మహాభారతం · అధ్యాయం 12.72
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.72.1
कीदृशो ब्राह्मणो राजा कार्याकार्यविचारणे ।
क्षमः कर्तुं समर्थो वा तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.७२.१ ॥
ఏది చేయదగినది, ఏది చేయరానిది అని విచారించడంలో ఎటువంటి బ్రాహ్మణుడు రాజుగా యోగ్యుడు, సమర్థుడు? పితామహా, అది నాకు చెప్పండి.
12.72.2
य एव तु सतो रक्षेदसतश्च निवर्तयेत् ।
स एव राज्ञा कर्तव्यो राजन्राजपुरोहितः ॥ १२.७२.२ ॥
సత్పురుషులను రక్షించి దుష్టులను నిరోధించేవాడే, రాజా, రాజు చేత రాజపురోహితునిగా చేయబడాలి.
12.72.3
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
पुरूरवस ऐलस्य संवादं मातरिश्वना ॥ १२.७२.३ ॥
ఈ విషయంలో కూడా ప్రజలు ఈ పురాతన ఇతిహాసాన్ని ఉదహరిస్తారు — ఐల పురూరవుడు మాతరిశ్వనుతో చేసిన సంవాదం.
12.72.4
कुतः स्विद्ब्राह्मणो जातो वर्णाश्चापि कुतस्त्रयः ।
कस्माच्च भवति श्रेयांस्तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १२.७२.४ ॥
బ్రాహ్మణుడు ఎక్కడ నుండి పుట్టాడు? మూడు వర్ణాలు ఎక్కడ నుండి వచ్చాయి? ఎందుకు అతడు శ్రేష్ఠుడవుతాడు? అది నాకు వివరించండి.
12.72.5
ब्राह्मणो मुखतः सृष्टो ब्रह्मणो राजसत्तम ।
बाहुभ्यां क्षत्रियः सृष्ट ऊरुभ्यां वैश्य एव च ॥ १२.७२.५ ॥
రాజశ్రేష్ఠా, బ్రహ్మ ముఖం నుండి బ్రాహ్మణుడు సృష్టించబడ్డాడు; బాహువుల నుండి క్షత్రియుడు సృష్టించబడ్డాడు, ఊరువుల నుండి వైశ్యుడు కూడా.
12.72.6
वर्णानां परिचर्यार्यं त्रयाणां भरतर्षभ ।
वर्णश्चतुर्थः पश्चात्तु पभ्द्यां शूद्रो विनिर्मितः ॥ १२.७२.६ ॥
భరతశ్రేష్ఠా, మూడు వర్ణాలకు సేవ చేయుటకై, నాలుగవ వర్ణమైన శూద్రుడు తరువాత పాదాల నుండి నిర్మించబడ్డాడు.
12.72.7
ब्राह्मणो जायमानो हि पृथिव्यामनुजायते ।
ईश्वरः सर्वभूतानां धर्मकोशस्य गुप्तये ॥ १२.७२.७ ॥
బ్రాహ్మణుడు జన్మించినప్పుడే ఈ భూమిపై జన్మిస్తాడు; సర్వప్రాణులకు అధిపతిగా, ధర్మకోశాన్ని రక్షించడానికి.
12.72.8
सर्वस्वं ब्राह्मणस्येदं यत्किंचिदिह दृश्यते ।
धर्मयुक्तं प्रशस्तं च जगत्यस्मिन्नृपात्मज ॥ १२.७२.८ ॥
ఈ లోకంలో కనిపించేదంతా బ్రాహ్మణుడి సొత్తే; ఓ రాజకుమారా, ఇది ధర్మయుక్తమైనది, ప్రశంసనీయమైనది.
12.72.9
ततः पृथिव्या यन्तारं क्षत्रियं दण्डधारणे ।
द्वितीयं वर्णमकरोत्प्रजानामनुगुप्तये ॥ १२.७२.९ ॥
తరువాత భూమిని పాలించేవాడిగా, దండాన్ని ధరించేవాడిగా, ప్రజలను రక్షించడానికి రెండవ వర్ణంగా క్షత్రియుడిని సృష్టించాడు.
12.72.10
वैश्यस्तु धनधान्येन त्रीन्वर्णान्बिभृयादिमान् ।
शूद्रो ह्येतान्परिचरेदिति ब्रह्मानुशासनम् ॥ १२.७२.१० ॥
వైశ్యుడు ధనధాన్యాలతో ఈ మూడు వర్ణాలను పోషించాలి; శూద్రుడు వీరికి సేవ చేయాలి — ఇది బ్రహ్మ ఆజ్ఞ.
12.72.11
द्विजस्य क्षत्रबन्धोर्वा कस्येयं पृथिवी भवेत् ।
धर्मतः सह वित्तेन सम्यग्वायो प्रचक्ष्व मे ॥ १२.७२.११ ॥
ఈ భూమి ద్విజునిదా లేక క్షత్రియ బంధువుదా? ధర్మప్రకారం, ధనంతో సహా నాకు సరిగా చెప్పు, ఓ వాయూ.
12.72.12
विप्रस्य सर्वमेवैतद्यत्किंचिज्जगतीगतम् ।
धनं धान्यं हिरण्यं च स्त्रियो रत्नानि वाहनम् ॥ १२.७२.१२ ॥
ఈ లోకంలో ఉన్నదంతా బ్రాహ్మణుడిదే — ధనం, ధాన్యం, బంగారం, స్త్రీలు, రత్నాలు, వాహనాలు.
12.72.13
मङ्गलं च प्रशस्तं च यच्चान्यदपि विद्यते ।
ज्येष्ठेनाभिजनेनेह तद्धर्मकुशला विदुः ॥ १२.७२.१३ ॥
మంగళకరమైనదీ, ప్రశస్తమైనదీ, ఇక్కడ ఉన్న మరేదైనా, దానిని జ్యేష్ఠ కులజన్మం వలన ధర్మకుశలురు తెలుసుకుంటారు.
12.72.14
स्वमेव ब्राह्मणो भुङ्क्ते स्वं वस्ते स्वं ददाति च ।
गुरुर्हि सर्ववर्णानां ज्येष्ठः श्रेष्ठश्च वै द्विजः ॥ १२.७२.१४ ॥
బ్రాహ్మణుడు తన స్వంతాన్నే అనుభవిస్తాడు, తన స్వంత వస్త్రమే ధరిస్తాడు, తన స్వంతాన్నే దానం చేస్తాడు. అన్ని వర్ణాలకూ గురువు అతడే; ద్విజుడు జ్యేష్ఠుడు, శ్రేష్ఠుడు.
12.72.15
पत्यभावे यथैव स्त्री देवरं कुरुते पतिम् ।
आनन्तर्यात्तथा क्षत्रं पृथिवी कुरुते पतिम्।
एष ते प्रथमः कल्प आपद्यन्यो भवेदतः ॥ १२.७२.१५ ॥
భర్త లేనప్పుడు స్త్రీ మరిది నే భర్తగా చేసుకున్నట్లుగా, క్రమంగా క్షత్రియ వర్గం భూమినే భర్తగా చేసుకుంటుంది. ఇది నీకు మొదటి విధానం; ఆపదలో దీనికి భిన్నమైన విధానం ఉండవచ్చు.
12.72.16
यदि स्वर्गे परं स्थानं धर्मतः परिमार्गसि ।
यत्किंचिज्जयसे भूमिं ब्राह्मणाय निवेदय ॥ १२.७२.१६ ॥
నీవు ధర్మం ద్వారా స్వర్గంలో పరమ స్థానాన్ని కోరుతుంటే, నీవు జయించే ఏ భూమినైనా బ్రాహ్మణునికి సమర్పించు.
12.72.17
श्रुतवृत्तोपपन्नाय धर्मज्ञाय तपस्विने ।
स्वधर्मपरितृप्ताय यो न वित्तपरो भवेत् ॥ १२.७२.१७ ॥
శ్రుతం, వృత్తం కలిగినవాడు, ధర్మజ్ఞుడు, తపస్వి, తన ధర్మంతో తృప్తి చెందినవాడు, సంపదపై ఆసక్తి లేనివాడైన బ్రాహ్మణునికి (ఇవ్వు).
12.72.18
यो राजानं नयेद्बुद्ध्या सर्वतः परिपूर्णया ।
ब्राह्मणो हि कुले जातः कृतप्रज्ञो विनीतवान् ॥ १२.७२.१८ ॥
సర్వవిధాలా పరిపూర్ణమైన బుద్ధితో రాజును నడిపించగల బ్రాహ్మణుడు — ఎందుకంటే బ్రాహ్మణుడు మంచి కులంలో జన్మించి, ప్రజ్ఞావంతుడు, వినయశీలుడు.
12.72.19
श्रेयो नयति राजानं ब्रुवंश्चित्रां सरस्वतीम् ।
राजा चरति यं धर्मं ब्राह्मणेन निदर्शितम् ॥ १२.७२.१९ ॥
బ్రాహ్మణుడు చూపిన ఏ ధర్మాన్ని రాజు ఆచరిస్తాడో, అదే విచిత్రమైన వాణిని పలుకుతూ రాజును శ్రేయస్సు వైపు నడిపిస్తుంది.
12.72.20
शुश्रूषुरनहंवादी क्षत्रधर्मव्रते स्थितः ।
तावता सत्कृतः प्राज्ञश्चिरं यशसि तिष्ठति ॥ १२.७२.२० ॥
సేవాభావం కలిగి, అహంకారం లేనివాడై, క్షత్రధర్మ వ్రతంలో స్థిరంగా ఉన్న ప్రాజ్ఞుడు, ఇంతమాత్రాన గౌరవింపబడి చిరకాలం కీర్తిలో నిలుస్తాడు.
12.72.21
तस्य धर्मस्य सर्वस्य भागी राजपुरोहितः ।
एवमेव प्रजाः सर्वा राजानमभिसंश्रिताः ॥ १२.७२.२१ ॥
ఆ ధర్మం అంతటిలోనూ భాగస్వామి రాజపురోహితుడు. అలాగే ప్రజలందరూ రాజును ఆశ్రయించి ఉంటారు.
12.72.22
ब्राह्मणं च सविद्वांसं राजशास्त्रविपश्चितम् ।
सम्यग्वृत्ताः स्वधर्मस्था न कुतश्चिद्भयान्विताः ॥ १२.७२.२२ ॥
విద్వాంసుడు, రాజశాస్త్రంలో నిపుణుడైన బ్రాహ్మణుని ఆశ్రయంగా కలిగి, సమ్యక్ ఆచారం కలవారు, స్వధర్మంలో నిలిచినవారు ఎక్కడినుండీ భయపడరు.
12.72.23
राष्ट्रे चरन्ति यं धर्मं राज्ञा साध्वभिरक्षिताः ।
चतुर्थं तस्य धर्मस्य राजा भागं तु विन्दति ॥ १२.७२.२३ ॥
రాజ్యంలో ప్రజలు ఆచరించే ఏ ధర్మమో, రాజుచే బాగా రక్షింపబడి, ఆ ధర్మంలో నాలుగవ భాగాన్ని రాజు పొందుతాడు.
12.72.24
देवा मनुष्याः पितरो गन्धर्वोरगराक्षसाः ।
यज्ञमेवोपजीवन्ति नास्ति यष्टा ह्यराजके ॥ १२.७२.२४ ॥
దేవతలు, మనుష్యులు, పితరులు, గంధర్వులు, ఉరగులు, రాక్షసులు యజ్ఞం మీదనే జీవిస్తారు. రాజు లేని రాజ్యంలో యజ్ఞం చేసేవాడు ఉండడు.
12.72.25
इतो दत्तेन जीवन्ति देवताः पितरस्तथा ।
राजन्येवास्य धर्मस्य योगक्षेमः प्रतिष्ठितः ॥ १२.७२.२५ ॥
ఇచ్చిన దానంతో దేవతలు, పితరులు కూడా జీవిస్తారు. రాజా, ఈ ధర్మానికి యోగక్షేమం స్థిరంగా నెలకొని ఉంది.
12.72.26
छायायामप्सु वायौ च सुखमुष्णेऽधिगच्छति ।
अग्नौ वाससि सूर्ये च सुखं शीतेऽधिगच्छति।
शब्दे स्पर्शे रसे रूपे गन्धे च रमते मनः ॥ १२.७२.२६ ॥
నీడలో, నీటిలో, గాలిలో, వేడిలో సుఖం లభిస్తుంది; అగ్నిలో, వస్త్రంలో, సూర్యునిలో, చలిలో సుఖం లభిస్తుంది. శబ్దం, స్పర్శ, రసం, రూపం, గంధం వీటిలో మనస్సు రమిస్తుంది.
12.72.27
तेषु भोगेषु सर्वेषु न भीतो लभते सुखम् ।
अभयस्य हि यो दाता तस्यैव सुमहत्फलम् ॥ १२.७२.२७ ॥
ఈ భోగాలన్నింటిలో భయపడినవాడికి సుఖం లభించదు. అభయాన్ని ఇచ్చేవాడికే అత్యంత గొప్ప ఫలం లభిస్తుంది.
12.72.28
न हि प्राणसमं दानं त्रिषु लोकेषु विद्यते ।
इन्द्रो राजा यमो राजा धर्मो राजा तथैव च।
राजा बिभर्ति भूतानि राज्ञा सर्वमिदं धृतम् ॥ १२.७२.२८ ॥
మూడు లోకాలలో ప్రాణంతో సమానమైన దానం లేదు. ఇంద్రుడు రాజు, యముడు రాజు, ధర్మం కూడా రాజు; రాజే ప్రాణులను పోషిస్తాడు. రాజు చేతనే ఇదంతా ధరించబడింది.