મહાભારત · અધ્યાય 12.341
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.341.1
इत्येवमुक्त्वा वचनं ब्रह्मर्षिः सुमहातपाः ।
प्रातिष्ठत शुकः सिद्धिं हित्वा दोषांश्चतुर्विधान् ॥ १२.३४१.१ ॥
આમ કહીને મહાતપસ્વી બ્રહ્મર્ષિ શુક ચાર પ્રકારના દોષોનો ત્યાગ કરીને સિદ્ધિ તરફ પ્રસ્થાન કર્યું.
12.341.2
तमो ह्यष्टगुणं हित्वा जहौ पञ्चविधं रजः ।
ततः सत्वं जहौ धीमांस्तदद्भुतमिवाभवत् ॥ १२.३४१.२ ॥
આઠ ગુણવાળા તમસનો ત્યાગ કરીને તેમણે પાંચ પ્રકારના રજસનો પણ ત્યાગ કર્યો; પછી ધીમાને સત્ત્વનો પણ ત્યાગ કર્યો, તે અદ્ભુત જેવું થયું.
12.341.3
ततस्तस्मिन्पदे नित्ये निर्गुणे लिङ्गवर्जिते ।
ब्रह्मणि प्रत्यतिष्ठत्स विधूमोऽग्निरिव ज्वलन् ॥ १२.३४१.३ ॥
પછી તે નિત્ય, નિર્ગુણ, લિંગરહિત પદમાં, ધૂમરહિત અગ્નિની જેમ પ્રજ્વલિત થઈને તે બ્રહ્મમાં સ્થિર થયા.
12.341.4
उत्कापाता दिशां दाहो भूमिकम्पस्तथैव च ।
प्रादुर्भूताः क्षणे तस्मिंस्तदद्भुतमिवाभवत् ॥ १२.३४१.४ ॥
તે ક્ષણે ઉલ્કાપાત, દિશાઓનો દાહ અને ભૂકંપ પણ પ્રગટ થયા; તે અદ્ભુત જેવું થયું.
12.341.5
द्रुमाः शाखाश्च मुमुचुः शिखराणि च पर्वताः ।
निर्घातशब्दैर्गुरुभिर्भूमिर्व्यादीर्यतेव ह ॥ १२.३४१.५ ॥
વૃક્ષોએ ડાળીઓ છોડી દીધી અને પર્વતોએ શિખરો છોડી દીધા; ભારે વજ્રગર્જનાઓથી જાણે ધરતી ફાટી રહી હતી.
12.341.6
न बभासे सहस्रांशुर्न जज्वाल च पावकः ।
ह्रदाश्च सरितश्चैव चुक्षुभुः सागरास्तथा ॥ १२.३४१.६ ॥
સૂર્ય પ્રકાશ્યો નહીં, અગ્નિ પ્રજ્વલ્યો નહીં; સરોવરો, નદીઓ અને સમુદ્રો પણ ક્ષુબ્ધ થયા.
12.341.7
ववर्ष वासवस्तोयं रसवच्च सुगन्धि च ।
ववौ समीरणश्चापि दिव्यगन्धवहः शुचिः ॥ १२.३४१.७ ॥
વાસવે રસયુક્ત અને સુગંધિત જળ વરસાવ્યું; દિવ્ય સુગંધ વહન કરતો પવિત્ર પવન પણ વાયો.
12.341.8
स शृङ्गेऽप्रतिमे दिव्ये हिमवन्मेरुसंनिभे ।
संश्लिष्टे स्वतेपीते द्वे रुक्मरूप्यमये शुभे ॥ १२.३४१.८ ॥
તે અપ્રતિમ, દિવ્ય, હિમાલય અને મેરુ સમાન, એકબીજા સાથે જોડાયેલાં, પોતાના જ તેજથી તપેલાં, સોના અને ચાંદીનાં બનેલાં, શુભ એવાં બે શિખરો પર પહોંચ્યો.
12.341.9
शतयोजनविस्तारे तिर्यगूर्ध्वं च भारत ।
उदीचीं दिशमास्थाय रुचिरे संददर्श ह ॥ १२.३४१.९ ॥
હે ભારત, સો યોજન વિસ્તારવાળાં, આડાં અને ઊંચે સુધી ફેલાયેલાં તે સુંદર શિખરોને તેણે ઉત્તર દિશા તરફ જઈને ખરેખર જોયાં.
12.341.10
सोऽविशङ्केन मनसा तथैवाभ्यपतच्छुकः ॥ १२.३४१.१० ॥
શુક નિર્ભય અને શંકારહિત મનથી એ જ રીતે તેમના પર ઝપટ્યો.
12.341.11
ततः पर्वतशृङ्गे द्वे सहसैव द्विधाकृते ।
अदृश्येतां महाराज तदद्भुतमिवाभवत् ॥ १२.३४१.११ ॥
પછી, હે મહારાજ, તે બે પર્વતશિખરો અચાનક બે ભાગમાં વહેંચાઈ ગયાં અને દેખાયાં; તે દૃશ્ય અદ્ભુત લાગ્યું.
12.341.12
ततः पर्वतशृङ्गाभ्यां सहसैव विनिःसृतः ।
न च प्रतिजघानास्य स गतिं पर्वतोत्तमः ॥ १२.३४१.१२ ॥
પછી તે પર્વતશિખરો વચ્ચેથી તે અચાનક બહાર આવ્યો; તે શ્રેષ્ઠ પર્વતે તેની ગતિને રોકી નહીં.
12.341.13
ततो महानभूच्छब्दो दिवि सर्वदिवौकसाम् ।
गन्धर्वाणामृषीणां च ये च शैलनिवासिनः ॥ १२.३४१.१३ ॥
ત્યારે સ્વર્ગના સર્વ દેવો, ગંધર્વો, ઋષિઓ અને પર્વતવાસીઓનો મહાન અવાજ ઊઠ્યો.
12.341.14
दृष्ट्वा शुकमतिक्रान्तं पर्वतं च द्विधा कृतम् ।
साधुसाध्विति तत्रासीन्नादः सर्वत्र भारत ॥ १२.३४१.१४ ॥
શુકને પર્વત ઓળંગતા અને પર્વત બે ભાગમાં વહેંચાયેલો જોઈને, હે ભારત, ચારેબાજુ "સાધુ સાધુ" નો નાદ થયો.
12.341.15
स पूज्यमानो देवैश्च गन्धर्वैर्ऋशिभिस्तथा ।
यक्षराक्षससङ्घैश्च विद्याधरगणैस्तथा ॥ १२.३४१.१५ ॥
દેવો, ગંધર્વો, ઋષિઓ, યક્ષ-રાક્ષસોના સમૂહો અને વિદ્યાધરોના ગણો દ્વારા પૂજાતા તેઓ ચાલ્યા.
12.341.16
दिव्यैः पुष्पैः समाकीर्णमन्तरिक्षं समन्ततः ।
आसीत्किल महाराज शुकाभिपतने तदा ॥ १२.३४१.१६ ॥
હે મહારાજ, શુકના ગમન સમયે આકાશ ચારેબાજુ દિવ્ય પુષ્પોથી ભરાઈ ગયું હતું.
12.341.17
ततो मन्दाकिनीं रम्यामुपरिष्टादभिव्रजन् ।
शुको ददर्श धर्मात्मा पुष्पितद्रुमकाननाम् ॥ १२.३४१.१७ ॥
ત્યારે ધર્માત્મા શુકે ઉપરથી જતાં ફૂલેલા વૃક્ષવનોથી ભરેલી રમ્ય મંદાકિનીને જોઈ.
12.341.18
तस्यां क्रीडन्त्यभिरताः स्नान्ति चैवाप्सरोगणाः ।
शून्याकारं निराकाराः शुकं दृष्ट्वा विवाससः ॥ १२.३४१.१८ ॥
તેમાં આનંદથી રમતી અને સ્નાન કરતી અપ્સરાઓના સમૂહો શુકને જોઈને શૂન્ય આકારવાળી, નિરાકાર અને વસ્ત્રવિહીન થઈ ગઈ.
12.341.19
तं प्रक्रामन्तमाज्ञाय पिता स्नेहसमन्वितः ।
उत्तमां गतिमास्थाय पृष्ठतोऽनुससार ह ॥ १२.३४१.१९ ॥
તેને ચાલ્યો જતો જાણી સ્નેહથી ભરેલા પિતા ઉત્તમ ગતિ ધારણ કરીને તેની પાછળ દોડ્યા.
12.341.20
शुकस्तु मारुतादूर्ध्वं गतिं कृत्वान्तरिक्षगाम् ।
दर्शयित्वा प्रभावं स्वं सर्वभूतोऽभवत्तदा ॥ १२.३४१.२० ॥
પરંતુ શુક પવનથી પણ ઉપર આકાશમાં ગમન કરતી ગતિ કરીને, પોતાનો પ્રભાવ દર્શાવીને ત્યારે સર્વભૂતમય થયા.
12.341.21
महायोगगतिं त्वग्र्यां व्यासोत्थाय महातपाः ।
निमेषान्तरमात्रेण शुकाभिपतनं ययौ ॥ १२.३४१.२१ ॥
મહાયોગની શ્રેષ્ઠ ગતિ ધારણ કરીને મહાતપસ્વી વ્યાસ ઊઠ્યા અને પલક મારતાં સમયમાં શુકની પાછળ ગયા.
12.341.22
स ददर्श द्विधा कृत्वा पर्वताग्रं शुकं गतम् ।
शशंसुर्ऋषयस्तत्र कर्म पुत्रस्य तत्तदा ॥ १२.३४१.२२ ॥
તેમણે પર્વતનું શિખર બે ભાગ કરીને શુકને જતા જોયા. ત્યાં ઋષિઓએ ત્યારે પુત્રના તે કાર્યની પ્રશંસા કરી.
12.341.23
ततः शुकेति दीर्घेण शब्देनाक्रन्दितस्तदा ।
स्वयं पित्रा स्वरेणोच्चैस्त्रील्लोँकाननुनाद्य वै ॥ १२.३४१.२३ ॥
ત્યારે પિતાએ પોતે "હે શુક!" એવા લાંબા શબ્દથી મોટા સ્વરે બૂમ પાડી અને તે સ્વરથી ત્રણે લોકને ગુંજાવી દીધા.
12.341.24
शुकः सर्वगतो भूत्वा सर्वात्मा सर्वतोमुखः ।
प्रत्यभाषत धर्मात्मा भोःशब्देनानुनादयन् ॥ १२.३४१.२४ ॥
સર્વવ્યાપી, સર્વાત્મા અને સર્વતોમુખ થઈને ધર્માત્મા શુકે "ભોઃ" શબ્દથી ગુંજાવીને ઉત્તર આપ્યો.
12.341.25
तत एकाक्षरं नादं भोरित्येव समीरयन् ।
प्रत्याहरञ्जगत्सर्वमुच्चैः स्थावरजङ्गमम् ॥ १२.३४१.२५ ॥
ત્યારે 'ભો' એવા એકાક્ષર નાદનું ઉચ્ચારણ કરીને તેમણે સ્થાવર-જંગમ સમસ્ત જગતને ઊંચા સ્વરે પ્રતિધ્વનિત કર્યું.
12.341.26
ततःप्रभृति चाद्यापि शब्दानुच्चारितान्पृथक् ।
गिरिगह्वरपृष्ठेषु व्याहरन्ति शुकं प्रति ॥ १२.३४१.२६ ॥
તે સમયથી આજ સુધી પણ પર્વતની ગુફાઓની સપાટીઓ પર શુકને ઉદ્દેશીને અલગ-અલગ ઉચ્ચારેલા શબ્દો લોકો પોકારે છે.
12.341.27
अन्तर्हितः प्रभावं तु दर्शयित्वा शुकस्तदा ।
गुणान्संत्यज्य शब्दादीन्पदमभ्यगमत्परम् ॥ १२.३४१.२७ ॥
ત્યારે શુકે પોતાનો પ્રભાવ દર્શાવીને અંતર્ધાન થઈ, શબ્દાદિ ગુણોનો ત્યાગ કરીને પરમ પદને પ્રાપ્ત કર્યું.
12.341.28
महिमानं तु तं दृष्ट्वा पुत्रस्यामिततेजसः ।
निषसाद गिरिप्रस्थे पुत्रमेवानुचिन्तयन् ॥ १२.३४१.२८ ॥
અમિત તેજસ્વી પુત્રની તે મહિમા જોઈને તેઓ પર્વતના પ્રસ્થ પર બેઠા અને કેવળ પુત્રનું જ ચિંતન કરતા રહ્યા.
12.341.29
ततो मन्दाकिनीतीरे क्रीडन्तोऽऽप्सरसां गणाः ।
आसाद्य तमृषिं सर्वाः संभ्रान्ता गतचेतसः ॥ १२.३४१.२९ ॥
ત્યારે મંદાકિનીના તટ પર ક્રીડા કરતાં અપ્સરાઓના સમૂહ તે ઋષિ પાસે પહોંચ્યા; સૌ ગભરાઈને ભાનભૂલ્યા.
12.341.30
जले निलिल्यिरे काश्चित्काश्चिद्गुल्मान्प्रपेदिरे ।
वसनान्याददुः काश्चित्तं दृष्ट्वा मुनिसत्तमम् ॥ १२.३४१.३० ॥
કેટલીક પાણીમાં છુપાઈ ગઈ, કેટલીક ઝાડીઓમાં ભરાઈ ગઈ, કેટલીક વસ્ત્રો ઉપાડી લીધાં; તે મુનિશ્રેષ્ઠને જોઈને.
12.341.31
तां मुक्ततां तु विज्ञाय मुनिः पुत्रस्य वै तदा ।
सक्ततामात्मनश्चैव प्रीतोऽभूद्बीडितश्च ह ॥ १२.३४१.३१ ॥
તેને મુક્ત થયેલી જાણીને અને પુત્ર તથા પોતાની આસક્તિ જાણીને તે મુનિ ત્યારે પ્રસન્ન થયા અને લજ્જિત પણ થયા.
12.341.32
तं देवगन्धर्ववृतो महर्षिगणपूजितः ।
पिनाकहस्तो भगवानभ्यागच्छत शंकरः ॥ १२.३४१.३२ ॥
દેવ-ગંધર્વોથી ઘેરાયેલા, મહર્ષિગણોથી પૂજિત, હાથમાં પિનાક ધનુષ ધારણ કરેલા ભગવાન શંકર તેમની પાસે આવ્યા.
12.341.33
तमुवाच महादेवः सान्त्वपूर्वमिदं वचः ।
पुत्रशोकाभिसंतप्तं कृष्णद्वैपायनं तदा ॥ १२.३४१.३३ ॥
પુત્ર-શોકથી સંતપ્ત કૃષ્ણદ્વૈપાયનને ત્યારે મહાદેવે સાંત્વનાના શબ્દોથી શરૂ કરીને આ વચન કહ્યું.
12.341.34
अग्नेर्भूमेरपां वायोरन्तरिक्षस्य चैव ह ।
वीर्येण सदृशः पुत्रः पुरा मत्तस्त्वया वृतः ॥ १२.३४१.३४ ॥
અગ્નિ, પૃથ્વી, જળ, વાયુ અને આકાશના પરાક્રમ સમાન પુત્ર પહેલાં તેં મારી પાસેથી માગ્યો હતો.
12.341.35
स तथालक्षणो जातस्तपसा तव संभृतः ।
मम चैव प्रसादेन ब्रह्मतेजोमयः शुचिः ॥ १२.३४१.३५ ॥
તે એવા લક્ષણો સાથે જન્મ્યો, તારા તપથી ઉત્પન્ન થયો, અને મારી કૃપાથી બ્રહ્મતેજથી યુક્ત, પવિત્ર થયો.
12.341.36
स गतिं परमां प्राप्तो दुष्प्रापामजितेन्द्रियैः ।
दैवतैरपि विप्रर्षे तं त्वं किमनुशोचसि ॥ १२.३४१.३६ ॥
તે અજિતેન્દ્રિય લોકો માટે દુર્લભ અને દેવોને પણ કઠિન એવી પરમ ગતિ પામ્યો છે. હે વિપ્રર્ષિ, તું તેના માટે કેમ શોક કરે છે?
12.341.37
यावत्स्थास्यन्ति गिरयो यावत्स्थास्यन्ति सागराः ।
तावत्तवाक्षया कीर्तिः सपुत्रस्य भविष्यति ॥ १२.३४१.३७ ॥
જ્યાં સુધી પર્વતો ઊભા રહેશે અને જ્યાં સુધી સાગરો રહેશે, ત્યાં સુધી પુત્ર સહિત તારી અક્ષય કીર્તિ રહેશે.
12.341.38
छायां स्वपुत्रसदृशीं सर्वतोऽनपगां सदा ।
द्रक्ष्यसे त्वं च लोकेऽस्मिन्मत्प्रसादान्महामुने ॥ १२.३४१.३८ ॥
હે મહામુનિ, મારી કૃપાથી તું આ લોકમાં સર્વત્ર સદા ન છોડનારી, પોતાના પુત્ર જેવી છાયા જોશે.
12.341.39
सोऽनुगीतो भगवता स्वयं रुद्रेण भारत ।
छायां पश्यन्परावृत्तः स मुनिः परया मुदा ॥ १२.३४१.३९ ॥
ભગવાન રુદ્રે સ્વયં ઉપદેશેલા તે મુનિ, છાયા જોતાં પરમ આનંદથી પાછા ફર્યા.
12.341.40
इति जन्म गतिश्चैव शुकस्य भरतर्षभ ।
विस्तरेण समाख्याता यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ १२.३४१.४० ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, આ રીતે શુકનો જન્મ અને તેમની ગતિ વિસ્તારથી કહેવામાં આવી, જે તું મને પૂછે છે.
12.341.41
एतदाचष्ट मे राजन्देवर्षिर्नारदः पुरा ।
व्यासश्चैव महायोगी संजल्पेषु पदेपदे ॥ १२.३४१.४१ ॥
હે રાજન, દેવર્ષિ નારદે પૂર્વે મને આ કહ્યું હતું; અને મહાયોગી વ્યાસે પણ વાર્તાલાપોમાં પગલે પગલે આ જ કહ્યું હતું.
12.341.42
इतिहासमिमं पुण्यं मोक्षधर्मार्थसंहितम् ।
धारयेद्यः शमपरः स गच्छेत्परमां गतिम् ॥ १२.३४१.४२ ॥
જે શાંતિમાં તત્પર થઈને મોક્ષ, ધર્મ અને અર્થથી યુક્ત આ પુણ્ય ઇતિહાસને ધારણ કરે છે, તે પરમ ગતિ પામે છે.