジャナカの対話である。

वैदेहो जनको राजा महर्षि वेदवित्तमम् ।
यर्यपृच्छत्पञ्चशिखं छिन्नधर्मार्थसंशयम् ॥ १२.३२४.४ ॥

ヴィデーハの王ジャナカは、ヴェーダに最も通じた大仙パンチャシカに問うた。彼のダルマとアルタに関する疑いはすでに断たれていた。

केन वृत्तेन भगवन्नतिक्रामेज्जरान्तकौ ।
तपसा वाऽथवा बुद्ध्या कर्मणा वा श्रुतेन वा ॥ १२.३२४.५ ॥

尊き方よ、どのような行いによって人は老いと死を超えられるのでしょうか。苦行によってか、智慧によってか、行為によってか、学問によってか。

एवमुक्तः स वैदेहं प्रत्युवाचापरेक्षवित् ।
निवृत्तिर्नैतयोरस्ति नातिवृत्तिः कथंचन ॥ १२.३२४.६ ॥

このように問われて、知覚を超えたものを知る仙人はヴィデーハの王に答えた。この二つから逃れる道はなく、どのようにしても超えることはない、と。

न ह्यहानि निवर्तन्ते न मासा न पुनः क्षपाः ।
सोयं प्रपद्यतेऽध्वानं चिराय ध्रुवमध्रुवः ॥ १२.३२४.७ ॥

日々は戻らず、月々も戻らず、夜もまた戻らない。この無常なる者は、まさに長い道へと旅立つのである。

सर्वभूतसमुच्छेदः स्रोतसेवोह्यते सदा ।
ऊह्यमानं निमज्जन्तमप्लवे कालसागरे ॥ १२.३२४.८ ॥

あらゆる存在の滅びは、常に流れのように運び去られる。筏なき時の海に流され、沈みゆく者たち。

जरामृत्युमहाग्राहे न कश्चिदतिवर्तते ।
नैवास्य कश्चिद्भवति नासौ भवति कस्यचित् ॥ १२.३२४.९ ॥

老いと死という大きなワニから逃れる者はいない。彼には誰もおらず、彼もまた誰のものでもない。

पथि संगतमेवेदं दारैरन्यैश्च बन्धुभिः ।
नायमत्यन्तसंवासो लब्धपूर्वो हि केनचित् ॥ १२.३२४.१० ॥

これは道すがら出会った交わりにすぎず、妻や他の人々、親族との間のものである。この終わりなき共住は、以前に誰も得たことがない。

क्षिप्यन्ते तेनतेनैव निष्टनन्तः पुनः पुनः ।
कालेन जाता याता हि वायुनेवाभ्रसंचयाः ॥ १२.३२४.११ ॥

呻きながら、人々は幾度となくあちこちへ投げ飛ばされる。時から生まれ、風に吹かれる雲の群れのように去っていく。

जरामृत्यू हि भूतानां खादितारौ वृकाविव ।
बलिनां दुर्बलानां च ह्रस्वानां महतामपि ॥ १२.३२४.१२ ॥

老いと死は、二匹の狼のように生き物を食らうものである。強者も弱者も、小さき者も偉大な者をも。

एवंभूतेषु भूतेषु नित्यभूताध्रवेषु च ।
कथं हि हृष्येज्जातेषु मृतेषु च न संज्वरेत् ॥ १२.३२४.१३ ॥

このような、常に生じては定まらない生きものたちの中で、どうして生まれを喜び、死を悲しまずにいられようか。

कुतोऽहमागतः कोऽस्मि क्व गमिष्यामि कस्य वा ।
कस्मिन्स्थितः क्व भविता कस्मात्किमनुशोचसि ॥ १२.३२४.१४ ॥

私はどこから来たのか、私は誰か、どこへ行くのか、誰のものか、どのような状態にあるのか、どこにあるのか。あなたは何故、何について嘆くのか。

द्रष्टा स्वर्गस्य न ह्यस्ति तथैव नरकस्य च ।
आगमास्त्वनतिक्रम्य दद्याच्चैव यजेत च ॥ १२.३२४.१५ ॥

天国を見た者はおらず、地獄もまたそうである。しかし聖典を踏み越えることなく、布施をし、また祭祀を行うべきである。