महाभारत · अध्याय 15.24
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.24.1
एवं ते पुरुषव्याघ्राः पाण्डवा मातृनन्दनाः ।
स्मरन्तो मातरं वीरा बभूवुर्भशदुःखिताः ॥ १५.२४.१ ॥
अशा प्रकारे ते पुरुषव्याघ्र, मातेचे पुत्र पाण्डव, मातेचे स्मरण करीत, वीर असूनही अत्यंत दुःखी झाले.
15.24.2
ये राजकार्येषु पुरा व्यासक्ता नित्यशोऽभवन् ।
ते राजकार्याणि तदा नाकार्षुः सर्वतः पुरे ॥ १५.२४.२ ॥
पूर्वी जे नित्य राजकार्यांत गुंतलेले असत, त्यांनी त्या वेळी नगरात सर्वत्र राजकार्ये केली नाहीत.
15.24.3
प्रविष्टा इव शोकेन नाभ्यनन्दन्त किञ्चन ।
सम्भाष्यमाणा अपि ते न किञ्चित्प्रत्यपूजयन् ॥ १५.२४.३ ॥
शोकात बुडाल्यासारखे ते कशातही आनंद पावले नाहीत; बोलले गेले तरी त्यांनी काहीच प्रतिसाद दिला नाही.
15.24.4
ते स्म वीरा दुराधर्षा गांभीर्ये सागरोपमाः ।
शोकोपहतविज्ञाना नष्टसंज्ञा इवाभवन् ॥ १५.२४.४ ॥
ते वीर, दुर्धर्ष आणि गांभीर्यात सागरासारखे, शोकाने बुद्धी हरवून जणू भान गमावलेले झाले.
15.24.5
अचिन्तयंश्च जननीं ततस्ते पाण्डुनन्दनाः ।
कथं नु वृद्धमिथुनं वहत्यतिकृशा पृथा ॥ १५.२४.५ ॥
तेव्हा पाण्डुपुत्र मातेविषयी विचार करू लागले: 'अत्यंत कृश झालेली पृथा या वृद्ध दांपत्याचा भार कसा सांभाळत असेल?'
15.24.6
कथं च स महीपालो हतपुत्रो निराश्रयः ।
पत्न्या सह वसत्येको वने श्वापदसेविते ॥ १५.२४.६ ॥
पुत्र मारले गेलेला, आश्रयहीन तो महीपाल, पत्नीसह हिंस्र पशूंनी भरलेल्या वनात एकटा कसा राहत असेल?
15.24.7
सा च देवी महाभागा गान्धारी हतबान्धवा ।
पतिमन्धं कथं वृद्धमन्वेति विजने वने ॥ १५.२४.७ ॥
आणि त्या महाभागा देवी गांधारीने, जिचे बांधव मारले गेले होते, अंध आणि वृद्ध पतीच्या मागोमाग निर्जन वनात कसे प्रस्थान केले?
15.24.8
एवं तेषां कथयतामौत्सुक्यमभवत्तदा ।
गमने चाभवद्बुद्धिर्धृतराष्ट्रदिदृक्षया ॥ १५.२४.८ ॥
असे ते बोलत असताना त्यांच्यात उत्सुकता निर्माण झाली; आणि धृतराष्ट्राला पाहण्याच्या इच्छेने जाण्याचा निश्चयही झाला.
15.24.9
सहदेवस्तु राजानं प्रणिपत्येदमब्रवीत् ।
अहो मे भवतो दृष्टं हृदयं गमनं प्रति। ॥ १५.२४.९ ॥
परंतु सहदेव राजाला नमस्कार करून असे म्हणाला, "अहो! आपल्या हृदयाचा जाण्याकडे कल आहे हे मी पाहिले."
15.24.10
न हि त्वां गौरवेणाहमशकं वक्तुमञ्जसा ।
गमनं प्रति राजेन्द्र तदिदं समुपस्थितम् ॥ १५.२४.१० ॥
हे राजेंद्रा! आदरामुळे मी आपल्याला थेट सांगू शकलो नाही; जाण्याची वेळ आता आली आहे.
15.24.11
दिष्ट्या द्रक्ष्यामि तां कुन्तीं वर्तयन्तीं तपस्विनीम् ।
जटिलां तापसीं वृद्धां कुशकाशपरिक्षताम् ॥ १५.२४.११ ॥
सुदैवाने मी त्या कुंतीला पाहीन; तपस्विनी म्हणून जीवन जगणारी, जटाधारी तापसी, वृद्ध, कुश-काश गवताने जखमी झालेली ती.
15.24.12
प्रासादहर्म्यसंवृद्धामत्यन्तसुखभागिनीम् ।
कदानुजननीं श्रान्तां द्रक्ष्यामि भृशदुःखिताम् ॥ १५.२४.१२ ॥
राजवाड्यांत आणि महालांत वाढलेली, अत्यंत सुख भोगलेली, एके काळी धाकट्या दिरांची माता असलेली ती, थकलेली आणि अत्यंत दुःखी अवस्थेत मी पाहीन.
15.24.13
अनित्याः खलु मर्त्यानां गतयो भरतर्षभ ।
कुन्ती राजसुता यत्र वसत्यसुखिता वने ॥ १५.२४.१३ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, मनुष्यांच्या गती निश्चितच अनित्य आहेत; राजकन्या कुंती वनात दुःखी होऊन राहत आहे.
15.24.14
सहदेववचः श्रुत्वा द्रौपदी योषितां वरा ।
उवाच देवी राजानमभिपूज्याभिनन्द्य च। ॥ १५.२४.१४ ॥
सहदेवाचे बोल ऐकून, स्त्रियांमध्ये श्रेष्ठ असलेली द्रौपदी देवी राजाचा सन्मान व अभिनंदन करून म्हणाली.
15.24.15
कदा द्रक्ष्यामि तां देवीं यदि जीवति सा पृथा ।
जीवन्त्या ह्यद्य मे प्रीतिर्भविष्यति जनाधिप ॥ १५.२४.१५ ॥
ती पृथा जिवंत असेल तर त्या देवीला मी कधी पाहीन? हे जनाधिपा, ती जिवंत असल्यास आज मला आनंद होईल.
15.24.16
एषा तेऽस्तु मतिर्नित्यं धर्मे ते रमतां मनः ।
योऽद्य त्वमस्मान्राजेन्द्र श्रेयसा योजयिष्यसि ॥ १५.२४.१६ ॥
तुझी ही बुद्धी नेहमी राहो, तुझे मन धर्मात रमो. हे राजेंद्रा, जो तू आज आम्हाला कल्याणाशी जोडशील.
15.24.17
अग्रपादस्थितं चेमं विद्धि राजन्वधूजनम् ।
काङ्क्षन्तं दर्शनं कुन्त्या गान्धार्याः श्वसुरस्च च ॥ १५.२४.१७ ॥
हे राजा, पुढे उभ्या असलेल्या या सुनांना जाण; त्या कुंती, गांधारी आणि सासर्‍यांच्या दर्शनाची इच्छा करत आहेत.
15.24.18
इत्युक्तः स नृपो देव्या द्रौपद्या भरतर्षभ ।
सेनाध्यक्षान्समानाय्य सर्वानिदमुवाच ह ॥ १५.२४.१८ ॥
देवी द्रौपदीने असे सांगितल्यावर, हे भरतश्रेष्ठा, राजाने सर्व सेनापतींना बोलावून हे म्हटले.
15.24.19
निर्यातयत मे सेनां प्रभूतरथकुञ्जराम् ।
द्रक्ष्यामि वनसंस्थं च धृताष्ट्रं महीपतिम् ॥ १५.२४.१९ ॥
अनेक रथ आणि हत्ती असलेली माझी सेना निघू द्या; वनात राहणाऱ्या राजा धृतराष्ट्राला मी पाहीन.
15.24.20
स्त्र्यध्यक्षांश्चाब्रवीद्राजा यानानि विविधानि मे ।
सज्जीक्रियन्तां सर्वाणि शिबिकाश्च सहस्रशः ॥ १५.२४.२० ॥
राजा स्त्रियांच्या अध्यक्षांना म्हणाला, "माझी विविध वाहने सर्व सज्ज करावी, आणि हजारो पालख्याही."
15.24.21
शकटापणवेशाश्च कोशः शिल्पिन एव च ।
निर्यान्तु कोशपालाश्च कुरुक्षेत्राश्रमं प्रति ॥ १५.२४.२१ ॥
गाड्या, दुकाने, नागरिक, खजिना आणि कारागीरही; खजिन्याचे रक्षकही कुरुक्षेत्रातील आश्रमाकडे निघोत.
15.24.22
यश्च पौरजनः कश्चिद्द्रष्टुमिच्छति पार्थिवम् ।
अनावृतः सुविहितः स च यातु सुरक्षितः ॥ १५.२४.२२ ॥
राजाला पाहू इच्छिणारा जो कोणी नागरिक असेल, त्याने कोणत्याही अडथळ्याविना, चांगल्या व्यवस्थेने व सुरक्षितपणे जावे.
15.24.23
सूदाः पौरोगवाश्चैव सर्वं चैव महानसम् ।
विविधं भक्ष्यभोज्यं च शकटैरुह्यतां मम ॥ १५.२४.२३ ॥
स्वयंपाकी व मुख्य आचारी, आणि सर्व स्वयंपाकघरातील साहित्य; विविध खाण्यापिण्याचे पदार्थ माझ्या गाड्यांवर नेले जावे.
15.24.24
प्रयाणं घुष्यतां चैव श्वोभूत इति माचिरम् ।
क्रियतां पथि चाप्यद्य वेश्मानि विविधानि च। ॥ १५.२४.२४ ॥
"उद्या प्रयाण" अशी घोषणा करा, विलंब नको; आजच वाटेत विविध निवासस्थाने तयार करा.
15.24.25
एवमाज्ञाप्य राजा स भ्रातृभिः सह पाण्डवः ।
श्वोभूते निर्ययौ राजन्सस्त्रीवृद्धपुरःसरः ॥ १५.२४.२५ ॥
अशी आज्ञा देऊन तो राजा पांडव आपल्या भावांसह दुसऱ्या दिवशी निघाला, हे राजा, स्त्रिया आणि वृद्धांना पुढे करून.
15.24.26
स बहिर्दिवसानेव जनौघं परिपालयन् ।
न्यवसन्नृपतिः पञ्च ततोऽगच्छद्वनं प्रति ॥ १५.२४.२६ ॥
तो राजा बाहेर फक्त पाच दिवस लोकसमूहाचे रक्षण करीत राहिला; नंतर वनाकडे निघाला.