మహాభారతం · అధ్యాయం 14.111
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.111.1
स्वभक्तस्य हृषीकेश धर्माधर्ममजानतः ।
धर्मं पुण्यतमं देव पृच्छतः कथयस्व मे ॥ १४.१११.१ ॥
హృషీకేశా, నీ భక్తుడనైన, ధర్మాధర్మములు తెలియని నాకు, దేవా, అత్యంత పుణ్యమైన ధర్మాన్ని అడుగుతున్న నాకు చెప్పుము.
14.111.2
यदेतदग्निहोत्रं वै सृष्टं वर्णत्रयस्य तु ।
मन्त्रवद्यद्धुतं सम्यग्विधिना चाप्युपासितम्।
आहिताग्निं नयत्यूर्ध्वं सपत्नीकं सबान्धवम् ॥ १४.१११.२ ॥
మూడు వర్ణాలకు సృష్టించబడిన ఈ అగ్నిహోత్రం, మంత్రాలతో విధిప్రకారం సరిగా హోమం చేసి, ఉపాసించినట్లయితే, అగ్నిని స్థాపించినవానిని భార్యతో, బంధువులతో పైకి తీసుకువెళ్తుంది.
14.111.3
कथं तद्ब्राह्मणैर्देव होतव्यं क्षत्रियैः कथम् ।
वैश्यैर्वा देवदेवेश कथं वा सुहुतं भवेत् ॥ १४.१११.३ ॥
దేవా, బ్రాహ్మణులు దానిని ఎలా హోమం చేయాలి, క్షత్రియులు ఎలా, వైశ్యులు ఎలా? దేవదేవేశా, లేదా అది ఎలా సరిగ్గా హుతం అవుతుంది?
14.111.4
कस्मिन्काले कतं कस्य आधेयोऽग्निः सुरोत्तम ।
आहितस्य कथं वाऽपि सम्यगाचरणं भवेत् ॥ १४.१११.४ ॥
ఏ కాలంలో, ఎవరిచేత అగ్నిని ఆధానం చేయాలి? సురోత్తమా, అగ్నిని స్థాపించినవాని ఆచరణ ఎలా సరిగ్గా ఉండాలి?
14.111.5
कत्यग्नयः किमात्मानः स्थानं किं कस्य वा विभो ।
कतरस्मिन्हुते स्थाने कं व्रजेदाग्निहोत्रिकः ॥ १४.१११.५ ॥
అగ్నులు ఎన్ని, వాటి స్వరూపాలు ఏమిటి, స్థానం ఏది లేదా ఎవరిది, ఓ విభో? ఏ స్థానంలో హోమం చేస్తే అగ్నిహోత్రి ఏ లోకానికి వెళ్తాడు?
14.111.6
अग्निहोत्रनिमित्तं च किमुत्पन्नं पुराऽनघ ।
कथमेवाथ हूयन्ते प्रीयन्ते च सुराः कथम् ॥ १४.१११.६ ॥
అగ్నిహోత్రం యొక్క నిమిత్తం ఏమిటి, పూర్వం అది ఎలా ఉద్భవించింది, ఓ అనఘా? అది ఎలా హోమం చేయబడుతుంది, దేవతలు ఎలా ప్రీతి చెందుతారు?
14.111.7
विधिवन्मन्त्रवत्कृत्वा पूजितास्त्वग्नयः कथम् ।
कां गतिं वदतांश्रेष्ठ नयन्ति ह्यग्निहोत्रिणः ॥ १४.१११.७ ॥
విధివిధానంగా, మంత్రాలతో పూజించబడిన అగ్నులు ఏ గతికి తీసుకువెళ్తాయి? వక్తలలో శ్రేష్ఠుడా, అగ్నిహోత్రులు ఏ గతిని పొందుతారు?
14.111.8
दुर्हुताश्चापि भगवन्नविज्ञातास्त्रयोऽग्नयः ।
किमाहिताग्नेः कुर्वन्ति दुश्चीर्णा वाऽपि केशव ॥ १४.१११.८ ॥
భగవాన్, దుర్హుతాలైన, తెలియని మూడు అగ్నులు ఆహితాగ్నికి ఏమి చేస్తాయి? కేశవా, దుశ్చీర్ణమైనవి ఏమి చేస్తాయి?
14.111.9
उत्सन्नाग्निस्तु पापात्मा कां योनिं देव गच्छति ।
एतत्सर्वं समासेन भक्त्या ह्युपगतस्य मे।
वक्तुमर्हसि सर्वज्ञ सर्वाधिकं नमोस्तु ते ॥ १४.१११.९ ॥
అగ్ని ఆరిపోయిన పాపాత్ముడు ఏ యోనికి పోతాడు? దేవా, ఇవన్నీ భక్తితో సమీపించిన నాకు సంక్షేపంగా చెప్పడానికి మీరు అర్హులు. సర్వజ్ఞా, సర్వోన్నతుడా, మీకు నమస్కారం.
14.111.10
शृणु राजन्महापुण्यमिदं धर्मामृतं परम् ।
यत्तु तारयते युक्तान्ब्राह्मणानग्निहोत्रिणः ॥ १४.१११.१० ॥
రాజా, ఈ మహాపుణ్యమైన, పరమ ధర్మామృతాన్ని వినుము. అది యుక్తులైన, అగ్నిహోత్రులైన బ్రాహ్మణులను తరింపజేస్తుంది.
14.111.11
ब्र्हमित्वेनासृजं लोकानहमादौ महाद्युते ।
सृष्टोऽग्निर्मुखतः पूर्वं लोकानां हितकाम्यया ॥ १४.१११.११ ॥
మహాతేజస్వీ, ఆదిలో నేను బ్రహ్మ రూపంలో లోకాలను సృష్టించాను. లోకాల హితాన్ని కోరి, ముందుగా ముఖం నుండి అగ్ని సృష్టించబడ్డాడు.
14.111.12
यस्मादग्रे स भूतानां सर्वेषां निर्मितो मया ।
तस्मादग्नीत्यभिहितः पुराणज्ञैर्मनीषिभिः ॥ १४.१११.१२ ॥
నేను అతడిని ముందుగా సర్వ ప్రాణుల కొరకు సృష్టించాను కాబట్టి, పురాణజ్ఞులైన మనీషులు అతడిని 'అగ్ని' అని పిలిచారు.
14.111.13
यस्मात्तु सर्वकृत्येषु पूर्वमस्मै प्रदीयते ।
आहुतिर्दीप्यमानाय तस्मादग्नीति कथ्यते ॥ १४.१११.१३ ॥
ఎందుకంటే అన్ని యజ్ఞ కార్యాలలో ముందుగా ఇతనికే, ప్రకాశించే ఇతనికే, ఆహుతి ఇవ్వబడుతుంది; అందుచేత ఇతడు 'అగ్ని' అని పిలువబడతాడు.
14.111.14
यस्माच्च तु नयत्यग्रां गतिं विप्रान्सुपूजितः ।
यस्माच्च नयनाद्राजन्देवेष्वग्नीति कथ्यते ॥ १४.१११.१४ ॥
మరియు బాగా పూజింపబడినవాడై ఇతడు బ్రాహ్మణులను ఉత్తమ గతికి నడిపిస్తాడు; ఓ రాజా, నడిపించడం వల్ల దేవతలలో ఇతడు 'అగ్ని' అని పిలువబడతాడు.
14.111.15
तस्माच्च दुर्हुतः सोयमलं भक्षयितुं क्षणात् ।
यजमानं नरश्रेष्ठ क्रव्यादोऽग्निस्ततः स्मृतः ॥ १४.१११.१५ ॥
అందువల్ల, ఓ నరశ్రేష్ఠా, తప్పుగా ఆహుతి ఇస్తే ఇతడు క్షణంలో యజమానుణ్ణి కూడా మ్రింగగలడు; అందుచేత ఇతడు 'క్రవ్యాద' అంటే మాంసభక్షకుడైన అగ్ని అని కూడా స్మరించబడతాడు.
14.111.16
सर्वभूतात्मको राजन्देवानामेष वै मुखम् ।
प्रथमं मन्मुखात्सृष्टो लोकार्थे पचनः प्रभुः ॥ १४.१११.१६ ॥
ఓ రాజా, సర్వభూతాల ఆత్మ అయిన ఇతడే దేవతలకు ముఖం; మొదట నా ముఖం నుండి సృష్టించబడిన ఈ ప్రభువు లోకాల కోసం వంట చేసేవాడు (పచనుడు).
14.111.17
सृष्टमात्रो जगत्सर्वमत्तुमैच्छत्पुरा खलु ।
ततः प्रशमितः सोग्निरूपास्यैव मया पुरा ॥ १४.१११.१७ ॥
పుట్టిన వెంటనే అతడు పూర్వకాలంలో సమస్త జగత్తును మ్రింగాలని కోరాడు; అప్పుడు పూర్వం నేను ఉపాసించి ఆ అగ్నిని శాంతింపజేశాను.
14.111.18
सततोपासनात्सोयमौपासन इति स्मृतः ॥ १४.१११.१८ ॥
నిరంతర ఉపాసన వల్ల ఇతడు 'ఔపాసన' అని స్మరించబడతాడు.
14.111.19
आहुतिः सर्वमाख्याति तस्मिन्वसति सोनलः ।
आवसथ्य इति ख्यातस्तेनासौ ब्रह्मवादिभिः ॥ १४.१११.१९ ॥
ఆహుతి సర్వాన్ని తెలియజేస్తుంది; దానిలో ఆ అగ్ని నివసిస్తాడు. అందువల్ల బ్రహ్మవాదులు ఆయనను 'ఆవసథ్యుడు' అని పిలుస్తారు.
14.111.20
तस्मात्पञ्च महायज्ञा वर्तन्ते यस्य धर्मतः ।
सोममण्डलमध्येन गतिस्तस्य द्विजन्मनः ॥ १४.१११.२० ॥
అందువల్ల ఎవరికి ధర్మప్రకారం ఐదు మహాయజ్ఞాలు జరుగుతాయో, ఆ ద్విజుని గతి సోమమండలం మధ్యగా సాగుతుంది.
14.111.21
ते च सप्तर्षयः सिद्धाः संयतेन्द्रियबुद्धयः ।
गता ह्यमरसायुज्यं ते ह्यग्न्यर्चनतत्पराः ॥ १४.१११.२१ ॥
ఆ సప్తర్షులు — సిద్ధులై, ఇంద్రియ బుద్ధులను నిగ్రహించి, అగ్ని పూజలో నిమగ్నులై — అమరులతో సాయుజ్యం పొందారు.
14.111.22
अपरे चावसथ्यं च पचनाग्निं प्रचक्षते ।
तस्मिन्पञ्च महायज्ञा वैश्वदेवश्च वर्तते ॥ १४.१११.२२ ॥
ఇతరులు ఆవసథ్యాన్ని, పచనాగ్నిని కూడా పేర్కొంటారు; అందులో ఐదు మహాయజ్ఞాలు, వైశ్వదేవం జరుగుతాయి.
14.111.23
स्थलीपाकं च गार्हं च सर्वे चास्मिन्प्रतिष्ठिताः ।
गृह्यकर्मवहो यस्मात्तस्माद्गृहपतिस्तु सः ॥ १४.१११.२३ ॥
స్థాలీపాకం, గార్హ కర్మలు, అన్నీ దానిలోనే నిలిచి ఉన్నాయి. గృహ్య కర్మలను మోసేవాడు కాబట్టి ఆయన గృహపతి.
14.111.24
औपासनं चावसथ्यं सभ्यं पचनपावकम् ।
आहुर्ब्रह्मविदः केचिन्मतमेतन्ममापि च ॥ १४.१११.२४ ॥
కొందరు బ్రహ్మవేత్తలు ఔపాసనం, ఆవసథ్యం, సభ్యం, పచనపావకం అని అంటారు; ఇదే నా అభిప్రాయం కూడా.
14.111.25
अग्निहोत्रप्रकारं च शृणु राजन्समाहितः ।
त्रयाणां गुणनामानां वह्नीनामुच्यते मया ॥ १४.१११.२५ ॥
రాజా, ఏకాగ్రతతో అగ్నిహోత్ర విధానాన్ని విను. గుణాల పేర్లతో పిలువబడే మూడు అగ్నులను నేను చెబుతున్నాను.
14.111.26
गृहाणां हि पतित्वं हि गृहपत्यमिति स्मृतम् ।
गृहपत्यं तु यस्यासीत्तत्तस्माद्गार्हपत्यता ॥ १४.१११.२६ ॥
గృహాల అధిపత్యమే గృహపత్యం అని స్మరింపబడింది. గృహపత్య అగ్ని ఎవరి వద్ద ఉందో, అందువల్లనే దానికి గార్హపత్యం అనే పేరు వచ్చింది.
14.111.27
यजमानं तु यस्मात्तु दक्षिणां तु गतिं नयेत् ।
दक्षिणाग्निं तमाहुस्ते दक्षिणायतनं द्विजाः ॥ १४.१११.२७ ॥
యజమానుడిని దక్షిణ దిశవైపు నడిపించడం వల్ల అది దక్షిణాగ్ని అని పిలువబడుతుంది. ద్విజులు దానిని దక్షిణ స్థానం అంటారు.
14.111.28
आहुतिः सर्वमाख्याति हव्यं वै वहनं स्मृतम् ।
सर्वहव्यवहो वह्निर्गतश्चाहवनीयताम् ॥ १४.१११.२८ ॥
ఆహుతి సమస్తాన్నీ వెల్లడిస్తుంది; హవ్యాన్ని మోయడమే వహనం అని స్మరింపబడింది. సమస్త హవ్యాలను మోసే అగ్ని ఆహవనీయతను పొందింది.
14.111.29
यं चाक्सथ्यं जुहुयान्मूलाग्निं विधिवद्द्विजः ।
आवसथ्यं तु तं चाग्निं पचनाग्निं प्रचक्षते ॥ १४.१११.२९ ॥
ద్విజుడు విధిప్రకారం ఏ మూలాగ్నిలో ఆవసథ్య హోమం చేస్తాడో, ఆ అగ్నిని పచనాగ్ని అంటారు.
14.111.30
तेषां स भागतो वह्निः सभ्य इत्यभिधीयते ।
आवतथ्यस्तु यो वह्निः प्रथमः स प्रजापतिः ॥ १४.१११.३० ॥
వాటిలో భాగంగా ఉన్న అగ్నిని సభ్యం అంటారు. ఆవతథ్యమనే అగ్ని మొదటి అగ్ని; అతడే ప్రజాపతి.
14.111.31
ब्रह्मा च गार्हपत्योऽग्निस्तस्मिन्नेव हि सोभवत् ।
दक्षिणाग्निस्त्वयं रुद्रः क्रोधात्मा चण्ड एव सः ॥ १४.१११.३१ ॥
బ్రహ్మ గార్హపత్య అగ్ని; అందులోనే అతడూ ఉద్భవించాడు. ఈ దక్షిణాగ్ని రుద్రుడు; ఆయన స్వభావం క్రోధం, ఆయన ఉగ్రుడు.
14.111.32
अहमाहवनीयोऽग्निराहोमाद्यस्य वै मुखे ।
सभ्योऽग्निः पञ्चमो यस्तु स्कन्द एव नराधिप ॥ १४.१११.३२ ॥
నేను ఆహవనీయ అగ్నిని; ఆహుతి ప్రారంభించేవాని ముఖంలో ఉన్నాను. ఐదవది సభ్యాగ్ని, అది స్కందుడే, ఓ నరాధిపా.
14.111.33
पृथिवी गार्हपत्योऽग्निरन्तरिक्षं च दक्षिणः ।
स्वर्गमाहवनीयोऽग्निरेवमग्नित्रयं स्मृतम् ॥ १४.१११.३३ ॥
భూమి గార్హపత్య అగ్ని, అంతరిక్షం దక్షిణాగ్ని, స్వర్గం ఆహవనీయ అగ్ని; ఈ విధంగా మూడు అగ్నులు స్మరించబడ్డాయి.
14.111.34
वृत्तश्च गार्हपत्योऽग्निर्यस्माद्वृत्ता च मेदिनी ।
अर्धचन्द्राकृतिस्तं वै दक्षिणाग्निस्तथा भवेत् ॥ १४.१११.३४ ॥
గార్హపత్య అగ్ని వృత్తాకారం, ఎందుకంటే భూమి కూడా వృత్తాకారమే; దక్షిణాగ్ని అర్ధచంద్రాకారంగా ఉండాలి.
14.111.35
चतुरश्रं ततः स्वर्गं निर्मलं तु निरामयम् ।
तस्मादाहवनीयोऽग्निश्चतुरश्रो भवेन्नृप ॥ १४.१११.३५ ॥
ఆ తరువాత స్వర్గం చతురస్రం, నిర్మలం, నిరామయం; కాబట్టి, ఓ రాజా, ఆహవనీయ అగ్ని చతురస్రంగా ఉండాలి.
14.111.36
जुहुयाद्गार्हपत्यं यो भुवं जयति स द्विजः ।
जुहोति दक्षिणं यस्तु स जयत्यन्तरिक्षकम् ॥ १४.१११.३६ ॥
గార్హపత్య అగ్నిలో ఆహుతి ఇచ్చే ద్విజుడు భూమిని జయిస్తాడు; దక్షిణాగ్నిలో ఆహుతి ఇచ్చేవాడు అంతరిక్షాన్ని జయిస్తాడు.
14.111.37
पृथिवीमन्तरिक्षं च दिवं ऋषिगणैः सह ।
जयत्याहवनीयं यो जुहुयाद्भक्तिमान्नरः ॥ १४.१११.३७ ॥
భక్తిమంతుడైన మానవుడు ఆహవనీయ అగ్నిలో హోమం చేస్తే, ఋషిగణాలతో కలిసి భూమిని, అంతరిక్షాన్ని, స్వర్గాన్ని జయిస్తాడు.
14.111.38
आभिमुख्येन होमस्तु यस्य यज्ञेषु वर्तते ।
तेनाप्याहवनीयत्वं गतो वह्निर्महाद्युतिः ॥ १४.१११.३८ ॥
యజ్ఞాలలో ఎవరికి ఎదురుగా హోమం జరుగుతుందో, దాని వల్ల మహాతేజస్వి అయిన అగ్ని కూడా ఆహవనీయత్వాన్ని పొందాడు.
14.111.39
आहोमादग्निहोत्रेषु यज्ञैर्वा यत्र सर्वशः ।
यस्मात्तस्मात्प्रवर्तन्ते ततो ह्याहवनीयता ॥ १४.१११.३९ ॥
అగ్నిహోత్రాలలోను, యజ్ఞాలలోను, ఎక్కడ పూర్తిగా ఆహోమం నుండి కర్మలు మొదలవుతాయో, అందుచేతనే ఆహవనీయత్వం కలుగుతుంది.
14.111.40
यस्त्वावसथ्यं जुहुयान्मूलाग्निं विधिवद्द्विजः ।
स तु सप्तर्षिलोकेषु सपत्नीकः प्रमोदते ॥ १४.१११.४० ॥
ఏ ద్విజుడు విధిప్రకారం ఆవసథ్య అగ్ని, మూలాగ్నిలో హోమం చేస్తాడో, అతడు భార్యతో కలిసి సప్తర్షి లోకాలలో ఆనందిస్తాడు.
14.111.41
इष्टो भवति सर्वाग्नेरग्निहोत्रं च तद्भवेत् ।
त्राणाद्वै यजमानस्य ह्यग्निहोत्रमिति स्मृतम् ॥ १४.१११.४१ ॥
ఇది అన్ని అగ్నులకు ఇష్టమైనది; అదే అగ్నిహోత్రం. యజమానిని రక్షిస్తుంది కాబట్టి దీనిని అగ్నిహోత్రం అని స్మరిస్తారు.
14.111.42
होइज्येषु विषादो वै विषादो दुःखमुच्यते ।
दुःखं तापत्रयं प्रोक्तं तापं हि नरकं विदुः ॥ १४.१११.४२ ॥
హోమయజ్ఞాలలో విషాదమే విషాదం అని అంటారు; విషాదం దుఃఖం అని చెప్పబడుతుంది; దుఃఖం త్రివిధ తాపం అని చెప్పబడింది; తాపాన్ని నరకం అని తెలుసుకుంటారు.
14.111.43
आध्यात्मिकं चाधिदैवमाधिभौतिकमेव च ।
एतत्तापत्रयं प्रोक्तमात्मविद्भिर्नराधिप ॥ १४.१११.४३ ॥
ఆధ్యాత్మికం, ఆధిదైవికం, ఆధిభౌతికం అనే ఈ మూడు తాపాలు ఆత్మజ్ఞానులచే చెప్పబడినవి, ఓ నరాధిపా.
14.111.44
यस्माद्वै त्रायते दुःखाद्यजमानं हुतोऽनलः ।
तस्मात्तु विधिवत्प्रोक्तमग्निहोत्रमिति श्रुतौ ॥ १४.१११.४४ ॥
హోమం చేయబడిన అగ్ని యజమానిని దుఃఖం నుండి రక్షిస్తుంది కాబట్టి, శ్రుతిలో విధిప్రకారం దీనిని అగ్నిహోత్రం అని చెప్పారు.
14.111.45
तदग्निहोत्रं सृष्टं वै ब्रह्मणा लोककर्तृणा ।
वेदाश्चाप्यग्निहोत्रं तु जज्ञिरे स्वयमेव तु ॥ १४.१११.४५ ॥
ఆ అగ్నిహోత్రం లోకకర్త అయిన బ్రహ్మచేత సృష్టించబడింది; వేదాలు కూడా అగ్నిహోత్రం నుండే స్వయంగా ఉద్భవించాయి.
14.111.46
अग्निहोत्रफला दारा दत्तभुक्तफलं धनम् ।
रतिपुत्रफला दारा दत्तभुक्तफलं धनम् ॥ १४.१११.४६ ॥
అగ్నిహోత్రమే ఫలముగా గల భార్యలు; దానం చేసి అనుభవించడమే ఫలంగా గల ధనం. రతి మరియు పుత్రులే ఫలముగా గల భార్యలు; దానం చేసి అనుభవించడమే ఫలంగా గల ధనం.
14.111.47
त्रिवेदमन्त्रसंयोगादग्निहोत्रं प्रवर्तते ।
ऋग्यजुःसामभिः पुण्यैः स्थाप्यते सूत्रसंयुतैः ॥ १४.१११.४७ ॥
మూడు వేదాల మంత్రాల కలయికతో అగ్నిహోత్రం ప్రవర్తిస్తుంది; ఋక్, యజుస్, సామాల పవిత్ర మంత్రాలతో, సూత్రాలతో అది స్థాపించబడుతుంది.
14.111.48
वसन्ते ब्राह्मणस्य स्यादाधेयोऽग्निर्नराधिप ।
वसन्तो ब्राह्मणो ज्ञेयो वेदयोनिः स उच्यते ॥ १४.१११.४८ ॥
ఓ నరాధిపా, బ్రాహ్మణునికి వసంతంలో ఆధేయ అగ్నిని స్థాపించాలి. వసంతమే బ్రాహ్మణుడని తెలుసుకోవాలి; అతడు వేదాలకు యోని అని చెప్పబడతాడు.
14.111.49
अग्न्याधेयं तु येनाथ वसन्ते क्रियतेऽनघ ।
तस्य श्रीर्बह्मवृद्धिश्च ब्राह्मणस्य विवर्धते ॥ १४.१११.४९ ॥
ఓ పాపరహితుడా! వసంత ఋతువులో దేనివల్ల అగ్న్యాధేయం చేయబడుతుందో, దాని వల్ల బ్రాహ్మణునికి శ్రీ మరియు బ్రహ్మవృద్ధి పెరుగుతాయి.
14.111.50
क्षत्रियस्याग्निराधेयो ग्रीष्मे श्रेष्ठः स वै नृप ।
येनाधानं तु वै ग्रीष्मे क्रियते तस्य वर्धते।
श्रीः प्रजाःक पशवश्चैव वित्तं तेजो बलं यशः ॥ १४.१११.५० ॥
ఓ రాజా! క్షత్రియునికి గ్రీష్మ ఋతువులో అగ్ని-ఆధేయం శ్రేష్ఠమైనది. దేనివల్ల గ్రీష్మంలో ఆధానం చేయబడుతుందో, దాని వల్ల అతనికి శ్రీ, ప్రజలు, పశువులు, ధనం, తేజస్సు, బలం, యశస్సు పెరుగుతాయి.
14.111.51
शरदृतौ तु वैश्यस्य ह्याधानीयो हुताशनः ।
शरद्रात्रं स्वयं वैश्यो वैश्ययोनिः स उच्यते ॥ १४.१११.५१ ॥
శరద్ ఋతువులో వైశ్యునికి ఆధానీయమైన హుతాశనుడు ఉంటాడు. శరద్ రాత్రిలో వైశ్యుడే స్వయంగా వైశ్యులకు మూలమని చెప్పబడతాడు.
14.111.52
शरद्याधानमेवं वै क्रियते येन पाण्डव ।
तस्यापि श्रीः प्रजाऽऽयुश्च पशवोऽर्थश्च वर्धते ॥ १४.१११.५२ ॥
ఓ పాండవా! శరత్కాలంలో ఈ విధంగా దేనివల్ల ఆధానం చేయబడుతుందో, దాని వల్ల అతనికి శ్రీ, ప్రజలు, ఆయుస్సు, పశువులు, ధనం కూడా పెరుగుతాయి.
14.111.53
पशवः सर्व एवैते त्रिभिः सर्वैरलङ्कृताः ।
अग्निहोत्रा ह्यवर्तन्ते तैरेव ध्रियते जगत् ॥ १४.१११.५३ ॥
ఈ పశువులన్నీ ఈ మూడింటితో పూర్తిగా అలంకరించబడినవి. అగ్నిహోత్రాలే తిరుగుతాయి; వాటి వల్లనే జగత్తు ధరించబడుతుంది.
14.111.54
ग्राम्यारण्याश्च पशवो पृक्षाश्चैव तृणानि च ।
फलान्योषधयश्चापि अग्निहोत्रकृते हविः ॥ १४.१११.५४ ॥
గ్రామ్య మరియు ఆరణ్య పశువులు, ఎలుగుబంట్లు కూడా, గడ్డి, పండ్లు, ఓషధులు కూడా—ఇవి అగ్నిహోత్రానికి హవిస్సులు.
14.111.55
रसाः स्नेहास्तथा गन्धा रत्नानि मणयस्तथा ।
काञ्चनानि च लोहानि ह्यग्निहोत्रकृतेऽभवन् ॥ १४.१११.५५ ॥
రసాలు, స్నేహాలు, గంధాలు, రత్నాలు, మణులు, బంగారం, లోహాలు కూడా అగ్నిహోత్రం కోసమే ఏర్పడ్డాయి.
14.111.56
आयुर्वेदो धनुर्वेदो मीमांसा न्यायविस्तरः ।
धर्मशास्त्रं च तत्सर्वमग्निहोत्रकृते कृतम् ॥ १४.१११.५६ ॥
ఆయుర్వేదం, ధనుర్వేదం, మీమాంస, న్యాయ విస్తారం, ధర్మశాస్త్రం — ఇవన్నీ అగ్నిహోత్రం కోసమే రచింపబడ్డాయి.
14.111.57
छन्दः शिक्षा च कल्पश्च तथा व्याकरणानि च ।
शास्त्रं ज्योतिर्निरुक्तं चाप्यग्निहोत्रकृते कृतम् ॥ १४.१११.५७ ॥
ఛందస్సు, శిక్ష, కల్పం, వ్యాకరణాలు, శాస్త్రం, జ్యోతిషం, నిరుక్తం కూడా అగ్నిహోత్రం కోసమే రచింపబడ్డాయి.
14.111.58
इतिहासपुराणं च गाथाश्चोपनिषत्तथा ।
आथर्वणानि कर्माणि चाग्निहोत्रकृते कृतम् ॥ १४.१११.५८ ॥
ఇతిహాసం, పురాణం, గాథలు, ఉపనిషత్తు, ఆథర్వణ కర్మలు కూడా అగ్నిహోత్రం కోసమే చేయబడ్డాయి.
14.111.59
यच्चैतस्यां पृथिव्यां वै किंचिदस्ति चराचरम् ।
तत्सर्वमग्निहोत्रस्य कृते सृष्टं स्वयंभुवा ॥ १४.१११.५९ ॥
ఈ భూమిపై చరాచరమైనది ఏదైనా ఉంటే, అదంతా స్వయంభువు అగ్నిహోత్రం కోసమే సృష్టించాడు.
14.111.60
अग्निहोत्रस्य दर्शस्य पूर्णमासस्य चाप्यथ ।
युपेष्टिपशुबन्धानां सोमपानक्रियावताम् ॥ १४.१११.६० ॥
అగ్నిహోత్రం, దర్శం, పూర్ణమాసం, యూపం, ఇష్టి, పశుబంధం, సోమపానం చేసే యాగాల కోసమూ.
14.111.61
तिथिनक्षत्रयोगानां मुहूर्तकरणात्मकम् ।
कालस्य वेदनार्थं तु ज्योतिर्ज्ञानं पुराऽनघ ॥ १४.१११.६१ ॥
తిథి, నక్షత్ర, యోగాల, ముహూర్త, కరణాలతో కూడిన, కాలాన్ని తెలుసుకోవడానికి ఉద్దేశించిన జ్యోతిషజ్ఞానం పూర్వకాలంలో ఉండేది, ఓ పాపరహితుడా.
14.111.62
ऋग्यजुः साममन्त्राणां श्लोकतत्वार्थचिन्तनात् ।
प्रत्यापत्तिविकल्पानां छन्दोज्ञानं प्रल्पितम् ॥ १४.१११.६२ ॥
ఋక్, యజుస్, సామ మంత్రాల శ్లోకాల తత్త్వార్థాన్ని, పునరావృత్తి, వికల్పాలను ఆలోచించి ఛందస్సు జ్ఞానం రూపొందించబడింది.
14.111.63
वर्णाक्षरपदार्थानां सन्धिलिङ्गं प्रकीर्तितम् ।
नामधातुविवेकार्थं पुरा व्याकरणं स्मृतम् ॥ १४.१११.६३ ॥
వర్ణాలు, అక్షరాలు, పదాలు, అర్థాల సంధి మరియు లింగం వివరించబడ్డాయి; నామ మరియు ధాతువుల విభజనకు పూర్వం వ్యాకరణం స్మరించబడింది.
14.111.64
यूपवेद्यध्वरार्थं तु प्रोक्षणश्रवणाय तु ।
यज्ञदैवतयोगार्थं शिक्षाज्ञानं प्रकल्पितम् ॥ १४.१११.६४ ॥
యూప, వేది, యజ్ఞ కార్యాల కోసం, ప్రోక్షణ వినడం కోసం, యజ్ఞ దేవతతో అనుసంధానం కోసం శిక్షా (ధ్వనిశాస్త్ర) జ్ఞానం రూపొందించబడింది.
14.111.65
यज्ञपात्रपवित्रार्थं द्रव्यसंभारणाय च ।
सर्वयज्ञविकल्पाय पुराकल्पं प्रकल्पितम् ॥ १४.१११.६५ ॥
యజ్ఞ పాత్రల పవిత్రత కోసం, ద్రవ్యాల సేకరణ కోసం, అన్ని యజ్ఞాల వికల్పాల కోసం పురాతన కల్ప (విధి గ్రంథం) రూపొందించబడింది.
14.111.66
नामधातुविकल्पानां तत्वार्थनियमाय च ।
सर्ववेदनिरुक्तानां निरुक्तमृषिभिः कृतम् ॥ १४.१११.६६ ॥
నామ, ధాతువుల వికల్పాల తత్త్వార్థ నియమం కోసం, అన్ని వేదాల నిరుక్తాల కోసం ఋషులు నిరుక్తాన్ని రచించారు.
14.111.67
वेद्यर्थं पृथिवी सृष्टा संभारार्थ तथैव च ।
इध्मार्थमथ यूपार्थं ब्रह्मा चक्रे वनस्पतिम् ॥ १४.१११.६७ ॥
వేది కోసం భూమి సృష్టించబడింది, అలాగే సంభారాల కోసం కూడా; ఇధ్మం కోసం, యూపం కోసం బ్రహ్మ వనస్పతులను చేశాడు.
14.111.68
ग्राम्यारण्याश्च पशवो जायन्ते यज्ञकारणात् ।
मन्त्राणां विनियोगं च प्रोक्षितं श्रपणं तथा ॥ १४.१११.६८ ॥
యజ్ఞం కారణంగా గ్రామ్య, అరణ్య పశువులు పుడతాయి; మంత్రాల వినియోగం, ప్రోక్షణం, శ్రపణం కూడా.
14.111.69
अनुयाजप्रयाजाश्च मरुतां शंसिनस्तथा ।
औद्गात्रं चैव साम्नां वै प्रतिप्रस्थानमेव च ॥ १४.१११.६९ ॥
అనుయాజ, ప్రయాజాలు, మరుత్తుల శంసనం, సామాల ఔద్గాత్రం, ప్రతిప్రస్థానం కూడా.
14.111.70
विष्णुक्रमाणां क्रमणं दक्षिणावभृथं तथा ।
त्रिकासमर्चनं चैव स्यानेषूपहृतं तथा ॥ १४.१११.७० ॥
విష్ణు క్రమణం, దక్షిణ, అవభృథం, త్రికాసార్చనం, స్థానాల్లో ఉపహృతమైన హవిస్సులు కూడా.
14.111.71
देवताग्रहणं मोक्षं हविषां श्रपणं तथा ।
नावबुद्ध्यन्ति ये विप्रा निन्दन्ति च पशोर्वधम्।
ते यान्ति नरकं घोरं रौरवं तमसाऽऽवृतम् ॥ १४.१११.७१ ॥
దేవతల భాగస్వీకరణం, హవిస్సుల విడుదల, శ్రపణం అర్థం చేసుకోని, పశువధను నిందించే బ్రాహ్మణులు చీకటితో కప్పబడిన ఘోర రౌరవ నరకానికి వెళ్తారు.
14.111.72
शतवर्षसहस्राणि तत्र स्थित्वा नराधमाः ।
कृमिर्भिर्भक्ष्यमाणाश्च तिष्ठेयुः पूयशोणिते ॥ १४.१११.७२ ॥
అక్కడ వందల వేల సంవత్సరాలు ఉండి, ఆ నరాధములు పురుగులచేత తినబడుతూ చీము రక్తంలో ఉంటారు.
14.111.73
वृक्षा यूपत्वमिच्छन्ति पशुत्वं पशवस्तथा ।
तृणानीच्छन्ति बर्हिष्ट्वमोषध्यश्च हविष्यताम्।
सोमत्वं च लताः सर्वा वेदित्वं च वसुंधर ॥ १४.१११.७३ ॥
వృక్షాలు యూపత్వాన్ని కోరుకుంటాయి, పశువులు పశుత్వాన్ని కోరుకుంటాయి, అలాగే. గడ్డి బర్హిష్త్వాన్ని కోరుకుంటుంది, ఓషధులు హవిష్యత్వాన్ని కోరుకుంటాయి. అన్ని లతలు సోమత్వాన్ని కోరుకుంటాయి, భూమి వేదిత్వాన్ని కోరుకుంటుంది.
14.111.74
यस्मात्पशुत्वमिच्छन्ति पशवः स्वर्गलिप्सया ।
तस्मात्पशुवधे हिंसा नास्ति यज्ञेषु पाण्डव ॥ १४.१११.७४ ॥
పశువులు స్వర్గలాభం కోసం పశుత్వాన్ని కోరుకుంటాయి కాబట్టి, యజ్ఞాలలో పశువధలో హింస లేదు, ఓ పాండవా.
14.111.75
यूपास्तन्मन्त्रसंस्कारैर्दर्भाश्च पशवस्तथा ।
यजमानेन सहिताः स्वर्गं यान्ति नरेश्वर ॥ १४.१११.७५ ॥
యూపాలు, ఆ మంత్రాల సంస్కారంతో, దర్భలు మరియు పశువులు కూడా యజమానితో కలిసి స్వర్గానికి వెళ్తాయి, ఓ నరేశ్వరా.
14.111.76
यावत्कालं हि यज्वा वै स्वर्गलोके महीयते ।
तावत्कालं प्रमोदन्ते पशवो ह्यध्वरे हताः ॥ १४.१११.७६ ॥
యజమాని స్వర్గలోకంలో ఎంతకాలం గౌరవించబడతాడో, అంతకాలం యజ్ఞంలో వధించబడిన పశువులు కూడా ఆనందిస్తాయి.
14.111.77
अहिंसा वैदिकं कर्म ब्रह्मकर्मेति तत्कृतम् ।
वेदोक्तं ये न कुर्वन्ति हिंसाबुद्ध्या क्रतून्द्विजाः।
सद्यः शूद्रत्वामायान्ति प्रेत्य चण्डालतामपि ॥ १४.१११.७७ ॥
అహింస వైదిక కర్మ; అది బ్రహ్మకర్మ అని చెప్పబడింది, దానితో చేయబడినది. వేదోక్తమైన యజ్ఞాలను హింసాబుద్ధితో చేయని ద్విజులు వెంటనే శూద్రత్వాన్ని పొందుతారు, మరణానంతరం చండాలత్వాన్ని కూడా పొందుతారు.
14.111.78
गावो यज्ञार्थमुत्पन्ना दक्षिणार्थं तथैव च ।
सुवर्णं रजतं चैव पात्रक्रुभार्थमेव च ॥ १४.१११.७८ ॥
ఆవులు యజ్ఞం కోసం పుట్టాయి, దక్షిణ కోసం కూడా అలాగే; బంగారం, వెండి కూడా, పాత్రల తయారీకి కూడా.
14.111.79
दर्भाः संस्तरणार्तं तु रक्षसां रक्षणाय च ।
पजनार्थं द्विजाः सृष्टास्तारका दिवि देवताः ॥ १४.१११.७९ ॥
కుశ గడ్డి ఆసనం పరచడానికి, రాక్షసుల నుండి రక్షణకు సృష్టించబడింది; పశువులకు, మనుషులకు ద్విజులు సృష్టించబడ్డారు; ఆకాశంలో నక్షత్రాలు దేవతలయ్యాయి.
14.111.80
क्षत्रिया रक्षणार्थं तु वैश्या वार्तानिमित्ततः ।
शुश्रूषार्थं त्रयाणां वै शूद्राः सृष्टाः स्वयंभुवा ॥ १४.१११.८० ॥
క్షత్రియులు రక్షణ కోసం, వైశ్యులు వృత్తి కోసం, శూద్రులు మూడు వర్ణాలకు సేవ చేయడానికి స్వయంభువుచే సృష్టించబడ్డారు.
14.111.81
एवमेतज्जगत्सर्वमग्निहोत्रकृते कृतम् ।
नावबुध्यन्ति ये चैव नरास्तु तमसा वृताः ॥ १४.१११.८१ ॥
ఈ విధంగా ఈ సమస్త జగత్తు అగ్నిహోత్రం కోసమే రూపొందింది; కానీ చీకటితో కప్పబడిన మనుషులు దీన్ని గ్రహించరు.
14.111.82
ते यान्ति नरकं घोरं रौरवं नाम विश्रुतम् ।
रौरवाद्विप्रयुक्तास्तु कृमियोनिं व्रजन्ति ते ॥ १४.१११.८२ ॥
వారు రౌరవం అనే ప్రసిద్ధ భయంకర నరకానికి వెళ్తారు; రౌరవం నుండి విడుదలైన తర్వాత వారు కృమి యోనిలో జన్మిస్తారు.
14.111.83
यथोक्तमग्निहोत्राणां शुश्रूषन्ति च ये द्विजाः ।
तैर्दत्तं सहुतं चेष्टं दत्तमध्यापितं भवेत् ॥ १४.१११.८३ ॥
అగ్నిహోత్రాలను విధిప్రకారం సేవించే ద్విజులు ఇచ్చే దానం, హోమం, యజ్ఞం, బోధన ఫలవంతమవుతాయి.
14.111.84
एवमिष्टं च पूर्तं च यद्विप्रैः क्रियते नृप ।
तत्सर्वं सम्यगाहृत्य चादित्ये स्थापयाम्यहम् ॥ १४.१११.८४ ॥
ఓ రాజా, ఈ విధంగా బ్రాహ్మణులు చేసే యజ్ఞాలను, పూర్త కర్మలను అన్నింటినీ నేను సమగ్రంగా సేకరించి ఆదిత్యునిలో స్థాపిస్తాను.
14.111.85
मया स्थापितमादित्ये लोकस्य सुकृतं हि तत् ।
धारयेद्यत्सहस्रांशुः सुकृतं ह्यग्निहोत्रिणाम् ॥ १४.१११.८५ ॥
నేను ఆదిత్యునిలో స్థాపించినది లోకానికి సుకృతం; సహస్రాంశుడు (సూర్యుడు) దానిని ధరించుగాక, అది అగ్నిహోత్రులకు చెందిన సుకృతం.
14.111.86
यावत्कालं तु तिष्ठन्ति लोके चाप्यग्निहोत्रिणः ।
तावदेव हि पुण्येन दीप्यते रविणाऽम्बरे ॥ १४.१११.८६ ॥
లోకంలో అగ్నిహోత్రులు ఉన్నంతకాలం, ఆ పుణ్యం చేత ఆకాశంలో రవి ప్రకాశిస్తూనే ఉంటాడు.
14.111.87
स्वर्गे स्वर्गं गतानां तु वीर्याद्भवति वीर्यवान् ।
तत्र ते ह्युपभुञ्जन्ति ह्यग्निहोत्रस्य तत्फलम्।
समानरूपा देवानां तिष्ठन्त्याबूतसंप्लवम् ॥ १४.१११.८७ ॥
స్వర్గానికి వెళ్లినవారు తమ శక్తిచే బలవంతులవుతారు. అక్కడ వారు అగ్నిహోత్ర ఫలాన్ని అనుభవిస్తారు; దేవతలతో సమాన రూపంతో ప్రళయం వరకు నిలిచి ఉంటారు.
14.111.88
वृथाऽग्निना च ये केचिद्दह्यन्ते ह्यग्निहोत्रिणः ।
न तेऽग्निहोत्रिणां लोके मानसाऽपि व्रजन्ति ते ॥ १४.१११.८८ ॥
వ్యర్థంగా అగ్నిలో కాలిపోయే అగ్నిహోత్రులు ఎవరైనా ఉంటే, వారు లోకంలో అగ్నిహోత్రుల స్థానాన్ని మనసులో కూడా చేరరు.
14.111.89
वीरघ्रास्तु दुराचारा दरिद्रास्तु नराधमाः ।
विकला व्याधिताश्चापि जायन्ते शूद्रयोनिषु ॥ १४.१११.८९ ॥
వీరులను చంపినవారు, దురాచారులు, దరిద్రులు, అధములైన మనుషులు, అంగవికలురు, రోగులు శూద్ర యోనులలో జన్మిస్తారు.
14.111.90
तस्मादप्रोषितैर्नित्यमग्निहोत्रं द्विजातिभिः ।
होतव्यं विधिवद्राजन्नूर्ध्वामिच्छन्ति ये गतिम् ॥ १४.१११.९० ॥
కాబట్టి, ఓ రాజా, ఊర్ధ్వగతిని కోరేవారు ప్రవాసం చేయకుండా, ద్విజులు నిత్యం విధిప్రకారం అగ్నిహోత్రం హోమం చేయాలి.
14.111.91
आत्मवन्नावमन्तव्यमग्निहोत्रं युधिष्टिर ।
न त्याज्यं क्षणिमप्येतदग्निहोत्रं युधिष्ठिर ॥ १४.१११.९१ ॥
యుధిష్ఠిరా, అగ్నిహోత్రాన్ని తనతో సమానంగా భావించి అవమానించకూడదు. యుధిష్ఠిరా, ఈ అగ్నిహోత్రాన్ని క్షణకాలమైనా విడిచిపెట్టకూడదు.
14.111.92
वृद्धत्वेऽप्यग्निहोत्रं ये गृह्णन्ति विधिवद्द्विजाः ।
शूद्रान्नाद्विरता दान्ताः संयतेन्द्रियबुद्धयः ॥ १४.१११.९२ ॥
వృద్ధాప్యంలోనూ విధిప్రకారం అగ్నిహోత్రం చేసే, శూద్రుల అన్నాన్ని విడిచిపెట్టిన, దాంతులైన, ఇంద్రియాలను బుద్ధిని నిగ్రహించిన ద్విజులు.
14.111.93
पञ्चयज्ञपरा नित्यं लोभक्रोधविवर्जिताः ।
द्विकालमतिथींश्चैव पूजयन्ति च भक्तितः ॥ १४.१११.९३ ॥
ఎల్లప్పుడూ పంచయజ్ఞాల్లో నిమగ్నులై, లోభం క్రోధం లేనివారై, రెండు కాలాల్లోనూ భక్తితో అతిథులను పూజించేవారు.
14.111.94
तेऽपि सूर्योदयप्रख्यैर्विमानैर्वायुवेगिभिः ।
मम लोके प्रमोदन्ते दृष्ट्वा मां च युधिष्ठिर ॥ १४.१११.९४ ॥
వారు కూడా సూర్యోదయంలా ప్రకాశించే, వాయువేగంగల విమానాలలో నా లోకంలో ఆనందిస్తారు; యుధిష్ఠిరా, నన్ను చూసి కూడా.
14.111.95
मन्वन्तरं च तत्रैकं मोदिता द्विजसत्तमाः ।
इह मानुष्यके लोके जायन्ते द्विजसत्तमाः ॥ १४.१११.९५ ॥
అక్కడ ఒక మన్వంతరం వరకు ఆనందించి, ఉత్తమ ద్విజులారా, వారు ఇక్కడ మానవ లోకంలో మళ్ళీ జన్మిస్తారు.
14.111.96
बालाहिताग्रयो ये च शूद्रान्नाद्विरताः सदा ।
क्रोधलोभविनिर्मुक्ताः प्रातस्स्नानपरायणाः।
यथोक्तमग्निहोत्रं वै जुह्वते विजितेन्द्रियाः ॥ १४.१११.९६ ॥
యౌవనంలోనే అగ్నిని స్థాపించినవారు, ఎల్లప్పుడూ శూద్రుల అన్నాన్ని విడిచినవారు, క్రోధలోభాలు లేనివారు, తెల్లవారుజామున స్నానంలో నిమగ్నులైనవారు, ఇంద్రియాలను జయించి విధిప్రకారం అగ్నిహోత్రం చేసేవారు.
14.111.97
आतिथेयाः सदा सौम्या द्विकालं मत्परायणाः ।
ते यान्त्यपुनरावृत्तिं भित्त्वा चादित्यमण्डलम् ॥ १४.१११.९७ ॥
ఎల్లప్పుడూ అతిథి సత్కారం చేసేవారు, సౌమ్యులు, రోజుకు రెండుసార్లు నాకు అంకితమైనవారు సూర్యమండలాన్ని భేదించి పునరావృత్తి లేని స్థితిని పొందుతారు.
14.111.98
मम लोकं सपत्नीका यानैः सूर्योदयप्रभैः ।
तत्र बालार्कसङ्काशाः कामगाः कामरूपिणः ॥ १४.१११.९८ ॥
వారు తమ భార్యలతో సూర్యోదయ కాంతిలా ప్రకాశించే వాహనాలలో నా లోకానికి వెళ్తారు; అక్కడ వారు ఉదయ సూర్యునిలా, ఇచ్ఛానుసారం సంచరించేవారు, ఇచ్ఛానుసారం రూపం ధరించేవారు.
14.111.99
ऐश्वर्यगुणसंपन्नाः क्रीडन्ति च यथासुखम् ।
इत्येषामाहिताग्नीनां विभूतिः पाण्डुनन्दन ॥ १४.१११.९९ ॥
ఐశ్వర్యం, గుణాలతో కూడినవారై వారు యథేచ్ఛగా ఆనందిస్తారు. ఓ పాండునందనా, ఆహితాగ్నులైనవారి వైభవం ఇదే.
14.111.100
श्रुतिं केचिन्निन्दमानाः श्रुतिं दूष्यन्त्यबुद्धयः ।
प्रमाणं न च कुर्वन्ति ये यान्तीहापि दुर्गतिम्। ॥ १४.१११.१०० ॥
కొందరు అవివేకులు శ్రుతిని నిందిస్తూ దానిని దూషిస్తారు; దానిని ప్రమాణంగా భావించనివారు ఇక్కడే దుర్గతిని పొందుతారు.
14.111.101
प्रमाणमितिहासं च वेदान्कुर्वति ये द्विजाः ।
ते यान्त्यमरसायुज्यं नित्यमास्तिक्यबुद्धयः ॥ १४.१११.१०१ ॥
ఇతిహాసాన్ని, వేదాలను ప్రమాణంగా భావించే ద్విజులు ఎల్లప్పుడూ ఆస్తిక బుద్ధితో దేవతలతో సాయుజ్యాన్ని పొందుతారు.