মহাভারত · অধ্যায় 12.328
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.328.1
यदप्युक्तं कति तत्वानि भवन्ति तत्वमेतानि ।
यमानुपूर्व्यशः प्रोक्तान्येवमाह ॥ १२.३२८.१ ॥
তত্ত্ব কতগুলি, এবং এগুলিই তত্ত্ব, যা ক্রমানুসারে বলা হয়েছে—এরূপই তিনি বললেন।
12.328.2
तत्वान्यथोक्तानि। तथाविद्यो निबुद्ध्यते ।
न स पापेन लिप्येत निर्मुक्तः सर्वसंकरात् ॥ १२.३२८.२ ॥
তত্ত্বসমূহ যেমন বলা হয়েছে সেভাবে যিনি জানেন, তিনি পাপে লিপ্ত হন না; সমস্ত মিশ্রণ থেকে মুক্ত হন।
12.328.3
यदप्युक्तं इहाद्यं मध्यमं च तत्वानामित्यत्र ब्रूमः ॥ १२.३२८.३ ॥
তত্ত্বসমূহের আদি ও মধ্য সম্পর্কে যা বলা হয়েছিল, এখানে আমরা তা বলছি।
12.328.4
एवमाद्यं मध्यमं चोक्तं बुद्ध्यादीनि त्रयोविंशतितत्वानि विशेषपर्यवसानानि ज्ञातव्यानि भवन्तीत्येव मामकेनेत्यत्रोच्यते ॥ १२.३२८.४ ॥
এভাবে আদি ও মধ্য বলা হয়েছে: বুদ্ধি প্রভৃতি তেইশটি তত্ত্ব, যা বিশেষে সমাপ্ত—জানার যোগ্য; আমার দ্বারা এখানে এরূপ বলা হচ্ছে।
12.328.5
तदेव तद्यदा दत्तब्राह्मणक्षत्रियवैश्यशूद्रचण्डालपुल्कसादिरेतानि ज्ञातव्यानि बुद्ध्यादीनि विशेषपर्यवसानानि मन्तव्यानि प्रत्येतव्याभ्युक्तानि एतदाद्यं मध्यमं च। एतस्मात्तत्वानामुत्पत्तिर्भवति अत्र प्रलीयन्ते। केचिदाहुराचार्याः ॥ १२.३२८.५ ॥
তাই তা; প্রদত্ত ব্রাহ্মণ, ক্ষত্রিয়, বৈশ্য, শূদ্র, চণ্ডাল, পুল্কস প্রভৃতি—বুদ্ধি প্রভৃতি, বিশেষে সমাপ্ত এই তত্ত্বসমূহ জানতে হবে, মনে করতে হবে, বিশ্বাস করতে হবে—এরূপ বলা হয়েছে; এটিই আদি ও মধ্য। এ থেকেই তত্ত্বসমূহের উৎপত্তি হয়; এখানেই তারা লীন হয়। কেউ কেউ আচার্যগণ এরূপ বলেন।
12.328.6
अहमित्येतदात्मकं सशीरसङ्घातं त्रिषु लोकेषु व्यक्तमव्यक्ताधिष्ठितमेतद्देवदत्तसंज्ञकम् ॥ १२.३२८.६ ॥
আমি বলতে এইটিই — শরীরসহ এই সমষ্টি, তিন লোকে প্রকাশিত, অব্যক্তে অধিষ্ঠিত; এটি 'দেবদত্ত' নামে পরিচিত।
12.328.7
योगदशमपुरुषदर्शनानां तु पञ्चविंशतितत्वानां प्रतिबुध्यमानयोर्व्यतिरिक्तं शुचिव्यभ्रमित्याहुराचार्याः। एवमाह ॥ १२.३२८.७ ॥
যোগের দ্বারা দশম পুরুষকে দর্শনকারীদের জন্য, পঁচিশ তত্ত্ব থেকে এবং জাগ্রত সেই দুটি থেকে পৃথক, মেঘহীন শুদ্ধ আকাশের মতো — আচার্যগণ এরূপ বলেন। এইরূপ তিনি বললেন।
12.328.8
चतुर्विशतितत्वज्ञस्त्वव्यक्ते प्रतितिष्ठति ।
पञ्चविंशतितत्वज्ञोऽप्यव्यक्तमधितिष्ठति ॥ १२.३२८.८ ॥
চব্বিশ তত্ত্ব জ্ঞাতা অব্যক্তে প্রতিষ্ঠিত হন। পঁচিশ তত্ত্ব জ্ঞাতাও অব্যক্তে অধিষ্ঠিত থাকেন।