ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 14.23
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.23.1
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
सुभगे सप्तहोतॄणां विधानमिह यादृशम् ॥ १४.२३.१ ॥
ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସ କହନ୍ତି: ହେ ସୁଭଗେ, ସାତ ହୋତାଙ୍କ ବିଧାନ ଏଠାରେ ଏପରି ଅଛି।
14.23.2
घ्राणश्चक्षुश्च जिह्वा च त्वक् श्रोत्रं चैव पञ्चमम् ।
मनो बुद्धिश्च सप्तैते होतारः पृथगाश्रिताः ॥ १४.२३.२ ॥
ନାକ, ଆଖି, ଜିଭ, ଚର୍ମ, ପଞ୍ଚମ କାନ, ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧି — ଏହି ସାତ ଜଣ ହୋତା, ପୃଥକ ଆଶ୍ରୟରେ ରହନ୍ତି।
14.23.3
सूक्ष्माकाशे समं प्राप्ते न पश्यन्तीतरेतरम् ।
एतद्वै सप्तहोतृत्वं स्वभावाद्विद्धि शोभने ॥ १४.२३.३ ॥
ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆକାଶରେ ସମାନ ଭାବେ ପହଞ୍ଚି ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ। ହେ ଶୋଭନେ, ଏହା ହିଁ ସାତ ହୋତାଙ୍କର ହୋତୃତ୍ୱ, ସ୍ୱଭାବରୁ ଜାଣ।
14.23.4
सूक्ष्मे तु काशे सम्प्राप्ते कथं नान्योन्यदर्शिनः ।
कथं स्वभावाद्भगवन्नेतदाचक्ष्व मे प्रभो ॥ १४.२३.४ ॥
କିନ୍ତୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆକାଶରେ ପହଞ୍ଚି ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ କିପରି ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ? ହେ ଭଗବନ୍, ସ୍ୱଭାବରୁ ଏହା କିପରି ହୁଏ? ହେ ପ୍ରଭୋ, ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
14.23.5
गुणज्ञानेषु विज्ञानं गुणज्ञानामभिज्ञता ।
परस्परं गुणानेते नाभिजानन्ति कर्हिचित् ॥ १४.२३.५ ॥
ଗୁଣର ଜ୍ଞାନରେ ବିଜ୍ଞାନ ଅଛି, ଗୁଣଜ୍ଞାନରେ ବିଶେଷ ପରିଚୟ ମଧ୍ୟ ଅଛି। କିନ୍ତୁ ଏମାନେ ପରସ୍ପରର ଗୁଣକୁ କେବେ ହେଁ ଚିହ୍ନନ୍ତି ନାହିଁ।
14.23.6
जिह्वा चक्षुस्तथा श्रोत्रं त्वङ्मनो बुद्धिरेव च ।
न गन्धानधिगच्छन्ति घ्राणस्तानधिगच्छति ॥ १४.२३.६ ॥
ଜିଭ, ଆଖି, ସେହିପରି କାନ, ଚର୍ମ, ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧି — ଏମାନେ ଗନ୍ଧ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ; ସେଗୁଡ଼ିକୁ କେବଳ ନାକ ହିଁ ପାଏ।
14.23.7
घ्राणं चक्षुस्तथा क्षोत्रं त्वङ्मनो बुद्धिरेव च ।
न रसानधिगच्छन्ति जिह्वा तानधिगच्छति ॥ १४.२३.७ ॥
ଘ୍ରାଣ, ଚକ୍ଷୁ, ଶ୍ରୋତ୍ର, ତ୍ୱକ୍, ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧି ରସକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନଙ୍କୁ ଜିହ୍ୱା ହିଁ ଜାଣେ।
14.23.8
घ्राणं जिह्वा तथा श्रोत्रं त्वङ्मनो बुद्धिरेव च ।
न रूपाण्यधिगच्छन्ति चक्षुस्तान्यधिगच्छति ॥ १४.२३.८ ॥
ଘ୍ରାଣ, ଜିହ୍ୱା, ଶ୍ରୋତ୍ର, ତ୍ୱକ୍, ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧି ରୂପକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନଙ୍କୁ ଚକ୍ଷୁ ହିଁ ଜାଣେ।
14.23.9
घ्राणं जिह्वा ततश्चक्षुः श्रोत्रं बुद्धिर्मनस्तथा ।
न स्पर्शानधिगच्छन्ति त्वक्च तानधिगच्छति ॥ १४.२३.९ ॥
ଘ୍ରାଣ, ଜିହ୍ୱା, ତାପରେ ଚକ୍ଷୁ, ଶ୍ରୋତ୍ର, ବୁଦ୍ଧି ଓ ମନ ସ୍ପର୍ଶକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନଙ୍କୁ ତ୍ୱକ୍ ହିଁ ଜାଣେ।
14.23.10
घ्राणं जिह्वा च चक्षुश्च त्वङ्मनो बुद्धिरेव च ।
न शब्दानधिगच्छन्ति श्रोत्रं तानधिगच्छति ॥ १४.२३.१० ॥
ଘ୍ରାଣ, ଜିହ୍ୱା, ଚକ୍ଷୁ, ତ୍ୱକ୍, ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧି ଶବ୍ଦକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରୋତ୍ର ହିଁ ଜାଣେ।
14.23.11
घ्राणं जिह्वा च चक्षुश्च त्वक् श्रोत्रं बुद्धिरेव च ।
सङ्कल्पान्नाधिगच्छन्ति मनस्तानधिगच्छति ॥ १४.२३.११ ॥
ଘ୍ରାଣ, ଜିହ୍ୱା, ଚକ୍ଷୁ, ତ୍ୱକ୍, ଶ୍ରୋତ୍ର ଓ ବୁଦ୍ଧି ସଙ୍କଳ୍ପରୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନଙ୍କୁ ମନ ହିଁ ଜାଣେ।
14.23.12
घ्राणं जिह्वा च चक्षुश्च त्वक् श्रोत्रं मन एव च ।
न निष्ठामधिगच्छन्ति बुद्धिस्तामधिगच्छति ॥ १४.२३.१२ ॥
ଘ୍ରାଣ, ଜିହ୍ୱା, ଚକ୍ଷୁ, ତ୍ୱକ୍, ଶ୍ରୋତ୍ର ଓ ମନ ନିଷ୍ଠାକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ; ତାହାକୁ ବୁଦ୍ଧି ହିଁ ଜାଣେ।
14.23.13
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
इन्द्रियाणां च संवादं मनसश्चैव भामिनि ॥ १४.२३.१३ ॥
ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସକୁ ଉଦାହରଣ ଭାବେ କହନ୍ତି — ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନର ସଂବାଦ, ହେ ଭାମିନୀ।
14.23.14
नाघ्राति मामृते घ्राणं रसं जिह्वा न वेत्ति च ।
रूपं चक्षुर्न गृह्णाति त्वक् स्पर्सं नावबुध्यते ॥ १४.२३.१४ ॥
ମୋ ବିନା ନାକ ଗନ୍ଧ ଆଘ୍ରାଣ କରେ ନାହିଁ, ଜିହ୍ୱା ରସ ଜାଣେ ନାହିଁ, ଆଖି ରୂପ ଗ୍ରହଣ କରେ ନାହିଁ, ଚର୍ମ ସ୍ପର୍ଶ ବୁଝେ ନାହିଁ।
14.23.15
न श्रोत्रं बुध्यते शब्दं मया हीनं कथञ्चन ।
प्रवरं सर्वबूतानामहमस्मि सनातनम् ॥ १४.२३.१५ ॥
ମୋ ବିନା କାନ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଶବ୍ଦ ବୁଝେ ନାହିଁ। ମୁଁ ସର୍ବଭୂତ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ସନାତନ।
14.23.16
अगाराणीव शून्यानि शान्तार्चिष इवाग्नयः ।
इन्द्रियाणि न भासन्ते मया हीनानि नित्यशः ॥ १४.२३.१६ ॥
ମୋ ବିନା ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ସର୍ବଦା ଶୂନ୍ୟ ଗୃହ ଓ ନିଭିଯାଇଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି, ସେମାନଙ୍କରେ ଆଲୋକ ରହେ ନାହିଁ।
14.23.17
काष्ठानीवार्द्रशुष्काणि यतमानैरपीन्द्रियैः ।
गुणार्थान्नाधिगच्छन्ति मामृते सर्वजन्तवः ॥ १४.२३.१७ ॥
ଓଦା ଓ ଶୁଖିଲା କାଠ ପରି, ମୋ ବିନା ଚେଷ୍ଟାକାରୀ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଗୁଣାର୍ଥ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
14.23.18
एवमेतद्भवेत्सत्यं यथैतन्मन्यते भवान् ।
ऋतेऽस्मानस्मदर्थांस्त्वं भोगान्भुङ्क्ते भवान्यदि ॥ १४.२३.१८ ॥
ଆପଣ ଯେପରି ଭାବୁଛନ୍ତି, ସେପରି ଏହା ସତ୍ୟ ହେଉ। ଆମ ବିନା, ଆମ ପାଇଁ ଭୋଗ ଆପଣ ଭୋଗ କଲେ।
14.23.19
यद्यस्मासु प्रलीनेषु तप्रणं प्राणधारणम् ।
भोगान्भुङ्क्ते भवान्सत्यं यथैतन्मन्यते तथा ॥ १४.२३.१९ ॥
ଆମେ ଲୀନ ହେଲେ ଆପଣ ନିଜେ ପ୍ରାଣଧାରଣ କରି ଭୋଗ କରନ୍ତି—ଆପଣ ଯେପରି ଭାବନ୍ତି, ତାହା ସତ୍ୟ।
14.23.20
अथवाऽस्मासु लीनेषु तिष्ठत्सु विषयेषु च ।
यदि सङ्कल्पमात्रेण भुङ्क्ते भोगान्यथार्थवत् ॥ १४.२३.२० ॥
କିମ୍ବା ଆମେ ଲୀନ ହେଲେ ଓ ବିଷୟ ରହିଲେ, ଆପଣ କେବଳ ସଂକଳ୍ପରେ ଯଥାର୍ଥ ଭୋଗ କରନ୍ତି ଯଦି।
14.23.21
अथ चेन्मन्यसे सिद्धिमस्मदर्थेषु नित्यदा ।
घ्राणेन रूपमादत्स्व रसमादत्स्व चक्षुषा ॥ १४.२३.२१ ॥
ଯଦି ଆପଣ ଆମ ବିଷୟରେ ସର୍ବଦା ସିଦ୍ଧି ମାନନ୍ତି, ତେବେ ନାକରେ ରୂପ ଓ ଆଖିରେ ରସ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।
14.23.22
श्रोत्रेण गन्धानादत्स्व स्पर्शानादत्स्व जिह्वया ।
त्वचा च शब्दमादत्स्व बुद्ध्या स्पर्शमथापि च ॥ १४.२३.२२ ॥
କାନରେ ଗନ୍ଧ ଗ୍ରହଣ କର, ଜିଭରେ ସ୍ପର୍ଶ ଗ୍ରହଣ କର, ଚର୍ମରେ ଶବ୍ଦ ଗ୍ରହଣ କର, ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିରେ ସ୍ପର୍ଶ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର।
14.23.23
बलवन्तो ह्यनियमा नियमा दुर्बलीयसाम् ।
भोगानपूर्वानादत्स्व नोच्छिष्टं भोक्तुमर्हति ॥ १४.२३.२३ ॥
ବଳବାନ୍ମାନେ ଅନିୟମିତ; ନିୟମ ଦୁର୍ବଳମାନଙ୍କ ପାଇଁ। ପୂର୍ବେ ଭୋଗ ହୋଇନଥିବା ଭୋଗ ଗ୍ରହଣ କର; ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଭୋଗ କରିବା ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
14.23.24
यथा हि शिष्यः शास्तारं श्रुत्यर्थमभिधावति ।
ततः श्रुतमुपादाय श्रुतार्थमुपतिष्ठति ॥ १४.२३.२४ ॥
ଶିଷ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥ ଶୁଣିବା ପାଇଁ ଗୁରୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଦୌଡ଼ିବା ପରି; ତା'ପରେ ଶୁଣିଥିବା ବିଷୟ ଗ୍ରହଣ କରି ଶୁଣିଥିବା ଅର୍ଥର ସେବା କରେ।
14.23.25
विषयानेवमस्माभिर्दर्शितानभिमन्यसे ।
अनुभूतानतीतांश्च स्वप्ने जागरणे तथा ॥ १४.२३.२५ ॥
ଏହିପରି ଆମ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଇଥିବା, ଅନୁଭୂତ ଓ ଅତୀତ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମେ ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଜାଗରଣରେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ବୋଲି ଭାବୁଛ।
14.23.26
वैमनस्यं गतानां च जन्तूनामल्पचेतसाम् ।
अस्मदर्थे कृते दृश्यते प्राणधारणम् ॥ १४.२३.२६ ॥
ଅଳ୍ପବୁଦ୍ଧି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଆମ ପାଇଁ କରାଯାଇଥିବାରେ, ମନର ଖିନ୍ନତା ଏବଂ ପ୍ରାଣଧାରଣ ଦେଖାଯାଏ।
14.23.27
बहूनपि हि सङ्कल्पान्मत्वा स्वप्नानुपास्य च ।
बुभुक्षया पीड्यमानो विषयानेन धावति ॥ १४.२३.२७ ॥
ଅନେକ ସଂକଳ୍ପକୁ ମାନି, ସ୍ୱପ୍ନର ଉପାସନା କରି, କ୍ଷୁଧାରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ସେ ବିଷୟ ଆଡ଼କୁ ଦୌଡ଼େ।
14.23.28
अगारमद्वारमिव प्रविश्य ।
सङ्कल्पभोगान्विषयानविन्दन्।
प्राणक्षये शान्तिमुपैति नित्यं ।
दारुक्षयेऽग्निर्ज्वलितो यथैव ॥ १४.२३.२८ ॥
ଦ୍ୱାରହୀନ ଘରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରି, ସଂକଳ୍ପଭୋଗ ରୂପ ବିଷୟ ପାଇ, ପ୍ରାଣକ୍ଷୟରେ ସେ ସଦା ଶାନ୍ତି ପାଏ, କାଠ ସରିଗଲେ ଜଳୁଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି।
14.23.29
कामं तु नष्टेषु गुणेषु सङ्गः ।
कामं च नान्योन्यगुणोपलब्धिः।
अस्मान्विना नास्ति तपोपलब्धि-
स्तामप्यृते त्वां न भजेत्प्रहर्षः ॥ १४.२३.२९ ॥
ଗୁଣ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆସକ୍ତି ରହେ; ପରସ୍ପରର ଗୁଣ ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ହୁଏ; ଆମ ବିନା ତପସ୍ୟାର ଲାଭ ନାହିଁ; ତାହା ବିନା ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ତୁମକୁ ସେବିବ ନାହିଁ।