ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.72
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.72.1
कीदृशो ब्राह्मणो राजा कार्याकार्यविचारणे ।
क्षमः कर्तुं समर्थो वा तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.७२.१ ॥
ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਾਜਾ ਬਣਨ ਦੇ ਯੋਗ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
12.72.2
य एव तु सतो रक्षेदसतश्च निवर्तयेत् ।
स एव राज्ञा कर्तव्यो राजन्राजपुरोहितः ॥ १२.७२.२ ॥
ਜੋ ਸਜਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕੇ, ਉਹੀ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਰਾਜੇ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜ-ਪੁਰੋਹਿਤ ਬਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.72.3
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
पुरूरवस ऐलस्य संवादं मातरिश्वना ॥ १२.७२.३ ॥
ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਲੋਕ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ — ਐਲ ਪੁਰੂਰਵਾ ਅਤੇ ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਾ ਦਾ ਸੰਵਾਦ।
12.72.4
कुतः स्विद्ब्राह्मणो जातो वर्णाश्चापि कुतस्त्रयः ।
कस्माच्च भवति श्रेयांस्तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १२.७२.४ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਿੱਥੋਂ ਜਨਮਿਆ? ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵਰਣ ਕਿੱਥੋਂ ਹੋਏ? ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਉਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾਓ।
12.72.5
ब्राह्मणो मुखतः सृष्टो ब्रह्मणो राजसत्तम ।
बाहुभ्यां क्षत्रियः सृष्ट ऊरुभ्यां वैश्य एव च ॥ १२.७२.५ ॥
ਹੇ ਰਾਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ; ਬਾਹਾਂ ਤੋਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰੀ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਪੱਟਾਂ ਤੋਂ ਵੈਸ਼ ਵੀ।
12.72.6
वर्णानां परिचर्यार्यं त्रयाणां भरतर्षभ ।
वर्णश्चतुर्थः पश्चात्तु पभ्द्यां शूद्रो विनिर्मितः ॥ १२.७२.६ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤਿੰਨਾਂ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ, ਚੌਥਾ ਵਰਣ — ਸ਼ੂਦਰ — ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਰਚਿਆ ਗਿਆ।
12.72.7
ब्राह्मणो जायमानो हि पृथिव्यामनुजायते ।
ईश्वरः सर्वभूतानां धर्मकोशस्य गुप्तये ॥ १२.७२.७ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਨਮ ਲੈਂਦਿਆਂ ਹੀ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਮਕੋਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ।
12.72.8
सर्वस्वं ब्राह्मणस्येदं यत्किंचिदिह दृश्यते ।
धर्मयुक्तं प्रशस्तं च जगत्यस्मिन्नृपात्मज ॥ १२.७२.८ ॥
ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਸੰਪਤੀ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਇਹ ਧਰਮਯੁਕਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਹੈ।
12.72.9
ततः पृथिव्या यन्तारं क्षत्रियं दण्डधारणे ।
द्वितीयं वर्णमकरोत्प्रजानामनुगुप्तये ॥ १२.७२.९ ॥
ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਅਤੇ ਦੰਡ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ, ਪਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਦੂਜਾ ਵਰਣ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਬਣਾਇਆ।
12.72.10
वैश्यस्तु धनधान्येन त्रीन्वर्णान्बिभृयादिमान् ।
शूद्रो ह्येतान्परिचरेदिति ब्रह्मानुशासनम् ॥ १२.७२.१० ॥
ਵੈਸ਼ ਧਨ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਵਰਣਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰੇ; ਸ਼ੂਦਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ — ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੈ।
12.72.11
द्विजस्य क्षत्रबन्धोर्वा कस्येयं पृथिवी भवेत् ।
धर्मतः सह वित्तेन सम्यग्वायो प्रचक्ष्व मे ॥ १२.७२.११ ॥
ਇਹ ਧਰਤੀ ਦਵਿਜ ਦੀ ਹੋਵੇਗੀ ਜਾਂ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਬੰਧੂ ਦੀ? ਧਰਮ ਅਤੇ ਧਨ ਸਹਿਤ ਮੈਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਵਾਯੂ।
12.72.12
विप्रस्य सर्वमेवैतद्यत्किंचिज्जगतीगतम् ।
धनं धान्यं हिरण्यं च स्त्रियो रत्नानि वाहनम् ॥ १२.७२.१२ ॥
ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਹੈ — ਧਨ, ਅਨਾਜ, ਸੋਨਾ, ਇਸਤਰੀਆਂ, ਰਤਨ ਅਤੇ ਵਾਹਨ।
12.72.13
मङ्गलं च प्रशस्तं च यच्चान्यदपि विद्यते ।
ज्येष्ठेनाभिजनेनेह तद्धर्मकुशला विदुः ॥ १२.७२.१३ ॥
ਜੋ ਵੀ ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਜੇਠੇ ਕੁਲ-ਜਨਮ ਕਾਰਨ ਧਰਮ-ਕੁਸ਼ਲ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
12.72.14
स्वमेव ब्राह्मणो भुङ्क्ते स्वं वस्ते स्वं ददाति च ।
गुरुर्हि सर्ववर्णानां ज्येष्ठः श्रेष्ठश्च वै द्विजः ॥ १२.७२.१४ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣਾ ਹੀ ਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਹੀ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਹੀ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਉਹੀ ਹੈ; ਦਵਿਜ ਜੇਠਾ ਅਤੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।
12.72.15
पत्यभावे यथैव स्त्री देवरं कुरुते पतिम् ।
आनन्तर्यात्तथा क्षत्रं पृथिवी कुरुते पतिम्।
एष ते प्रथमः कल्प आपद्यन्यो भवेदतः ॥ १२.७२.१५ ॥
ਪਤੀ ਦੀ ਗ਼ੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਇਸਤਰੀ ਦਿਓਰ ਨੂੰ ਹੀ ਪਤੀ ਬਣਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਖੱਤਰੀ ਵਰਗ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਪਤੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ; ਆਪਦਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਰ ਵਿਧਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
12.72.16
यदि स्वर्गे परं स्थानं धर्मतः परिमार्गसि ।
यत्किंचिज्जयसे भूमिं ब्राह्मणाय निवेदय ॥ १२.७२.१६ ॥
ਜੇ ਤੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਥਾਂ ਲੱਭਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਵੀ ਧਰਤੀ ਤੂੰ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰ।
12.72.17
श्रुतवृत्तोपपन्नाय धर्मज्ञाय तपस्विने ।
स्वधर्मपरितृप्ताय यो न वित्तपरो भवेत् ॥ १२.७२.१७ ॥
ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਗਿਆਨ ਤੇ ਆਚਾਰ ਵਾਲੇ, ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਤਪਸਵੀ, ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ, ਅਤੇ ਧਨ ਵਿੱਚ ਆਸਕਤ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ (ਦੇ)।
12.72.18
यो राजानं नयेद्बुद्ध्या सर्वतः परिपूर्णया ।
ब्राह्मणो हि कुले जातः कृतप्रज्ञो विनीतवान् ॥ १२.७२.१८ ॥
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਰਬ-ਪੱਖੀ ਪੂਰਨ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦਿਖਾ ਸਕਦਾ ਹੈ — ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚੰਗੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ, ਪ੍ਰਗਿਆਵਾਨ ਅਤੇ ਨਿਮਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.72.19
श्रेयो नयति राजानं ब्रुवंश्चित्रां सरस्वतीम् ।
राजा चरति यं धर्मं ब्राह्मणेन निदर्शितम् ॥ १२.७२.१९ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸਿਆ ਜੋ ਧਰਮ ਰਾਜਾ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਵਿਚਿੱਤਰ ਬਾਣੀ ਬੋਲ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਭਲਾਈ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.72.20
शुश्रूषुरनहंवादी क्षत्रधर्मव्रते स्थितः ।
तावता सत्कृतः प्राज्ञश्चिरं यशसि तिष्ठति ॥ १२.७२.२० ॥
ਸੇਵਾ-ਭਾਵ ਵਾਲਾ, ਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਖੱਤਰੀ ਧਰਮ ਦੇ ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਪ੍ਰਾਗਿਆਨੀ ਇੰਨੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ ਚਿਰ ਤੱਕ ਯਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
12.72.21
तस्य धर्मस्य सर्वस्य भागी राजपुरोहितः ।
एवमेव प्रजाः सर्वा राजानमभिसंश्रिताः ॥ १२.७२.२१ ॥
ਉਸ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਦਾ ਭਾਗੀ ਰਾਜ-ਪੁਰੋਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀ ਪਰਜਾ ਰਾਜੇ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
12.72.22
ब्राह्मणं च सविद्वांसं राजशास्त्रविपश्चितम् ।
सम्यग्वृत्ताः स्वधर्मस्था न कुतश्चिद्भयान्विताः ॥ १२.७२.२२ ॥
ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਰਾਜਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ (ਆਸਰਾ ਬਣਾ ਕੇ), ਸਦਾਚਾਰੀ ਅਤੇ ਸਵਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਡਰਦੇ।
12.72.23
राष्ट्रे चरन्ति यं धर्मं राज्ञा साध्वभिरक्षिताः ।
चतुर्थं तस्य धर्मस्य राजा भागं तु विन्दति ॥ १२.७२.२३ ॥
ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਜੋ ਧਰਮ ਆਚਰਦੇ ਹਨ, ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਰੱਖਿਆ ਪਾ ਕੇ, ਉਸ ਧਰਮ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.72.24
देवा मनुष्याः पितरो गन्धर्वोरगराक्षसाः ।
यज्ञमेवोपजीवन्ति नास्ति यष्टा ह्यराजके ॥ १२.७२.२४ ॥
ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ, ਪਿਤਰ, ਗੰਧਰਵ, ਉਰਗ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਯਗ ਉੱਤੇ ਹੀ ਜੀਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ-ਰਹਿਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਯਜਮਾਨ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
12.72.25
इतो दत्तेन जीवन्ति देवताः पितरस्तथा ।
राजन्येवास्य धर्मस्य योगक्षेमः प्रतिष्ठितः ॥ १२.७२.२५ ॥
ਦਿੱਤੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਵੀ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਧਰਮ ਦਾ ਯੋਗਕਸ਼ੇਮ ਰਾਜੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।
12.72.26
छायायामप्सु वायौ च सुखमुष्णेऽधिगच्छति ।
अग्नौ वाससि सूर्ये च सुखं शीतेऽधिगच्छति।
शब्दे स्पर्शे रसे रूपे गन्धे च रमते मनः ॥ १२.७२.२६ ॥
ਛਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ, ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਵਸਤਰ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ, ਠੰਢ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ, ਸਪਰਸ਼, ਰਸ, ਰੂਪ, ਗੰਧ ਵਿੱਚ ਮਨ ਰਮਦਾ ਹੈ।
12.72.27
तेषु भोगेषु सर्वेषु न भीतो लभते सुखम् ।
अभयस्य हि यो दाता तस्यैव सुमहत्फलम् ॥ १२.७२.२७ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ। ਜੋ ਅਭੈ ਦਾ ਦਾਤਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
12.72.28
न हि प्राणसमं दानं त्रिषु लोकेषु विद्यते ।
इन्द्रो राजा यमो राजा धर्मो राजा तथैव च।
राजा बिभर्ति भूतानि राज्ञा सर्वमिदं धृतम् ॥ १२.७२.२८ ॥
ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਦਾਨ ਨਹੀਂ। ਇੰਦਰ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਯਮ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਧਰਮ ਵੀ ਰਾਜਾ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪਾਲਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਧਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।