महाभारत · अध्याय 12.341
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.341.1
इत्येवमुक्त्वा वचनं ब्रह्मर्षिः सुमहातपाः ।
प्रातिष्ठत शुकः सिद्धिं हित्वा दोषांश्चतुर्विधान् ॥ १२.३४१.१ ॥
असे बोलून महातपस्वी ब्रह्मर्षी शुक चार प्रकारचे दोष सोडून सिद्धीकडे निघाले.
12.341.2
तमो ह्यष्टगुणं हित्वा जहौ पञ्चविधं रजः ।
ततः सत्वं जहौ धीमांस्तदद्भुतमिवाभवत् ॥ १२.३४१.२ ॥
आठ गुणांचे तमस सोडून त्यांनी पाच प्रकारचे रजस सोडले; मग धीमान्यांनी सत्त्वही सोडले, ते अद्भुतासारखे झाले.
12.341.3
ततस्तस्मिन्पदे नित्ये निर्गुणे लिङ्गवर्जिते ।
ब्रह्मणि प्रत्यतिष्ठत्स विधूमोऽग्निरिव ज्वलन् ॥ १२.३४१.३ ॥
मग त्या नित्य, निर्गुण, लिंगरहित पदात, धूररहित अग्नीप्रमाणे तेजस्वी होऊन ते ब्रह्मात स्थिर झाले.
12.341.4
उत्कापाता दिशां दाहो भूमिकम्पस्तथैव च ।
प्रादुर्भूताः क्षणे तस्मिंस्तदद्भुतमिवाभवत् ॥ १२.३४१.४ ॥
त्या क्षणी उल्कापात, दिशांचा दाह आणि भूकंपही प्रकट झाले; ते अद्भुतासारखे झाले.
12.341.5
द्रुमाः शाखाश्च मुमुचुः शिखराणि च पर्वताः ।
निर्घातशब्दैर्गुरुभिर्भूमिर्व्यादीर्यतेव ह ॥ १२.३४१.५ ॥
वृक्षांनी फांद्या सोडल्या आणि पर्वतांनी शिखरे सोडली; प्रचंड कडकडाटांनी जणू पृथ्वी फाटत होती.
12.341.6
न बभासे सहस्रांशुर्न जज्वाल च पावकः ।
ह्रदाश्च सरितश्चैव चुक्षुभुः सागरास्तथा ॥ १२.३४१.६ ॥
सूर्य तळपला नाही, अग्नी पेटला नाही; सरोवरे, नद्या आणि समुद्रही खळबळले.
12.341.7
ववर्ष वासवस्तोयं रसवच्च सुगन्धि च ।
ववौ समीरणश्चापि दिव्यगन्धवहः शुचिः ॥ १२.३४१.७ ॥
वासवाने रसयुक्त व सुगंधी जलाचा वर्षाव केला; दिव्य सुगंध वाहणारा शुद्ध वारा देखील वाहू लागला.
12.341.8
स शृङ्गेऽप्रतिमे दिव्ये हिमवन्मेरुसंनिभे ।
संश्लिष्टे स्वतेपीते द्वे रुक्मरूप्यमये शुभे ॥ १२.३४१.८ ॥
तो त्या अतुलनीय, दिव्य, हिमालय व मेरूसारख्या, एकमेकांना जोडलेल्या, स्वतःच्या तेजाने तापलेल्या, सोने व रुप्याने बनलेल्या, शुभ अशा दोन शिखरांवर पोहोचला.
12.341.9
शतयोजनविस्तारे तिर्यगूर्ध्वं च भारत ।
उदीचीं दिशमास्थाय रुचिरे संददर्श ह ॥ १२.३४१.९ ॥
हे भारता, शंभर योजने विस्तृत, आडवे व वरपर्यंत पसरलेली ती सुंदर शिखरे त्याने उत्तर दिशेकडे जाऊन खरोखर पाहिली.
12.341.10
सोऽविशङ्केन मनसा तथैवाभ्यपतच्छुकः ॥ १२.३४१.१० ॥
शुक निर्भय व शंकारहित मनाने तसाच त्यांच्यावर झेपावला.
12.341.11
ततः पर्वतशृङ्गे द्वे सहसैव द्विधाकृते ।
अदृश्येतां महाराज तदद्भुतमिवाभवत् ॥ १२.३४१.११ ॥
मग, हे महाराजा, ते दोन पर्वतशिखर अचानक दोन भागांत विभागले गेले आणि दिसू लागले; ते दृश्य अद्भुत वाटले.
12.341.12
ततः पर्वतशृङ्गाभ्यां सहसैव विनिःसृतः ।
न च प्रतिजघानास्य स गतिं पर्वतोत्तमः ॥ १२.३४१.१२ ॥
मग त्या पर्वतशिखरांच्या मधून तो अचानक बाहेर पडला; त्या श्रेष्ठ पर्वताने त्याची गती अडवली नाही.
12.341.13
ततो महानभूच्छब्दो दिवि सर्वदिवौकसाम् ।
गन्धर्वाणामृषीणां च ये च शैलनिवासिनः ॥ १२.३४१.१३ ॥
तेव्हा स्वर्गातील सर्व देवता, गंधर्व, ऋषी आणि पर्वतवासी यांचा मोठा ध्वनी उठला.
12.341.14
दृष्ट्वा शुकमतिक्रान्तं पर्वतं च द्विधा कृतम् ।
साधुसाध्विति तत्रासीन्नादः सर्वत्र भारत ॥ १२.३४१.१४ ॥
शुकाने पर्वत ओलांडून जाताना आणि पर्वत दोन भागात विभागलेला पाहून, हे भारता, सर्वत्र "साधु साधु" असा नाद झाला.
12.341.15
स पूज्यमानो देवैश्च गन्धर्वैर्ऋशिभिस्तथा ।
यक्षराक्षससङ्घैश्च विद्याधरगणैस्तथा ॥ १२.३४१.१५ ॥
देव, गंधर्व, ऋषी, यक्ष-राक्षसांचे समूह आणि विद्याधरगण यांनी पूजिले जात तो चालला.
12.341.16
दिव्यैः पुष्पैः समाकीर्णमन्तरिक्षं समन्ततः ।
आसीत्किल महाराज शुकाभिपतने तदा ॥ १२.३४१.१६ ॥
हे महाराजा, शुकाच्या उड्डाणाच्या वेळी आकाश सर्वत्र दिव्य पुष्पांनी भरून गेले होते.
12.341.17
ततो मन्दाकिनीं रम्यामुपरिष्टादभिव्रजन् ।
शुको ददर्श धर्मात्मा पुष्पितद्रुमकाननाम् ॥ १२.३४१.१७ ॥
नंतर धर्मात्मा शुकाने वरून जाताना फुललेल्या वृक्षवनांनी भरलेली रम्य मंदाकिनी पाहिली.
12.341.18
तस्यां क्रीडन्त्यभिरताः स्नान्ति चैवाप्सरोगणाः ।
शून्याकारं निराकाराः शुकं दृष्ट्वा विवाससः ॥ १२.३४१.१८ ॥
त्यात आनंदाने खेळत आणि स्नान करत असलेले अप्सरांचे समूह शुकाला पाहून निराकार, शून्य रूपाच्या व वस्त्रहीन झाले.
12.341.19
तं प्रक्रामन्तमाज्ञाय पिता स्नेहसमन्वितः ।
उत्तमां गतिमास्थाय पृष्ठतोऽनुससार ह ॥ १२.३४१.१९ ॥
तो निघाल्याचे जाणून स्नेहाने भरलेला पिता उत्तम गती धरून त्याच्या मागे धावला.
12.341.20
शुकस्तु मारुतादूर्ध्वं गतिं कृत्वान्तरिक्षगाम् ।
दर्शयित्वा प्रभावं स्वं सर्वभूतोऽभवत्तदा ॥ १२.३४१.२० ॥
परंतु शुक वायूच्याही वर आकाशात गमन करणारी गती धरून, आपला प्रभाव दाखवून तेव्हा सर्वभूतमय झाला.
12.341.21
महायोगगतिं त्वग्र्यां व्यासोत्थाय महातपाः ।
निमेषान्तरमात्रेण शुकाभिपतनं ययौ ॥ १२.३४१.२१ ॥
महायोगाची उत्तम गती धरून महातपस्वी व्यास उठले आणि डोळ्याच्या पापणी लवण्याएवढ्या वेळात शुकाच्या मागे गेले.
12.341.22
स ददर्श द्विधा कृत्वा पर्वताग्रं शुकं गतम् ।
शशंसुर्ऋषयस्तत्र कर्म पुत्रस्य तत्तदा ॥ १२.३४१.२२ ॥
त्याने पर्वताचे शिखर दोन भाग करून शुक निघून जाताना पाहिला. तेथे ऋषींनी तेव्हा पुत्राच्या त्या कर्माची प्रशंसा केली.
12.341.23
ततः शुकेति दीर्घेण शब्देनाक्रन्दितस्तदा ।
स्वयं पित्रा स्वरेणोच्चैस्त्रील्लोँकाननुनाद्य वै ॥ १२.३४१.२३ ॥
तेव्हा पित्याने स्वतः "हे शुका!" असे दीर्घ शब्दाने मोठ्याने हाक मारली आणि त्या स्वराने तिन्ही लोक दुमदुमून सोडले.
12.341.24
शुकः सर्वगतो भूत्वा सर्वात्मा सर्वतोमुखः ।
प्रत्यभाषत धर्मात्मा भोःशब्देनानुनादयन् ॥ १२.३४१.२४ ॥
सर्वव्यापी, सर्वात्मा, सर्वतोमुख झालेल्या धर्मात्म्या शुकाने "भोः" शब्दाने दुमदुमून उत्तर दिले.
12.341.25
तत एकाक्षरं नादं भोरित्येव समीरयन् ।
प्रत्याहरञ्जगत्सर्वमुच्चैः स्थावरजङ्गमम् ॥ १२.३४१.२५ ॥
मग 'भो' या एकाक्षरी नादाचा उच्चार करून त्यांनी स्थावर-जंगम सर्व जगताला मोठ्याने प्रतिध्वनित केले.
12.341.26
ततःप्रभृति चाद्यापि शब्दानुच्चारितान्पृथक् ।
गिरिगह्वरपृष्ठेषु व्याहरन्ति शुकं प्रति ॥ १२.३४१.२६ ॥
त्या काळापासून आजपर्यंतही पर्वतगुहांच्या पृष्ठभागांवर शुकाच्या दिशेने वेगवेगळे उच्चारलेले शब्द लोक पुकारतात.
12.341.27
अन्तर्हितः प्रभावं तु दर्शयित्वा शुकस्तदा ।
गुणान्संत्यज्य शब्दादीन्पदमभ्यगमत्परम् ॥ १२.३४१.२७ ॥
तेव्हा शुकांनी आपला प्रभाव दाखवून अंतर्धान पावले आणि शब्दादी गुणांचा त्याग करून परम पद प्राप्त केले.
12.341.28
महिमानं तु तं दृष्ट्वा पुत्रस्यामिततेजसः ।
निषसाद गिरिप्रस्थे पुत्रमेवानुचिन्तयन् ॥ १२.३४१.२८ ॥
अमित तेजस्वी पुत्राचा तो महिमा पाहून ते पर्वत-पठारावर बसले आणि केवळ पुत्राचेच चिंतन करीत राहिले.
12.341.29
ततो मन्दाकिनीतीरे क्रीडन्तोऽऽप्सरसां गणाः ।
आसाद्य तमृषिं सर्वाः संभ्रान्ता गतचेतसः ॥ १२.३४१.२९ ॥
तेव्हा मंदाकिनीच्या तीरी खेळणारे अप्सरांचे समूह त्या ऋषींजवळ आले; सर्वजणी घाबरून गोंधळून गेल्या.
12.341.30
जले निलिल्यिरे काश्चित्काश्चिद्गुल्मान्प्रपेदिरे ।
वसनान्याददुः काश्चित्तं दृष्ट्वा मुनिसत्तमम् ॥ १२.३४१.३० ॥
कोणी पाण्यात लपल्या, कोणी झुडपांचा आश्रय घेतला, कोणी वस्त्रे उचलली; त्या मुनिश्रेष्ठाला पाहून.
12.341.31
तां मुक्ततां तु विज्ञाय मुनिः पुत्रस्य वै तदा ।
सक्ततामात्मनश्चैव प्रीतोऽभूद्बीडितश्च ह ॥ १२.३४१.३१ ॥
ती मुक्त झाली आहे आणि पुत्रावर व स्वतःवर असलेली आसक्ती जाणून तो मुनी तेव्हा प्रसन्न झाला आणि लज्जितही झाला.
12.341.32
तं देवगन्धर्ववृतो महर्षिगणपूजितः ।
पिनाकहस्तो भगवानभ्यागच्छत शंकरः ॥ १२.३४१.३२ ॥
देव-गंधर्वांनी वेढलेला, महर्षिगणांनी पूजित, हातात पिनाक धनुष्य धारण केलेला भगवान शंकर त्याच्याकडे आला.
12.341.33
तमुवाच महादेवः सान्त्वपूर्वमिदं वचः ।
पुत्रशोकाभिसंतप्तं कृष्णद्वैपायनं तदा ॥ १२.३४१.३३ ॥
पुत्रशोकाने संतप्त झालेल्या कृष्णद्वैपायनाला तेव्हा महादेव सांत्वनपर शब्दांनी या प्रकारे बोलला.
12.341.34
अग्नेर्भूमेरपां वायोरन्तरिक्षस्य चैव ह ।
वीर्येण सदृशः पुत्रः पुरा मत्तस्त्वया वृतः ॥ १२.३४१.३४ ॥
अग्नी, पृथ्वी, जल, वायू आणि आकाश यांच्या पराक्रमाइतका पुत्र पूर्वी तू माझ्याकडून मागितला होतास.
12.341.35
स तथालक्षणो जातस्तपसा तव संभृतः ।
मम चैव प्रसादेन ब्रह्मतेजोमयः शुचिः ॥ १२.३४१.३५ ॥
तो अशा लक्षणांनी जन्मला, तुझ्या तपाने उत्पन्न झाला आणि माझ्या कृपेने ब्रह्मतेजाने युक्त, पवित्र झाला.
12.341.36
स गतिं परमां प्राप्तो दुष्प्रापामजितेन्द्रियैः ।
दैवतैरपि विप्रर्षे तं त्वं किमनुशोचसि ॥ १२.३४१.३६ ॥
तो अजितेंद्रियांना दुर्लभ आणि देवांनाही कठीण अशी परम गती प्राप्त झाला आहे. हे विप्रर्षी, त्याच्यासाठी तू का शोक करतोस?
12.341.37
यावत्स्थास्यन्ति गिरयो यावत्स्थास्यन्ति सागराः ।
तावत्तवाक्षया कीर्तिः सपुत्रस्य भविष्यति ॥ १२.३४१.३७ ॥
जोपर्यंत पर्वत उभे राहतील आणि जोपर्यंत सागर राहतील, तोपर्यंत पुत्रासह तुझी अक्षय कीर्ती राहील.
12.341.38
छायां स्वपुत्रसदृशीं सर्वतोऽनपगां सदा ।
द्रक्ष्यसे त्वं च लोकेऽस्मिन्मत्प्रसादान्महामुने ॥ १२.३४१.३८ ॥
हे महामुने, माझ्या प्रसादाने तू या लोकात सर्वत्र सदैव न सोडणारी, आपल्या पुत्रासारखी छाया पाहशील.
12.341.39
सोऽनुगीतो भगवता स्वयं रुद्रेण भारत ।
छायां पश्यन्परावृत्तः स मुनिः परया मुदा ॥ १२.३४१.३९ ॥
भगवान रुद्राने स्वतः उपदेश दिलेला तो मुनी, छाया पाहत परम आनंदाने मागे वळला.
12.341.40
इति जन्म गतिश्चैव शुकस्य भरतर्षभ ।
विस्तरेण समाख्याता यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ १२.३४१.४० ॥
हे भरतश्रेष्ठा, अशा प्रकारे शुकाचा जन्म आणि त्याची गती विस्ताराने सांगितली गेली, जे तू मला विचारलेस.
12.341.41
एतदाचष्ट मे राजन्देवर्षिर्नारदः पुरा ।
व्यासश्चैव महायोगी संजल्पेषु पदेपदे ॥ १२.३४१.४१ ॥
हे राजा, देवर्षी नारदांनी पूर्वी मला हे सांगितले; आणि महायोगी व्यासांनीही संवादांमध्ये पदोपदी हेच सांगितले.
12.341.42
इतिहासमिमं पुण्यं मोक्षधर्मार्थसंहितम् ।
धारयेद्यः शमपरः स गच्छेत्परमां गतिम् ॥ १२.३४१.४२ ॥
जो शांतीत तत्पर होऊन मोक्ष, धर्म आणि अर्थ यांनी युक्त असलेला हा पुण्य इतिहास धारण करतो, तो परम गती प्राप्त करतो.