ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 14.111
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.111.1
स्वभक्तस्य हृषीकेश धर्माधर्ममजानतः ।
धर्मं पुण्यतमं देव पृच्छतः कथयस्व मे ॥ १४.१११.१ ॥
ਹੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਅਧਰਮ ਨਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਮੈਨੂੰ, ਹੇ ਦੇਵ, ਪਰਮ ਪੁੰਨਮਈ ਧਰਮ ਪੁੱਛਦੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
14.111.2
यदेतदग्निहोत्रं वै सृष्टं वर्णत्रयस्य तु ।
मन्त्रवद्यद्धुतं सम्यग्विधिना चाप्युपासितम्।
आहिताग्निं नयत्यूर्ध्वं सपत्नीकं सबान्धवम् ॥ १४.१११.२ ॥
ਤਿੰਨੇ ਵਰਣਾਂ ਲਈ ਸਿਰਜਿਆ ਇਹ ਅਗਨੀਹੋਤਰ, ਮੰਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਮ ਅਤੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਅਗਨੀ ਸਥਾਪਕ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਬੰਧੂਆਂ ਸਮੇਤ ਉੱਪਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.111.3
कथं तद्ब्राह्मणैर्देव होतव्यं क्षत्रियैः कथम् ।
वैश्यैर्वा देवदेवेश कथं वा सुहुतं भवेत् ॥ १४.१११.३ ॥
ਹੇ ਦੇਵ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਮਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਸ਼ੱਤਰੀਆਂ ਨੇ ਕਿਵੇਂ, ਵੈਸ਼ਾਂ ਨੇ ਕਿਵੇਂ? ਹੇ ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼, ਜਾਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁਤ ਹੋਵੇਗਾ?
14.111.4
कस्मिन्काले कतं कस्य आधेयोऽग्निः सुरोत्तम ।
आहितस्य कथं वाऽपि सम्यगाचरणं भवेत् ॥ १४.१११.४ ॥
ਕਿਸ ਸਮੇਂ, ਕਿਸ ਦੁਆਰਾ ਅਗਨੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ? ਹੇ ਸੁਰੋਤਮ, ਅਗਨੀ ਸਥਾਪਕ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਿਵੇਂ ਠੀਕ ਹੋਵੇ?
14.111.5
कत्यग्नयः किमात्मानः स्थानं किं कस्य वा विभो ।
कतरस्मिन्हुते स्थाने कं व्रजेदाग्निहोत्रिकः ॥ १४.१११.५ ॥
ਅਗਨੀਆਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਕੀ ਹਨ, ਥਾਂ ਕੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸ ਦੀ, ਹੇ ਵਿਭੋ? ਕਿਸ ਥਾਂ ਹੁਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ ਕਿਸ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
14.111.6
अग्निहोत्रनिमित्तं च किमुत्पन्नं पुराऽनघ ।
कथमेवाथ हूयन्ते प्रीयन्ते च सुराः कथम् ॥ १४.१११.६ ॥
ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਦਾ ਨਿਮਿੱਤ ਕੀ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਕਿਸ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਅਨਘ? ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੁਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?
14.111.7
विधिवन्मन्त्रवत्कृत्वा पूजितास्त्वग्नयः कथम् ।
कां गतिं वदतांश्रेष्ठ नयन्ति ह्यग्निहोत्रिणः ॥ १४.१११.७ ॥
ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਮੰਤਰਾਂ ਸਹਿਤ ਪੂਜੇ ਗਏ ਅਗਨੀ ਕਿਵੇਂ ਕਿਸ ਗਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਹੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ ਕਿਹੜੀ ਗਤੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ?
14.111.8
दुर्हुताश्चापि भगवन्नविज्ञातास्त्रयोऽग्नयः ।
किमाहिताग्नेः कुर्वन्ति दुश्चीर्णा वाऽपि केशव ॥ १४.१११.८ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਦੁਰਹੁਤ ਅਤੇ ਅਣਜਾਣ ਤਿੰਨ ਅਗਨੀਆਂ ਆਹਿਤਾਗਨੀ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ? ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਦੁਸ਼ਚੀਰਣ ਕੀ ਕਰਦਾ ਹੈ?
14.111.9
उत्सन्नाग्निस्तु पापात्मा कां योनिं देव गच्छति ।
एतत्सर्वं समासेन भक्त्या ह्युपगतस्य मे।
वक्तुमर्हसि सर्वज्ञ सर्वाधिकं नमोस्तु ते ॥ १४.१११.९ ॥
ਅੱਗ ਬੁਝ ਗਈ ਪਾਪੀ ਆਤਮਾ ਕਿਸ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਦੇਵ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਣਾ ਆਪ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਹੇ ਸਰਬਗਿਆ, ਸਰਵੋਤਮ, ਆਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
14.111.10
शृणु राजन्महापुण्यमिदं धर्मामृतं परम् ।
यत्तु तारयते युक्तान्ब्राह्मणानग्निहोत्रिणः ॥ १४.१११.१० ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਮਹਾਪੁੰਨ ਅਤੇ ਪਰਮ ਧਰਮਾਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਯੁਕਤ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰਦਾ ਹੈ।
14.111.11
ब्र्हमित्वेनासृजं लोकानहमादौ महाद्युते ।
सृष्टोऽग्निर्मुखतः पूर्वं लोकानां हितकाम्यया ॥ १४.१११.११ ॥
ਹੇ ਮਹਾਦਿਉਤੀ, ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮੂੰਹੋਂ ਅਗਨੀ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ।
14.111.12
यस्मादग्रे स भूतानां सर्वेषां निर्मितो मया ।
तस्मादग्नीत्यभिहितः पुराणज्ञैर्मनीषिभिः ॥ १४.१११.१२ ॥
ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸਿਰਜਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਪੁਰਾਣਜ ਮਨੀਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 'ਅਗਨੀ' ਕਿਹਾ।
14.111.13
यस्मात्तु सर्वकृत्येषु पूर्वमस्मै प्रदीयते ।
आहुतिर्दीप्यमानाय तस्मादग्नीति कथ्यते ॥ १४.१११.१३ ॥
ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਯਗਯ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ, ਚਮਕਦੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ, ਆਹੂਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਅਗਨੀ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.111.14
यस्माच्च तु नयत्यग्रां गतिं विप्रान्सुपूजितः ।
यस्माच्च नयनाद्राजन्देवेष्वग्नीति कथ्यते ॥ १४.१११.१४ ॥
ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾ ਕੇ ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਗਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਲੈ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਅਗਨੀ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.111.15
तस्माच्च दुर्हुतः सोयमलं भक्षयितुं क्षणात् ।
यजमानं नरश्रेष्ठ क्रव्यादोऽग्निस्ततः स्मृतः ॥ १४.१११.१५ ॥
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਗਲਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਹੂਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਪਲ ਵਿੱਚ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਖਾ ਜਾਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਕ੍ਰਵਿਆਦ' ਭਾਵ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਅਗਨੀ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.111.16
सर्वभूतात्मको राजन्देवानामेष वै मुखम् ।
प्रथमं मन्मुखात्सृष्टो लोकार्थे पचनः प्रभुः ॥ १४.१११.१६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਇਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮੁਖ ਹੈ; ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਮੁਖੋਂ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਪਚਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
14.111.17
सृष्टमात्रो जगत्सर्वमत्तुमैच्छत्पुरा खलु ।
ततः प्रशमितः सोग्निरूपास्यैव मया पुरा ॥ १४.१११.१७ ॥
ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਖਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਉਹ ਅਗਨੀ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
14.111.18
सततोपासनात्सोयमौपासन इति स्मृतः ॥ १४.१११.१८ ॥
ਲਗਾਤਾਰ ਉਪਾਸਨਾ ਕਾਰਨ ਇਹ 'ਔਪਾਸਨ' ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.111.19
आहुतिः सर्वमाख्याति तस्मिन्वसति सोनलः ।
आवसथ्य इति ख्यातस्तेनासौ ब्रह्मवादिभिः ॥ १४.१११.१९ ॥
ਆਹੁਤੀ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਗਨੀ ਵਸਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ ਉਸਨੂੰ 'ਆਵਸਥ੍ਯ' ਆਖਦੇ ਹਨ।
14.111.20
तस्मात्पञ्च महायज्ञा वर्तन्ते यस्य धर्मतः ।
सोममण्डलमध्येन गतिस्तस्य द्विजन्मनः ॥ १४.१११.२० ॥
ਇਸ ਲਈ ਜਿਸ ਲਈ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜ ਮਹਾਯਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦ੍ਵਿਜ ਦੀ ਗਤੀ ਸੋਮਮੰਡਲ ਦੇ ਵਿਚੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
14.111.21
ते च सप्तर्षयः सिद्धाः संयतेन्द्रियबुद्धयः ।
गता ह्यमरसायुज्यं ते ह्यग्न्यर्चनतत्पराः ॥ १४.१११.२१ ॥
ਉਹ ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ — ਸਿੱਧ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਸੰਜਮਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਗਨੀ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ — ਅਮਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਯੁਜ੍ਯ ਪਾ ਗਏ।
14.111.22
अपरे चावसथ्यं च पचनाग्निं प्रचक्षते ।
तस्मिन्पञ्च महायज्ञा वैश्वदेवश्च वर्तते ॥ १४.१११.२२ ॥
ਕੁਝ ਹੋਰ ਆਵਸਥ੍ਯ ਅਤੇ ਪਚਨਅਗਨੀ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਮਹਾਯਗ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
14.111.23
स्थलीपाकं च गार्हं च सर्वे चास्मिन्प्रतिष्ठिताः ।
गृह्यकर्मवहो यस्मात्तस्माद्गृहपतिस्तु सः ॥ १४.१११.२३ ॥
ਸਥਾਲੀਪਾਕ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਕਰਮ ਸਭ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਗ੍ਰਿਹਯ ਕਰਮ ਨੂੰ ਵਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਗ੍ਰਿਹਪਤੀ ਹੈ।
14.111.24
औपासनं चावसथ्यं सभ्यं पचनपावकम् ।
आहुर्ब्रह्मविदः केचिन्मतमेतन्ममापि च ॥ १४.१११.२४ ॥
ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮਵੇਤਾ ਔਪਾਸਨ, ਆਵਸਥ੍ਯ, ਸਭ੍ਯ ਅਤੇ ਪਚਨਪਾਵਕ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਵੀ ਮਤ ਹੈ।
14.111.25
अग्निहोत्रप्रकारं च शृणु राजन्समाहितः ।
त्रयाणां गुणनामानां वह्नीनामुच्यते मया ॥ १४.१११.२५ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸੁਣ। ਗੁਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਅਗਨੀਆਂ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
14.111.26
गृहाणां हि पतित्वं हि गृहपत्यमिति स्मृतम् ।
गृहपत्यं तु यस्यासीत्तत्तस्माद्गार्हपत्यता ॥ १४.१११.२६ ॥
ਘਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਪਤ੍ਯ ਆਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਗ੍ਰਹਿਪਤ੍ਯ ਅਗਨੀ ਜਿਸ ਕੋਲ ਸੀ, ਉਸੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਗਾਰ੍ਹਪਤ੍ਯ ਪਿਆ।
14.111.27
यजमानं तु यस्मात्तु दक्षिणां तु गतिं नयेत् ।
दक्षिणाग्निं तमाहुस्ते दक्षिणायतनं द्विजाः ॥ १४.१११.२७ ॥
ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਦਕਸ਼ਿਣਾਗਨੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਦ੍ਵਿਜ ਇਸਨੂੰ ਦਕਸ਼ਿਣਾਯਤਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
14.111.28
आहुतिः सर्वमाख्याति हव्यं वै वहनं स्मृतम् ।
सर्वहव्यवहो वह्निर्गतश्चाहवनीयताम् ॥ १४.१११.२८ ॥
ਆਹੁਤੀ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਹਵਿ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣਾ ਹੀ ਵਹਨ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਹਵੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਅਗਨੀ ਆਹਵਨੀਯਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।
14.111.29
यं चाक्सथ्यं जुहुयान्मूलाग्निं विधिवद्द्विजः ।
आवसथ्यं तु तं चाग्निं पचनाग्निं प्रचक्षते ॥ १४.१११.२९ ॥
ਦ੍ਵਿਜ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿਸ ਮੂਲਾਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਵਸਥਯ ਹੋਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪਚਨਾਗਨੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।
14.111.30
तेषां स भागतो वह्निः सभ्य इत्यभिधीयते ।
आवतथ्यस्तु यो वह्निः प्रथमः स प्रजापतिः ॥ १४.१११.३० ॥
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਭਾਗ ਰੂਪ ਅਗਨੀ ਸਭ੍ਯ ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਵਤਥ੍ਯ ਨਾਮਕ ਅਗਨੀ ਪਹਿਲੀ ਹੈ; ਉਹੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਹੈ।
14.111.31
ब्रह्मा च गार्हपत्योऽग्निस्तस्मिन्नेव हि सोभवत् ।
दक्षिणाग्निस्त्वयं रुद्रः क्रोधात्मा चण्ड एव सः ॥ १४.१११.३१ ॥
ਬ੍ਰਹਮਾ ਗਾਰਹਪਤਯ ਅਗਨੀ ਹਨ; ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇਹ ਦੱਖਣਾਗਨੀ ਰੁਦਰ ਹਨ; ਕ੍ਰੋਧ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਚੰਡ ਹਨ।
14.111.32
अहमाहवनीयोऽग्निराहोमाद्यस्य वै मुखे ।
सभ्योऽग्निः पञ्चमो यस्तु स्कन्द एव नराधिप ॥ १४.१११.३२ ॥
ਮੈਂ ਆਹਵਨੀਯ ਅਗਨੀ ਹਾਂ; ਆਹੁਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਹਾਂ। ਪੰਜਵਾਂ ਸਭਿਆ ਅਗਨੀ ਸਕੰਦ ਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ।
14.111.33
पृथिवी गार्हपत्योऽग्निरन्तरिक्षं च दक्षिणः ।
स्वर्गमाहवनीयोऽग्निरेवमग्नित्रयं स्मृतम् ॥ १४.१११.३३ ॥
ਧਰਤੀ ਗਾਰਹਪਤਯ ਅਗਨੀ ਹੈ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਦੱਖਣਾਗਨੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਆਹਵਨੀਯ ਅਗਨੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਅਗਨੀਆਂ ਸਮ੍ਰਿਤ ਹਨ।
14.111.34
वृत्तश्च गार्हपत्योऽग्निर्यस्माद्वृत्ता च मेदिनी ।
अर्धचन्द्राकृतिस्तं वै दक्षिणाग्निस्तथा भवेत् ॥ १४.१११.३४ ॥
ਗਾਰਹਪਤਯ ਅਗਨੀ ਗੋਲ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਤੀ ਵੀ ਗੋਲ ਹੈ; ਦੱਖਣਾਗਨੀ ਅਰਧਚੰਦਰਾਕਾਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
14.111.35
चतुरश्रं ततः स्वर्गं निर्मलं तु निरामयम् ।
तस्मादाहवनीयोऽग्निश्चतुरश्रो भवेन्नृप ॥ १४.१११.३५ ॥
ਫਿਰ ਸਵਰਗ ਚੌਕੋਰ, ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਨਿਰੋਗ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਆਹਵਨੀਯ ਅਗਨੀ ਚੌਕੋਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
14.111.36
जुहुयाद्गार्हपत्यं यो भुवं जयति स द्विजः ।
जुहोति दक्षिणं यस्तु स जयत्यन्तरिक्षकम् ॥ १४.१११.३६ ॥
ਜੋ ਦ੍ਵਿਜ ਗਾਰਹਪਤਯ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਦੱਖਣਾਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ।
14.111.37
पृथिवीमन्तरिक्षं च दिवं ऋषिगणैः सह ।
जयत्याहवनीयं यो जुहुयाद्भक्तिमान्नरः ॥ १४.१११.३७ ॥
ਭਗਤੀਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਆਹਵਨੀਯ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
14.111.38
आभिमुख्येन होमस्तु यस्य यज्ञेषु वर्तते ।
तेनाप्याहवनीयत्वं गतो वह्निर्महाद्युतिः ॥ १४.१११.३८ ॥
ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਹੋਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਕਾਰਨ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਅਗਨੀ ਨੇ ਵੀ ਆਹਵਨੀਯਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
14.111.39
आहोमादग्निहोत्रेषु यज्ञैर्वा यत्र सर्वशः ।
यस्मात्तस्मात्प्रवर्तन्ते ततो ह्याहवनीयता ॥ १४.१११.३९ ॥
ਅਗਨੀਹੋਤਰਾਂ ਅਤੇ ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਹੋਮ ਤੋਂ ਕਰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਆਹਵਨੀਯਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
14.111.40
यस्त्वावसथ्यं जुहुयान्मूलाग्निं विधिवद्द्विजः ।
स तु सप्तर्षिलोकेषु सपत्नीकः प्रमोदते ॥ १४.१११.४० ॥
ਜੋ ਦ੍ਵਿਜ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਵਸਥਯ ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਮੂਲਾਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।
14.111.41
इष्टो भवति सर्वाग्नेरग्निहोत्रं च तद्भवेत् ।
त्राणाद्वै यजमानस्य ह्यग्निहोत्रमिति स्मृतम् ॥ १४.१११.४१ ॥
ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਅਗਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ਼ਟ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹੀ ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਹੈ। ਯਜਮਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
14.111.42
होइज्येषु विषादो वै विषादो दुःखमुच्यते ।
दुःखं तापत्रयं प्रोक्तं तापं हि नरकं विदुः ॥ १४.१११.४२ ॥
ਹੋਮ-ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਦ ਹੀ ਵਿਸ਼ਾਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਾਦ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਾਪ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਤਾਪ ਨੂੰ ਨਰਕ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.111.43
आध्यात्मिकं चाधिदैवमाधिभौतिकमेव च ।
एतत्तापत्रयं प्रोक्तमात्मविद्भिर्नराधिप ॥ १४.१११.४३ ॥
ਆਧਿਆਤਮਿਕ, ਆਧਿਦੈਵਿਕ ਅਤੇ ਆਧਿਭੌਤਿਕ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਤਾਪ ਆਤਮ-ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ।
14.111.44
यस्माद्वै त्रायते दुःखाद्यजमानं हुतोऽनलः ।
तस्मात्तु विधिवत्प्रोक्तमग्निहोत्रमिति श्रुतौ ॥ १४.१११.४४ ॥
ਹੋਮਿਆ ਗਿਆ ਅਗਨੀ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਨੂੰ ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
14.111.45
तदग्निहोत्रं सृष्टं वै ब्रह्मणा लोककर्तृणा ।
वेदाश्चाप्यग्निहोत्रं तु जज्ञिरे स्वयमेव तु ॥ १४.१११.४५ ॥
ਉਹ ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਚਣਹਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਿਰਜਿਆ; ਵੇਦ ਵੀ ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
14.111.46
अग्निहोत्रफला दारा दत्तभुक्तफलं धनम् ।
रतिपुत्रफला दारा दत्तभुक्तफलं धनम् ॥ १४.१११.४६ ॥
ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫਲ ਹੈ ਉਹ ਪਤਨੀਆਂ; ਦਾਨ ਅਤੇ ਭੋਗ ਜਿਸ ਦਾ ਫਲ ਹੈ ਉਹ ਧਨ। ਰਤੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫਲ ਹੈ ਉਹ ਪਤਨੀਆਂ; ਦਾਨ ਅਤੇ ਭੋਗ ਜਿਸ ਦਾ ਫਲ ਹੈ ਉਹ ਧਨ।
14.111.47
त्रिवेदमन्त्रसंयोगादग्निहोत्रं प्रवर्तते ।
ऋग्यजुःसामभिः पुण्यैः स्थाप्यते सूत्रसंयुतैः ॥ १४.१११.४७ ॥
ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਚੱਲਦਾ ਹੈ; ਰਿਗ, ਯਜੁ ਅਤੇ ਸਾਮ ਦੇ ਪੁੰਨ ਮੰਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸੂਤਰਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
14.111.48
वसन्ते ब्राह्मणस्य स्यादाधेयोऽग्निर्नराधिप ।
वसन्तो ब्राह्मणो ज्ञेयो वेदयोनिः स उच्यते ॥ १४.१११.४८ ॥
ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਆਧੇਯ ਅਗਨੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਬਸੰਤ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਯੋਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.111.49
अग्न्याधेयं तु येनाथ वसन्ते क्रियतेऽनघ ।
तस्य श्रीर्बह्मवृद्धिश्च ब्राह्मणस्य विवर्धते ॥ १४.१११.४९ ॥
ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ! ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਗ੍ਨਿਆਧੇਯ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਵਧਦੀ ਹੈ।
14.111.50
क्षत्रियस्याग्निराधेयो ग्रीष्मे श्रेष्ठः स वै नृप ।
येनाधानं तु वै ग्रीष्मे क्रियते तस्य वर्धते।
श्रीः प्रजाःक पशवश्चैव वित्तं तेजो बलं यशः ॥ १४.१११.५० ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ ਲਈ ਗ੍ਰੀਸ਼ਮ ਵਿੱਚ ਅਗ੍ਨਿਆਧੇਯ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਗ੍ਰੀਸ਼ਮ ਵਿੱਚ ਆਧਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ, ਪ੍ਰਜਾ, ਪਸ਼ੂ, ਧਨ, ਤੇਜ, ਬਲ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਵਧਦੇ ਹਨ।
14.111.51
शरदृतौ तु वैश्यस्य ह्याधानीयो हुताशनः ।
शरद्रात्रं स्वयं वैश्यो वैश्ययोनिः स उच्यते ॥ १४.१११.५१ ॥
ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਵੈਸ਼ ਲਈ ਆਧਾਨੀਯ ਹੁਤਾਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਦ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਵੈਸ਼ ਆਪ ਹੀ ਵੈਸ਼ਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.111.52
शरद्याधानमेवं वै क्रियते येन पाण्डव ।
तस्यापि श्रीः प्रजाऽऽयुश्च पशवोऽर्थश्च वर्धते ॥ १४.१११.५२ ॥
ਹੇ ਪਾਂਡਵ! ਸ਼ਰਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਧਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ, ਪ੍ਰਜਾ, ਆਯੂ, ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਧਨ ਵੀ ਵਧਦੇ ਹਨ।
14.111.53
पशवः सर्व एवैते त्रिभिः सर्वैरलङ्कृताः ।
अग्निहोत्रा ह्यवर्तन्ते तैरेव ध्रियते जगत् ॥ १४.१११.५३ ॥
ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਸ਼ੂ ਤਿੰਨਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿੰਗਾਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਅਗ੍ਨਿਹੋਤਰ ਹੀ ਚੱਲਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਜਗਤ ਧਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.111.54
ग्राम्यारण्याश्च पशवो पृक्षाश्चैव तृणानि च ।
फलान्योषधयश्चापि अग्निहोत्रकृते हविः ॥ १४.१११.५४ ॥
ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਪਸ਼ੂ, ਰਿੱਛ ਵੀ, ਘਾਹ, ਫਲ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵੀ—ਇਹ ਅਗ੍ਨਿਹੋਤਰ ਲਈ ਹਵਿ ਹਨ।
14.111.55
रसाः स्नेहास्तथा गन्धा रत्नानि मणयस्तथा ।
काञ्चनानि च लोहानि ह्यग्निहोत्रकृतेऽभवन् ॥ १४.१११.५५ ॥
ਰਸ, ਸਨੇਹ, ਗੰਧ, ਰਤਨ, ਮਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਤੇ ਲੋਹਾ ਵੀ ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਲਈ ਹੀ ਹੋਏ।
14.111.56
आयुर्वेदो धनुर्वेदो मीमांसा न्यायविस्तरः ।
धर्मशास्त्रं च तत्सर्वमग्निहोत्रकृते कृतम् ॥ १४.१११.५६ ॥
ਆਯੁਰਵੇਦ, ਧਨੁਰਵੇਦ, ਮੀਮਾਂਸਾ, ਨਿਆਇ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਅਤੇ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ — ਇਹ ਸਭ ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਲਈ ਹੀ ਰਚਿਆ ਗਿਆ।
14.111.57
छन्दः शिक्षा च कल्पश्च तथा व्याकरणानि च ।
शास्त्रं ज्योतिर्निरुक्तं चाप्यग्निहोत्रकृते कृतम् ॥ १४.१११.५७ ॥
ਛੰਦ, ਸਿੱਖਿਆ, ਕਲਪ, ਵਿਆਕਰਣ, ਸ਼ਾਸਤਰ, ਜੋਤਿਸ਼ ਅਤੇ ਨਿਰੁਕਤ ਵੀ ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਲਈ ਹੀ ਰਚੇ ਗਏ।
14.111.58
इतिहासपुराणं च गाथाश्चोपनिषत्तथा ।
आथर्वणानि कर्माणि चाग्निहोत्रकृते कृतम् ॥ १४.१११.५८ ॥
ਇਤਿਹਾਸ, ਪੁਰਾਣ, ਗਾਥਾਵਾਂ, ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਆਥਰਵਣ ਕਰਮ ਵੀ ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਲਈ ਹੀ ਕੀਤੇ ਗਏ।
14.111.59
यच्चैतस्यां पृथिव्यां वै किंचिदस्ति चराचरम् ।
तत्सर्वमग्निहोत्रस्य कृते सृष्टं स्वयंभुवा ॥ १४.१११.५९ ॥
ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਚਰ-ਅਚਰ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਸਵੈਭੂ ਨੇ ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਲਈ ਹੀ ਸਿਰਜਿਆ।
14.111.60
अग्निहोत्रस्य दर्शस्य पूर्णमासस्य चाप्यथ ।
युपेष्टिपशुबन्धानां सोमपानक्रियावताम् ॥ १४.१११.६० ॥
ਅਗਨੀਹੋਤਰ, ਦਰਸ਼, ਪੂਰਨਮਾਸ, ਯੂਪ, ਇਸ਼ਟੀ, ਪਸ਼ੂਬੰਧ ਅਤੇ ਸੋਮਪਾਨ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ।
14.111.61
तिथिनक्षत्रयोगानां मुहूर्तकरणात्मकम् ।
कालस्य वेदनार्थं तु ज्योतिर्ज्ञानं पुराऽनघ ॥ १४.१११.६१ ॥
ਤਿਥੀ, ਨਕਸ਼ਤਰ, ਯੋਗ, ਮੁਹੂਰਤ ਅਤੇ ਕਰਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਕਾਲ ਜਾਣਨ ਲਈ ਜੋਤਿਸ਼ ਗਿਆਨ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ।
14.111.62
ऋग्यजुः साममन्त्राणां श्लोकतत्वार्थचिन्तनात् ।
प्रत्यापत्तिविकल्पानां छन्दोज्ञानं प्रल्पितम् ॥ १४.१११.६२ ॥
ਰਿਕ, ਯਜੁਸ, ਸਾਮ ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਤੱਤ-ਅਰਥ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਨਾਲ, ਦੁਹਰਾਅ ਅਤੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਛੰਦ-ਗਿਆਨ ਰਚਿਆ ਗਿਆ।
14.111.63
वर्णाक्षरपदार्थानां सन्धिलिङ्गं प्रकीर्तितम् ।
नामधातुविवेकार्थं पुरा व्याकरणं स्मृतम् ॥ १४.१११.६३ ॥
ਵਰਣ, ਅੱਖਰ, ਪਦ ਅਤੇ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਸੰਧੀ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ; ਨਾਮ ਅਤੇ ਧਾਤੂ ਦੇ ਵਿਵੇਕ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਆਕਰਨ ਸਮ੍ਰਿਤ ਹੋਇਆ।
14.111.64
यूपवेद्यध्वरार्थं तु प्रोक्षणश्रवणाय तु ।
यज्ञदैवतयोगार्थं शिक्षाज्ञानं प्रकल्पितम् ॥ १४.१११.६४ ॥
ਯੂਪ, ਵੇਦੀ ਅਤੇ ਯੱਗ ਲਈ, ਪ੍ਰੋਕਸ਼ਣ ਸੁਣਨ ਲਈ, ਯੱਗ-ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਯੋਗ ਲਈ ਸ਼ਿਕਸ਼ਾ (ਧੁਨੀ-ਵਿਗਿਆਨ) ਗਿਆਨ ਰਚਿਆ ਗਿਆ।
14.111.65
यज्ञपात्रपवित्रार्थं द्रव्यसंभारणाय च ।
सर्वयज्ञविकल्पाय पुराकल्पं प्रकल्पितम् ॥ १४.१११.६५ ॥
ਯੱਗ-ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਯੱਗਾਂ ਦੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਲਪ (ਵਿਧੀ-ਗ੍ਰੰਥ) ਰਚਿਆ ਗਿਆ।
14.111.66
नामधातुविकल्पानां तत्वार्थनियमाय च ।
सर्ववेदनिरुक्तानां निरुक्तमृषिभिः कृतम् ॥ १४.१११.६६ ॥
ਨਾਮ ਅਤੇ ਧਾਤੂ ਦੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੇ ਤੱਤ-ਅਰਥ ਦੇ ਨਿਯਮ ਲਈ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਨਿਰੁਕਤੀ ਲਈ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਨਿਰੁਕਤ ਰਚਿਆ।
14.111.67
वेद्यर्थं पृथिवी सृष्टा संभारार्थ तथैव च ।
इध्मार्थमथ यूपार्थं ब्रह्मा चक्रे वनस्पतिम् ॥ १४.१११.६७ ॥
ਵੇਦੀ ਲਈ ਧਰਤੀ ਰਚੀ ਗਈ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਭਾਰਾਂ ਲਈ ਵੀ; ਇਧ੍ਮ ਅਤੇ ਯੂਪ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਨਸਪਤੀ ਬਣਾਈ।
14.111.68
ग्राम्यारण्याश्च पशवो जायन्ते यज्ञकारणात् ।
मन्त्राणां विनियोगं च प्रोक्षितं श्रपणं तथा ॥ १४.१११.६८ ॥
ਯੱਗ ਦੇ ਕਾਰਨ ਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਪਸ਼ੂ ਜਨਮਦੇ ਹਨ; ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਵਿਨਿਯੋਗ, ਪ੍ਰੋਕਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸ੍ਰਪਣ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।
14.111.69
अनुयाजप्रयाजाश्च मरुतां शंसिनस्तथा ।
औद्गात्रं चैव साम्नां वै प्रतिप्रस्थानमेव च ॥ १४.१११.६९ ॥
ਅਨੁਯਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯਾਜ, ਮਰੁਤਾਂ ਦਾ ਸ਼ੰਸਨ, ਸਾਮਾਂ ਦਾ ਔਦ੍ਗਾਤ੍ਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਪ੍ਰਸਥਾਨ ਵੀ।
14.111.70
विष्णुक्रमाणां क्रमणं दक्षिणावभृथं तथा ।
त्रिकासमर्चनं चैव स्यानेषूपहृतं तथा ॥ १४.१११.७० ॥
ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਕਦਮਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮਣ, ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਅਤੇ ਅਵਭ੍ਰਿਥ, ਤ੍ਰਿਕਾਸ ਦੀ ਅਰਚਨਾ, ਅਤੇ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਹਵਿ ਵੀ।
14.111.71
देवताग्रहणं मोक्षं हविषां श्रपणं तथा ।
नावबुद्ध्यन्ति ये विप्रा निन्दन्ति च पशोर्वधम्।
ते यान्ति नरकं घोरं रौरवं तमसाऽऽवृतम् ॥ १४.१११.७१ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਭਾਗ-ਗ੍ਰਹਿਣ, ਹਵੀਆਂ ਦਾ ਮੋਕਸ਼ ਅਤੇ ਸ੍ਰਪਣ ਨਾ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ-ਵਧ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਘੋਰ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
14.111.72
शतवर्षसहस्राणि तत्र स्थित्वा नराधमाः ।
कृमिर्भिर्भक्ष्यमाणाश्च तिष्ठेयुः पूयशोणिते ॥ १४.१११.७२ ॥
ਉੱਥੇ ਸੈਂਕੜੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਨੀਚ ਮਨੁੱਖ ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ ਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਪੀਬ ਅਤੇ ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਪਏ ਰਹਿਣਗੇ।
14.111.73
वृक्षा यूपत्वमिच्छन्ति पशुत्वं पशवस्तथा ।
तृणानीच्छन्ति बर्हिष्ट्वमोषध्यश्च हविष्यताम्।
सोमत्वं च लताः सर्वा वेदित्वं च वसुंधर ॥ १४.१११.७३ ॥
ਰੁੱਖ ਯੂਪਤਵ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਸ਼ੂ ਪਸ਼ੂਤਵ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ। ਘਾਹ ਬਰਹਿਸ਼ਤਵ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਹਵਿਸ਼ਯਤਾ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਵੇਲਾਂ ਸੋਮਤਵ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਵੇਦਿਤਵ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ।
14.111.74
यस्मात्पशुत्वमिच्छन्ति पशवः स्वर्गलिप्सया ।
तस्मात्पशुवधे हिंसा नास्ति यज्ञेषु पाण्डव ॥ १४.१११.७४ ॥
ਕਿਉਂਕਿ ਪਸ਼ੂ ਸਵਰਗ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂਤਵ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਵਧ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਂਡਵ।
14.111.75
यूपास्तन्मन्त्रसंस्कारैर्दर्भाश्च पशवस्तथा ।
यजमानेन सहिताः स्वर्गं यान्ति नरेश्वर ॥ १४.१११.७५ ॥
ਯੂਪ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਦਰਭ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਜਮਾਨ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ।
14.111.76
यावत्कालं हि यज्वा वै स्वर्गलोके महीयते ।
तावत्कालं प्रमोदन्ते पशवो ह्यध्वरे हताः ॥ १४.१११.७६ ॥
ਯਜਵਾ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਨਾ ਚਿਰ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਪਸ਼ੂ ਵੀ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ।
14.111.77
अहिंसा वैदिकं कर्म ब्रह्मकर्मेति तत्कृतम् ।
वेदोक्तं ये न कुर्वन्ति हिंसाबुद्ध्या क्रतून्द्विजाः।
सद्यः शूद्रत्वामायान्ति प्रेत्य चण्डालतामपि ॥ १४.१११.७७ ॥
ਅਹਿੰਸਾ ਵੈਦਿਕ ਕਰਮ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਕਰਮ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਵੇਦੋਕਤ ਯੱਗਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਸਾ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਵਿਜ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ੂਦਰਪਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਰਨ ਮਗਰੋਂ ਚਾਂਡਾਲਪਨ ਵੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
14.111.78
गावो यज्ञार्थमुत्पन्ना दक्षिणार्थं तथैव च ।
सुवर्णं रजतं चैव पात्रक्रुभार्थमेव च ॥ १४.१११.७८ ॥
ਗਾਵਾਂ ਯੱਗ ਲਈ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਦਕਸ਼ਣਾ ਲਈ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ; ਸੋਨਾ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਵੀ, ਅਤੇ ਭਾਂਡੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੀ।
14.111.79
दर्भाः संस्तरणार्तं तु रक्षसां रक्षणाय च ।
पजनार्थं द्विजाः सृष्टास्तारका दिवि देवताः ॥ १४.१११.७९ ॥
ਦਰਭ ਘਾਹ ਆਸਨ ਵਿਛਾਉਣ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ; ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਦ੍ਵਿਜ ਸਿਰਜੇ ਗਏ; ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਬਣੇ।
14.111.80
क्षत्रिया रक्षणार्थं तु वैश्या वार्तानिमित्ततः ।
शुश्रूषार्थं त्रयाणां वै शूद्राः सृष्टाः स्वयंभुवा ॥ १४.१११.८० ॥
ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਵੈਸ਼ ਰੋਜ਼ੀ ਲਈ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਤਿੰਨਾਂ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਸਵਯੰਭੂ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਜੇ ਗਏ।
14.111.81
एवमेतज्जगत्सर्वमग्निहोत्रकृते कृतम् ।
नावबुध्यन्ति ये चैव नरास्तु तमसा वृताः ॥ १४.१११.८१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਲਈ ਹੀ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਪਰ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ।
14.111.82
ते यान्ति नरकं घोरं रौरवं नाम विश्रुतम् ।
रौरवाद्विप्रयुक्तास्तु कृमियोनिं व्रजन्ति ते ॥ १४.१११.८२ ॥
ਉਹ ਰੌਰਵ ਨਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਰੌਰਵ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਕੇ ਉਹ ਕੀੜੇ ਦੀ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
14.111.83
यथोक्तमग्निहोत्राणां शुश्रूषन्ति च ये द्विजाः ।
तैर्दत्तं सहुतं चेष्टं दत्तमध्यापितं भवेत् ॥ १४.१११.८३ ॥
ਜੋ ਦ੍ਵਿਜ ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ, ਹਵਨ, ਯੱਗ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
14.111.84
एवमिष्टं च पूर्तं च यद्विप्रैः क्रियते नृप ।
तत्सर्वं सम्यगाहृत्य चादित्ये स्थापयाम्यहम् ॥ १४.१११.८४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਯੱਗ ਅਤੇ ਪੂਰਤ ਕਰਮ ਸਭ ਨੂੰ ਮੈਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਆਦਿਤਿਆ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
14.111.85
मया स्थापितमादित्ये लोकस्य सुकृतं हि तत् ।
धारयेद्यत्सहस्रांशुः सुकृतं ह्यग्निहोत्रिणाम् ॥ १४.१११.८५ ॥
ਮੈਂ ਆਦਿੱਤਿਅ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਹ ਲੋਕ ਦਾ ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਹੈ; ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੂ (ਸੂਰਜ) ਉਸਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀਆਂ ਦਾ ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਹੈ।
14.111.86
यावत्कालं तु तिष्ठन्ति लोके चाप्यग्निहोत्रिणः ।
तावदेव हि पुण्येन दीप्यते रविणाऽम्बरे ॥ १४.१११.८६ ॥
ਜਦ ਤੱਕ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਤਦ ਤੱਕ ਹੀ ਉਸ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
14.111.87
स्वर्गे स्वर्गं गतानां तु वीर्याद्भवति वीर्यवान् ।
तत्र ते ह्युपभुञ्जन्ति ह्यग्निहोत्रस्य तत्फलम्।
समानरूपा देवानां तिष्ठन्त्याबूतसंप्लवम् ॥ १४.१११.८७ ॥
ਸਵਰਗ ਗਏ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਬਲਵਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗਦੇ ਹਨ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਹਾਪ੍ਰਲਯ ਤੱਕ ਠਹਿਰਦੇ ਹਨ।
14.111.88
वृथाऽग्निना च ये केचिद्दह्यन्ते ह्यग्निहोत्रिणः ।
न तेऽग्निहोत्रिणां लोके मानसाऽपि व्रजन्ति ते ॥ १४.१११.८८ ॥
ਜੋ ਕੋਈ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ ਵਿਅਰਥ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਤੱਕ ਮਨ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ।
14.111.89
वीरघ्रास्तु दुराचारा दरिद्रास्तु नराधमाः ।
विकला व्याधिताश्चापि जायन्ते शूद्रयोनिषु ॥ १४.१११.८९ ॥
ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ, ਦੁਰਾਚਾਰੀ, ਦਰਿਦਰ, ਨੀਚ ਮਨੁੱਖ, ਅੰਗਹੀਣ ਅਤੇ ਰੋਗੀ ਸ਼ੂਦਰ ਜੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
14.111.90
तस्मादप्रोषितैर्नित्यमग्निहोत्रं द्विजातिभिः ।
होतव्यं विधिवद्राजन्नूर्ध्वामिच्छन्ति ये गतिम् ॥ १४.१११.९० ॥
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਉੱਚੀ ਗਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਸ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਨਿੱਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
14.111.91
आत्मवन्नावमन्तव्यमग्निहोत्रं युधिष्टिर ।
न त्याज्यं क्षणिमप्येतदग्निहोत्रं युधिष्ठिर ॥ १४.१११.९१ ॥
ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਅਗਨੀਹੋਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਾਂਗ ਸਮਝ ਕੇ ਉਸਦਾ ਅਪਮਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਇਸ ਅਗਨੀਹੋਤ੍ਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
14.111.92
वृद्धत्वेऽप्यग्निहोत्रं ये गृह्णन्ति विधिवद्द्विजाः ।
शूद्रान्नाद्विरता दान्ताः संयतेन्द्रियबुद्धयः ॥ १४.१११.९२ ॥
ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਗਨੀਹੋਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੂਦਰ ਦੇ ਅੰਨ ਤੋਂ ਵਿਰਤ, ਸੰਜਮੀ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਦ੍ਵਿਜ।
14.111.93
पञ्चयज्ञपरा नित्यं लोभक्रोधविवर्जिताः ।
द्विकालमतिथींश्चैव पूजयन्ति च भक्तितः ॥ १४.१११.९३ ॥
ਸਦਾ ਪੰਜ ਯਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ, ਲੋਭ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਦੋਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।
14.111.94
तेऽपि सूर्योदयप्रख्यैर्विमानैर्वायुवेगिभिः ।
मम लोके प्रमोदन्ते दृष्ट्वा मां च युधिष्ठिर ॥ १४.१११.९४ ॥
ਉਹ ਵੀ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਹਵਾ ਵਰਗੀ ਗਤੀ ਵਾਲੇ ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ।
14.111.95
मन्वन्तरं च तत्रैकं मोदिता द्विजसत्तमाः ।
इह मानुष्यके लोके जायन्ते द्विजसत्तमाः ॥ १४.१११.९५ ॥
ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਮਨਵੰਤਰ ਤੱਕ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
14.111.96
बालाहिताग्रयो ये च शूद्रान्नाद्विरताः सदा ।
क्रोधलोभविनिर्मुक्ताः प्रातस्स्नानपरायणाः।
यथोक्तमग्निहोत्रं वै जुह्वते विजितेन्द्रियाः ॥ १४.१११.९६ ॥
ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਗਨੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸਦਾ ਸ਼ੂਦਰ ਦੇ ਅੰਨ ਤੋਂ ਵਿਰਤ, ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਲੋਭ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਸਵੇਰ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਗਨੀਹੋਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।
14.111.97
आतिथेयाः सदा सौम्या द्विकालं मत्परायणाः ।
ते यान्त्यपुनरावृत्तिं भित्त्वा चादित्यमण्डलम् ॥ १४.१११.९७ ॥
ਜੋ ਸਦਾ ਮਹਿਮਾਨ-ਨਿਵਾਜ਼ੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸੌਮ੍ਯ ਹਨ ਅਤੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੂਰਜ-ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਕੇ ਮੁੜ ਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਗਤੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
14.111.98
मम लोकं सपत्नीका यानैः सूर्योदयप्रभैः ।
तत्र बालार्कसङ्काशाः कामगाः कामरूपिणः ॥ १४.१११.९८ ॥
ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸੂਰਜ-ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਯਾਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉੱਥੇ ਉਹ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ, ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
14.111.99
ऐश्वर्यगुणसंपन्नाः क्रीडन्ति च यथासुखम् ।
इत्येषामाहिताग्नीनां विभूतिः पाण्डुनन्दन ॥ १४.१११.९९ ॥
ਐਸ਼ਵਰਜ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸੁਖ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਪਾਂਡੂ-ਨੰਦਨ, ਆਹਿਤਾਗਨੀਆਂ ਦੀ ਇਹੀ ਵਿਭੂਤੀ ਹੈ।
14.111.100
श्रुतिं केचिन्निन्दमानाः श्रुतिं दूष्यन्त्यबुद्धयः ।
प्रमाणं न च कुर्वन्ति ये यान्तीहापि दुर्गतिम्। ॥ १४.१११.१०० ॥
ਕੁਝ ਅਬੁੱਧ ਲੋਕ ਸ਼ਰੁਤੀ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਦੁਰਗਤੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
14.111.101
प्रमाणमितिहासं च वेदान्कुर्वति ये द्विजाः ।
ते यान्त्यमरसायुज्यं नित्यमास्तिक्यबुद्धयः ॥ १४.१११.१०१ ॥
ਜੋ ਦ੍ਵਿਜ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ ਆਸਤਿਕ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਅਮਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਯੁਜ੍ਯ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।