มหาภารตะ · อัธยายะ 14.56
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.56.1
उदङ्कः केन तपसा संयुक्तो वै महामनाः ।
यः शापं दातुकामोऽभूद्विष्णवे प्रभविष्ववे ॥ १४.५६.१ ॥
อุทังกะผู้มีใจยิ่งใหญ่ได้รับความเข้มแข็งจากตบะใด จึงปรารถนาจะสาปพระวิษณุผู้เป็นเจ้าผู้ทรงอำนาจ
14.56.2
उदङ्को महता युक्तस्तपसा जनमेजय ।
गुरभक्तः स तेजस्वी नान्यत्किञ्चिदपूजयत् ॥ १४.५६.२ ॥
ชนเมชัยะ อุทังกะประกอบด้วยตบะอันยิ่งใหญ่ เขาผู้มีรัศมีและภักดีต่ออาจารย์ มิได้บูชาสิ่งใดอื่นเลย
14.56.3
सर्वेषामृषिपुत्राणामेष आसीन्मनोरथः ।
औदङ्कीं गुरुवृत्तिं वै प्राप्नुयामेति भारत ॥ १४.५६.३ ॥
ดูกรภรตะ นี่คือความปรารถนาของบุตรฤๅษีทั้งปวง คือการได้รับใช้อาจารย์เช่นที่อุทังกะได้รับ
14.56.4
गौतमस्य तु शिष्याणां बहूनां जनमेजय ।
उदङ्केऽभ्यधिका प्रीतिः स्नेहश्चैवाभवत्तदा ॥ १४.५६.४ ॥
ดูกรชนเมชัยะ ในหมู่ศิษย์จำนวนมากของเคาตมะ ความรักและความเอ็นดูได้เกิดแก่อุทังกะยิ่งกว่าผู้อื่นในเวลานั้น
14.56.5
स तस्य दमशौचाभ्यां विक्रान्तेन च कर्मणा ।
सम्यक्चैवोपचारेण गौतमः प्रीतिमानभूत् ॥ १४.५६.५ ॥
ด้วยการสำรวมตนและความบริสุทธิ์ ด้วยการกระทำอันกล้าหาญ และด้วยการปรนนิบัติอย่างถูกต้อง เคาตมะจึงพอพระทัยในตัวเขา
14.56.6
अथ शिष्यसहस्राणि समनुज्ञाय गौतमः ।
उदङ्कं परया प्रीत्या नाभ्यनुज्ञातुमैच्छत ॥ १४.५६.६ ॥
ต่อมา เคาตมะให้ศิษย์นับพันลาไปแล้ว แต่ด้วยความรักอย่างยิ่ง พระองค์มิได้ประสงค์จะอนุญาตให้อุทังกะไปด้วย
14.56.7
तं क्रमेण जरा तात प्रतिपेदे महामुनिम् ।
न चान्वबुध्यत तदा स मुनिर्गुरुवत्सलः ॥ १४.५६.७ ॥
ดูกรลูกรัก ความชราค่อยๆ เข้าครอบงำมหามุนีผู้นั้น แต่มุนีผู้รักใคร่อาจารย์ในเวลานั้นมิได้รู้สึกถึงมัน
14.56.8
ततः कदाचिद्राजेन्द्र काष्ठान्यानयितुं ययौ ।
उदङ्कः काष्ठभारं च महान्तं समुपानयत् ॥ १४.५६.८ ॥
ดูกรจอมกษัตริย์ ครั้งหนึ่งอุทัททะไปหาฟืน และนำฟืนก้อนใหญ่กลับมา
14.56.9
स तद्भाराभिभूतात्मा काष्ठभारमरिंदम ।
निचिक्षेप क्षितौ राजन्परिश्रान्तो बुभुक्षितः ॥ १४.५६.९ ॥
ดูกรผู้ปราบศัตรู เมื่อร่างกายถูกภาระนั้นกดทับ เขาวางฟืนลงบนพื้นดินด้วยความอ่อนเพลียและหิวโหย ดูกรพระราชา
14.56.10
तस्य काष्ठे विलग्नाऽभूज्जटा रूप्यसमप्रभा ।
ततः काष्ठैः सह तदा पपात धरणीतलम् ॥ १४.५६.१० ॥
ปอยผมสีดุจเงินของเขาไปพันอยู่กับฟืน แล้วเขาก็ล้มลงสู่พื้นดินพร้อมกับท่อนไม้
14.56.11
ततः स भारनिष्पिष्टः क्षुधाविष्टश्च भारत ।
दृष्ट्वा तां वयसोऽवस्थां रुरोदार्तस्वरं तदा ॥ १४.५६.११ ॥
ดูกรภรตะ ครั้นถูกภาระบดขยี้และความหิวครอบงำ เมื่อเห็นสภาพอันน่าสงสารของวัยของตน เขาก็ร่ำไห้ด้วยเสียงอันโศกเศร้า
14.56.12
ततो गुरुसुता तस्य पद्मपत्रनिभानना ।
जग्राहाश्रूणि सुश्रोणी करेण पृथुलोचना।
पितुर्नियोगाद्भावज्ञा शिरसाऽवनता तदा ॥ १४.५६.१२ ॥
ลำดับนั้น บุตรีของอาจารย์ มีหน้างดงามดุจกลีบบัว สะโพกงาม ดวงตากว้าง ได้ใช้มือเช็ดน้ำตาของเขา ด้วยเข้าใจความรู้สึกของเขาและตามคำสั่งของบิดา นางจึงยืนก้มศีรษะลง
14.56.13
तस्या निपेततुर्दग्धौ करौ तैरश्रुबिन्दुभिः ।
न हि तानश्रुपातांस्तु शक्ता धारयितुं मही।
गौतमस्त्वब्रवीद्विप्रमुदङ्कं प्रीतमानसः ॥ १४.५६.१३ ॥
มือทั้งสองของนางที่ไหม้เกรียมตกลงไปพร้อมหยดน้ำตาเหล่านั้น แผ่นดินไม่อาจรองรับน้ำตาที่หลั่งลงมาได้ ลำดับนั้น เคาตมะผู้มีใจยินดี จึงกล่าวกับพราหมณ์อุทังกะ
14.56.14
कस्मात्तात तवाद्येह शोकोत्तरमिदं मनः ।
स स्वैरं ब्रूहि विप्रर्षे श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ १४.५६.१४ ॥
ดูกรลูกรัก เหตุใดวันนี้ใจของเจ้าจึงเกินกว่าความโศกเศร้าเช่นนี้ ดูกรฤๅษีในหมู่พราหมณ์ จงเล่าให้ข้าฟังโดยเสรีเถิด ข้าปรารถนาจะฟังความจริงนั้น
14.56.15
भवद्गतेन मनसा भवत्प्रियचिकीर्षया ।
भवद्भक्तिगतेनेह भवद्भावानुगेन च ॥ १४.५६.१५ ॥
ด้วยใจที่มุ่งต่อท่าน ด้วยความปรารถนาจะทำสิ่งที่ท่านพอใจ ด้วยความภักดีต่อท่านที่ดำรงอยู่ ณ ที่นี้ และด้วยการคล้อยตามเจตนาของท่าน
14.56.16
जरेयं नाघबुद्धा मे नाभिज्ञातं सुखं च मे ।
शतवर्षोषितं मां हि न त्वमन्यनुजानिथाः ॥ १४.५६.१६ ॥
ความชรานี้มิได้ถูกนับว่าเป็นบาปสำหรับข้า และความสุขของข้าก็มิได้ถูกรู้แจ้ง เพราะท่านมิได้อนุญาตให้ข้าไปแม้ข้าอยู่ที่นี่มาหนึ่งร้อยปี
14.56.17
भवता त्वभ्यनुज्ञाताः शिष्याः प्रत्यवरा मम ।
उपपन्ना द्विजश्रेष्ठ शतशोऽथ सहस्रशः ॥ १४.५६.१७ ॥
แต่ศิษย์ผู้น้อยกว่าข้าซึ่งท่านอนุญาตแล้ว ได้มาถึงแล้วนับเป็นร้อยๆ และนับเป็นพันๆ ดูกรผู้ประเสริฐในหมู่พราหมณ์
14.56.18
त्वत्प्रीतियुक्तेन मया गुरुशुश्रूषया तव ।
व्यतिक्रामन्महाकालो नावबुद्धो द्विजर्षभ ॥ १४.५६.१८ ॥
ดูกรผู้เลิศในหมู่พราหมณ์ ขณะที่ข้าเปี่ยมด้วยความรักต่อท่าน และปรนนิบัติอาจารย์ของท่านอยู่ กาลเวลาอันยาวนานได้ผ่านไป และข้ามิได้รู้ตัวเลย
14.56.19
किं त्वद्य यदि ते श्रद्धा गमनं प्रति भार्गव ।
अनुज्ञां प्रतिगृह्य त्वं स्वगृहान्गच्छ माचिरम् ॥ १४.५६.१९ ॥
ดูกรภารควะ ถ้าวันนี้ท่านมีความปรารถนาจะจากไป จงรับอนุญาตแล้วกลับไปยังบ้านของท่านโดยมิชักช้า
14.56.20
गुर्वर्तं कं प्रयच्छामि ब्रूहि त्वं द्विजसत्तम ।
तमुपाहृत्य गच्छेयमनुज्ञातस्त्वया विभो ॥ १४.५६.२० ॥
ดูกรผู้ประเสริฐในหมู่พราหมณ์ ข้าควรถวายสิ่งใดเป็นค่าตอบแทนแด่อาจารย์ จงบอกข้าเถิด ดูกรผู้ทรงอำนาจ เพื่อข้าจะได้นำมาถวาย และเมื่อได้รับอนุญาตจากท่านแล้ว จะได้จากไป
14.56.21
दक्षिणापरितोषो वै गुरूणां सद्भिरुच्यते ।
तवि ह्याचरतो धर्मं तुष्टोऽहं वै न संशयः।
इत्थं च परितुष्टं मां विजानीहि भृगूद्वह ॥ १४.५६.२१ ॥
ผู้ทรงคุณธรรมกล่าวว่า การพอใจในค่าตอบแทนที่ศิษย์มอบให้เป็นสิ่งที่ควรแก่ครูทั้งหลาย เพราะท่านประพฤติธรรม เราจึงพอใจอย่างแท้จริง ไม่ต้องสงสัยเลย จงรู้เถิดว่าเราพอใจเช่นนี้ โอ้ผู้เลิศในวงศ์ภฤคุ
14.56.22
युवा षोडशवर्षो हि यद्यद्य भविता भवान् ।
ददानि पत्नीं कन्यां च स्वां ते दुहितरं द्विज।
एतामृतेऽङ्गना नान्या त्वत्तेजोऽर्हति सेवितुम् ॥ १४.५६.२२ ॥
หากวันนี้ท่านจะกลับเป็นหนุ่มอายุสิบหกปี โอ้ผู้เกิดสองครั้ง เราจะยกบุตรสาวของเราเป็นภรรยาให้ท่าน ไม่มีหญิงอื่นใดนอกจากนางที่คู่ควรจะรับใช้รัศมีของท่าน
14.56.23
ततस्तां प्रतिजग्राह युवा भूत्वा यशस्विनीम् ।
गुरुणा चाभ्यनुज्ञातो गुरुपत्नीमथाब्रवीत् ॥ १४.५६.२३ ॥
ครั้นแล้ว ท่านจึงกลายเป็นหนุ่มและรับนางผู้มีชื่อเสียงนั้นไว้ เมื่อได้รับอนุญาตจากครูแล้ว ท่านจึงกล่าวกับภรรยาของครู
14.56.24
किं भवत्यै प्रयच्छामि गुर्वर्थं विनियुङ्क्ष माम् ।
प्रियं हितं च काङ्क्षामि प्राणैरपि धनैरपि ॥ १४.५६.२४ ॥
ข้าจะให้อะไรแก่ท่าน ขอจงสั่งข้าเพื่อประโยชน์ของครูเถิด ข้าปรารถนาความสุขและความดีของท่าน ยอมสละทั้งชีวิตและทรัพย์สมบัติ
14.56.25
यद्दुर्लभं हि लोकेऽस्मिन्रत्नमत्यद्भुतं महत् ।
तदानयेयं तपसा न हि मेऽत्रास्ति संशयः ॥ १४.५६.२५ ॥
สิ่งล้ำค่าหายากที่สุดในโลกนี้ อัญมณีอันอัศจรรย์ยิ่งและยิ่งใหญ่ ข้าจะนำมาด้วยการบำเพ็ญตบะ ในเรื่องนี้ข้าไม่มีความสงสัยเลย
14.56.26
अहल्योवाच ।
परितुष्टाऽस्मि ते विप्र नित्यं भक्त्या तवानघ।
पर्याप्तमेतद्भद्रं ते गच्छ तात यथेप्सितम् ॥ १४.५६.२६ ॥
อหัลยากล่าวว่า โอ้พราหมณ์ผู้ปราศจากบาป เราพอใจในความภักดีอันมั่นคงของท่านเสมอมา เพียงเท่านี้ก็เพียงพอแล้ว ขอให้ความดีงามจงมีแก่ท่าน ลูกรัก จงไปตามที่ท่านปรารถนาเถิด
14.56.27
उदङ्कस्तु महाराज पुनरेवाब्रवीद्वचः ।
आज्ञापयस्व मां मातः कर्तव्यं च तव प्रियम् ॥ १४.५६.२७ ॥
แต่อุตังกะ โอ้มหาราชา ได้กล่าวถ้อยคำนี้อีกครั้งว่า แม่เจ้า ขอสั่งข้าเถิด ข้าจะทำสิ่งที่แม่รักและสิ่งที่ควรทำ
14.56.28
अहल्योवाच ।
सौदासपत्न्या विधृते दिव्ये ये मणिकुण्डले।
ते समानय भद्रं ते गुर्वर्थः सुकृतो भवेत् ॥ १४.५६.२८ ॥
อหัลยากล่าวว่า จงนำต่างหูอัญมณีทิพย์คู่นั้นมา ซึ่งภรรยาของเสาทาสเป็นผู้ถือไว้ ขอให้ความดีงามจงมีแก่ท่าน ขอให้ภารกิจของครูสำเร็จลุล่วงด้วยดี
14.56.29
स तथेति प्रतिश्रुत्य जगाम जनमेजय ।
गुरुपत्नीप्रियार्थं वै ते समानयितुं तदा ॥ १४.५६.२९ ॥
โอ้ชนเมชัย เขารับคำว่า รับทราบ แล้วจึงออกเดินทางไปนำต่างหูนั้นมา เพื่อให้ภรรยาของครูพอใจ
14.56.30
स जगाम ततः शीघ्रमुदङ्को ब्राह्मणर्षभः ।
सौदासं पुरुषादं वै भिक्षितुं मणिकुण्डले ॥ १४.५६.३० ॥
ครั้นแล้ว อุตังกะผู้เป็นยอดแห่งพราหมณ์ ก็รีบไปขอต่างหูอัญมณีจากเสาทาสผู้กินมนุษย์
14.56.31
गौतमस्त्वब्रवीत्पत्नीमुदङ्को नात्र दृश्यते ।
इति पृष्टा तमाचष्ट कुण्डलार्थे गतं च सा ॥ १४.५६.३१ ॥
เกาตมะกล่าวกับภรรยาว่า อุตังกะไม่เห็นอยู่ที่นี่ ครั้นถูกถาม นางจึงบอกว่าเขาไปเพื่อต่างหูนั้นแล้ว
14.56.32
ततः प्रोवाच पत्नीं स न ते सम्यगिदं कृतम् ।
शप्तः स पार्थिवो नूनं ब्राह्मणं तं वधिष्यति ॥ १४.५६.३२ ॥
ครั้นแล้ว เขาจึงกล่าวกับภรรยาว่า ท่านทำเรื่องนี้ไม่ถูกต้อง กษัตริย์ผู้ถูกสาปนั้นคงจะฆ่าพราหมณ์คนนั้นเป็นแน่
14.56.33
अहल्योवाच ।
अजानन्त्या नियुक्तः स भगवन्ब्राह्मणो मया।
भवत्प्रसादान्न भयं किञ्चित्तस्य भविष्यति ॥ १४.५६.३३ ॥
อหัลยากล่าวว่า ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เป็นข้าเองที่ส่งพราหมณ์นั้นไปโดยมิได้รู้ ด้วยพระคุณของท่าน เขาจะไม่มีภัยใด ๆ เกิดขึ้นเลย
14.56.34
इत्युक्तः प्राह तां पत्नीमेवमस्त्विति गौतमः ।
उदङ्कोऽपि वने शून्ये राजानं तं ददर्श ह ॥ १४.५६.३४ ॥
เมื่อได้ยินเช่นนั้น เกาตมะจึงกล่าวกับภรรยาว่า ก็ให้เป็นเช่นนั้นเถิด ส่วนอุตังกะก็ได้พบกษัตริย์องค์นั้นในป่าที่ว่างเปล่า