महाभारत · अध्याय 14.56
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.56.1
उदङ्कः केन तपसा संयुक्तो वै महामनाः ।
यः शापं दातुकामोऽभूद्विष्णवे प्रभविष्ववे ॥ १४.५६.१ ॥
कोणत्या तपाने महामना उत्तंक युक्त होता? जो विष्णूला, प्रभविष्णूला शाप देण्याची इच्छा बाळगणारा होता.
14.56.2
उदङ्को महता युक्तस्तपसा जनमेजय ।
गुरभक्तः स तेजस्वी नान्यत्किञ्चिदपूजयत् ॥ १४.५६.२ ॥
हे जनमेजया, उत्तंक महान तपाने युक्त होता. तो गुरुभक्त तेजस्वी होता; त्याने दुसऱ्या कशाचीही पूजा केली नाही.
14.56.3
सर्वेषामृषिपुत्राणामेष आसीन्मनोरथः ।
औदङ्कीं गुरुवृत्तिं वै प्राप्नुयामेति भारत ॥ १४.५६.३ ॥
हे भारता, सर्व ऋषिपुत्रांची ही इच्छा होती की, मला औदङ्कीची गुरुसेवा प्राप्त होवो.
14.56.4
गौतमस्य तु शिष्याणां बहूनां जनमेजय ।
उदङ्केऽभ्यधिका प्रीतिः स्नेहश्चैवाभवत्तदा ॥ १४.५६.४ ॥
हे जनमेजया, गौतमाच्या अनेक शिष्यांमध्ये तेव्हा उत्तंकाविषयी अधिक प्रीती आणि स्नेह निर्माण झाला.
14.56.5
स तस्य दमशौचाभ्यां विक्रान्तेन च कर्मणा ।
सम्यक्चैवोपचारेण गौतमः प्रीतिमानभूत् ॥ १४.५६.५ ॥
त्याचा दम, शौच, पराक्रमी कर्मे आणि योग्य सेवा यांनी गौतम संतुष्ट झाला.
14.56.6
अथ शिष्यसहस्राणि समनुज्ञाय गौतमः ।
उदङ्कं परया प्रीत्या नाभ्यनुज्ञातुमैच्छत ॥ १४.५६.६ ॥
नंतर गौतमाने हजारो शिष्यांना निरोप दिला, परंतु अत्यंत प्रेमामुळे उत्तंकाला निरोप देण्याची इच्छा त्यांनी केली नाही.
14.56.7
तं क्रमेण जरा तात प्रतिपेदे महामुनिम् ।
न चान्वबुध्यत तदा स मुनिर्गुरुवत्सलः ॥ १४.५६.७ ॥
वत्सा, हळूहळू वार्धक्याने त्या महामुनींना गाठले; पण गुरुवत्सल त्या मुनींना तेव्हा ते समजले नाही.
14.56.8
ततः कदाचिद्राजेन्द्र काष्ठान्यानयितुं ययौ ।
उदङ्कः काष्ठभारं च महान्तं समुपानयत् ॥ १४.५६.८ ॥
नंतर एके दिवशी, हे राजेंद्रा, उदंक सरपण आणण्यासाठी गेला आणि मोठा सरपणाचा भार घेऊन आला.
14.56.9
स तद्भाराभिभूतात्मा काष्ठभारमरिंदम ।
निचिक्षेप क्षितौ राजन्परिश्रान्तो बुभुक्षितः ॥ १४.५६.९ ॥
त्या भाराने शरीर थकलेला तो, हे शत्रुदमना, सरपणाचा भार जमिनीवर ठेवून दिला; हे राजा, तो थकलेला आणि भुकेलेला होता.
14.56.10
तस्य काष्ठे विलग्नाऽभूज्जटा रूप्यसमप्रभा ।
ततः काष्ठैः सह तदा पपात धरणीतलम् ॥ १४.५६.१० ॥
त्याची रुप्यासारखी चमकणारी जटा सरपणात अडकली; तेव्हा तो सरपणासह जमिनीवर कोसळला.
14.56.11
ततः स भारनिष्पिष्टः क्षुधाविष्टश्च भारत ।
दृष्ट्वा तां वयसोऽवस्थां रुरोदार्तस्वरं तदा ॥ १४.५६.११ ॥
मग भाराने चिरडलेला आणि भुकेने व्याकूळ झालेला तो, हे भारता, आपली वयाची ती अवस्था पाहून आर्त स्वराने रडला.
14.56.12
ततो गुरुसुता तस्य पद्मपत्रनिभानना ।
जग्राहाश्रूणि सुश्रोणी करेण पृथुलोचना।
पितुर्नियोगाद्भावज्ञा शिरसाऽवनता तदा ॥ १४.५६.१२ ॥
तेव्हा कमलपत्राप्रमाणे मुख असलेली, सुंदर कटी व विशाल नेत्रांची गुरुकन्या हाताने त्याचे अश्रू पुसू लागली; पित्याच्या आज्ञेने, त्याचा भाव ओळखून, तेव्हा मान खाली घालून ती उभी राहिली.
14.56.13
तस्या निपेततुर्दग्धौ करौ तैरश्रुबिन्दुभिः ।
न हि तानश्रुपातांस्तु शक्ता धारयितुं मही।
गौतमस्त्वब्रवीद्विप्रमुदङ्कं प्रीतमानसः ॥ १४.५६.१३ ॥
तिचे जळलेले दोन्ही हात त्या अश्रुबिंदूंसह खाली पडले. ते पडणारे अश्रू पृथ्वीला धरता येईनात. तेव्हा प्रसन्न मनाच्या गौतमांनी ब्राह्मण उदंकाला म्हटले.
14.56.14
कस्मात्तात तवाद्येह शोकोत्तरमिदं मनः ।
स स्वैरं ब्रूहि विप्रर्षे श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ १४.५६.१४ ॥
वत्सा, आज येथे तुझे मन शोकाच्याही पलीकडे का गेले आहे? हे विप्रर्षी, ते मोकळेपणाने सांग. मी ते खरेपणाने ऐकू इच्छितो.
14.56.15
भवद्गतेन मनसा भवत्प्रियचिकीर्षया ।
भवद्भक्तिगतेनेह भवद्भावानुगेन च ॥ १४.५६.१५ ॥
तुझ्यात गुंतलेल्या मनाने, तुला प्रिय असलेले करण्याच्या इच्छेने, येथे तुझ्या भक्तीत लीन होऊन आणि तुझ्या भावाला अनुसरून.
14.56.16
जरेयं नाघबुद्धा मे नाभिज्ञातं सुखं च मे ।
शतवर्षोषितं मां हि न त्वमन्यनुजानिथाः ॥ १४.५६.१६ ॥
हे म्हातारपण मला पाप वाटले नाही, आणि माझे सुखही कळले नाही. शंभर वर्षे राहिलेल्या मला तू परवानगी दिली नाहीस.
14.56.17
भवता त्वभ्यनुज्ञाताः शिष्याः प्रत्यवरा मम ।
उपपन्ना द्विजश्रेष्ठ शतशोऽथ सहस्रशः ॥ १४.५६.१७ ॥
पण तुझ्याकडून अनुमती मिळालेले माझे धाकटे शिष्य आले आहेत; हे द्विजश्रेष्ठा, शेकडो आणि हजारो.
14.56.18
त्वत्प्रीतियुक्तेन मया गुरुशुश्रूषया तव ।
व्यतिक्रामन्महाकालो नावबुद्धो द्विजर्षभ ॥ १४.५६.१८ ॥
तुझ्यावरील प्रेमाने युक्त असलेल्या मी गुरुसेवेत असताना, हे द्विजर्षभा, महाकाळ निघून गेला आणि मला ते समजले नाही.
14.56.19
किं त्वद्य यदि ते श्रद्धा गमनं प्रति भार्गव ।
अनुज्ञां प्रतिगृह्य त्वं स्वगृहान्गच्छ माचिरम् ॥ १४.५६.१९ ॥
हे भार्गवा, जर तुझी आज जाण्याची इच्छा असेल तर अनुमती घेऊन विलंब न करता आपल्या घरी जा.
14.56.20
गुर्वर्तं कं प्रयच्छामि ब्रूहि त्वं द्विजसत्तम ।
तमुपाहृत्य गच्छेयमनुज्ञातस्त्वया विभो ॥ १४.५६.२० ॥
हे द्विजश्रेष्ठा, गुरूंसाठी मी कोणती दक्षिणा द्यावी? सांगा, हे विभो; ती आणून आपली अनुमती घेऊन मी जाईन.
14.56.21
दक्षिणापरितोषो वै गुरूणां सद्भिरुच्यते ।
तवि ह्याचरतो धर्मं तुष्टोऽहं वै न संशयः।
इत्थं च परितुष्टं मां विजानीहि भृगूद्वह ॥ १४.५६.२१ ॥
गुरूंना दक्षिणेने समाधान हेच सज्जन सांगतात. तू धर्माचरण करतोस म्हणून मी निश्चित समाधानी आहे. अशा प्रकारे मला समाधानी जाण, हे भृगुश्रेष्ठा.
14.56.22
युवा षोडशवर्षो हि यद्यद्य भविता भवान् ।
ददानि पत्नीं कन्यां च स्वां ते दुहितरं द्विज।
एतामृतेऽङ्गना नान्या त्वत्तेजोऽर्हति सेवितुम् ॥ १४.५६.२२ ॥
तू आजच सोळा वर्षांचा तरुण झालास तर, हे द्विजा, मी माझीच कन्या तुला पत्नी म्हणून देईन. हिच्याशिवाय दुसरी कोणतीही स्त्री तुझ्या तेजाची सेवा करण्यास योग्य नाही.
14.56.23
ततस्तां प्रतिजग्राह युवा भूत्वा यशस्विनीम् ।
गुरुणा चाभ्यनुज्ञातो गुरुपत्नीमथाब्रवीत् ॥ १४.५६.२३ ॥
मग तरुण होऊन त्याने त्या यशस्विनीचा स्वीकार केला. गुरूंची अनुमती मिळाल्यावर तो गुरुपत्नीला म्हणाला.
14.56.24
किं भवत्यै प्रयच्छामि गुर्वर्थं विनियुङ्क्ष माम् ।
प्रियं हितं च काङ्क्षामि प्राणैरपि धनैरपि ॥ १४.५६.२४ ॥
मी तुम्हाला काय देऊ? गुरूंच्या हितासाठी मला आज्ञा करा. तुमचे प्रिय आणि हित मी इच्छितो, प्राणांनीही आणि धननेही.
14.56.25
यद्दुर्लभं हि लोकेऽस्मिन्रत्नमत्यद्भुतं महत् ।
तदानयेयं तपसा न हि मेऽत्रास्ति संशयः ॥ १४.५६.२५ ॥
या जगात जे रत्न दुर्लभ, अत्यंत अद्भुत आणि महान आहे, ते मी तपश्चर्येने आणीन. यात मला संशय नाही.
14.56.26
अहल्योवाच ।
परितुष्टाऽस्मि ते विप्र नित्यं भक्त्या तवानघ।
पर्याप्तमेतद्भद्रं ते गच्छ तात यथेप्सितम् ॥ १४.५६.२६ ॥
हे निष्पाप ब्राह्मणा, तुझ्या नित्य भक्तीने मी अत्यंत संतुष्ट आहे. एवढेच पुरे. तुझे कल्याण होवो, वत्सा, जसे तुला हवे तसे जा.
14.56.27
उदङ्कस्तु महाराज पुनरेवाब्रवीद्वचः ।
आज्ञापयस्व मां मातः कर्तव्यं च तव प्रियम् ॥ १४.५६.२७ ॥
पण, महाराजा, उत्तंक पुन्हा हे वचन बोलला: माते, मला आज्ञा कर, तुझे जे प्रिय कर्तव्य आहे ते मी करीन.
14.56.28
अहल्योवाच ।
सौदासपत्न्या विधृते दिव्ये ये मणिकुण्डले।
ते समानय भद्रं ते गुर्वर्थः सुकृतो भवेत् ॥ १४.५६.२८ ॥
सौदासाच्या पत्नीजवळ असलेली ती दिव्य मणिकुंडले आण. तुझे कल्याण होवो. गुरूंचे कार्य सुकृत होवो.
14.56.29
स तथेति प्रतिश्रुत्य जगाम जनमेजय ।
गुरुपत्नीप्रियार्थं वै ते समानयितुं तदा ॥ १४.५६.२९ ॥
हे जनमेजया, तो "तथा" असे म्हणून वचन देऊन गुरुपत्नीच्या प्रियासाठी ती आणण्यास तेव्हा निघाला.
14.56.30
स जगाम ततः शीघ्रमुदङ्को ब्राह्मणर्षभः ।
सौदासं पुरुषादं वै भिक्षितुं मणिकुण्डले ॥ १४.५६.३० ॥
तेव्हा ब्राह्मणश्रेष्ठ उदंक लवकर नरभक्षक सौदासाकडे मणिकुंडले मागण्यासाठी गेले.
14.56.31
गौतमस्त्वब्रवीत्पत्नीमुदङ्को नात्र दृश्यते ।
इति पृष्टा तमाचष्ट कुण्डलार्थे गतं च सा ॥ १४.५६.३१ ॥
गौतम पत्नीला म्हणाले, 'उदंक येथे दिसत नाही.' विचारल्यावर तिने सांगितले की तो कुंडलांसाठी गेला आहे.
14.56.32
ततः प्रोवाच पत्नीं स न ते सम्यगिदं कृतम् ।
शप्तः स पार्थिवो नूनं ब्राह्मणं तं वधिष्यति ॥ १४.५६.३२ ॥
मग तो पत्नीला म्हणाला, 'तू हे नीट केले नाहीस. तो राजा शापित होऊन नक्की त्या ब्राह्मणाचा वध करील.'
14.56.33
अहल्योवाच ।
अजानन्त्या नियुक्तः स भगवन्ब्राह्मणो मया।
भवत्प्रसादान्न भयं किञ्चित्तस्य भविष्यति ॥ १४.५६.३३ ॥
अहल्या म्हणाली, 'हे भगवन्, नकळत मीच त्या ब्राह्मणाला पाठवले. आपल्या कृपेने त्याला कोणतेही भय उरणार नाही.'
14.56.34
इत्युक्तः प्राह तां पत्नीमेवमस्त्विति गौतमः ।
उदङ्कोऽपि वने शून्ये राजानं तं ददर्श ह ॥ १४.५६.३४ ॥
हे ऐकून गौतम पत्नीला म्हणाले, 'असेच होवो.' उदंकानेही निर्जन अरण्यात त्या राजाला पाहिले.