మహాభారతం · అధ్యాయం 14.23
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.23.1
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
सुभगे सप्तहोतॄणां विधानमिह यादृशम् ॥ १४.२३.१ ॥
ఇక్కడ కూడా ప్రజలు ఈ పురాతన ఇతిహాసాన్ని చెబుతారు: ఓ సుభగే, ఏడుగురు హోతల విధానం ఇక్కడ ఈ విధంగా ఉంది.
14.23.2
घ्राणश्चक्षुश्च जिह्वा च त्वक् श्रोत्रं चैव पञ्चमम् ।
मनो बुद्धिश्च सप्तैते होतारः पृथगाश्रिताः ॥ १४.२३.२ ॥
ముక్కు, కన్ను, నాలుక, చర్మం, ఐదవది చెవి, మనస్సు మరియు బుద్ధి — ఈ ఏడూ హోతలు, ఒక్కొక్కటి వేర్వేరుగా ఆశ్రయించుకుని ఉంటాయి.
14.23.3
सूक्ष्माकाशे समं प्राप्ते न पश्यन्तीतरेतरम् ।
एतद्वै सप्तहोतृत्वं स्वभावाद्विद्धि शोभने ॥ १४.२३.३ ॥
సూక్ష్మ ఆకాశంలో సమానంగా చేరినప్పుడు వారు ఒకరినొకరు చూడరు. ఓ శోభనే, ఇది స్వభావం వల్ల ఏడుగురు హోతలవుతుంది అని తెలుసుకో.
14.23.4
सूक्ष्मे तु काशे सम्प्राप्ते कथं नान्योन्यदर्शिनः ।
कथं स्वभावाद्भगवन्नेतदाचक्ष्व मे प्रभो ॥ १४.२३.४ ॥
కానీ సూక్ష్మ ఆకాశంలో చేరినప్పుడు వారు ఒకరినొకరు ఎలా చూడరు? ఓ భగవన్, స్వభావం వల్ల ఇది ఎలా జరుగుతుంది? ఓ ప్రభూ, నాకు వివరించు.
14.23.5
गुणज्ञानेषु विज्ञानं गुणज्ञानामभिज्ञता ।
परस्परं गुणानेते नाभिजानन्ति कर्हिचित् ॥ १४.२३.५ ॥
గుణాల జ్ఞానంలో విజ్ఞానం ఉంది, గుణాల జ్ఞానంలో ప్రత్యేక పరిచయం కూడా ఉంది. కానీ ఇవి ఒకదానికొకటి గుణాలను ఎప్పుడూ గుర్తించవు.
14.23.6
जिह्वा चक्षुस्तथा श्रोत्रं त्वङ्मनो बुद्धिरेव च ।
न गन्धानधिगच्छन्ति घ्राणस्तानधिगच्छति ॥ १४.२३.६ ॥
నాలుక, కన్ను, అలాగే చెవి, చర్మం, మనస్సు మరియు బుద్ధి — ఇవి గంధాలను పొందవు; వాటిని ముక్కే పొందుతుంది.
14.23.7
घ्राणं चक्षुस्तथा क्षोत्रं त्वङ्मनो बुद्धिरेव च ।
न रसानधिगच्छन्ति जिह्वा तानधिगच्छति ॥ १४.२३.७ ॥
ఘ్రాణం, చక్షువు, శ్రోత్రం, త్వక్కు, మనస్సు, బుద్ధి — ఇవి రసాలను తెలుసుకోవు; వాటిని జిహ్వ మాత్రమే తెలుసుకుంటుంది.
14.23.8
घ्राणं जिह्वा तथा श्रोत्रं त्वङ्मनो बुद्धिरेव च ।
न रूपाण्यधिगच्छन्ति चक्षुस्तान्यधिगच्छति ॥ १४.२३.८ ॥
ఘ్రాణం, జిహ్వ, శ్రోత్రం, త్వక్కు, మనస్సు, బుద్ధి — ఇవి రూపాలను తెలుసుకోవు; వాటిని చక్షువు మాత్రమే తెలుసుకుంటుంది.
14.23.9
घ्राणं जिह्वा ततश्चक्षुः श्रोत्रं बुद्धिर्मनस्तथा ।
न स्पर्शानधिगच्छन्ति त्वक्च तानधिगच्छति ॥ १४.२३.९ ॥
ఘ్రాణం, జిహ్వ, తరువాత చక్షువు, శ్రోత్రం, బుద్ధి, మనస్సు — ఇవి స్పర్శలను తెలుసుకోవు; వాటిని త్వక్కు మాత్రమే తెలుసుకుంటుంది.
14.23.10
घ्राणं जिह्वा च चक्षुश्च त्वङ्मनो बुद्धिरेव च ।
न शब्दानधिगच्छन्ति श्रोत्रं तानधिगच्छति ॥ १४.२३.१० ॥
ఘ్రాణం, జిహ్వ, చక్షువు, త్వక్కు, మనస్సు, బుద్ధి — ఇవి శబ్దాలను తెలుసుకోవు; వాటిని శ్రోత్రం మాత్రమే తెలుసుకుంటుంది.
14.23.11
घ्राणं जिह्वा च चक्षुश्च त्वक् श्रोत्रं बुद्धिरेव च ।
सङ्कल्पान्नाधिगच्छन्ति मनस्तानधिगच्छति ॥ १४.२३.११ ॥
ఘ్రాణం, జిహ్వ, చక్షువు, త్వక్కు, శ్రోత్రం, బుద్ధి — ఇవి సంకల్పం ద్వారా తెలుసుకోవు; వాటిని మనస్సు మాత్రమే తెలుసుకుంటుంది.
14.23.12
घ्राणं जिह्वा च चक्षुश्च त्वक् श्रोत्रं मन एव च ।
न निष्ठामधिगच्छन्ति बुद्धिस्तामधिगच्छति ॥ १४.२३.१२ ॥
ఘ్రాణం, జిహ్వ, చక్షువు, త్వక్కు, శ్రోత్రం, మనస్సు — ఇవి నిష్ఠను తెలుసుకోవు; దానిని బుద్ధి మాత్రమే తెలుసుకుంటుంది.
14.23.13
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
इन्द्रियाणां च संवादं मनसश्चैव भामिनि ॥ १४.२३.१३ ॥
ఇక్కడ కూడా ప్రజలు ఈ ప్రాచీన ఇతిహాసాన్ని ఉదాహరిస్తారు — ఇంద్రియాలకు, మనస్సుకు మధ్య జరిగిన సంవాదాన్ని, ఓ భామినీ.
14.23.14
नाघ्राति मामृते घ्राणं रसं जिह्वा न वेत्ति च ।
रूपं चक्षुर्न गृह्णाति त्वक् स्पर्सं नावबुध्यते ॥ १४.२३.१४ ॥
నన్ను తప్ప ముక్కు వాసనను పసిగట్టదు, నాలుక రుచిని తెలియదు, కన్ను రూపాన్ని గ్రహించదు, చర్మం స్పర్శను గ్రహించదు.
14.23.15
न श्रोत्रं बुध्यते शब्दं मया हीनं कथञ्चन ।
प्रवरं सर्वबूतानामहमस्मि सनातनम् ॥ १४.२३.१५ ॥
నేను లేకపోతే చెవి ఏ విధంగానూ శబ్దాన్ని గ్రహించదు. నేను సర్వప్రాణులలో శ్రేష్ఠుడను, సనాతనుడను.
14.23.16
अगाराणीव शून्यानि शान्तार्चिष इवाग्नयः ।
इन्द्रियाणि न भासन्ते मया हीनानि नित्यशः ॥ १४.२३.१६ ॥
నన్ను విడిచిన ఇంద్రియాలు ఎప్పుడూ ఖాళీ ఇళ్లలా, ఆరిపోయిన అగ్నుల్లా ప్రకాశించవు.
14.23.17
काष्ठानीवार्द्रशुष्काणि यतमानैरपीन्द्रियैः ।
गुणार्थान्नाधिगच्छन्ति मामृते सर्वजन्तवः ॥ १४.२३.१७ ॥
తడి మరియు ఎండిన కట్టెల్లా, నన్ను తప్ప సకల ప్రాణులు ప్రయత్నించే ఇంద్రియాలతో కూడా గుణ విషయాలను పొందలేవు.
14.23.18
एवमेतद्भवेत्सत्यं यथैतन्मन्यते भवान् ।
ऋतेऽस्मानस्मदर्थांस्त्वं भोगान्भुङ्क्ते भवान्यदि ॥ १४.२३.१८ ॥
మీరు భావిస్తున్నట్లే ఇది నిజమగుగాక. మేము లేకుండా, మా కోసం ఉన్న భోగాలను మీరు అనుభవిస్తే.
14.23.19
यद्यस्मासु प्रलीनेषु तप्रणं प्राणधारणम् ।
भोगान्भुङ्क्ते भवान्सत्यं यथैतन्मन्यते तथा ॥ १४.२३.१९ ॥
మేము లీనమైనప్పుడు మీరే ప్రాణధారణ చేస్తూ భోగాలను అనుభవిస్తున్నారంటే, మీరు భావించినట్లే అది నిజం.
14.23.20
अथवाऽस्मासु लीनेषु तिष्ठत्सु विषयेषु च ।
यदि सङ्कल्पमात्रेण भुङ्क्ते भोगान्यथार्थवत् ॥ १४.२३.२० ॥
లేదా మేము లీనమై, విషయాలు నిలిచి ఉన్నప్పుడు, మీరు కేవలం సంకల్పంతోనే యథార్థంగా భోగాలను అనుభవిస్తే.
14.23.21
अथ चेन्मन्यसे सिद्धिमस्मदर्थेषु नित्यदा ।
घ्राणेन रूपमादत्स्व रसमादत्स्व चक्षुषा ॥ १४.२३.२१ ॥
ఇక మీరు మా విషయాలలో సదా సిద్ధి ఉందని భావిస్తే, ముక్కుతో రూపాన్ని గ్రహించండి, కంటితో రసాన్ని గ్రహించండి.
14.23.22
श्रोत्रेण गन्धानादत्स्व स्पर्शानादत्स्व जिह्वया ।
त्वचा च शब्दमादत्स्व बुद्ध्या स्पर्शमथापि च ॥ १४.२३.२२ ॥
చెవితో గంధాలను గ్రహించండి, నాలుకతో స్పర్శలను గ్రహించండి, చర్మంతో శబ్దాన్ని గ్రహించండి, బుద్ధితో స్పర్శను కూడా గ్రహించండి.
14.23.23
बलवन्तो ह्यनियमा नियमा दुर्बलीयसाम् ।
भोगानपूर्वानादत्स्व नोच्छिष्टं भोक्तुमर्हति ॥ १४.२३.२३ ॥
బలవంతులు నియమరహితులు; నియమాలు బలహీనులకే. ఇంతవరకు అనుభవించని భోగాలను గ్రహించండి; మిగిలినవాటిని అనుభవించడం మీకు తగదు.
14.23.24
यथा हि शिष्यः शास्तारं श्रुत्यर्थमभिधावति ।
ततः श्रुतमुपादाय श्रुतार्थमुपतिष्ठति ॥ १४.२३.२४ ॥
శిష్యుడు శాస్త్రార్థాన్ని వినడానికి గురువు వద్దకు పరుగెత్తినట్లు; తరువాత విన్నదాన్ని గ్రహించి, విన్న అర్థాన్ని సేవిస్తాడు.
14.23.25
विषयानेवमस्माभिर्दर्शितानभिमन्यसे ।
अनुभूतानतीतांश्च स्वप्ने जागरणे तथा ॥ १४.२३.२५ ॥
ఈ విధంగా మేము చూపిన, అనుభవించిన, గతించిన విషయాలను నీవు స్వప్నంలోనూ జాగ్రత్తలోనూ నిజమని భావిస్తున్నావు.
14.23.26
वैमनस्यं गतानां च जन्तूनामल्पचेतसाम् ।
अस्मदर्थे कृते दृश्यते प्राणधारणम् ॥ १४.२३.२६ ॥
అల్ప బుద్ధి గల ప్రాణులలో, మా కోసం చేసినవారిలో, మనస్సు విచారం మరియు ప్రాణధారణ కనిపిస్తాయి.
14.23.27
बहूनपि हि सङ्कल्पान्मत्वा स्वप्नानुपास्य च ।
बुभुक्षया पीड्यमानो विषयानेन धावति ॥ १४.२३.२७ ॥
అనేక సంకల్పాలను భావించి, స్వప్నాలను ఉపాసించి, ఆకలితో బాధపడుతూ అతడు విషయాల వెంట పరుగెత్తుతాడు.
14.23.28
अगारमद्वारमिव प्रविश्य ।
सङ्कल्पभोगान्विषयानविन्दन्।
प्राणक्षये शान्तिमुपैति नित्यं ।
दारुक्षयेऽग्निर्ज्वलितो यथैव ॥ १४.२३.२८ ॥
ద్వారం లేని ఇంట్లో ప్రవేశించినట్లు, సంకల్ప భోగాలైన విషయాలను పొంది, ప్రాణం క్షీణించినప్పుడు నిత్యం శాంతిని పొందుతాడు, కట్టె తగ్గినప్పుడు మండుతున్న అగ్ని వలె.
14.23.29
कामं तु नष्टेषु गुणेषु सङ्गः ।
कामं च नान्योन्यगुणोपलब्धिः।
अस्मान्विना नास्ति तपोपलब्धि-
स्तामप्यृते त्वां न भजेत्प्रहर्षः ॥ १४.२३.२९ ॥
గుణాలు నశించినా ఆసక్తి ఉంటుంది, ఒకరి గుణాలను మరొకరు తెలుసుకోవడమూ జరుగుతుంది; మాకు లేకుండా తపస్సు ఫలం లభించదు; దానిని లేకుండా కూడా ఆనందం నిన్ను చేరదు.