महाभारत · अध्याय 13.85
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.85.1
दर्शने कीदृशः स्नेहः संवासे च पितामह ।
महाभाग्यं गवां चैव तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १३.८५.१ ॥
हे पितामहा, दर्शनात आणि एकत्र राहण्यात कोणता स्नेह असतो? आणि गाईंचे महाभाग्य काय आहे? ते मला समजावून सांगावे.
13.85.2
हन्त ते कथयिष्यामि पुरावृत्तं महाद्युते ।
नहुषस्य च संवादं महर्षेश्च्यवनस्य च ॥ १३.८५.२ ॥
अरे महातेजस्वी, तुला एक प्राचीन कथा सांगतो — नहुष आणि महर्षी च्यवन यांचा संवाद.
13.85.3
पुरा महर्षिश्च्यवनो भार्गवो भरतर्षभ ।
उदवासकृतारम्भो बभूव स महाव्रतः ॥ १३.८५.३ ॥
पूर्वी, हे भरतश्रेष्ठा, भृगुवंशीय महर्षी च्यवन जलात निवासाचे व्रत आरंभून महाव्रती झाले.
13.85.4
निहत्य मानं क्रोधं च प्रहर्षं शोकमेव च ।
वर्षाणि द्वादश मुनिर्जलवासे धृतव्रतः ॥ १३.८५.४ ॥
मान, क्रोध, हर्ष आणि शोक यांचा नाश करून, तो मुनी जलवासाचे व्रत धारण करून बारा वर्षे राहिला.
13.85.5
आदधत्सर्वभूतेषु विस्रम्यं परमं शुभम् ।
जलेचरेषु सर्वेषु शीतरश्मिरिव प्रभुः ॥ १३.८५.५ ॥
तो सर्व प्राण्यांत आणि जलचरांत, शीतल किरणांच्या चंद्रासारखा प्रभू होऊन परम शुभ विश्वास स्थापित करू लागला.
13.85.6
स्थाणुभूतः शुचिर्भूत्वा दैवतेभ्यः प्रणम्य च ।
गङ्गायमुनयोर्मध्ये जलं सम्प्रविवेश ह ॥ १३.८५.६ ॥
स्थाणूसारखा स्थिर व शुचिर्भूत होऊन, देवतांना नमस्कार करून, तो गंगा व यमुना यांच्या मध्ये पाण्यात शिरला.
13.85.7
गङ्गायमुनयोर्वेगं सुभीमं भीमनिःस्वनम् ।
प्रतिजग्राह शिरसा वातवेगसमं जवे ॥ १३.८५.७ ॥
गंगा आणि यमुनेचा अतिभयंकर वेग आणि भीषण गर्जना, वाऱ्याच्या वेगासमान प्रवाह त्याने मस्तकावर धारण केला.
13.85.8
गङ्गा च यमुना चैव सरितश्च सरांसि च ।
प्रदक्षिणमृषिं चक्रुर्न चैनं पर्यपीडयन् ॥ १३.८५.८ ॥
गंगा, यमुना आणि इतर नद्या व सरोवरे त्या ऋषीभोवती प्रदक्षिणा घालू लागल्या; त्यांनी त्याला त्रास दिला नाही.
13.85.9
अन्तर्जलेषु सुष्वाप काष्ठभूतो महामुनिः ।
ततश्चोर्ध्वस्थितो धीमानभवद्भरतर्षभ ॥ १३.८५.९ ॥
तो महामुनी पाण्यात लाकडासारखा निश्चल होऊन झोपला; हे भरतश्रेष्ठा, नंतर तो बुद्धिमान वर उठून उभा राहिला.
13.85.10
जलौकसां ससत्वानां बभूव प्रियदर्शनः ।
उपाजिघ्नन्त च तदा मत्स्यास्तं हृष्टमानसाः।
तत्र तस्यासतः कालः समतीतोऽभवन्महान् ॥ १३.८५.१० ॥
जलचर आणि इतर सजीवांना तो प्रियदर्शन झाला; तेव्हा आनंदित मनाने मासे त्याच्याजवळ येऊ लागले. तेथे त्याचा राहण्याचा बराच काळ निघून गेला.
13.85.11
ततः कदाचित्समये कस्मिंश्चिन्मत्स्यजीविनः ।
तं देशं समुपाजग्मुर्जालहस्ता महाद्युते ॥ १३.८५.११ ॥
नंतर एके वेळी, एका विशिष्ट समयी, मच्छीमार त्या ठिकाणी आले; हे महातेजस्वी, त्यांच्या हातात जाळी होती.
13.85.12
निषादा बहवस्तत्र मत्स्योद्धरणनिश्चयाः ।
व्यायता बलिनः शूराः सलिलेष्वनुवर्तिनः।
अभ्याययुश्च तं देशं निश्चिता जालकर्म्णि ॥ १३.८५.१२ ॥
मासे पकडण्याचा निश्चय केलेले अनेक निषाद तेथे आले—धिप्पाड, बलवान, शूर, पाण्यात चपळपणे फिरणारे, जाळे टाकण्याच्या कामात निश्चयी; ते त्या स्थानाजवळ आले.
13.85.13
जालं ते योजयामासुर्नवसूत्रकृतं दृढम् ।
मत्स्योद्धरणमाकर्षस्तदा भरतसत्तम ॥ १३.८५.१३ ॥
त्यांनी नऊ धाग्यांनी बनवलेले मजबूत जाळे बांधले; मग, हे भरतश्रेष्ठा, मासे वर उचलण्यासाठी ते ओढले गेले.
13.85.14
ततस्ते बहुभिर्योगैः कैवर्ता मत्स्यकाङ्क्षिणः ।
गङ्गायमुनयोर्वारि जालेनावकिरन्ति ते ॥ १३.८५.१४ ॥
मग मासे हवे असलेले ते कोळी अनेक उपायांनी गंगा-यमुनेचे पाणी जाळ्याने ढवळू लागले.
13.85.15
जालं सुविततं तेषां नवसूत्रकृतं तथा ।
विस्तारायामसम्पन्नं यत्तत्र सलिले क्षमम् ॥ १३.८५.१५ ॥
नऊ धाग्यांनी बनवलेले त्यांचे जाळे चांगले पसरलेले होते; रुंदी आणि लांबीने परिपूर्ण असे ते तेथील पाण्यात योग्य होते.
13.85.16
ततस्ते सुमहच्चैव बलवच्च सुवर्तितम् ।
अवतीर्य ततः सर्वे जालं चकृषिरे तदा ॥ १३.८५.१६ ॥
मग त्यांनी अतिशय मोठे, बलवान आणि चांगल्या प्रकारे हाताळलेले जाळे धरले; मग सर्वजण पाण्यात उतरून ते जाळे ओढू लागले.
13.85.17
अभीतरूपाः संहृष्टा अन्योन्यवशवर्तिनः ।
बबन्धुस्तत्र मत्स्यांश्च तथाऽन्याञ्जलचारिणः ॥ १३.८५.१७ ॥
निर्भय रूपाचे, आनंदित आणि एकमेकांच्या आज्ञेत राहणारे ते तेथे मासे आणि पाण्यात फिरणारे इतर जीव बांधू लागले.
13.85.18
तथा मत्स्यैः परिवृतं च्यवनं भृगुनन्दनम् ।
आकर्षयन्महाराज जालेनाथ यदृच्छया ॥ १३.८५.१८ ॥
असेच, हे महाराजा, माशांनी वेढलेले भृगूंचे पुत्र च्यवन यांना त्यांनी योगायोगाने जाळ्याने ओढले.
13.85.19
नदीशैवलदिग्धाङ्गं हरिश्मश्रुजटाधरम् ।
लग्नैः शङ्खनखैर्गात्रे क्रोडैश्चित्रैरिवार्पितम्। ॥ १३.८५.१९ ॥
नदीच्या शेवाळाने माखलेले अंग, पिंगट दाढी व जटा धारण करणारे ते मुनी; त्यांच्या देहाला शंख व रंगीबेरंगी शिंपले चिकटलेले होते.
13.85.20
तं जालेनोद्धृतं दृष्ट्वा ते तदा वेदपारगम् ।
सर्वे प्राञ्जलयो दाशाः शिरोभिः प्रापतन्भुवि ॥ १३.८५.२० ॥
जाळ्याने वर काढलेल्या त्या वेदपारंगत मुनींना पाहून सर्व कोळी हात जोडून डोक्याने भूमीवर लोटांगण घालू लागले.
13.85.21
परिखेदपरित्रासाज्जालस्याकर्षणेन च ।
मत्स्या बभूवुर्व्यापन्नाः स्थलसंस्पर्शनेन च ॥ १३.८५.२१ ॥
जाळे ओढल्यामुळे, थकव्यामुळे व भीतीमुळे, तसेच कोरड्या जमिनीच्या स्पर्शामुळे मासे मरून पडले.
13.85.22
स मुनिस्तत्तदा दृष्ट्वा मत्स्यानां कदनं कृतम् ।
बभूव कृपयाविष्टो निःश्वसंश्च पुनःपनः ॥ १३.८५.२२ ॥
माशांचा तो संहार पाहून ते मुनी करुणेने व्याकूळ झाले आणि वारंवार दीर्घ निःश्वास सोडू लागले.
13.85.23
अज्ञानाद्यत्कृतं पापं प्रसादं तत्र नः कुरु ।
करवाम प्रिय किं ते तन्नो ब्रूहि महामुने ॥ १३.८५.२३ ॥
अज्ञानाने आमच्याकडून जे पाप घडले, त्याबद्दल आमच्यावर कृपा करा. हे महामुनी, आपल्याला प्रिय काय आहे ते आम्हांस सांगा.
13.85.24
इत्युक्तो मत्स्यमध्यस्थश्च्यवनो वाक्यमब्रवीत् ।
यो मेऽद्य परमः कामस्तं शृणुध्वं मसाहिताः ॥ १३.८५.२४ ॥
असे सांगितले असता माशांच्या मधोमध असलेले च्यवन म्हणाले, "माझी आत्ताची जी परम इच्छा आहे, ती तुम्ही, माझ्याबरोबर असलेल्यांनी, ऐका."
13.85.25
प्राणोत्सर्गं विसर्गं वा मत्स्यैर्यास्याम्यहं सह ।
संवासान्नोत्सहे त्यक्तुं सलिलेऽध्युपितानहम् ॥ १३.८५.२५ ॥
मी माशांसह प्राणत्याग करीन किंवा त्यांना सोडीन; पण पाण्यात त्यांच्यासोबत दीर्घकाळ राहिल्यामुळे त्यांना सोडण्याचे धैर्य मला होत नाही.
13.85.26
इत्युक्तास्ते निषादास्तु सुभृशं भयकम्पिताः ।
सर्वे विवर्णवदना नहुषाय न्यवेदयन् ॥ १३.८५.२६ ॥
असे सांगितल्यावर ते निषाद अत्यंत भयाने थरथरले; सर्वांचे चेहरे फिकटले; त्यांनी नहुषाला हे निवेदन केले.