มหาภารตะ · อัธยายะ 14.23
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.23.1
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
सुभगे सप्तहोतॄणां विधानमिह यादृशम् ॥ १४.२३.१ ॥
ที่นี่ผู้คนก็เล่าประวัติศาสตร์เก่าแก่นี้ไว้ โอ้ผู้โชคดี การจัดแบ่งหน้าที่ของนักบวชโหตฤทั้งเจ็ดที่นี่เป็นเช่นนี้
14.23.2
घ्राणश्चक्षुश्च जिह्वा च त्वक् श्रोत्रं चैव पञ्चमम् ।
मनो बुद्धिश्च सप्तैते होतारः पृथगाश्रिताः ॥ १४.२३.२ ॥
จมูก ตา ลิ้น ผิวหนัง และหูเป็นที่ห้า พร้อมด้วยใจและปัญญา นักบวชโหตฤทั้งเจ็ดนี้ต่างก็อาศัยอยู่แยกจากกัน
14.23.3
सूक्ष्माकाशे समं प्राप्ते न पश्यन्तीतरेतरम् ।
एतद्वै सप्तहोतृत्वं स्वभावाद्विद्धि शोभने ॥ १४.२३.३ ॥
เมื่อเข้าถึงอากาศอันละเอียดอย่างเสมอกัน ก็ไม่เห็นซึ่งกันและกัน โอ้ผู้งดงามเอ๋ย จงรู้ว่าความเป็นโหตฤทั้งเจ็ดนี้เป็นไปตามธรรมชาติของมัน
14.23.4
सूक्ष्मे तु काशे सम्प्राप्ते कथं नान्योन्यदर्शिनः ।
कथं स्वभावाद्भगवन्नेतदाचक्ष्व मे प्रभो ॥ १४.२३.४ ॥
แต่เมื่อเข้าถึงอากาศอันละเอียดแล้ว เหตุใดจึงไม่เห็นซึ่งกันและกัน ข้าแต่ท่านผู้ทรงภควัน เหตุใดจึงเป็นเช่นนั้นโดยธรรมชาติ ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า โปรดอธิบายเรื่องนี้แก่ข้าพเจ้าด้วย
14.23.5
गुणज्ञानेषु विज्ञानं गुणज्ञानामभिज्ञता ।
परस्परं गुणानेते नाभिजानन्ति कर्हिचित् ॥ १४.२३.५ ॥
ในความรู้เกี่ยวกับคุณสมบัติก็มีการพินิจแยกแยะ และในความรู้เกี่ยวกับคุณสมบัติก็มีความคุ้นเคยเป็นพิเศษ แต่อวัยวะเหล่านี้ไม่เคยรู้จักคุณสมบัติของกันและกันเลย
14.23.6
जिह्वा चक्षुस्तथा श्रोत्रं त्वङ्मनो बुद्धिरेव च ।
न गन्धानधिगच्छन्ति घ्राणस्तानधिगच्छति ॥ १४.२३.६ ॥
ลิ้น ตา หู ผิวหนัง ใจ และปัญญา ไม่รับรู้กลิ่นได้ มีแต่จมูกเท่านั้นที่รับรู้กลิ่นนั้น
14.23.7
घ्राणं चक्षुस्तथा क्षोत्रं त्वङ्मनो बुद्धिरेव च ।
न रसानधिगच्छन्ति जिह्वा तानधिगच्छति ॥ १४.२३.७ ॥
จมูก ตา หู ผิวหนัง ใจ และปัญญา ไม่รับรู้รสได้ มีแต่ลิ้นเท่านั้นที่รับรู้รสนั้น
14.23.8
घ्राणं जिह्वा तथा श्रोत्रं त्वङ्मनो बुद्धिरेव च ।
न रूपाण्यधिगच्छन्ति चक्षुस्तान्यधिगच्छति ॥ १४.२३.८ ॥
จมูก ลิ้น หู ผิวหนัง ใจ และปัญญา ไม่รับรู้รูปได้ มีแต่ตาเท่านั้นที่รับรู้รูปนั้น
14.23.9
घ्राणं जिह्वा ततश्चक्षुः श्रोत्रं बुद्धिर्मनस्तथा ।
न स्पर्शानधिगच्छन्ति त्वक्च तानधिगच्छति ॥ १४.२३.९ ॥
จมูก ลิ้น แล้วตา หู ปัญญา และใจ ไม่รับรู้สัมผัสได้ มีแต่ผิวหนังเท่านั้นที่รับรู้สัมผัสนั้น
14.23.10
घ्राणं जिह्वा च चक्षुश्च त्वङ्मनो बुद्धिरेव च ।
न शब्दानधिगच्छन्ति श्रोत्रं तानधिगच्छति ॥ १४.२३.१० ॥
จมูก ลิ้น ตา ผิวหนัง ใจ และปัญญา ไม่รับรู้เสียงได้ มีแต่หูเท่านั้นที่รับรู้เสียงนั้น
14.23.11
घ्राणं जिह्वा च चक्षुश्च त्वक् श्रोत्रं बुद्धिरेव च ।
सङ्कल्पान्नाधिगच्छन्ति मनस्तानधिगच्छति ॥ १४.२३.११ ॥
จมูก ลิ้น ตา ผิวหนัง หู และปัญญา ไม่รับรู้ได้ด้วยความปรารถนา มีแต่ใจเท่านั้นที่รับรู้สิ่งนั้น
14.23.12
घ्राणं जिह्वा च चक्षुश्च त्वक् श्रोत्रं मन एव च ।
न निष्ठामधिगच्छन्ति बुद्धिस्तामधिगच्छति ॥ १४.२३.१२ ॥
จมูก ลิ้น ตา ผิวหนัง หู และใจ ไม่บรรลุถึงความมั่นคงขั้นสุดท้าย มีแต่ปัญญาเท่านั้นที่บรรลุถึงความมั่นคงนั้น
14.23.13
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
इन्द्रियाणां च संवादं मनसश्चैव भामिनि ॥ १४.२३.१३ ॥
ที่นี่ผู้คนก็เล่าเรื่องเก่าแก่นี้ไว้เช่นกัน คือบทสนทนาระหว่างอินทรีย์ทั้งหลายกับใจ โอ้ผู้งดงามเอ๋ย
14.23.14
नाघ्राति मामृते घ्राणं रसं जिह्वा न वेत्ति च ।
रूपं चक्षुर्न गृह्णाति त्वक् स्पर्सं नावबुध्यते ॥ १४.२३.१४ ॥
หากปราศจากข้า จมูกย่อมไม่ดมกลิ่น ลิ้นย่อมไม่รู้รส ตาย่อมไม่จับรูป ผิวหนังย่อมไม่รับรู้สัมผัส
14.23.15
न श्रोत्रं बुध्यते शब्दं मया हीनं कथञ्चन ।
प्रवरं सर्वबूतानामहमस्मि सनातनम् ॥ १४.२३.१५ ॥
หูย่อมไม่รับรู้เสียงได้ไม่ว่าด้วยวิธีใดเมื่อขาดข้า ข้าคือผู้ประเสริฐที่สุดในบรรดาสรรพสัตว์ ข้าคือผู้เป็นนิรันดร์
14.23.16
अगाराणीव शून्यानि शान्तार्चिष इवाग्नयः ।
इन्द्रियाणि न भासन्ते मया हीनानि नित्यशः ॥ १४.२३.१६ ॥
หากปราศจากข้า อินทรีย์ทั้งหลายย่อมว่างเปล่าเสมอ เหมือนเรือนร้างหรือไฟที่ดับเปลวแล้ว และย่อมไม่ส่องแสง
14.23.17
काष्ठानीवार्द्रशुष्काणि यतमानैरपीन्द्रियैः ।
गुणार्थान्नाधिगच्छन्ति मामृते सर्वजन्तवः ॥ १४.२३.१७ ॥
เหมือนท่อนไม้ทั้งเปียกและแห้ง สรรพสัตว์ทั้งปวงไม่อาจบรรลุถึงวัตถุแห่งคุณได้ด้วยอินทรีย์ แม้จะพยายามเพียงใด หากปราศจากข้า
14.23.18
एवमेतद्भवेत्सत्यं यथैतन्मन्यते भवान् ।
ऋतेऽस्मानस्मदर्थांस्त्वं भोगान्भुङ्क्ते भवान्यदि ॥ १४.२३.१८ ॥
ขอให้สิ่งนี้เป็นความจริงดังที่ท่านคิด คือหากท่านเสวยสุขที่มีไว้สำหรับพวกเรา โดยปราศจากพวกเรา
14.23.19
यद्यस्मासु प्रलीनेषु तप्रणं प्राणधारणम् ।
भोगान्भुङ्क्ते भवान्सत्यं यथैतन्मन्यते तथा ॥ १४.२३.१९ ॥
หากเมื่อพวกเราดับลงแล้ว ท่านผู้เดียวค้ำจุนชีวิตและเสวยความสุข นั่นก็เป็นความจริงดังที่ท่านคิด
14.23.20
अथवाऽस्मासु लीनेषु तिष्ठत्सु विषयेषु च ।
यदि सङ्कल्पमात्रेण भुङ्क्ते भोगान्यथार्थवत् ॥ १४.२३.२० ॥
หรือถ้าพวกเราดับลงแล้ว วัตถุแห่งอินทรีย์ยังคงอยู่ และท่านเสวยความสุขได้อย่างแท้จริงด้วยความคิดปรารถนาเพียงอย่างเดียว
14.23.21
अथ चेन्मन्यसे सिद्धिमस्मदर्थेषु नित्यदा ।
घ्राणेन रूपमादत्स्व रसमादत्स्व चक्षुषा ॥ १४.२३.२१ ॥
หากท่านคิดว่าความสำเร็จอยู่เสมอในวัตถุของเรา จงรับรูปด้วยจมูก และรับรสด้วยดวงตา
14.23.22
श्रोत्रेण गन्धानादत्स्व स्पर्शानादत्स्व जिह्वया ।
त्वचा च शब्दमादत्स्व बुद्ध्या स्पर्शमथापि च ॥ १४.२३.२२ ॥
จงรับกลิ่นด้วยหู รับสัมผัสด้วยลิ้น รับเสียงด้วยผิวหนัง และรับสัมผัสด้วยปัญญาเช่นกัน
14.23.23
बलवन्तो ह्यनियमा नियमा दुर्बलीयसाम् ।
भोगानपूर्वानादत्स्व नोच्छिष्टं भोक्तुमर्हति ॥ १४.२३.२३ ॥
ผู้แข็งแรงย่อมไม่ถูกข้อบังคับ ข้อบังคับมีไว้สำหรับผู้อ่อนแอ จงรับความสุขที่ยังไม่เคยเสวย ไม่สมควรที่ท่านจะเสวยสิ่งที่เหลือจากผู้อื่น
14.23.24
यथा हि शिष्यः शास्तारं श्रुत्यर्थमभिधावति ।
ततः श्रुतमुपादाय श्रुतार्थमुपतिष्ठति ॥ १४.२३.२४ ॥
ดังศิษย์ที่วิ่งไปหาอาจารย์เพื่อฟังความหมายของคัมภีร์ แล้วนำสิ่งที่ได้ฟังไปใคร่ครวญ จึงเข้าใจความหมายที่ได้เรียนรู้มา
14.23.25
विषयानेवमस्माभिर्दर्शितानभिमन्यसे ।
अनुभूतानतीतांश्च स्वप्ने जागरणे तथा ॥ १४.२३.२५ ॥
ท่านยึดถือวัตถุที่เราแสดงให้เห็นเช่นนี้ว่าเป็นของจริง ทั้งที่ได้เสวยแล้วและที่ผ่านไปแล้ว ทั้งในความฝันและในความตื่นเช่นกัน
14.23.26
वैमनस्यं गतानां च जन्तूनामल्पचेतसाम् ।
अस्मदर्थे कृते दृश्यते प्राणधारणम् ॥ १४.२३.२६ ॥
ในหมู่สัตว์ที่มีจิตใจต่ำ ย่อมเห็นความท้อแท้ใจ และการดำรงชีวิตอยู่ได้เมื่อกระทำเพื่อเรา
14.23.27
बहूनपि हि सङ्कल्पान्मत्वा स्वप्नानुपास्य च ।
बुभुक्षया पीड्यमानो विषयानेन धावति ॥ १४.२३.२७ ॥
เมื่อยึดถือความคิดปรุงแต่งมากมายว่าเป็นจริง และเฝ้าคิดถึงความฝัน ผู้ถูกความหิวกระหายเบียดเบียนย่อมวิ่งไล่ตามวัตถุแห่งอารมณ์
14.23.28
अगारमद्वारमिव प्रविश्य ।
सङ्कल्पभोगान्विषयानविन्दन्।
प्राणक्षये शान्तिमुपैति नित्यं ।
दारुक्षयेऽग्निर्ज्वलितो यथैव ॥ १४.२३.२८ ॥
ดุจเข้าไปในเรือนที่ไม่มีประตู ผู้พบวัตถุแห่งอารมณ์ซึ่งเป็นความสุขของความปรารถนา ย่อมบรรลุความสงบเสมอเมื่อชีวิตสิ้นไป เหมือนไฟที่ลุกโพลงย่อมดับลงเมื่อเชื้อเพลิงหมดสิ้น
14.23.29
कामं तु नष्टेषु गुणेषु सङ्गः ।
कामं च नान्योन्यगुणोपलब्धिः।
अस्मान्विना नास्ति तपोपलब्धि-
स्तामप्यृते त्वां न भजेत्प्रहर्षः ॥ १४.२३.२९ ॥
แม้ความยึดติดในคุณสมบัติจะยังคงอยู่เมื่อคุณสมบัติเหล่านั้นสูญไป และแม้แต่ละฝ่ายจะรับรู้คุณสมบัติของอีกฝ่าย แต่หากไม่มีเรา ก็ไม่อาจบรรลุตบะได้ และแม้ไม่มีตบะ ความยินดีก็จะไม่มาหาท่าน