ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.72
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.72.1
कीदृशो ब्राह्मणो राजा कार्याकार्यविचारणे ।
क्षमः कर्तुं समर्थो वा तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.७२.१ ॥
କରଣୀୟ ଓ ଅକରଣୀୟ ବିଚାରରେ କିପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜା ଯୋଗ୍ୟ ଓ ସମର୍ଥ ହୁଅନ୍ତି? ହେ ପିତାମହ, ତାହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
12.72.2
य एव तु सतो रक्षेदसतश्च निवर्तयेत् ।
स एव राज्ञा कर्तव्यो राजन्राजपुरोहितः ॥ १२.७२.२ ॥
ଯିଏ ସତ୍ର ରକ୍ଷା କରେ ଏବଂ ଅସତ୍କୁ ନିବୃତ୍ତ କରେ, ସେ ହିଁ, ହେ ରାଜନ୍, ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜପୁରୋହିତ କରାଯିବା ଉଚିତ।
12.72.3
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
पुरूरवस ऐलस्य संवादं मातरिश्वना ॥ १२.७२.३ ॥
ଏ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ଏହି ପୁରାତନ ଇତିହାସର ଉଦାହରଣ ଦିଅନ୍ତି — ଐଳ ପୁରୂରବା ଓ ମାତରିଶ୍ୱାଙ୍କ ସଂବାଦ।
12.72.4
कुतः स्विद्ब्राह्मणो जातो वर्णाश्चापि कुतस्त्रयः ।
कस्माच्च भवति श्रेयांस्तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १२.७२.४ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣ କେଉଁଠାରୁ ଜନ୍ମିଲେ? ଏବଂ ତିନି ବର୍ଣ୍ଣ କେଉଁଠାରୁ ହେଲେ? ଏବଂ କାହିଁକି ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଅନ୍ତି? ତାହା ମୋତେ ବୁଝାନ୍ତୁ।
12.72.5
ब्राह्मणो मुखतः सृष्टो ब्रह्मणो राजसत्तम ।
बाहुभ्यां क्षत्रियः सृष्ट ऊरुभ्यां वैश्य एव च ॥ १२.७२.५ ॥
ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସୃଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି; ବାହୁରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ସୃଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ଊରୁରୁ ବୈଶ୍ୟ ମଧ୍ୟ।
12.72.6
वर्णानां परिचर्यार्यं त्रयाणां भरतर्षभ ।
वर्णश्चतुर्थः पश्चात्तु पभ्द्यां शूद्रो विनिर्मितः ॥ १२.७२.६ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତିନି ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ସେବା ପାଇଁ, ଚତୁର୍ଥ ବର୍ଣ୍ଣ ଶୂଦ୍ର ପରେ ପାଦରୁ ନିର୍ମିତ ହେଲେ।
12.72.7
ब्राह्मणो जायमानो हि पृथिव्यामनुजायते ।
ईश्वरः सर्वभूतानां धर्मकोशस्य गुप्तये ॥ १२.७२.७ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନ୍ମ ହେବା ମାତ୍ରେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନିଏ; ସର୍ବଭୂତଙ୍କର ଈଶ୍ୱର ହୋଇ, ଧର୍ମକୋଷର ରକ୍ଷା ପାଇଁ।
12.72.8
सर्वस्वं ब्राह्मणस्येदं यत्किंचिदिह दृश्यते ।
धर्मयुक्तं प्रशस्तं च जगत्यस्मिन्नृपात्मज ॥ १२.७२.८ ॥
ଏହି ଜଗତରେ ଯାହା କିଛି ଦେଖାଯାଏ ସବୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତି; ହେ ରାଜପୁତ୍ର, ଏହା ଧର୍ମଯୁକ୍ତ ଓ ପ୍ରଶଂସନୀୟ।
12.72.9
ततः पृथिव्या यन्तारं क्षत्रियं दण्डधारणे ।
द्वितीयं वर्णमकरोत्प्रजानामनुगुप्तये ॥ १२.७२.९ ॥
ତା'ପରେ ପୃଥିବୀର ଶାସକ ଓ ଦଣ୍ଡଧାରୀ ଭାବେ, ପ୍ରଜାଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ଦ୍ୱିତୀୟ ବର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷତ୍ରିୟକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
12.72.10
वैश्यस्तु धनधान्येन त्रीन्वर्णान्बिभृयादिमान् ।
शूद्रो ह्येतान्परिचरेदिति ब्रह्मानुशासनम् ॥ १२.७२.१० ॥
ବୈଶ୍ୟ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ଏହି ତିନି ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରିବ; ଶୂଦ୍ର ଏମାନଙ୍କୁ ସେବା କରିବ — ଏହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁଶାସନ।
12.72.11
द्विजस्य क्षत्रबन्धोर्वा कस्येयं पृथिवी भवेत् ।
धर्मतः सह वित्तेन सम्यग्वायो प्रचक्ष्व मे ॥ १२.७२.११ ॥
ଏହି ପୃଥିବୀ ଦ୍ୱିଜର ହେବ, ନା କ୍ଷତ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁର? ଧର୍ମ ଓ ଧନ ସହିତ ମୋତେ ଠିକ୍ ଭାବରେ କୁହ, ହେ ବାୟୁ।
12.72.12
विप्रस्य सर्वमेवैतद्यत्किंचिज्जगतीगतम् ।
धनं धान्यं हिरण्यं च स्त्रियो रत्नानि वाहनम् ॥ १२.७२.१२ ॥
ଜଗତରେ ଯାହା କିଛି ଅଛି ସବୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର — ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ସୁନା, ସ୍ତ୍ରୀ, ରତ୍ନ ଓ ବାହନ।
12.72.13
मङ्गलं च प्रशस्तं च यच्चान्यदपि विद्यते ।
ज्येष्ठेनाभिजनेनेह तद्धर्मकुशला विदुः ॥ १२.७२.१३ ॥
ଯାହା ମଙ୍ଗଳ ଓ ପ୍ରଶସ୍ତ, ଏବଂ ଏଠାରେ ଆଉ ଯାହା ବିଦ୍ୟମାନ, ତାହା ଜ୍ୟେଷ୍ଠ କୁଳଜନ୍ମ ହେତୁ ଧର୍ମକୁଶଳମାନେ ଜାଣନ୍ତି।
12.72.14
स्वमेव ब्राह्मणो भुङ्क्ते स्वं वस्ते स्वं ददाति च ।
गुरुर्हि सर्ववर्णानां ज्येष्ठः श्रेष्ठश्च वै द्विजः ॥ १२.७२.१४ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜର ଧନ ଭୋଗ କରେ, ନିଜର ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରେ, ନିଜର ଦାନ କରେ। ସବୁ ବର୍ଣ୍ଣର ଗୁରୁ ସେ; ଦ୍ୱିଜ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
12.72.15
पत्यभावे यथैव स्त्री देवरं कुरुते पतिम् ।
आनन्तर्यात्तथा क्षत्रं पृथिवी कुरुते पतिम्।
एष ते प्रथमः कल्प आपद्यन्यो भवेदतः ॥ १२.७२.१५ ॥
ପତି ନ ଥିଲେ ସ୍ତ୍ରୀ ଯେପରି ଦିଅରକୁ ପତି କରେ, ସେହିପରି କ୍ରମାନୁସାରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବର୍ଗ ପୃଥିବୀକୁ ପତି କରେ। ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ପ୍ରଥମ ବିଧାନ; ଆପଦରେ ଏଥିରୁ ଭିନ୍ନ ଅନ୍ୟ ବିଧାନ ହୋଇପାରେ।
12.72.16
यदि स्वर्गे परं स्थानं धर्मतः परिमार्गसि ।
यत्किंचिज्जयसे भूमिं ब्राह्मणाय निवेदय ॥ १२.७२.१६ ॥
ଯଦି ତୁମେ ଧର୍ମରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ପରମ ସ୍ଥାନ ଖୋଜୁଛ, ତେବେ ତୁମେ ଜିତୁଥିବା ଯେକୌଣସି ଭୂମି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିବେଦନ କର।
12.72.17
श्रुतवृत्तोपपन्नाय धर्मज्ञाय तपस्विने ।
स्वधर्मपरितृप्ताय यो न वित्तपरो भवेत् ॥ १२.७२.१७ ॥
ଶ୍ରୁତ ଓ ଆଚାରରେ ଯୁକ୍ତ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ତପସ୍ୱୀ, ନିଜ ଧର୍ମରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଏବଂ ଧନରେ ଆସକ୍ତ ନ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ (ଦିଅ)।
12.72.18
यो राजानं नयेद्बुद्ध्या सर्वतः परिपूर्णया ।
ब्राह्मणो हि कुले जातः कृतप्रज्ञो विनीतवान् ॥ १२.७२.१८ ॥
ଯିଏ ସର୍ବତଃ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୁଦ୍ଧିରେ ରାଜାଙ୍କୁ ପଥ ଦେଖାଇ ପାରେ — କାରଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମିତ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ଓ ବିନୀତ।
12.72.19
श्रेयो नयति राजानं ब्रुवंश्चित्रां सरस्वतीम् ।
राजा चरति यं धर्मं ब्राह्मणेन निदर्शितम् ॥ १२.७२.१९ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦେଖାଇଥିବା ଯେଉଁ ଧର୍ମ ରାଜା ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ତାହା ବିଚିତ୍ର ବାଣୀ ବୋଲି ରାଜାଙ୍କୁ ଶ୍ରେୟ ଆଡ଼କୁ ନେଇଯାଏ।
12.72.20
शुश्रूषुरनहंवादी क्षत्रधर्मव्रते स्थितः ।
तावता सत्कृतः प्राज्ञश्चिरं यशसि तिष्ठति ॥ १२.७२.२० ॥
ସେବାଭାବୀ, ଅହଂକାରହୀନ ଓ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମବ୍ରତରେ ସ୍ଥିତ ପ୍ରାଜ୍ଞ ଏତିକିରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ଦୀର୍ଘକାଳ ଯଶରେ ରହନ୍ତି।
12.72.21
तस्य धर्मस्य सर्वस्य भागी राजपुरोहितः ।
एवमेव प्रजाः सर्वा राजानमभिसंश्रिताः ॥ १२.७२.२१ ॥
ସେହି ସମଗ୍ର ଧର୍ମର ଅଂଶୀଦାର ରାଜପୁରୋହିତ ହୁଅନ୍ତି। ସେହିପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ରାଜାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ରହନ୍ତି।
12.72.22
ब्राह्मणं च सविद्वांसं राजशास्त्रविपश्चितम् ।
सम्यग्वृत्ताः स्वधर्मस्था न कुतश्चिद्भयान्विताः ॥ १२.७२.२२ ॥
ବିଦ୍ୱାନ ଓ ରାଜଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ (ଆଶ୍ରୟ କରି), ସଦାଚାରୀ ଓ ସ୍ୱଧର୍ମରେ ସ୍ଥିତ ଲୋକେ କାହାରୁ ଭୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
12.72.23
राष्ट्रे चरन्ति यं धर्मं राज्ञा साध्वभिरक्षिताः ।
चतुर्थं तस्य धर्मस्य राजा भागं तु विन्दति ॥ १२.७२.२३ ॥
ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଲୋକେ ଯେଉଁ ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭଲ ରକ୍ଷିତ ହୋଇ, ସେହି ଧର୍ମର ଚତୁର୍ଥ ଭାଗ ରାଜା ପାଆନ୍ତି।
12.72.24
देवा मनुष्याः पितरो गन्धर्वोरगराक्षसाः ।
यज्ञमेवोपजीवन्ति नास्ति यष्टा ह्यराजके ॥ १२.७२.२४ ॥
ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ, ପିତୃ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଉରଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ହିଁ ଜୀବିକା ପାଆନ୍ତି। ରାଜାବିହୀନ ରାଜ୍ୟରେ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ନ ଥାଏ।
12.72.25
इतो दत्तेन जीवन्ति देवताः पितरस्तथा ।
राजन्येवास्य धर्मस्य योगक्षेमः प्रतिष्ठितः ॥ १२.७२.२५ ॥
ଦତ୍ତ ଦାନରୁ ଦେବତା ଓ ପିତୃଗଣ ମଧ୍ୟ ଜୀବିତ ରହନ୍ତି। ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ଧର୍ମର ଯୋଗକ୍ଷେମ ରାଜାଙ୍କଠାରେ ହିଁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
12.72.26
छायायामप्सु वायौ च सुखमुष्णेऽधिगच्छति ।
अग्नौ वाससि सूर्ये च सुखं शीतेऽधिगच्छति।
शब्दे स्पर्शे रसे रूपे गन्धे च रमते मनः ॥ १२.७२.२६ ॥
ଛାୟାରେ, ଜଳରେ, ବାୟୁରେ, ଉଷ୍ଣତାରେ ସୁଖ ମିଳେ; ଅଗ୍ନିରେ, ବସ୍ତ୍ରରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟରେ, ଶୀତରେ ସୁଖ ମିଳେ। ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରସ, ରୂପ, ଗନ୍ଧରେ ମନ ରମେ।
12.72.27
तेषु भोगेषु सर्वेषु न भीतो लभते सुखम् ।
अभयस्य हि यो दाता तस्यैव सुमहत्फलम् ॥ १२.७२.२७ ॥
ଏହି ସବୁ ଭୋଗରେ ଭୀତ ଲୋକ ସୁଖ ପାଏ ନାହିଁ। ଯିଏ ଅଭୟର ଦାତା, ତାଙ୍କୁ ହିଁ ଅତି ମହାନ ଫଳ ମିଳେ।
12.72.28
न हि प्राणसमं दानं त्रिषु लोकेषु विद्यते ।
इन्द्रो राजा यमो राजा धर्मो राजा तथैव च।
राजा बिभर्ति भूतानि राज्ञा सर्वमिदं धृतम् ॥ १२.७२.२८ ॥
ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରାଣ ସମାନ ଦାନ ନାହିଁ। ଇନ୍ଦ୍ର ରାଜା, ଯମ ରାଜା, ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ରାଜା; ରାଜା ହିଁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଏହି ସବୁ ଧୃତ।