ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 14.117

14.117.1

कीदृशानां तु शूद्राणां नानुगृह्णासि चार्चनम् ।
उद्वेगस्तव कस्माद्धि तन्मे ब्रूहि सुरेश्वर ॥ १४.११७.१ ॥

ହେ ସୁରେଶ୍ୱର, କିପରି ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ପୂଜା ଆପଣ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ? ତାହାରେ ଆପଣଙ୍କର ଉଦ୍ବେଗ କାହିଁକି? ତାହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।

अव्रतेनाप्यभक्तेन स्पृष्टां शूद्रेण चार्चनाम् ।
तां वर्जयामि राजेन्द्र श्वपाकविहितामिव ॥ १४.११७.२ ॥

ବ୍ରତହୀନ ଓ ଭକ୍ତିହୀନ ଶୂଦ୍ର ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିବା ପୂଜାକୁ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ତ୍ୟାଗ କରେ; ଯେପରି ତାହା ଶ୍ୱପାକ ପାଇଁ ବିହିତ।

नन्वहं शङ्करश्चापि गावो विप्रास्तथैव च ।
अश्वत्थोऽमररूपं हि त्रयमेतद्युधिष्ठिर ॥ १४.११७.३ ॥

ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ମୁଁ, ଶଙ୍କର ମଧ୍ୟ, ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ସେହିପରି ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ବୃକ୍ଷ — ଏହି ତିନିଟି କ'ଣ ଅମର ରୂପର ନୁହଁନ୍ତି?

एतत्त्रयं हि मद्भक्तो नावमन्येत कर्हिचित् ।
अवमानितमेतत्तु दहत्यासप्तमं कुलम् ॥ १४.११७.४ ॥

ମୋ ଭକ୍ତ ଏହି ତିନିଟିକୁ କେବେ ଅପମାନ କରିବ ନାହିଁ; କାରଣ ଏମାନଙ୍କର ଅପମାନ ସପ୍ତମ ପୁରୁଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁଳକୁ ଦହନ କରେ।

अश्वत्थो ब्राह्मणा गावो मन्मयास्तारयन्ति हि ।
तस्मादेतत्प्रयत्नेन त्रयं पूजय पाण्डव ॥ १४.११७.५ ॥

ଅଶ୍ୱତ୍ଥ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗାଈ — ଏମାନେ ମୋ ରୂପ ଏବଂ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି। ଅତଏବ, ହେ ପାଣ୍ଡବ, ଏହି ତିନିଟିକୁ ଯତ୍ନ ସହ ପୂଜା କର।

ब्राह्मणेनैव देहेन कथं शूद्रत्वमाप्नुयात् ।
ब्रह्म वा नश्यति कथं वक्तुं देव त्वमर्हसि ॥ १४.११७.६ ॥

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦେହରେ ହିଁ କେମିତି କେହି ଶୂଦ୍ରତ୍ୱ ପାଏ? ଅଥବା ବ୍ରହ୍ମ (ବେଦ) କିପରି ନଷ୍ଟ ହୁଏ? ହେ ଦେବ, ତାହା କହିବାକୁ ଆପଣ ଯୋଗ୍ୟ।

कूपस्नानं तु यो विप्रः कुर्याद्द्वादशवार्षिकम् ।
स तेनैव शरीरेण शूद्रत्वं यात्यसंशयम् ॥ १४.११७.७ ॥

ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବାରବର୍ଷ ଧରି କୂଅରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ସେହି ଶରୀରରେ ନିଃସନ୍ଦେହ ଶୂଦ୍ରତ୍ୱ ପାଏ।

यस्तु राजाश्रयेणैव जीवेद्द्वादशवार्षिकम् ।
स शूद्रत्वं व्रजेद्विप्रो वेदानां पारगोपि सन् ॥ १४.११७.८ ॥

ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ କେବଳ ରାଜାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ବାରବର୍ଷ ଜୀବନ ଧାରଣ କରେ, ସେ ବେଦପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶୂଦ୍ରତ୍ୱ ପାଏ।

पत्तने नगरे वाऽपि यो द्वादशसमा वसेत् ।
स शूद्रत्वं व्रजेद्विप्रो नात्र कार्या विचारणा ॥ १४.११७.९ ॥

ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପତ୍ତନ କିମ୍ବା ନଗରରେ ବାରବର୍ଷ ବାସ କରେ, ସେ ଶୂଦ୍ରତ୍ୱ ପାଏ; ଏଥିରେ ବିଚାର କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।

उत्पादयति यः पुत्रं शूद्रायां काममोहितः ।
तस्य कायगतं ब्रह्म सद्य एव विनश्यति ॥ १४.११७.१० ॥

କାମମୋହିତ ହୋଇ ଶୂଦ୍ରାଠାରେ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପାଦନ କରେ ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାହାର ଶରୀରସ୍ଥ ବ୍ରହ୍ମ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ବିନଷ୍ଟ ହୁଏ।

यः सोमलतिकां विप्रः केवलं भक्षयेद्वृथा ।
तस्य कायगतं ब्रह्म सद्य एव विनश्यति ॥ १४.११७.११ ॥

ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୃଥା କେବଳ ସୋମଲତା ଭକ୍ଷଣ କରେ, ତାହାର ଶରୀରସ୍ଥ ବ୍ରହ୍ମ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ବିନଷ୍ଟ ହୁଏ।

मैथुनं कुरुते यस्तु जिह्वायां ब्राह्मणो नृप ।
तस्य कायगतं ब्रह्म सद्य एव विनश्यति ॥ १४.११७.१२ ॥

ହେ ନୃପ! ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜିଭ ଦ୍ୱାରା ମୈଥୁନ କରେ, ତାହାର ଶରୀରସ୍ଥ ବ୍ରହ୍ମ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ବିନଷ୍ଟ ହୁଏ।

विप्रत्वं दुर्लभं प्राप्य दुर्मर्गैरेवमादिभिः ।
विनाशयन्ति ये तत्तु ताञ्शोचामि युधिष्ठिर ॥ १४.११७.१३ ॥

ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଦୁର୍ଲଭ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ପାଇ ଯେଉଁମାନେ ଏପରି ଦୁର୍ମାର୍ଗରେ ତାହା ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଶୋକ କରେ।

तस्मात्सर्वप्रत्नेन मत्प्रियो यो युधिष्ठिर ।
जातिभ्रंशकरं कर्म न कुर्यादीदृशं द्विजः ॥ १४.११७.१४ ॥

ତେଣୁ ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଯେ ମୋର ପ୍ରିୟ, ସେ ଦ୍ୱିଜ ସର୍ବ ଯତ୍ନରେ ଜାତିଭ୍ରଂଶକାରୀ ଏପରି କର୍ମ ନ କରୁ।