મહાભારત · અધ્યાય 13.85
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.85.1
दर्शने कीदृशः स्नेहः संवासे च पितामह ।
महाभाग्यं गवां चैव तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १३.८५.१ ॥
હે પિતામહ, દર્શનમાં અને સાથે રહેવામાં કેવો સ્નેહ હોય છે? અને ગાયોનું મહાસૌભાગ્ય શું છે? તે મને સમજાવો.
13.85.2
हन्त ते कथयिष्यामि पुरावृत्तं महाद्युते ।
नहुषस्य च संवादं महर्षेश्च्यवनस्य च ॥ १३.८५.२ ॥
અરે મહાતેજસ્વી, તને એક પ્રાચીન કથા કહીશ — નહુષ અને મહર્ષિ ચ્યવનનો સંવાદ.
13.85.3
पुरा महर्षिश्च्यवनो भार्गवो भरतर्षभ ।
उदवासकृतारम्भो बभूव स महाव्रतः ॥ १३.८५.३ ॥
પૂર્વે, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ભૃગુવંશી મહર્ષિ ચ્યવન પાણીમાં વાસનું વ્રત આરંભી મહાવ્રતી થયા.
13.85.4
निहत्य मानं क्रोधं च प्रहर्षं शोकमेव च ।
वर्षाणि द्वादश मुनिर्जलवासे धृतव्रतः ॥ १३.८५.४ ॥
માન, ક્રોધ, હર્ષ અને શોકનો નાશ કરી, તે મુનિ જળવાસનું વ્રત ધારણ કરીને બાર વર્ષ રહ્યા.
13.85.5
आदधत्सर्वभूतेषु विस्रम्यं परमं शुभम् ।
जलेचरेषु सर्वेषु शीतरश्मिरिव प्रभुः ॥ १३.८५.५ ॥
તે સર્વ જીવોમાં અને જળચરોમાં શીતલ કિરણોવાળા ચંદ્રની જેમ પ્રભુ બનીને પરમ શુભ વિશ્વાસ સ્થાપવા લાગ્યા.
13.85.6
स्थाणुभूतः शुचिर्भूत्वा दैवतेभ्यः प्रणम्य च ।
गङ्गायमुनयोर्मध्ये जलं सम्प्रविवेश ह ॥ १३.८५.६ ॥
સ્થાણુની જેમ સ્થિર અને શુચિ થઈ, દેવોને પ્રણામ કરી, ગંગા અને યમુનાની વચ્ચે જળમાં પ્રવેશ્યા.
13.85.7
गङ्गायमुनयोर्वेगं सुभीमं भीमनिःस्वनम् ।
प्रतिजग्राह शिरसा वातवेगसमं जवे ॥ १३.८५.७ ॥
ગંગા અને યમુનાનો અતિ ભયંકર વેગ અને ભીષણ ગર્જના, પવનના વેગ સમાન પ્રવાહ તેણે માથા પર ધારણ કર્યો.
13.85.8
गङ्गा च यमुना चैव सरितश्च सरांसि च ।
प्रदक्षिणमृषिं चक्रुर्न चैनं पर्यपीडयन् ॥ १३.८५.८ ॥
ગંગા, યમુના અને બીજી નદીઓ તથા સરોવરો એ ઋષિની પ્રદક્ષિણા કરી; તેમણે તેને પીડા ન આપી.
13.85.9
अन्तर्जलेषु सुष्वाप काष्ठभूतो महामुनिः ।
ततश्चोर्ध्वस्थितो धीमानभवद्भरतर्षभ ॥ १३.८५.९ ॥
તે મહામુનિ પાણીમાં લાકડાની જેમ નિશ્ચલ થઈને સૂઈ ગયા; હે ભરતશ્રેષ્ઠ, પછી તે બુદ્ધિમાન ઊંચા ઊઠીને ઊભા રહ્યા.
13.85.10
जलौकसां ससत्वानां बभूव प्रियदर्शनः ।
उपाजिघ्नन्त च तदा मत्स्यास्तं हृष्टमानसाः।
तत्र तस्यासतः कालः समतीतोऽभवन्महान् ॥ १३.८५.१० ॥
જળચરો અને બીજા જીવોને તે પ્રિયદર્શન થયો; ત્યારે આનંદિત મનવાળી માછલીઓ તેની પાસે આવવા લાગી. ત્યાં તેનો રહેવાનો લાંબો સમય વીતી ગયો.
13.85.11
ततः कदाचित्समये कस्मिंश्चिन्मत्स्यजीविनः ।
तं देशं समुपाजग्मुर्जालहस्ता महाद्युते ॥ १३.८५.११ ॥
પછી કોઈક સમયે, એક નિર્ધારિત સમયે, માછીમારો તે સ્થળે આવ્યા; હે મહાતેજસ્વી, તેમના હાથમાં જાળ હતી.
13.85.12
निषादा बहवस्तत्र मत्स्योद्धरणनिश्चयाः ।
व्यायता बलिनः शूराः सलिलेष्वनुवर्तिनः।
अभ्याययुश्च तं देशं निश्चिता जालकर्म्णि ॥ १३.८५.१२ ॥
માછલી પકડવાનો નિશ્ચય કરેલા ઘણા નિષાદો ત્યાં આવ્યા—મજબૂત શરીરવાળા, બળવાન, શૂરવીર, પાણીમાં ચપળતાથી ફરનારા, જાળ નાખવાના કામમાં દૃઢ નિશ્ચયી; તેઓ તે સ્થળની નજીક આવ્યા.
13.85.13
जालं ते योजयामासुर्नवसूत्रकृतं दृढम् ।
मत्स्योद्धरणमाकर्षस्तदा भरतसत्तम ॥ १३.८५.१३ ॥
તેમણે નવ દોરાથી બનેલી મજબૂત જાળ બાંધી; પછી, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, માછલીઓ ઉપાડવા માટે તેને ખેંચવામાં આવી.
13.85.14
ततस्ते बहुभिर्योगैः कैवर्ता मत्स्यकाङ्क्षिणः ।
गङ्गायमुनयोर्वारि जालेनावकिरन्ति ते ॥ १३.८५.१४ ॥
પછી માછલી ઇચ્છતા તે માછીમારો અનેક ઉપાયોથી ગંગા-યમુનાનું પાણી જાળથી ઢંઢોળવા લાગ્યા.
13.85.15
जालं सुविततं तेषां नवसूत्रकृतं तथा ।
विस्तारायामसम्पन्नं यत्तत्र सलिले क्षमम् ॥ १३.८५.१५ ॥
નવ દોરાથી બનેલી તેમની જાળ સારી રીતે પાથરેલી હતી; પહોળાઈ અને લંબાઈથી સંપન્ન તે ત્યાંના પાણીમાં યોગ્ય હતી.
13.85.16
ततस्ते सुमहच्चैव बलवच्च सुवर्तितम् ।
अवतीर्य ततः सर्वे जालं चकृषिरे तदा ॥ १३.८५.१६ ॥
પછી તેમણે અતિ વિશાળ, બળવાન અને સારી રીતે સંચાલિત જાળ પકડી; પછી બધા પાણીમાં ઊતરીને તે જાળ ખેંચવા લાગ્યા.
13.85.17
अभीतरूपाः संहृष्टा अन्योन्यवशवर्तिनः ।
बबन्धुस्तत्र मत्स्यांश्च तथाऽन्याञ्जलचारिणः ॥ १३.८५.१७ ॥
નિર્ભય દેખાવવાળા, હર્ષિત અને એકબીજાને આધીન તેઓએ ત્યાં માછલીઓ અને પાણીમાં ફરતા અન્ય જીવોને બાંધ્યા.
13.85.18
तथा मत्स्यैः परिवृतं च्यवनं भृगुनन्दनम् ।
आकर्षयन्महाराज जालेनाथ यदृच्छया ॥ १३.८५.१८ ॥
એ જ રીતે, હે મહારાજ, માછલીઓથી ઘેરાયેલા ભૃગુપુત્ર ચ્યવનને તેમણે યદૃચ્છાએ જાળથી ખેંચી લીધા.
13.85.19
नदीशैवलदिग्धाङ्गं हरिश्मश्रुजटाधरम् ।
लग्नैः शङ्खनखैर्गात्रे क्रोडैश्चित्रैरिवार्पितम्। ॥ १३.८५.१९ ॥
નદીના શેવાળથી લથપથ શરીર, ભૂરા દાઢી અને જટા ધારણ કરેલા તે મુનિના દેહ પર શંખ અને રંગબેરંગી છીપલાં ચોંટેલાં હતાં.
13.85.20
तं जालेनोद्धृतं दृष्ट्वा ते तदा वेदपारगम् ।
सर्वे प्राञ्जलयो दाशाः शिरोभिः प्रापतन्भुवि ॥ १३.८५.२० ॥
જાળથી ઉપર ખેંચાયેલા એ વેદપારંગત મુનિને જોઈને બધા માછીમારો હાથ જોડીને માથા વડે ધરતી પર પડ્યા.
13.85.21
परिखेदपरित्रासाज्जालस्याकर्षणेन च ।
मत्स्या बभूवुर्व्यापन्नाः स्थलसंस्पर्शनेन च ॥ १३.८५.२१ ॥
જાળ ખેંચાવાથી, થાક અને ભયથી, તથા સૂકી ભૂમિના સ્પર્શથી માછલીઓ મરી ગઈ.
13.85.22
स मुनिस्तत्तदा दृष्ट्वा मत्स्यानां कदनं कृतम् ।
बभूव कृपयाविष्टो निःश्वसंश्च पुनःपनः ॥ १३.८५.२२ ॥
માછલીઓનો એ સંહાર જોઈને એ મુનિ કરુણાથી ભરાઈ ગયા અને વારંવાર નિસાસા નાખવા લાગ્યા.
13.85.23
अज्ञानाद्यत्कृतं पापं प्रसादं तत्र नः कुरु ।
करवाम प्रिय किं ते तन्नो ब्रूहि महामुने ॥ १३.८५.२३ ॥
અજ્ઞાનથી અમારાથી જે પાપ થયું છે તેના પર અમારા પર કૃપા કરો. હે મહામુનિ, તમને શું પ્રિય છે તે અમને કહો.
13.85.24
इत्युक्तो मत्स्यमध्यस्थश्च्यवनो वाक्यमब्रवीत् ।
यो मेऽद्य परमः कामस्तं शृणुध्वं मसाहिताः ॥ १३.८५.२४ ॥
આમ કહેવાતાં માછલીઓની વચ્ચે રહેલા ચ્યવને આ વચન કહ્યું: "મારી અત્યારની જે પરમ ઇચ્છા છે, તે તમે, મારી સાથે રહેલા, સાંભળો."
13.85.25
प्राणोत्सर्गं विसर्गं वा मत्स्यैर्यास्याम्यहं सह ।
संवासान्नोत्सहे त्यक्तुं सलिलेऽध्युपितानहम् ॥ १३.८५.२५ ॥
હું માછલીઓ સાથે પ્રાણત્યાગ કરીશ અથવા તેમને છોડી દઈશ; પરંતુ પાણીમાં લાંબા સમય સુધી તેમની સાથે રહ્યો હોવાથી તેમને છોડવાનું મારામાં સાહસ નથી.
13.85.26
इत्युक्तास्ते निषादास्तु सुभृशं भयकम्पिताः ।
सर्वे विवर्णवदना नहुषाय न्यवेदयन् ॥ १३.८५.२६ ॥
આમ કહેવાયેલા તે નિષાદો અત્યંત ભયથી કાંપવા લાગ્યા; સૌના મુખ વિવર્ણ થયાં; તેમણે નહુષને આ નિવેદન કર્યું.