মহাভারত · অধ্যায় 13.254
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.254.1
श्रुत्वा धर्मानशेषेण पावनानि च सर्वशः ।
युधिष्ठिरः शान्तनवं पुनरेवाभ्यभाषत ॥ १३.२५४.१ ॥
সর্বপ্রকারে পবিত্রকারী ধর্মসমূহ সম্পূর্ণরূপে শুনে যুধিষ্ঠির আবার শান্তনুর পুত্রকে বললেন।
13.254.2
किमेकं दैवतं लोके किं वाऽप्येकं परायणम् ।
स्तुवन्तः कं कर्मर्चन्तः प्राप्नुयुर्मानवाः शुभम् ॥ १३.२५४.२ ॥
জগতে একমাত্র দেবতা কে? অথবা একমাত্র পরম আশ্রয় কী? কাকে স্তব করে ও কাকে পূজা করে মানুষ শুভ লাভ করবে?
13.254.3
को धर्मः सर्वधर्माणां भवतः परमो मतः ।
किं जपन्मुच्यते जन्तुर्जन्मसंसारबन्धनात् ॥ १३.२५४.३ ॥
সকল ধর্মের মধ্যে আপনার মতে পরম ধর্ম কোনটি? কী জপ করলে জীব জন্ম-সংসার বন্ধন থেকে মুক্ত হয়?
13.254.4
जगत्प्रभुं देवदेवमनन्तं पुरुषोत्तमम् ।
स्तुवन्नामसहस्रेण पुरुषः सततोत्थितः ॥ १३.२५४.४ ॥
জগতের প্রভু, দেবদেব, অনন্ত, পুরুষোত্তমকে সহস্র নামে স্তব করে মানুষ সর্বদা জাগ্রত থাকে।
13.254.5
तमेव चार्चयन्नित्यं भक्त्या पुरुषमव्ययम् ।
ध्यायन्स्तुवन्नमस्यंश्च यजमानस्तमेव च ॥ १३.२५४.५ ॥
সেই অব্যয় পুরুষকে ভক্তিভরে নিত্য পূজা করে, ধ্যান করে, স্তব করে ও প্রণাম করে যজমানও তাঁরই আশ্রয় পায়।
13.254.6
अनादिनिधनं विष्णुं सर्वलोकमहेश्वरम् ।
लोकाध्यक्षं स्तुवन्नित्यं सर्वदुःकातिगो भवेत् ॥ १३.२५४.६ ॥
আদি-অন্তহীন, বিষ্ণু, সর্বলোকের মহেশ্বর, লোকাধ্যক্ষকে নিত্য স্তব করলে মানুষ সব দুঃখ অতিক্রম করে।
13.254.7
ब्रह्मण्यं सर्वधर्मज्ञं लोकानां कीर्तिवर्धनम् ।
लोकनाथं महद्भूतं सर्वबूतभवोद्भवम् ॥ १३.२५४.७ ॥
তিনি ব্রাহ্মণের প্রতি অনুরক্ত, সকল ধর্ম জানেন, লোকসমূহের কীর্তি বর্ধনকারী, লোকনাথ, মহান ভূত এবং সকল ভূতের উৎপত্তির উৎস।
13.254.8
एष मे सर्वधर्माणां धर्मोऽधिकतमो मतः ।
यद्भक्त्या पुण्डरीकाक्षं स्तवैरर्चेन्नरः सदा ॥ १३.२५४.८ ॥
আমার মতে সকল ধর্মের মধ্যে এটিই শ্রেষ্ঠ ধর্ম: মানুষ ভক্তিসহকারে, স্তবের দ্বারা পদ্মনয়নকে সর্বদা পূজা করবে।
13.254.9
परमं यो महत्तेजः परमं यो महत्तपः ।
परमं यो महद्ब्रह्म परमं यः परायणम् ॥ १३.२५४.९ ॥
যিনি পরম মহান তেজ, পরম মহান তপস্যা, পরম মহান ব্রহ্ম এবং পরম আশ্রয়।
13.254.10
पवित्राणां पवित्रं यो मङ्गलानां च मङ्गलम् ।
दैवतं देवतानां च भूतानां योऽव्ययः पिता ॥ १३.२५४.१० ॥
যিনি পবিত্রদের মধ্যে পবিত্র, মঙ্গলদের মধ্যে মঙ্গল, দেবতাদের দেবতা এবং প্রাণিসমূহের অব্যয় পিতা।
13.254.11
यतः सर्वाणि भूतानि भवन्त्यादियुगागमे ।
यस्मिंश्च प्रलयं यान्ति पुनरेव युगक्षये ॥ १३.२५४.११ ॥
আদিযুগের আগমনে যাঁর থেকে সকল ভূত উৎপন্ন হয়, এবং যুগক্ষয়ে যাঁর মধ্যে তারা পুনরায় প্রলয় প্রাপ্ত হয়।
13.254.12
तस्य लोकप्रधानस्य जगन्नाथस्य भूपते ।
विष्णोर्नामसहस्रं मे शृणु पापभयापहम् ॥ १३.२५४.१२ ॥
হে রাজা! লোকপ্রধান, জগন্নাথ সেই বিষ্ণুর পাপভয় হরণকারী সহস্র নাম আমার কাছে শোনো।
13.254.13
यानि नामानि गौणानि विख्यातानि महात्मनः ।
ऋषिभिः परिगीतानि तानि वक्ष्यामि भूतये ॥ १३.२५४.१३ ॥
মহাত্মার যে গৌণ ও বিখ্যাত নামসমূহ ঋষিরা গান করেছেন, জীবের মঙ্গলের জন্য সেগুলি আমি বলব।
13.254.14
ऋषिर्नाम्नां सहस्रस्य देवव्यासो महामुनिः ।
छन्दोनुष्टुप्तथा देवो भगवान्देवकीसुतः ॥ १३.२५४.१४ ॥
সহস্রনামের ঋষি মহামুনি দেবব্যাস; ছন্দ অনুষ্টুপ; দেবতা দেবকীপুত্র ভগবান।
13.254.15
अमुतांशूद्भवो बीजं शक्तिर्देवकिनन्दनः ।
त्रिसाम हृदयं तस्य शान्त्यर्थे विनियुज्यते ॥ १३.२५४.१५ ॥
অমৃতাংশু-উদ্ভূত বীজ, দেবকীনন্দন শক্তি, ত্রিসাম তাঁর হৃদয়; শান্তির জন্য এটি প্রয়োগ করা হয়।
13.254.16
ओं विश्वं विष्णुर्वषट्कारो भूतभव्यभवत्प्रभुः ।
भूतकृद्भूतभृद्भावो भूतात्मा भूतभावनः ॥ १३.२५४.१६ ॥
ওঁ, বিশ্ব, বিষ্ণু, বষট্কার; ভূত-ভব্য-ভবৎ-প্রভু; ভূতের স্রষ্টা, ধারক, ভাব, ভূতাত্মা, ভূতপালক।
13.254.17
पूतात्मा परमात्मा च मुक्तानां परमा गतिः ।
अव्ययः पुरुषः साक्षी क्षेत्रज्ञोऽक्षर एव च ॥ १३.२५४.१७ ॥
পবিত্রাত্মা, পরমাত্মা, মুক্তদের পরম গতি, অব্যয়, পুরুষ, সাক্ষী, ক্ষেত্রজ্ঞ এবং অক্ষরও।
13.254.18
योगो योगविदांनेता प्रधानपुरुषेश्वरः ।
नरसिंहवपुः श्रीमान्केशवः पुरुषोत्तमः ॥ १३.२५४.१८ ॥
যোগ, যোগবিদদের নেতা, প্রধান ও পুরুষের ঈশ্বর; নৃসিংহরূপী শ্রীমান কেশব, পুরুষোত্তম।
13.254.19
सर्वः शर्वः शिवः स्थाणुर्भूतादिर्निधिरव्ययः ।
सम्भवो भावनो भर्ता प्रभवः प्रभुरीश्वरः ॥ १३.२५४.१९ ॥
তিনি সর্ব, শর্ব, শিব, স্থাণু, ভূতাদি, নিধি, অব্যয়, সম্ভব, ভাবন, ভর্তা, প্রভব, প্রভু ও ঈশ্বর।
13.254.20
स्वयंभूः शंभुरादित्यः पुष्कराक्षो महास्वनः ।
अनादिनिधनो धाता विधाता धातुरुत्तमः ॥ १३.२५४.२० ॥
তিনি স্বয়ম্ভূ, শম্ভু, আদিত্য, পুষ্করাক্ষ, মহাস্বন, অনাদিনিধন, ধাতা, বিধাতা ও ধাতুশ্রেষ্ঠ।
13.254.21
अप्रमेयो हृषीकेशः पद्मनाभोऽमरप्रभुः ।
विश्वकर्मा मनुस्त्वष्टा स्थविष्ठः स्थविरो ध्रुवः ॥ १३.२५४.२१ ॥
তিনি অপ্রমেয়, হৃষীকেশ, পদ্মনাভ, অমরপ্রভু, বিশ্বকর্মা, মনু, ত্বষ্টা, স্থবিষ্ঠ, স্থবির ও ধ্রুব।
13.254.22
अग्राह्यः शाश्वतः कृष्णो लोहिताक्षः प्रतर्दनः ।
प्रभूतस्त्रिककुद्धाम पवित्रं मङ्गलं परम् ॥ १३.२५४.२२ ॥
তিনি অগ্রাহ্য, শাশ্বত, কৃষ্ণ, লোহিতাক্ষ, প্রতর্দন, প্রভূত, ত্রিককুদ্ধাম, পবিত্র, মঙ্গল ও পরম।
13.254.23
ईशानः प्राणदः प्राणो ज्येष्ठः श्रेष्ठः प्रजापतिः ।
हिरण्यगर्भो भूगर्भो माघवो मधुसूदनः ॥ १३.२५४.२३ ॥
তিনি ঈশান, প্রাণদ, প্রাণ, জ্যেষ্ঠ, শ্রেষ্ঠ, প্রজাপতি, হিরণ্যগর্ভ, ভূগর্ভ, মাধব ও মধুসূদন।
13.254.24
ईश्वरो विक्रमी धन्वी मेधावी विक्रमः क्रमः ।
अनुत्तमो दुराधर्षः कृतज्ञः कृतिरात्मवान् ॥ १३.२५४.२४ ॥
তিনি ঈশ্বর, বিক্রমী, ধন্বী, মেধাবী, বিক্রম, ক্রম, অনুত্তম, দুরাধর্ষ, কৃতজ্ঞ, কৃতি ও আত্মবান।
13.254.25
सुरेशः शरणं शर्म विश्वरेताः प्रजाभवः ।
अहः संवत्सरो व्यालः प्रत्ययः सर्वदर्शनः ॥ १३.२५४.२५ ॥
সুরেশ, শরণ, শর্ম, বিশ্বরেতা, প্রজাভব; দিন, সংবৎসর, ব্যাল, প্রত্যয়, সর্বদর্শন।
13.254.26
अजः सर्वेश्वरः सिद्धः सिद्धिः सर्वादिरच्युतः ।
वृषाकपिरमेयात्मा सर्वयोगविनिःसृतः ॥ १३.२५४.२६ ॥
অজ, সর্বেশ্বর, সিদ্ধ, সিদ্ধি, সর্বাদি, অচ্যুত; বৃষাকপি, অমেয়াত্মা, সর্বযোগবিনিঃসৃত।
13.254.27
वसुर्वसुमनाः सत्यः समात्मा सम्मितः समः ।
अमोघः पुण्डरीकाक्षो वृषकर्मा वृषाकृतिः ॥ १३.२५४.२७ ॥
বসু, বসুমনা, সত্য, সমাত্মা, সম্মিত, সম; অমোঘ, পুণ্ডরীকাক্ষ, বৃষকর্মা, বৃষাকৃতি।
13.254.28
रुद्रो बहुशिरा बभ्रुर्विश्वयोनिः शुचिश्रवाः ।
अमृतः शाश्वतः स्थापुर्वरारोहो महातपाः ॥ १३.२५४.२८ ॥
রুদ্র, বহুশিরা, বভ্রু, বিশ্বযোনি, শুচিশ্রবা; অমৃত, শাশ্বত, স্থাণু, বরারোহ, মহাতপা।
13.254.29
सर्वगः सर्वविद्भानुर्विष्वक्सेनो जनार्दनः ।
वेदो वेदविदव्यङ्गो वेदाङ्गो वेदवित्कविः ॥ १३.२५४.२९ ॥
সর্বগ, সর্ববিদ, ভানু, বিষ্বক্সেন, জনার্দন; বেদ, বেদবিৎ, অব্যঙ্গ, বেদাঙ্গ, বেদবিৎ, কবি।
13.254.30
लोकाध्यक्षः सुराध्यक्षो धर्माध्यक्षः कृताकृतः ।
चतुरात्मा चतुर्व्यूहश्चतुर्दंष्ट्रश्चतुर्भुजः ॥ १३.२५४.३० ॥
লোকাধ্যক্ষ, সুরাধ্যক্ষ, ধর্মাধ্যক্ষ, কৃতাকৃত; চতুরাত্মা, চতুর্ব্যূহ, চতুর্দংষ্ট্র, চতুর্ভুজ।
13.254.31
भ्राजिष्णुर्भोजनं भोक्ता सहिष्णुर्जगदादिजः ।
अनघो विजयो जेता विश्वयोनिः पुनर्वसु ॥ १३.२५४.३१ ॥
উজ্জ্বল, ভোজন, ভোক্তা, সহিষ্ণু, জগতের আদিজাত। নিষ্পাপ, বিজয়, বিজয়ী, বিশ্বের যোনি, পুনর্বসু।
13.254.32
उपेन्द्रो वामनः प्रांशुरमोघः शुचिरूर्जितः ।
अतीन्द्रः सङ्ग्रहः सर्गो धृतात्मा नियमोयमः ॥ १३.२५४.३२ ॥
উপেন্দ্র, বামন, উন্নত, অমোঘ, শুচি, বলবান। ইন্দ্রের অতীত, সংগ্রাহক, সৃষ্টি, ধৃতাত্মা, নিয়ম, যম।
13.254.33
वेद्यो वैद्यः सदायोगी वीरहा माधवो मधुः ।
अतीन्द्रियो महामायो महोत्साहो महाबलः ॥ १३.२५४.३३ ॥
জ্ঞাতব্য, বৈদ্য, সদা যোগী, বীরহন্তা, মাধব, মধু। ইন্দ্রিয়াতীত, মহামায়াবী, মহোৎসাহী, মহাবলী।
13.254.34
महाबुद्धिर्महावीर्यो महाशक्तिर्महाद्युतिः ।
अनिर्देश्यवपुः श्रीमानमेयात्मा महाद्रिधृक् ॥ १३.२५४.३४ ॥
মহাবুদ্ধি, মহাবীর্য, মহাশক্তি, মহাদ্যুতি। যাঁর রূপ নির্দেশ করা যায় না, শ্রীমান, অমেয়াত্মা, মহাপর্বতধারী।
13.254.35
महेष्वासो महीभर्ता श्रीनिवासः सताङ्गतिः ।
अनिरुद्धः सुरानन्दो गोविन्दो गोविदाम्पतिः ॥ १३.२५४.३५ ॥
মহাধনুর্ধর, পৃথিবীর অধিপতি, শ্রীনিবাস, সৎপুরুষদের গতি। অনিরুদ্ধ, দেবতাদের আনন্দ, গোবিন্দ, গোবিদদের প্রভু।
13.254.36
मरीचिर्दमनो हंसः सुपर्णो भुजगोत्तमः ।
हिरण्यनाभः सुतपाः पद्मनाभः प्रजापतिः ॥ १३.२५४.३६ ॥
মরীচি, দমন, হংস, সুপর্ণ, শ্রেষ্ঠ নাগ। হিরণ্যনাভ, সুতপা, পদ্মনাভ, প্রজাপতি।
13.254.37
अमृत्युः सर्वदृक्सिंहः सन्धाता सन्धिमान्स्थिरः ।
अजो दुर्मर्षणः शास्ता विश्रुतात्मा सुरारिहा ॥ १३.२५४.३७ ॥
অমৃত্যু, সর্বদৃক্, সিংহ, সন্ধাতা, সন্ধিমান, স্থির, অজ, দুর্মর্ষণ, শাস্তা, বিশ্রুতাত্মা, সুরারিহা।
13.254.38
गुरुर्गरुतमो धाम सत्यः सत्यपराक्रमः ।
निमिषोऽनिमिषः स्रग्वी वाचस्पतिरुदारधीः ॥ १३.२५४.३८ ॥
গুরু, গরুত্মান, ধাম, সত্য, সত্যপরাক্রম, নিমিষ, অনিমিষ, স্রগ্বী, বাচস্পতি এবং উদারধী।
13.254.39
अग्रणीर्ग्रामणीः श्रीमान्न्यायो नेता समीरणः ।
सहस्रमूर्धा विश्वात्मा सहस्राक्षः सहस्रपात् ॥ १३.२५४.३९ ॥
অগ্রণী, গ্রামণী, শ্রীমান, ন্যায়, নেতা, সমীরণ, সহস্রমূর্ধা, বিশ্বাত্মা, সহস্রাক্ষ এবং সহস্রপাৎ।
13.254.40
आवर्तनो निवृत्तात्मा संवृतः सम्प्रमर्दनः ।
अहः संवर्तको वह्निरनिलो धरणीधरः ॥ १३.२५४.४० ॥
আবর্তন, নিবৃত্তাত্মা, সংবৃত, সম্প্রমর্দন, অহ, সংবর্তক, বহ্নি, অনিল এবং ধরণীধর।
13.254.41
सुप्रसादः प्रसन्नात्मा विश्वदृग्विश्वभुग्विभुः ।
सत्कर्ता सत्कृतिः साधुर्जह्नुर्नारायणो नरः ॥ १३.२५४.४१ ॥
সুপ্রসাদ, প্রসন্নাত্মা, বিশ্বদৃক্, বিশ্বভুক্, বিভু, সৎকর্তা, সৎকৃতি, সাধু, জহ্নু, নারায়ণ এবং নর।
13.254.42
असंख्येयोप्रमेयात्मा विशिष्टः शिष्टकृच्छुचिः ।
सिद्धार्थः सिद्धसङ्कल्पः सिद्धिदः सिद्धिसाधनः ॥ १३.२५४.४२ ॥
অসংখ্যেয, অপ্রমেয়াত্মা, বিশিষ্ট, শিষ্টকৃৎ, শুচি, সিদ্ধার্থ, সিদ্ধসংকল্প, সিদ্ধিদ এবং সিদ্ধিসাধন।
13.254.43
वृषाहिर्वृषभो विष्णुर्वृषपर्वा वृषोदरः ।
वर्धनो वर्धमानश्च विविक्तः श्रुतिसागरः ॥ १३.२५४.४३ ॥
বৃষাহি, বৃষভ, বিষ্ণু, বৃষপর্বা, বৃষোদর, বর্ধন ও বর্ধমান, বিবিক্ত, শ্রুতিসাগর।
13.254.44
सुभुजो दुर्धरो वाग्मी महेन्द्रो वसुदो वसुः ।
नैकरूपो बृहद्रूपः शिपिविष्टः प्रकाशनः ॥ १३.२५४.४४ ॥
সুভুজ, দুর্ধর, বাগ্মী, মহেন্দ্র, বসুদ ও বসু, নৈকরূপ, বৃহদ্রূপ, শিপিবিষ্ট, প্রকাশন।
13.254.45
ओजस्तेजोद्युतिधरः प्रकाशात्मा प्रतापनः ।
ऋद्धः स्पृष्टाक्षरो मन्त्रश्चन्द्रांशुर्भास्करद्युतिः ॥ १३.२५४.४५ ॥
ওজঃ, তেজ ও দ্যুতি ধারণকারী, প্রকাশাত্মা, প্রতাপন, ঋদ্ধ, স্পৃষ্টাক্ষর, মন্ত্র, চন্দ্রাংশু, ভাস্করদ্যুতি।
13.254.46
अमृतांशूद्भवो भानुः शशबिन्दुः सुरेश्वरः ।
औषधं जगतः सेतुः सत्यधर्मपराक्रमः ॥ १३.२५४.४६ ॥
অমৃতাংশু থেকে উদ্ভূত, ভানু, শশবিন্দু, সুরেশ্বর, জগতের ওষধি, সেতু, সত্যধর্মপরাক্রম।
13.254.47
भूतभव्यभवन्नाथः पवनः पावनोऽनलः ।
कामहा कामकृत्कान्तः कामः कामप्रदः प्रभुः ॥ १३.२५४.४७ ॥
ভূত, ভব্য ও ভবিষ্যতের নাথ, পবন, পাবন, অনল, কামহা, কামকৃৎ, কান্ত, কাম, কামপ্রদ, প্রভু।
13.254.48
युगादिकृद्युगावर्तो नैकमायो महाशनः ।
अदृश्यो व्यक्तरूपश्च सहस्रजिदनन्तजित् ॥ १३.२५४.४८ ॥
যুগাদিকৃৎ, যুগাবর্ত, নৈকমায়, মহাশন, অদৃশ্য, ব্যক্তরূপ, সহস্রজিৎ ও অনন্তজিৎ।
13.254.49
इष्टो विशिष्टः शिष्टेष्ट शिखण्डी नहुषो वृषः ।
क्रोधहा क्रोधकृत्कर्ता विश्वबाहुर्महीधरः ॥ १३.२५४.४९ ॥
তিনি প্রিয়, বিশিষ্ট, শিষ্টদের ইষ্ট, শিখণ্ডী, নহুষ, বৃষ। তিনি ক্রোধের বিনাশক, ক্রোধের উৎপাদক ও কর্তা, বিশ্ববাহু, পৃথিবীধারক।
13.254.50
अच्युतः प्रथितः प्राणः प्राणदो वासवानुजः ।
अपांनिधिरधिष्ठानमप्रमत्तः प्रतिष्ठितः ॥ १३.२५४.५० ॥
তিনি অচ্যুত, প্রথিত, প্রাণ, প্রাণদাতা, বাসবের অনুজ। জলের নিধি, আধার, অপ্রমত্ত, প্রতিষ্ঠিত।
13.254.51
स्कन्दः स्कन्दधरो धुर्यो वरदो वायुवाहनः ।
वासुदेवो बृहद्भानुरादिदेवः पुरंदरः ॥ १३.२५४.५१ ॥
তিনি স্কন্দ, স্কন্দধর, ধুর্য, বরদ, বায়ুবাহন। তিনি বাসুদেব, বৃহদ্ভানু, আদিদেব, পুরন্দর।
13.254.52
अशोकस्तारणस्तारः शूरः शौरिर्जनेश्वरः ।
अनुकूलः शतावर्तः पद्मी पद्मनिभेक्षणः ॥ १३.२५४.५२ ॥
তিনি অশোক, তারণ, তার, শূর, শৌরি, জনেশ্বর। অনুকূল, শতাবর্ত, পদ্মী, পদ্মনয়ন।
13.254.53
पद्मनाबोऽरविन्दाक्षः पद्मगर्भः शरीरभृत् ।
महर्द्धिर्ऋद्धो वृद्धात्मा महाक्षो गरुडध्वक्षः ॥ १३.२५४.५३ ॥
তিনি পদ্মনাভ, অরবিন্দাক্ষ, পদ্মগর্ভ, শরীরধারী। মহাঋদ্ধি, ঋদ্ধ, বৃদ্ধাত্মা, মহাক্ষ, গরুড়ধ্বজ।
13.254.54
अतुलः शरभो भीमः समयज्ञो हविर्हरिः ।
सर्वलक्षणलक्षण्यो लक्ष्मीवान्समितिंजयः ॥ १३.२५४.५४ ॥
তিনি অতুল, শরভ, ভীম, সময়জ্ঞ, হবির্হরি। সর্বলক্ষণলক্ষ্য, লক্ষ্মীবান, সমিতিঞ্জয়।
13.254.55
विक्षरो रोहितो मार्गो हेतुर्दामोदरः सहः ।
महीधरो महाभागो वेगवानमिताशनः ॥ १३.२५४.५५ ॥
বিক্ষর, রোহিত, মার্গ, হেতু, দামোদর, সহ, মহীধর, মহাভাগ, বেগবান এবং অমিতাশন।
13.254.56
उद्भवः क्षोभणो देवः श्रीगर्भः परमेश्वरः ।
करणं कारणं कर्ता विकर्ता गहनो गुहः ॥ १३.२५४.५६ ॥
উদ্ভব, ক্ষোভণ, দেব, শ্রীগর্ভ, পরমেশ্বর, করণ, কারণ, কর্তা, বিকর্তা, গহন ও গুহ।
13.254.57
व्यवसायो व्यवस्थानः संस्थानः स्थानदो ध्रुवः ।
परर्द्धिः परमस्पष्टस्तुष्टः पुष्टः शुभेक्षणः ॥ १३.२५४.५७ ॥
ব্যবসায়, ব্যবস্থান, সংস্থান, স্থানদ, ধ্রুব, পরর্দ্ধি, পরমস্পষ্ট, তুষ্ট, পুষ্ট ও শুভেক্ষণ।
13.254.58
रामो विरामो विरजो मार्गो नेयो नयोऽनयः ।
वीरः शक्तिमतांश्रेष्ठो धर्मो धर्मविदुत्तमः ॥ १३.२५४.५८ ॥
রাম, বিরাম, বিরজ, মার্গ, নেয়, নয়, অনয়, বীর, শক্তিমানদের শ্রেষ্ঠ, ধর্ম এবং ধর্মজ্ঞদের উত্তম।
13.254.59
वैकुण्ठः पुरुषः प्राणः प्राणदः प्रणवः पृथुः ।
हिरण्यगर्भः शत्रुघ्नो व्याप्तो वायुरधोक्षजः ॥ १३.२५४.५९ ॥
বৈকুণ্ঠ, পুরুষ, প্রাণ, প্রাণদ, প্রণব, পৃথু, হিরণ্যগর্ভ, শত্রুঘ্ন, ব্যাপ্ত, বায়ু ও অধোক্ষজ।
13.254.60
ऋतुः सुदर्शनः कालः परमेष्ठी परिग्रहः ।
उग्रः संवत्सरो दक्षो विश्रामो विश्वदक्षिणः ॥ १३.२५४.६० ॥
ঋতু, সুদর্শন, কাল, পরমেষ্ঠী, পরিগ্রহ, উগ্র, সংবৎসর, দক্ষ, বিশ্রাম ও বিশ্বদক্ষিণ।
13.254.61
विस्तारः स्थावरः स्थाणुः प्रमाणं बीजमव्ययम् ।
अर्थोऽनर्थो महाकोशो महाभोगो महाधनः ॥ १३.२५४.६१ ॥
বিস্তার, স্থাবর, স্থাণু, প্রমাণ, অব্যয় বীজ; অর্থ ও অনর্থ, মহাকোশ, মহাভোগ, মহাধন।
13.254.62
अनिर्विण्णः स्थविष्ठो भूर्धर्मयूपो महामखः ।
नक्षत्रनेमिर्नक्षत्री क्षमः क्षामः समीहनः ॥ १३.२५४.६२ ॥
অনির্বিণ্ণ, স্থবিষ্ঠ, ভূঃ, ধর্মযূপ, মহামখ; নক্ষত্রনেমি, নক্ষত্রী, ক্ষম, ক্ষাম, সমীহন।
13.254.63
यज्ञ इज्यो महेज्यश्च क्रतुः सत्रं सताङ्गतिः ।
सर्वदर्शी वमुक्तात्मा सर्वज्ञो ज्ञानमुत्तमम् ॥ १३.२५४.६३ ॥
যজ্ঞ, ইজ্য, মহেজ্য ও ক্রতু, সত্র, সতাঙ্গতি; সর্বদর্শী, বমুক্তাত্মা, সর্বজ্ঞ, উত্তম জ্ঞান।
13.254.64
सुव्रतः सुमुखः सूक्ष्मः सुघोषः सुखदः सुहृत् ।
मनोहरो जितक्रोधो वीरबाहुर्विदारणः ॥ १३.२५४.६४ ॥
সুব্রত, সুমুখ, সূক্ষ্ম, সুঘোষ, সুখদ, সুহৃৎ; মনোহর, জিতক্রোধ, বীরবাহু, বিদারণ।
13.254.65
स्वापनः स्ववशो व्यापी नैकात्मा नैककर्मकृत् ।
वत्सरो वत्सलो वत्सी रत्नगर्भो धनेश्वरः ॥ १३.२५४.६५ ॥
স্বাপন, স্ববশ, ব্যাপী, নৈকাত্মা, নৈককর্মকৃৎ; বৎসর, বৎসল, বৎসী, রত্নগর্ভ, ধনেশ্বর।
13.254.66
धर्मगुब्धर्मकृद्धर्मी सदसत्क्षरमक्षरम् ।
अविज्ञाता सहस्रांशुर्विधाता कृतलक्षणः ॥ १३.२५४.६६ ॥
ধর্মগুপ্, ধর্মকৃৎ, ধর্মী, সৎ-অসৎ, ক্ষর, অক্ষর; অবিজ্ঞাতা, সহস্রাংশু, বিধাতা, কৃতলক্ষণ।
13.254.67
गभस्तिनेमिः सत्वस्थः सिंहो भूतमहेश्वरः ।
आदिदेवो महादेवो देवेशो देवभृद्गुरुः ॥ १३.२५४.६७ ॥
গভস্তিনেমি, সত্ত্বে স্থিত, সিংহ, ভূতগণের মহেশ্বর, আদিদেব, মহাদেব, দেবেশ, দেবতাদের ধারক, গুরু।
13.254.68
उत्तरो गोपतिर्गोप्ता ज्ञानगम्यः पुरातनः ।
शरीरी भूतभृद्भोक्ता कपीन्द्रो भूरिदक्षिणः ॥ १३.२५४.६८ ॥
উত্তর, গোপতি, গোপ্তা, জ্ঞানগম্য, পুরাতন, শরীরী, ভূতধারী, ভোক্তা, কপীন্দ্র, প্রচুর দক্ষিণাদাতা।
13.254.69
सोमपोऽमृतपः सोमः पुरुजित्पुरुसत्तमः ।
विनयोज्यः सत्यसन्धो दाशार्हः सात्वतांपतिः ॥ १३.२५४.६९ ॥
সোমপ, অমৃতপ, সোম, পুরুজিৎ, পুরুষোত্তম, বিনয়ে চালনীয়, সত্যসন্ধ, দাশার্হ, সাত্বতদের পতি।
13.254.70
जीवो विनयिता साक्षी मुकुन्दोऽमितविक्रमः ।
अम्भोनिधिरनन्तात्मा महोदधिशयोऽन्तकः ॥ १३.२५४.७० ॥
জীব, বিনয়িতা, সাক্ষী, মুকুন্দ, অমিত বিক্রম, অম্ভোনিধি, অনন্তাত্মা, মহোদধিতে শায়িত, অন্তক।
13.254.71
अजो महार्हः स्वाभाव्यो जितामित्रः प्रमोदनः ।
आनन्दो नन्दनो नन्दः सत्यधर्मा त्रिविक्रमः ॥ १३.२५४.७१ ॥
অজ, মহার্হ, স্বাভাব্য, জিতামিত্র, প্রমোদন, আনন্দ, নন্দন, নন্দ, সত্যধর্মা, ত্রিবিক্রম।
13.254.72
महर्षिः कपिलाचार्य कृतज्ञो मेदिनीपतिः ।
त्रिपदस्त्रिदशाध्यक्षो महाशृङ्गः कृतान्तकृत् ॥ १३.२५४.७२ ॥
মহর্ষি, আচার্য কপিল, কৃতজ্ঞ, মেদিনীপতি, ত্রিপদ, ত্রিদশাধ্যক্ষ, মহাশৃঙ্গ, কৃতান্তকৃৎ।
13.254.73
महावराहो गोविन्दः सुषेणः कनकाङ्गदी ।
गुह्यो गभीरो गहनो गुप्तश्चक्रगदाधरः ॥ १३.२५४.७३ ॥
মহাবরাহ, গোবিন্দ, সুষেণ, স্বর্ণবলয়ধারী, গুহ্য, গম্ভীর, গহন, গুপ্ত, চক্র ও গদাধারী।
13.254.74
वेधाः स्वाङ्गोऽजितः कृष्णो दृढः सङ्कर्षणोच्युतः ।
वरुणो वारुणो वृक्षः पुष्कराक्षो महामनाः ॥ १३.२५४.७४ ॥
বেধা, স্বাঙ্গ, অজিত, কৃষ্ণ, দৃঢ়, সঙ্কর্ষণ, অচ্যুত, বরুণ, বারুণ, বৃক্ষ, পুষ্করাক্ষ, মহামনা।
13.254.75
भगवान्भगहा नन्दी वनमाली हलायुधः ।
आदित्यो ज्योतिरादित्यः सहिष्णुर्गतिसत्तमः ॥ १३.२५४.७५ ॥
ভগবান, ভগহা, নন্দী, বনমালী, হলায়ুধ, আদিত্য, জ্যোতিরাদিত্য, সহিষ্ণু, গতিসত্তম।
13.254.76
सुधन्वा खण्डपरशुर्दारुणो द्रविणप्रदः ।
दिवस्पृक्सर्वदृग्व्यासो वाचस्पतिरयोनिजः ॥ १३.२५४.७६ ॥
সুধন্বা, খণ্ডপরশু, দারুণ, দ্রবিণপ্রদ, দিবস্পৃক, সর্বদৃক, ব্যাস, বাচস্পতি, অযোনিজ।
13.254.77
त्रिसामा सामगः साम निर्वाणं भेषजं भिषक् ।
संन्यासकृच्छमः शान्तो निष्ठा शान्तिः परायणम् ॥ १३.२५४.७७ ॥
ত্রিসাম, সামগ, সাম, নির্বাণ, ভেষজ, ভিষক, সন্ন্যাসকৃৎ, শম, শান্ত, নিষ্ঠা, শান্তি, পরায়ণ।
13.254.78
शुभाङ्गः शान्तिदः स्रष्टा कुमुदः कुवलेशयः ।
गोहितो गोपतिर्गोप्ता वृषभाक्षो वृषप्रियः ॥ १३.२५४.७८ ॥
শুভাঙ্গ, শান্তিদ, স্রষ্টা, কুমুদ, কুবলেশয়, গোহিত, গোপতি, গোপ্তা, বৃষভাক্ষ, বৃষপ্রিয়।
13.254.79
अनिवर्ती निवृत्तात्मा संक्षेप्ता क्षेमकृच्छिवः ।
श्रीवत्सवक्षाः श्रीवासः श्रीपतिः श्रीमतांवरः ॥ १३.२५४.७९ ॥
যিনি কখনও পিছু হটেন না, নিবৃত্তাত্মা, সংক্ষেপ্তা, মঙ্গলকারী, শিব; যাঁর বক্ষে শ্রীবৎস চিহ্ন, শ্রীর আবাস, শ্রীপতি, শ্রীমানদের মধ্যে শ্রেষ্ঠ।
13.254.80
श्रीदः श्रीशः श्रीनिवासः श्रीनिधिः श्रीविभावनः ।
श्रीधरः श्रीकरः श्रेयः श्रीमाँल्लोकत्रयाश्रयः ॥ १३.२५४.८० ॥
শ্রীদাতা, শ্রীশ, শ্রীনিবাস, শ্রীনিধি, শ্রীর প্রকাশক, শ্রীধর, শ্রীকর, পরম শ্রেয়, শ্রীমান, ত্রিলোকের আশ্রয়।
13.254.81
स्वक्षः स्वङ्गः शतानन्दो नन्दिर्ज्योतिर्गणेश्वरः ।
विजितात्मा विधेयात्मा सत्कीर्तिश्छिन्नसंशयः ॥ १३.२५४.८१ ॥
সুন্দর নয়ন, সুন্দর অঙ্গ, শতানন্দ, নন্দি, জ্যোতি, গণেশ্বর, আত্মজয়ী, আত্মবশী, সৎকীর্তি, ছিন্নসংশয়।
13.254.82
उदीर्णः सर्वतश्चक्षुरनीशः शाश्वतः स्थिरः ।
भूशयो भूषणो भूतिर्विशोकः शोकनाशनः ॥ १३.२५४.८२ ॥
উন্নত, সর্বদিকে চোখযুক্ত, যার উপরে কোনো প্রভু নেই, শাশ্বত, স্থির, ভূমিশয্যাশায়ী, ভূষণ, ভূতি, শোকরহিত, শোকনাশক।
13.254.83
अर्चिष्मानर्चितः कुम्भो विशुद्धात्मा विशोधनः ।
अनिरुद्धोऽप्रतिरथः प्रद्युम्नोऽमितविक्रमः ॥ १३.२५४.८३ ॥
দীপ্তিমান, পূজিত, কুম্ভ, বিশুদ্ধাত্মা, শোধনকারী, অনিরুদ্ধ, রথে প্রতিদ্বন্দ্বীহীন, প্রদ্যুম্ন, অমিতবিক্রম।
13.254.84
कालनेमिनिहा वीरः शौरिः सूरजनेश्वरः ।
त्रिलोकात्मा त्रिलोकेशः केशवः केशिहा हरिः ॥ १३.२५४.८४ ॥
কালনেমিঘাতী, বীর, শূরের বংশধর, শূরজনদের ঈশ্বর, ত্রিলোকাত্মা, ত্রিলোকেশ, কেশব, কেশী-নিহন্তা, হরি।
13.254.85
कामदेवः कामपालः कामी कान्तः कृतागमः ।
अनिर्देश्यवपुर्विष्णुर्वीरोऽनन्तो धनञ्जयः ॥ १३.२५४.८५ ॥
কামদেব, কামপাল, কামী, কান্ত, কৃতাগম, অনির্দেশ্য রূপ, বিষ্ণু, বীর, অনন্ত, ধনঞ্জয়।
13.254.86
ब्रह्मण्यो ब्रह्मकृद्ब्रह्मा ब्रह्म ब्रह्मविवर्धनः ।
ब्रह्मविद्ब्राह्मणो ब्रह्मी ब्रह्मज्ञो ब्राह्मणप्रियः ॥ १३.२५४.८६ ॥
ব্রাহ্মণহিতৈষী, ব্রহ্মকৃৎ, ব্রহ্মা, ব্রহ্ম, ব্রহ্মবিবর্ধন, ব্রহ্মবিৎ, ব্রাহ্মণ, ব্রহ্মী, ব্রহ্মজ্ঞ, ব্রাহ্মণপ্রিয়।
13.254.87
महाक्रमो महाकर्मा महातेजा महोरगः ।
महाक्रतुर्महायज्वा महायज्ञो महाहविः ॥ १३.२५४.८७ ॥
মহাক্রম, মহাকর্মা, মহাতেজা, মহোরগ, মহাক্রতু, মহাযজ্বা, মহাযজ্ঞ, মহাহবি।
13.254.88
स्तव्यः स्तवप्रियः स्तोत्रं स्तुतिःस्तोता रणप्रियः ।
पूर्णः पूरयिता पुण्यः पुण्यकीर्तिरनामयः ॥ १३.२५४.८८ ॥
স্তব্য, স্তবপ্রিয়, স্তোত্র, স্তুতি, স্তোতা, রণপ্রিয়, পূর্ণ, পূরয়িতা, পুণ্য, পুণ্যকীর্তি, রোগমুক্ত।
13.254.89
मनोजवस्तीर्थकरो वसुरेता वसुप्रदः ।
वसुप्रदो वासुदेवो वसुर्वसुमना हविः ॥ १३.२५४.८९ ॥
মনোজব, তীর্থকর, বসুরেতা, বসুপ্রদ, বসুপ্রদ, বাসুদেব, বসু, বসুমনা, হবি।
13.254.90
सद्गतिः सत्कृतिः सत्ता सद्भूतिः सत्परायणः ।
शूरसेनो यदुश्रेष्ठः सन्निवासः सुयामुनः ॥ १३.२५४.९० ॥
সদ্গতি, সৎকৃতি, সত্তা, সদ্ভূতি, সৎপরায়ণ, শূরসেন, যদুশ্রেষ্ঠ, সন্নিবাস, সুযামুন।
13.254.91
भूतावासो वासुदेवः सर्वासुनिलयोऽनलः ।
दर्पहा दर्पहो दृप्तो दुर्धरोऽद्धाऽपराजितः ॥ १३.२५४.९१ ॥
ভূতসমূহের আবাস, বাসুদেব, সর্বপ্রাণবায়ুর আশ্রয়, অগ্নি; দর্পনাশক, দর্পিত, দুর্ধর্ষ এবং নিশ্চিতভাবে অপরাজিত।
13.254.92
विश्वमूर्तिर्महमूर्तिर्दीप्तमूर्तिरमूर्तिमान् ।
अनेकमूर्तिरव्यक्तः शतमूर्तिः शताननः ॥ १३.२५४.९२ ॥
বিশ্বই যাঁর রূপ, মহারূপ, দীপ্তরূপ, রূপহীন, বহুরূপ, অব্যক্ত, শতরূপ এবং শতমুখ।
13.254.93
एको नैकः सवः कः किं यत्तत्पदमनुत्तमम् ।
लोकबन्धुर्लोकनाथो माधवो भक्तवत्सलः ॥ १३.२५४.९३ ॥
একক, অনেক নন; স্রষ্টা; কে, কী, যা সেই সর্বোত্তম পদ; লোকবন্ধু, লোকনাথ, মাধব, ভক্তবৎসল।
13.254.94
सुवर्णवर्णो हेमाङ्गो वराङ्गश्चन्दनाङ्गदी ।
वीरहा विषमः शून्यो घृताशीरचलश्चलः ॥ १३.२५४.९४ ॥
সোনালি বর্ণ, সোনার অঙ্গবিশিষ্ট, শ্রেষ্ঠ অঙ্গবিশিষ্ট, চন্দন ও বাজুবন্ধ পরিহিত; বীরঘাতী, বিষম, শূন্য, ঘৃতই যাঁর আশীর্বাদ, অচল ও চঞ্চল।
13.254.95
अमानी मानदो मान्यो लोकस्वामी त्रिलोकधृत् ।
सुमेधा मेघजो धन्यः सत्यमेधा धराधरः ॥ १३.२५४.९५ ॥
অভিমানশূন্য, সম্মানদাতা, সম্মাননীয়, লোকসমূহের স্বামী, ত্রিলোকধারক; সুমেধা, মেঘজাত, ধন্য, সত্যমেধা, ধরাধর।
13.254.96
तेजो वृषो द्युतिधरः सर्वशस्त्रभृतांवरः ।
प्रग्रहो निग्रहो व्यग्रो नैकशृङ्गो गदाग्रजः ॥ १३.२५४.९६ ॥
তেজ, বৃষ, দ্যুতিধর, সর্বশস্ত্রধারীদের শ্রেষ্ঠ; প্রগ্রহ, নিগ্রহ, ব্যগ্র, বহুশৃঙ্গ, গদের অগ্রজ।
13.254.97
चतुर्मूर्तिश्चतुर्बाहुश्चतुर्व्यूहश्चतुर्गतिः ।
चतुरात्मा चतुर्भावश्चतुर्वदविदेकपात् ॥ १३.२५४.९७ ॥
চার মূর্তিবিশিষ্ট, চার বাহুবিশিষ্ট, চার ব্যূহবিশিষ্ট, চার গতিবিশিষ্ট, চার আত্মাবিশিষ্ট, চার ভাববিশিষ্ট, চার বেদজ্ঞ, একপাদ।
13.254.98
समावर्तो निवृत्तात्मा दुर्जयो दुरतिक्रमः ।
दुर्लभो दुर्गमो दुर्गो दुरावासो दुरारिहा ॥ १३.२५४.९८ ॥
সমাবর্ত, নিবৃত্তাত্মা, দুর্জয়, দুরতিক্রম, দুর্লভ, দুর্গম, দুর্গ, দুরাবাস, দুরারিহা।
13.254.99
शुभाङ्गो लोकसारङ्गः सुतन्तुस्तन्तुवर्धनः ।
इन्द्रकर्मा महाकर्मा कृतकर्मा कृतागमः ॥ १३.२५४.९९ ॥
শুভাঙ্গ, লোকসারঙ্গ, সুতন্তু, তন্তুবর্ধন, ইন্দ্রকর্মা, মহাকর্মা, কৃতকর্মা, কৃতাগম।
13.254.100
उद्भवः सुन्दरः सुन्दो रत्ननाभः सुलोचनः ।
अर्को वाजसनः शृङ्गी जयन्तः सर्वविज्जयी ॥ १३.२५४.१०० ॥
উদ্ভব, সুন্দর, সুন্দ, রত্ননাভ, সুলোচন, অর্ক, বাজসন, শৃঙ্গী, জয়ন্ত, সর্ববিজ্জয়ী।
13.254.101
सुवर्णिबिन्दुरक्षोभ्यः सर्ववागीश्वरेश्वरः ।
महाह्रदो महागर्तो महाभूतो महानिधिः ॥ १३.२५४.१०१ ॥
সুবর্ণবিন্দু, অক্ষোভ্য, সর্ববাগীশ্বরেশ্বর, মহাহ্রদ, মহাগর্ত, মহাভূত, মহানিধি।
13.254.102
कुमुदः कुन्दरः कुन्दः पर्जन्यः पवनोऽनिलः ।
अमृतांशोऽमृतवपुः सर्वज्ञः सर्वतोमुखः ॥ १३.२५४.१०२ ॥
কুমুদ, কুন্দর, কুন্দ, পর্জন্য, পবন, অনিল, অমৃতাংশ, অমৃতবপু, সর্বজ্ঞ, সর্বতোমুখ।
13.254.103
सुलभः सुव्रतः सिद्धः शत्रुजिच्छत्रुतापनः ।
न्यग्रोधोदुम्बरोश्वत्थश्चापूरान्ध्रनिषूदनः ॥ १३.२५४.१०३ ॥
সুলভ, সুব্রত, সিদ্ধ, শত্রুজিৎ, শত্রুতাপন; ন্যগ্রোধ, উদুম্বর, অশ্বত্থ; চাপূর ও আন্ধ্রদের বিনাশকারী।
13.254.104
सहस्रार्चिः सप्तजिह्वः सप्तैधाः सप्तवाहनः ।
अमूर्तिरनघोऽचिन्त्यो भयकृद्भयनाशनः ॥ १३.२५४.१०४ ॥
সহস্রার্চি, সপ্তজিহ্ব, সপ্তৈধা, সপ্তবাহন; অমূর্তি, অনঘ, অচিন্ত্য; ভয়কারী এবং ভয়নাশক।
13.254.105
अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्नर्गुणो महान् ।
अधृतः स्वधृतः स्वास्थ्यः प्राग्वंशो वंशवर्धनः ॥ १३.२५४.१०५ ॥
অণু, বৃহৎ, কৃশ, স্থূল; গুণধারী, নির্গুণ, মহান; অধৃত, স্বধৃত, স্বাস্থ্য; বংশের আদি, বংশবর্ধন।
13.254.106
भारभृत्कथितो योगी योगीशः सर्वकामदः ।
आश्रमः श्रमणः क्षामः सुपर्णो वायुवाहनः ॥ १३.२५४.१०६ ॥
ভারবাহক, কথিত, যোগী, যোগীশ, সর্বকামদ; আশ্রম, শ্রমণ, ক্ষাম, সুপর্ণ, বায়ুবাহন।
13.254.107
धनुर्धरो धनुर्वेदो दण्डो दमयिता दमः ।
अपराजितः सर्वसहो नियन्ता नियमो यमः ॥ १३.२५४.१०७ ॥
ধনুর্ধর, ধনুর্বেদ, দণ্ড, দমনকারী, দম; অপরাজিত, সর্বসহ, নিয়ন্তা, নিয়ম, যম।
13.254.108
सत्ववान्सात्विकः सत्यः सत्यधर्मपरायणः ।
अभिप्रायः प्रियार्होऽर्हःऋ प्रियकृत्प्रीतिवर्धनः ॥ १३.२५४.१०८ ॥
সত্ত্ববান, সাত্ত্বিক, সত্য, সত্যধর্মপরায়ণ; অভিপ্রায়, প্রিয়ার্হ, অর্হ, প্রিয়কৃৎ, প্রীতিবর্ধন।
13.254.109
विहायसगतिर्ज्योतिः सुरुचिर्हुतभुग्विभुः ।
रविर्विरोचनः सूर्यः सविता रविलोचनः ॥ १३.२५४.१०९ ॥
আকাশে গমনকারী, জ্যোতি, সুন্দর দীপ্তিযুক্ত, হুতভোক্তা, সর্বব্যাপী, রবি, বিরোচন, সূর্য, সবিতা, সূর্যনয়ন।
13.254.110
अन्तो हुतभुग्भोक्ता सुखदो नैकदोऽग्रजः ।
अनिर्विण्णः सदामर्षी लोकाधिष्ठानमद्भुतः ॥ १३.२५४.११० ॥
অন্ত, হুতভোক্তা, ভোক্তা, সুখদাতা, বহুরূপে দাতা, অগ্রজ, অবিষণ্ণ, সর্বদা অমর্ষী, লোকাধিষ্ঠান, অদ্ভুত।
13.254.111
सनात्सनातनतमः कपिलः कपिरप्ययः ।
स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्स्वस्ति स्वस्तिभुक् स्वस्तिदक्षिणः ॥ १३.२५४.१११ ॥
সনাতন, সনাতনতম, কপিল, কপি, প্রলয়স্বরূপ, মঙ্গলদাতা, মঙ্গলকারী, স্বয়ং মঙ্গল, মঙ্গলভোক্তা, যাঁর দক্ষিণ হস্ত মঙ্গল।
13.254.112
अरौद्रः कुण्डली चक्री विक्रम्यूर्जितशासनः ।
शब्दातिगः शब्दसहः शिशिरः शर्वरीकरः ॥ १३.२५४.११२ ॥
অরৌদ্র, কুণ্ডলধারী, চক্রধারী, বিক্রমী, প্রবল শাসনযুক্ত, শব্দাতীত, শব্দসহ, শিশির, শর্বরীকর।
13.254.113
अक्रूरः पेशलो दक्षो दक्षिणः क्षमिणांवरः ।
विद्वत्तमो वीतभयः पुण्यश्रवणकीर्तनः ॥ १३.२५४.११३ ॥
অক্রূর, পেশল, দক্ষ, দক্ষিণ, ক্ষমাশীলদের শ্রেষ্ঠ, বিদ্বত্তম, ভয়হীন, যাঁর শ্রবণ ও কীর্তন পুণ্যকর।
13.254.114
उत्तारणो दुष्कृतिहा पुण्यो दुःखप्ननाशनः ।
वीरहा रक्षणः सन्तो जीवनः पर्यवस्थितः ॥ १३.२५४.११४ ॥
উদ্ধারক, দুষ্কৃতিনাশক, পুণ্য, দুঃস্বপ্ননাশক, বীরহন্তা, রক্ষক, সাধুগণ, জীবনদাতা, সর্বত্র স্থিত।
13.254.115
अनन्तरूपोऽनन्तश्रीर्जितमन्युर्भयापहः ।
चतुरस्रो गभीरात्मा विदिशो व्यादिशो दिशः ॥ १३.२५४.११५ ॥
অনন্ত রূপ, অনন্ত শ্রী, ক্রোধজয়ী, ভয়হারী, দৃঢ় ও গভীরাত্মা, দিক ও উপদিকের নিয়ন্তা।
13.254.116
अनादिर्भूर्भुवो लक्ष्मीः सुवीरो रुचिराङ्गदः ।
जननो जनजन्मादिर्भीमो भीमपराक्रमः ॥ १३.२५४.११६ ॥
আদিহীন, ভূ ও ভুবলোক, লক্ষ্মী, মহাবীর, সুন্দর বাজুবন্ধধারী, জনক, প্রাণীদের জন্মের আদি, ভীষণ, ভীমপরাক্রম।
13.254.117
आधारनिलयो धाता पुष्पहासः प्रजागरः ।
ऊर्ध्वगः सत्पथाचारः प्राणदः प्रणवः पणः ॥ १३.२५४.११७ ॥
সকলের আধারের নিলয়, ধারক, ফুলের মতো হাসিধারী, প্রজাদের জন্য জাগ্রত, ঊর্ধ্বগামী, সৎপথের আচরণকারী, প্রাণদাতা, প্রণব ওঙ্কার, পণ।
13.254.118
प्रमाणं प्राणनिलयः प्राणभृत्प्राणजीवनः ।
तत्त्वं तत्त्वविदेकात्मा जन्ममृत्युजरातिगः ॥ १३.२५४.११८ ॥
প্রমাণ, প্রাণের নিলয়, প্রাণধারক, প্রাণের জীবন, তত্ত্ব, তত্ত্বজ্ঞ, এক আত্মা, জন্ম-মৃত্যু-জরা অতিক্রমকারী।
13.254.120
यज्ञभृद्यज्ञकृद्यज्ञी यज्ञभुग्यज्ञसाधनः ।
यज्ञान्तकृद्यज्ञगुह्यमन्नमन्नाद एव च ॥ १३.२५४.१२० ॥
যজ্ঞধারী, যজ্ঞকর্তা, যজ্ঞপতি, যজ্ঞভোক্তা, যজ্ঞের সাধন, যজ্ঞের অন্তকারী, যজ্ঞের গুহ্য রহস্য, অন্ন, এবং অন্নভোক্তাও তিনিই।
13.254.121
आत्मयोनिः स्वयंजातो वैखानः सामगायनः ।
देवकीनन्दनः स्रष्टा क्षितीशः पापनाशनः ॥ १३.२५४.१२१ ॥
স্বয়ম্ভূ ও আত্মযোনি, স্বয়ংজাত, বৈখান (পৃথিবী খননকারী), সামগায়ক, দেবকীনন্দন, স্রষ্টা, পৃথিবীর ঈশ্বর, পাপনাশক।
13.254.122
शङ्खभृन्नन्दकी चक्री शार्ङ्गधन्वा गदाधरः ।
रथाङ्गपाणिरक्षोभ्यः सर्वप्रहरणायुधः।
सर्वप्रहारणायुध ओंनम इति ॥ १३.२५४.१२२ ॥
শঙ্খধারী, নন্দক খড়্গধারী, চক্রধারী, শার্ঙ্গ ধনুর্ধারী, গদাধর, হাতে রথাঙ্গ (চক্র) ধারণকারী, অক্ষোভ্য, সকল প্রহরণ-অস্ত্রধারী। 'ওঁ নমঃ' এই বলে।
13.254.123
इतीदं कीर्तनीयस्यि केशवस्य महात्मनः ।
नाम्नां सहस्रं दिव्यानामशेषेण प्रकीर्तितम् ॥ १३.२५४.१२३ ॥
এইভাবে কীর্তনযোগ্য মহাত্মা কেশবের দিব্য সহস্র নাম সম্পূর্ণরূপে কীর্তিত হলো।
13.254.124
य इदं शृणुयान्नित्यं यश्चापि परिकीर्तयेत् ।
नाशुभं प्राप्नुयात्किञ्चित्सोमुत्रेह च मानवः ॥ १३.२५४.१२४ ॥
যে মানুষ এটি নিত্য শোনে বা কীর্তন করে, সে ইহলোকে বা পরলোকে কোনো অশুভ লাভ করে না।
13.254.125
वेदान्तो ब्राह्मणः स्यात्क्षत्रियो विजयी भवेत् ।
वैश्यो धनसमृद्धः स्याच्छूद्रः सुखमवाप्नुयात् ॥ १३.२५४.१२५ ॥
ব্রাহ্মণ বেদান্তজ্ঞ হোক, ক্ষত্রিয় বিজয়ী হোক, বৈশ্য ধনে সমৃদ্ধ হোক, এবং শূদ্র সুখ লাভ করুক।
13.254.126
धर्मार्थी प्राप्नुयाद्धर्ममर्थार्थी चार्थमाप्नुयात् ।
कामानवाप्नुयात्कामी प्रजार्थी प्राप्नुयात्प्रजाम् ॥ १३.२५४.१२६ ॥
ধর্মার্থী ধর্ম লাভ করুক, অর্থার্থী অর্থ লাভ করুক, কামী কামনা লাভ করুক, প্রজার্থী সন্তান লাভ করুক।
13.254.127
भक्तिमान्यः सदोत्थाय शुचिस्तद्गतमानसः ।
सहस्रं वासुदेवस्य नाम्नातेमत्प्रकीर्तयेत् ॥ १३.२५४.१२७ ॥
যিনি ভক্তিমান, সদা উঠে, শুচি হয়ে, তাঁতে মন নিবদ্ধ করে, বাসুদেবের এই সহস্র নাম কীর্তন করুন।
13.254.128
यशः प्राप्नोति विपुलं ज्ञातिप्राधान्यमेव च ।
अचलां श्रियमाप्नोति श्रेयः प्राप्नोत्यनुत्तमम् ॥ १३.२५४.१२८ ॥
তিনি বিপুল যশ এবং আত্মীয়দের মধ্যে প্রাধান্য লাভ করেন। তিনি অচল শ্রী এবং সর্বোত্তম মঙ্গল প্রাপ্ত হন।
13.254.129
न भयं क्वचिदाप्नोति वीर्यं तेजश्च विन्दति ।
भवत्ययोगो द्युतिमान्बलरूपगुणान्वितः ॥ १३.२५४.१२९ ॥
তাঁর কোথাও ভয় থাকে না। তিনি বীর্য ও তেজ লাভ করেন। তিনি অজেয়, দীপ্তিমান হন এবং বল, রূপ ও গুণে সমন্বিত হন।
13.254.130
रोगार्तो मुच्यते रोगाद्बद्धो मुच्येत बन्धनात् ।
भयान्मुच्येत भीतस्तु मुच्येदापन्न आपदः ॥ १३.२५४.१३० ॥
রোগার্ত ব্যক্তি রোগ থেকে মুক্ত হয়; বদ্ধ ব্যক্তি বন্ধন থেকে মুক্ত হয়। ভীত ব্যক্তি ভয় থেকে এবং বিপদগ্রস্ত ব্যক্তি বিপদ থেকে মুক্তি পায়।
13.254.131
दुर्गाण्यतितरत्याशु पुरुषः पुरुषोत्तमम् ।
स्तुवन्नामसहस्रेण नित्यं भक्तिसमन्वितः ॥ १३.२५४.१३१ ॥
ভক্তিসমন্বিত হয়ে যে ব্যক্তি সর্বদা সহস্রনামে পুরুষোত্তমকে স্তব করে, সে শীঘ্রই সকল দুর্গতি অতিক্রম করে।
13.254.132
वासुदेवाश्रयो मर्त्यो वासुदेवपरायणः ।
सर्वपापविशुद्धात्मा याति ब्रह्म सनातनम् ॥ १३.२५४.१३२ ॥
বাসুদেবের আশ্রিত, বাসুদেবের প্রতি সম্পূর্ণ নিবেদিত মর্ত্য, সর্বপাপে বিশুদ্ধ আত্মা হয়ে সনাতন ব্রহ্মকে লাভ করে।
13.254.133
न वासुदेवभक्तानामशुभं विद्यते क्वचित् ।
जन्ममृत्युजराव्याधिभयं नैवोपजायते ॥ १३.२५४.१३३ ॥
বাসুদেবের ভক্তদের কোথাও অশুভ নেই। জন্ম, মৃত্যু, জরা ও ব্যাধির ভয় তাঁদের মধ্যে জন্মায় না।
13.254.134
इमं स्तवमधीयानः श्रद्धाभक्तिसमन्वितः ।
युज्येतात्मसुखक्षान्तिश्रीधृतिस्मृतिकीर्तिभिः ॥ १३.२५४.१३४ ॥
শ্রদ্ধা ও ভক্তিসহ এই স্তব যিনি পাঠ করেন, তিনি আত্মসুখ, ক্ষমা, শ্রী, ধৃতি, স্মৃতি ও কীর্তিতে যুক্ত হন।
13.254.135
न क्रोधो न च मात्सर्यं न लोभो नाशुभा मतिः ।
भन्ति कृतपुण्यानां भक्तानां पुरुषोत्तमे ॥ १३.२५४.१३५ ॥
যে ভক্তেরা পুণ্যকর্ম করেছেন এবং পুরুষোত্তমে নিবেদিত, তাঁদের মনে ক্রোধ, ঈর্ষা, লোভ বা অশুভ বুদ্ধি জাগে না।
13.254.136
द्यौः सचन्द्रार्कनक्षत्रा खं दिशो भूर्महोदधिः ।
वासुदेवस्य वीर्येण विधृतानि महात्मनः ॥ १३.२५४.१३६ ॥
চন্দ্র, সূর্য, নক্ষত্রসহ আকাশ, দিকসমূহ, পৃথিবী ও মহাসাগর — মহাত্মা বাসুদেবের বীর্যেই এগুলি ধৃত।
13.254.137
ससुरासुरगन्धर्वं सयक्षोरगराक्षसम् ।
जगद्वशे वर्ततेदं कृष्णस्य सचराचरम् ॥ १३.२५४.१३७ ॥
দেব, অসুর, গন্ধর্ব, যক্ষ, নাগ ও রাক্ষসসহ এই চরাচর জগৎ কৃষ্ণের বশে অবস্থিত।
13.254.138
इन्द्रियाणि मनो बुद्धिः सत्वं तेजो बलं धृतिः ।
वासुदेवात्मकान्याहुः क्षेत्रं क्षेत्रज्ञ एव च ॥ १३.२५४.१३८ ॥
ইন্দ্রিয়, মন, বুদ্ধি, সত্ত্ব, তেজ, বল ও ধৃতি — এসবই বাসুদেবাত্মক বলা হয়; ক্ষেত্র ও ক্ষেত্রজ্ঞও তেমনই।
13.254.139
सर्वागमानामाचारः प्रथमं परिकल्प्यते ।
आचारप्रभवो धर्मो धर्मस्य प्रभुरच्युतः ॥ १३.२५४.१३९ ॥
সকল আগমে প্রথমে আচারই বিহিত হয়; আচার থেকেই ধর্ম উদ্ভূত; ধর্মের প্রভু অচ্যুত।
13.254.140
ऋषयः पितरो देवा महाभूतानि धातवः ।
जङ्गमाजङ्गमं चेदं जगन्नारयणोद्भवम् ॥ १३.२५४.१४० ॥
ঋষি, পিতৃগণ, দেবতারা, মহাভূতসমূহ ও ধাতুসকল, এবং এই চরাচর জগৎ নারায়ণ থেকে উদ্ভূত।
13.254.141
योगो ज्ञानं तथा साङ्ख्यं विद्याः शिल्पादिकर्म च ।
वेदाः सास्त्राणि विज्ञानमेतत्सर्वं जनार्दनात् ॥ १३.२५४.१४१ ॥
যোগ, জ্ঞান, সাংখ্য, বিদ্যা, শিল্পাদি কর্ম, বেদ, শাস্ত্র ও বিজ্ঞান — এ সবই জনার্দন থেকে।
13.254.142
एको विष्णुर्महद्भूतं पृथग्भूतान्यनेकशः ।
त्रींल्लोकान्व्याप्य भूतात्मा भुङ्क्ते विश्वभुगव्ययः ॥ १३.२५४.१४२ ॥
একক বিষ্ণুই মহাভূত; বহুরূপে পৃথক পৃথক ভূতও তিনিই। ত্রিলোক ব্যাপ্ত করে ভূতাত্মা, বিশ্বভোক্তা, অব্যয় তিনিই ভোগ করেন।
13.254.143
इमं स्तवं भगवतो विष्णोर्व्यासेन कीर्तितम् ।
पठेद्य इच्छेत्पुरुषः श्रेयः प्राप्तुं सुखानि च ॥ १३.२५४.१४३ ॥
ব্যাসের কীর্তিত ভগবান বিষ্ণুর এই স্তব — যে পুরুষ শ্রেয় ও সুখ লাভ করতে ইচ্ছা করে, সে এটি পাঠ করুক।
13.254.144
विश्वेश्वरमजं देवं जगतः प्रभवाप्ययम् ।
भजन्ति ये पुष्कराक्षं न ते यान्ति पराभवम्।
न ते यान्ति पराभवम् ओं नम इति ॥ १३.२५४.१४४ ॥
বিশ্বেশ্বর, অজ দেব, জগতের সৃষ্টি-লয়ের কারণ, পদ্মলোচনকে যাঁরা ভজনা করেন, তাঁরা পরাজয় লাভ করেন না। ওঁ নমঃ।
13.254.145
पद्मपत्रविशालक्ष पद्मनाभ सुरोत्तम ।
भक्तानामनुरक्तानां त्राता भव जनार्दन ॥ १३.२५४.१४५ ॥
হে পদ্মদলের মতো বিশাললোচন, পদ্মনাভ, দেবশ্রেষ্ঠ! হে জনার্দন, অনুরক্ত ভক্তদের ত্রাতা হও।
13.254.146
भगवानुवाच ।
यो मां नामसहस्रेण स्तोतुमिच्छति पाण्डव।
सोहमेकेन श्लोकेन स्तुत एव न संशयः ।
स्तुत एव न संशय ओं नम इति ॥ १३.२५४.१४६ ॥
ভগবান বললেন: হে পাণ্ডব, যে সহস্র নামে আমাকে স্তব করতে চায়, সে একটি মাত্র শ্লোকেই আমার দ্বারা স্তুত হয়; এতে সন্দেহ নেই। নিশ্চয়ই স্তুত, সন্দেহ নেই। ওঁ নমঃ, এইরূপ।
13.254.147
वासनाद्वासुदेवः स्या वासितं ते जगत्त्रयम् ।
सर्वभूतनिवासोसि वासुदेव् नमोस्तु ते ॥ १३.२५४.१४७ ॥
বাস করার কারণে আপনি বাসুদেব; আপনার দ্বারা ত্রিভুবন ব্যাপ্ত। আপনি সর্বভূতের নিবাস। হে বাসুদেব, আপনাকে প্রণাম।
13.254.148
नमोस्त्वनन्ताय सहस्रमूर्तये ।
सहस्रपादाक्षिशिरोरुबाहवे।
सहस्रनाम्ने पुरुषाय शाश्वते ।
सहस्रकोटियुगधारिणे नमः।
श्रीसहस्रकोटियुगधारिणे नम इति ॥ १३.२५४.१४८ ॥
অনন্তকে প্রণাম; সহস্ররূপকে প্রণাম। সহস্র পদ, চক্ষু, শির, উরু ও বাহু যাঁর, তাঁকে প্রণাম। সহস্রনামা শাশ্বত পুরুষকে প্রণাম। সহস্র কোটি যুগ ধারণকারীকে প্রণাম। শ্রী সহস্র কোটি যুগ ধারণকারীকে প্রণাম, এইরূপ।