महाभारत · अध्याय 12.328
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.328.1
यदप्युक्तं कति तत्वानि भवन्ति तत्वमेतानि ।
यमानुपूर्व्यशः प्रोक्तान्येवमाह ॥ १२.३२८.१ ॥
तत्त्वे किती आहेत आणि ही तत्त्वे क्रमाने सांगितली आहेत, असे तो म्हणाला.
12.328.2
तत्वान्यथोक्तानि। तथाविद्यो निबुद्ध्यते ।
न स पापेन लिप्येत निर्मुक्तः सर्वसंकरात् ॥ १२.३२८.२ ॥
तत्त्वे सांगितल्याप्रमाणे जाणणारा पापाने लिप्त होत नाही; सर्व संकरांपासून तो मुक्त होतो.
12.328.3
यदप्युक्तं इहाद्यं मध्यमं च तत्वानामित्यत्र ब्रूमः ॥ १२.३२८.३ ॥
तत्त्वांचे आदि आणि मध्य याविषयी जे सांगितले होते ते येथे आम्ही सांगतो.
12.328.4
एवमाद्यं मध्यमं चोक्तं बुद्ध्यादीनि त्रयोविंशतितत्वानि विशेषपर्यवसानानि ज्ञातव्यानि भवन्तीत्येव मामकेनेत्यत्रोच्यते ॥ १२.३२८.४ ॥
याप्रमाणे आदि आणि मध्य सांगितले आहेत: बुद्धी आदी तेवीस तत्त्वे, जी विशेषांमध्ये संपतात, ती जाणण्यायोग्य आहेत—माझ्याकडून येथे असे सांगितले जाते.
12.328.5
तदेव तद्यदा दत्तब्राह्मणक्षत्रियवैश्यशूद्रचण्डालपुल्कसादिरेतानि ज्ञातव्यानि बुद्ध्यादीनि विशेषपर्यवसानानि मन्तव्यानि प्रत्येतव्याभ्युक्तानि एतदाद्यं मध्यमं च। एतस्मात्तत्वानामुत्पत्तिर्भवति अत्र प्रलीयन्ते। केचिदाहुराचार्याः ॥ १२.३२८.५ ॥
तेच ते; दिलेले ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य, शूद्र, चांडाळ, पुल्कस इत्यादी—बुद्धी इत्यादी, विशेषांत संपणारी ही तत्त्वे जाणावीत, मानावीत, विश्वासावीत असे सांगितले आहे; हेच आदि आणि मध्य. यापासून तत्त्वांची उत्पत्ती होते; येथेच ती लीन होतात. काही आचार्य असे म्हणतात.
12.328.6
अहमित्येतदात्मकं सशीरसङ्घातं त्रिषु लोकेषु व्यक्तमव्यक्ताधिष्ठितमेतद्देवदत्तसंज्ञकम् ॥ १२.३२८.६ ॥
मी म्हणजे हेच — शरीरासह हा समुच्चय, त्रिलोकात व्यक्त, अव्यक्तावर अधिष्ठित; याचेच नाव 'देवदत्त' आहे.
12.328.7
योगदशमपुरुषदर्शनानां तु पञ्चविंशतितत्वानां प्रतिबुध्यमानयोर्व्यतिरिक्तं शुचिव्यभ्रमित्याहुराचार्याः। एवमाह ॥ १२.३२८.७ ॥
योगाने दहाव्या पुरुषाचे दर्शन घेणाऱ्यांसाठी, पंचवीस तत्त्वांपासून आणि जागृत होत असलेल्या त्या दोहोंपासून वेगळे, निर्मळ ढगविरहित आकाशासारखे असे आचार्य सांगतात. असे ते म्हणाले.
12.328.8
चतुर्विशतितत्वज्ञस्त्वव्यक्ते प्रतितिष्ठति ।
पञ्चविंशतितत्वज्ञोऽप्यव्यक्तमधितिष्ठति ॥ १२.३२८.८ ॥
चोवीस तत्त्वे जाणणारा अव्यक्तात स्थिर होतो. पंचवीस तत्त्वे जाणणाराही अव्यक्तावर अधिष्ठित राहतो.