મહાભારત · અધ્યાય 14.117

14.117.1

कीदृशानां तु शूद्राणां नानुगृह्णासि चार्चनम् ।
उद्वेगस्तव कस्माद्धि तन्मे ब्रूहि सुरेश्वर ॥ १४.११७.१ ॥

હે સુરેશ્વર, કેવા પ્રકારના શૂદ્રોની પૂજાને આપ સ્વીકારતા નથી? તેમાં આપને કેમ અરુચિ થાય છે? તે મને કહો.

अव्रतेनाप्यभक्तेन स्पृष्टां शूद्रेण चार्चनाम् ।
तां वर्जयामि राजेन्द्र श्वपाकविहितामिव ॥ १४.११७.२ ॥

વ્રતહીન અને ભક્તિહીન શૂદ્રે સ્પર્શેલી પૂજાને, હે રાજેન્દ્ર, હું ત્યજી દઉં છું; જાણે તે શ્વપાક માટે વિહિત હોય.

नन्वहं शङ्करश्चापि गावो विप्रास्तथैव च ।
अश्वत्थोऽमररूपं हि त्रयमेतद्युधिष्ठिर ॥ १४.११७.३ ॥

હે યુધિષ્ઠિર, હું, શંકર પણ, ગાયો, બ્રાહ્મણો અને તેમ જ અશ્વત્થ વૃક્ષ — આ ત્રણે અમર રૂપ ધરાવતાં નથી શું?

एतत्त्रयं हि मद्भक्तो नावमन्येत कर्हिचित् ।
अवमानितमेतत्तु दहत्यासप्तमं कुलम् ॥ १४.११७.४ ॥

મારા ભક્તે આ ત્રણેનું ક્યારેય અપમાન ન કરવું; કારણ કે તેમનું અપમાન સાતમી પેઢી સુધી કુળને બાળે છે.

अश्वत्थो ब्राह्मणा गावो मन्मयास्तारयन्ति हि ।
तस्मादेतत्प्रयत्नेन त्रयं पूजय पाण्डव ॥ १४.११७.५ ॥

અશ્વત્થ, બ્રાહ્મણો, ગાયો — આ મારા જ સ્વરૂપ છે અને તારે છે. તેથી, હે પાંડવ, આ ત્રણેની પ્રયત્નપૂર્વક પૂજા કરો.

ब्राह्मणेनैव देहेन कथं शूद्रत्वमाप्नुयात् ।
ब्रह्म वा नश्यति कथं वक्तुं देव त्वमर्हसि ॥ १४.११७.६ ॥

બ્રાહ્મણના જ દેહથી કોઈ શૂદ્રત્વ કેવી રીતે પામે? અથવા બ્રહ્મ (વેદ) કેવી રીતે નાશ પામે? હે દેવ, તે કહેવા આપ જ યોગ્ય છો.

कूपस्नानं तु यो विप्रः कुर्याद्द्वादशवार्षिकम् ।
स तेनैव शरीरेण शूद्रत्वं यात्यसंशयम् ॥ १४.११७.७ ॥

જે બ્રાહ્મણ બાર વર્ષ સુધી કૂવામાં સ્નાન કરે છે, તે એ જ શરીરથી નિઃસંશય શૂદ્રત્વ પામે છે.

यस्तु राजाश्रयेणैव जीवेद्द्वादशवार्षिकम् ।
स शूद्रत्वं व्रजेद्विप्रो वेदानां पारगोपि सन् ॥ १४.११७.८ ॥

જે બ્રાહ્મણ માત્ર રાજાના આશ્રયે બાર વર્ષ જીવે છે, તે વેદોમાં પારંગત હોવા છતાં શૂદ્રત્વ પામે છે.

पत्तने नगरे वाऽपि यो द्वादशसमा वसेत् ।
स शूद्रत्वं व्रजेद्विप्रो नात्र कार्या विचारणा ॥ १४.११७.९ ॥

જે બ્રાહ્મણ નગર કે શહેરમાં બાર વર્ષ વસે છે, તે શૂદ્રત્વ પામે છે; આમાં વિચાર કરવાની જરૂર નથી.

उत्पादयति यः पुत्रं शूद्रायां काममोहितः ।
तस्य कायगतं ब्रह्म सद्य एव विनश्यति ॥ १४.११७.१० ॥

કામમોહિત થઈ શૂદ્રાથી પુત્ર ઉત્પન્ન કરનાર બ્રાહ્મણનું શરીરસ્થ બ્રહ્મ તરત જ નાશ પામે છે.

यः सोमलतिकां विप्रः केवलं भक्षयेद्वृथा ।
तस्य कायगतं ब्रह्म सद्य एव विनश्यति ॥ १४.११७.११ ॥

જે બ્રાહ્મણ વ્યર્થ માત્ર સોમલતા ખાય છે, તેનું શરીરસ્થ બ્રહ્મ તરત જ નાશ પામે છે.

मैथुनं कुरुते यस्तु जिह्वायां ब्राह्मणो नृप ।
तस्य कायगतं ब्रह्म सद्य एव विनश्यति ॥ १४.११७.१२ ॥

હે રાજન્! જે બ્રાહ્મણ જીભ વડે મૈથુન કરે છે, તેનું શરીરસ્થ બ્રહ્મ તરત જ નાશ પામે છે.

विप्रत्वं दुर्लभं प्राप्य दुर्मर्गैरेवमादिभिः ।
विनाशयन्ति ये तत्तु ताञ्शोचामि युधिष्ठिर ॥ १४.११७.१३ ॥

હે યુધિષ્ઠિર, દુર્લભ બ્રાહ્મણત્વ પામીને જેઓ આવા દુર્માર્ગો વડે તેનો નાશ કરે છે, તેમના માટે હું શોક કરું છું.

तस्मात्सर्वप्रत्नेन मत्प्रियो यो युधिष्ठिर ।
जातिभ्रंशकरं कर्म न कुर्यादीदृशं द्विजः ॥ १४.११७.१४ ॥

તેથી હે યુધિષ્ઠિર, જે મને પ્રિય છે તે દ્વિજે સર્વ પ્રયત્નથી જાતિભ્રંશ કરાવે એવું કર્મ ન કરવું.