महाभारत · अध्याय 13.24
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.24.1
ततः कद्रूर्हसन्ती च विनतां धर्मचारिणीम् ।
दासीवत्प्रेषयामास सा च सर्वं चकार तत् ॥ १३.२४.१ ॥
तेव्हा हसत कद्रूने धर्माचरण करणाऱ्या विनतेला दासीप्रमाणे कामाला लावले; तिने ते सर्व केले.
13.24.2
न विवर्णा न संक्षुब्धा न च क्रुद्धा न दुःखिता ।
प्रेष्यकर्म चकारास्या विनता कमलेक्षणा ॥ १३.२४.२ ॥
तिचा चेहरा फिका पडला नाही, ती विचलित झाली नाही, रागावली नाही, दुःखीही झाली नाही; कमलनयना विनतेने तिचे दासीकर्म केले.
13.24.3
इमा दिशश्चतस्रोऽस्याः प्रेष्यभावेन वर्तिताः ।
अथ स्म वैनतेयं वै बलदर्पौ समीयतुः ॥ १३.२४.३ ॥
या चार दिशा तिच्या दासीभावात गुंतलेल्या होत्या. मग बल आणि दर्प वैनतेयाला येऊन मिळाले.
13.24.4
तं दर्पवशमापन्नं परिधावन्तमन्तिकात् ।
ददर्श नारदो राजन्देवर्षिर्दर्पसंयुतम् ॥ १३.२४.४ ॥
हे राजा, दर्पाच्या वशात पडून जवळच धावणाऱ्या त्या दर्पयुक्ताला देवर्षी नारदांनी पाहिले.
13.24.5
तमब्रवीच्च देवर्षिर्नारदः प्रहसन्निव ।
किं दर्पवशमापन्नो न वै पश्यसि मातरम् ॥ १३.२४.५ ॥
तेव्हा देवर्षी नारद जणू हसत त्याला म्हणाले: 'दर्पाच्या वशात पडून तू आपल्या आईला पाहत नाहीस काय?'
13.24.6
बलेन दृप्तः सततमहंमानकृतः सदा ।
दासीं पन्नगराजस्य मातुरन्तर्गृहे सतीम् ॥ १३.२४.६ ॥
बलाने सदैव गर्विष्ठ, अहंकाराने सदा प्रेरित झालेला तू, नागराजाच्या मातेच्या अंतःपुरात सती दासी असलेल्या आपल्या मातेला पाहत नाहीस काय?
13.24.7
तमब्रवीद्वैनतेयः कर्म किं तन्महामते ।
जनयित्री मयि सुते जाता दासी तपस्विनी ॥ १३.२४.७ ॥
वैनतेय त्याला म्हणाला, हे महामते, ते कोणते कर्म होते? मला जन्म देणारी माता तपस्विनी असूनही दासी झाली.
13.24.8
अथाब्रवीदृषिर्वाक्यं दीव्यती विजिता खग ।
निकृत्या पन्नगेन्द्रस्य मात्रा पुत्रैः पुरा सह ॥ १३.२४.८ ॥
तेव्हा ऋषी म्हणाले: हे खगा, पूर्वी पन्नगराजाची माता आपल्या पुत्रांसह फसवणुकीने द्यूतात पराभूत झाली.
13.24.9
कथं जिता निकृत्या सा भगवञ्जननी मम ।
ब्रूहि तन्मे यथावृत्तं श्रुत्वा वेत्स्ये ततः परम् ॥ १३.२४.९ ॥
माझी माता फसवणुकीने कशी पराभूत झाली? हे भगवन्, जे घडले ते यथावत मला सांगा; ऐकल्यानंतर मी पुढे जाणून घेईन.
13.24.10
ततस्तस्य यथावृत्तं सर्वं तन्नारदस्तदा ।
आचख्यौ भरतश्रेष्ठ यथावृत्तं पतत्रिणः ॥ १३.२४.१० ॥
तेव्हा नारदांनी त्याला जे सर्व घडले होते ते यथावत सांगितले; हे भरतश्रेष्ठा, त्या पक्ष्याला जसे घडले तसे सांगितले.
13.24.11
तच्छ्रुत्वा वैनतेयस्य कोपो हृदि समाविशत् ।
जगर्हे पन्नगान्सर्वान्मात्रा सह परंतपः ॥ १३.२४.११ ॥
ते ऐकून वैनतेयाच्या हृदयात क्रोध संचारला; हे परंतपा, त्याने मातेसह सर्व नागांची निंदा केली.
13.24.12
ततस्तु रोषाद्दुःखाच्च तूर्णमुत्पत्यक पक्षिराट् ।
जगाम यत्र माताऽस्य कृच्छ्रे महति वर्तते ॥ १३.२४.१२ ॥
मग क्रोध आणि दुःखाने पक्षिराज तात्काळ उडाला आणि जिथे त्याची माता मोठ्या संकटात होती तिथे गेला.
13.24.13
तत्रापश्यत्ततो दीनां जटिलां मलिनां कृशाम् ।
तोयदेन प्रतिच्छन्नां सूर्याभामिव मातरम् ॥ १३.२४.१३ ॥
तेथे त्याने आपल्या मातेला पाहिले; ती दीन, जटाधारी, मलिन आणि कृश होती, ढगांनी झाकलेल्या सूर्यप्रभेसारखी.
13.24.14
तस्य दुःखाच्च रोषाच्च नेत्राभ्यामश्रु चास्रवत् ।
प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च पौरुषे प्रतितस्थुषः ॥ १३.२४.१४ ॥
दुःखाने आणि रागाने त्याच्या डोळ्यांतून अश्रू वाहू लागले; पौरुषात प्रवृत्ती आणि निवृत्ती दोन्हींत तो स्थिर होता.
13.24.15
अनुक्त्वा मातरं किञ्चित्पतत्रिवरपुङ्गवः ।
कद्रूमेव स धर्मात्मा वचनं प्रत्यभाषत ॥ १३.२४.१५ ॥
मातेला काही न सांगता, पक्ष्यांत श्रेष्ठ असलेला तो धर्मात्मा जणू कद्रूलाच उत्तर देत बोलला.
13.24.16
यदि धर्मेण मे माता जिता यद्यप्यधर्मतः ।
ज्येष्ठा त्वमसि मे माता धर्मः सर्वः स मे मतः ॥ १३.२४.१६ ॥
माझी माता धर्माने जिंकली असो वा अधर्माने, तू माझी ज्येष्ठ माता आहेस; माझ्यासाठी ते सर्व धर्मच मानले आहे.
13.24.17
इयं तु मे स्यात्कृपणा मयि पुत्रेऽम्ब दुःखिता ।
अनुजानीहि तां साधु मत्कृते धर्मदर्शिनि ॥ १३.२४.१७ ॥
ही माझी माता माझ्यामुळे दीन आणि दुःखी होईल; हे धर्मदर्शिनी, माझ्यासाठी तिला चांगल्या प्रकारे मुक्त कर.
13.24.18
कद्रूः श्रुत्वास्य तद्वाक्यं वैनतेयस्य धीमतः ।
उवाच वाक्यं दुष्प्रज्ञा परीता दुःखमूर्च्छिता ॥ १३.२४.१८ ॥
बुद्धिमान वैनतेयाचे ते शब्द ऐकून, दुष्टबुद्धी कद्रू दुःखाने व्याकुळ आणि मूर्च्छित होऊन हे बोलली.
13.24.19
नाहं तव न ते मातुर्वैनतेय कथञ्चन ।
कुर्यां प्रियमनिष्टात्मा मां ब्रवीषि खग द्विजा ॥ १३.२४.१९ ॥
हे वैनतेया, मी तुझी नाही व तुझ्या मातेचीही नाही; कोणत्याही प्रकारे नाही. हे पक्ष्या, हे द्विजा, दुष्ट मनाचा असूनही तू मला असे म्हणत आहेस.
13.24.20
तां तदा ब्रुवतीं वाक्यमनिष्टं क्रूरभाषिणीम् ।
दारुणां सूनृताभिस्तामनुनेतुं प्रचक्रमे ॥ १३.२४.२० ॥
तेव्हा अप्रिय, कठोर बोलणाऱ्या, क्रूर शब्द उच्चारणाऱ्या तिला गोड आणि सत्य शब्दांनी शांत करण्यास त्याने सुरुवात केली.
13.24.21
ज्येष्ठा त्वमसि कल्याणि मातुर्मे भामिनि प्रिया ।
सोदर्यी मम चासि त्वं ज्येष्ठा माता न संशयः ॥ १३.२४.२१ ॥
हे कल्याणी, हे भामिनी, तू माझ्या मातेची प्रिय ज्येष्ठ आहेस. तू माझी सहोदरीही आहेस; तू ज्येष्ठ माता आहेस, यात संशय नाही.
13.24.22
विहङ्गम यथाकामं गच्छ कामगम द्विज ।
सूनृताभिस्त्वया माता नादासी शक्यमण्डज ॥ १३.२४.२२ ॥
हे विहंगमा, इच्छेनुसार जा; हे कामगा, हे द्विजा. हे अंडजा, गोड आणि सत्य शब्दांनी तुझ्या मातेला दासी करता येणार नाही.
13.24.23
अमृतं यद्याहरेस्त्वं विहङ्गं जननीं तव ।
अदासीं मम पश्येमां वैनतेय न संशयः ॥ १३.२४.२३ ॥
तू अमृत आणून तुझ्या मातेला दास्यातून मुक्त केलास तर, हे वैनतेया, माझ्या या मातेला तू पाहशील—यात संशय नाही.