મહાભારત · અધ્યાય 2.43
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.43.1
ततो भीष्मस्य तच्छ्रुत्वा वचः काले युधिष्ठिरः ।
ज्ञापनार्थाय सर्वेषां भीष्मं पुनरथाब्रवीत् ॥ २.४३.१ ॥
ભીષ્મનું તે વચન સાંભળીને યોગ્ય સમયે યુધિષ્ઠિરે બધાને જણાવવા માટે ફરી ભીષ્મને કહ્યું.
2.43.2
विस्तरेणास्य देवस्य कर्माणीच्छामि सर्वशः ।
श्रोतुं भगवतस्तानि प्रब्रवीहि पितामह ॥ २.४३.२ ॥
હે પિતામહ, આ દેવનાં કર્મો હું સંપૂર્ણ વિસ્તારથી સાંભળવા ઇચ્છું છું; તે ભગવાનનાં કર્મો કહો.
2.43.3
कर्मणामानुपूर्वा च प्रादुर्भावाश्च ये विभोः ।
यथा च प्रकृतिः कृष्णे तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ २.४३.३ ॥
હે પિતામહ, તે વિભુનાં કર્મોનો ક્રમ અને તેમનાં પ્રાગટ્ય, તથા કૃષ્ણમાં તેમનો સ્વભાવ કેવો છે, તે મને કહો.
2.43.4
एवमुक्तस्तदा भीष्मः प्रोवाच भरतर्षभ ।
युधिष्ठिरममित्रघ्नं तस्मिन्त्राजसमागमे ॥ २.४३.४ ॥
આમ પૂછાતાં ભરતશ્રેષ્ઠ ભીષ્મે તે રાજસભામાં શત્રુઓનો નાશ કરનાર યુધિષ્ઠિરને કહ્યું.
2.43.5
समक्षं वासुदेवस्य देवस्येव शतक्रतोः ।
कर्माण्यसुकराण्यन्यैराचचक्षे जनाधिप ॥ २.४३.५ ॥
હે જનાધિપ, વાસુદેવની સમક્ષ, જાણે શતક્રતુ ઇન્દ્રની સમક્ષ, ભીષ્મે બીજાઓને અશક્ય કર્મો વર્ણવ્યાં.
2.43.6
शृण्वतां पार्थिवानां च धर्मराजस्य चान्तिके ।
इदं मतिमतां श्रेष्ठः कृष्णं प्रति विशाम्पते ॥ २.४३.६ ॥
હે વિશાંપતિ, ધર્મરાજની સમીપે, રાજાઓ સાંભળતા હતા ત્યારે, બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ ભીષ્મે કૃષ્ણ વિશે આ કહ્યું.
2.43.7
म्नैवामन्त्र्य राजेन्द्र चेदिराजमरिन्दमम् ।
भीमकर्मा ततो भीष्णो भूयः स इतमब्रवीत् ॥ २.४३.७ ॥
પછી ભીષ્મે, રાજેન્દ્ર અને શત્રુદમન ચેદિરાજને સંબોધીને ફરી આ કહ્યું.
2.43.8
करूणामपि राजानं युधिष्ठिरमभाषत ।
वर्तमानामतीतां च शृणु राजन्युधिष्ठिर ॥ २.४३.८ ॥
કરુઓના રાજા યુધિષ્ઠિરને પણ તેમણે કહ્યું: હે રાજન યુધિષ્ઠિર, વર્તમાન અને અતીત સાંભળો.
2.43.9
ईश्वरस्योत्तमस्यैनां कर्मणां गहनां गतिम् ।
अव्यक्तो व्यक्तलिङ्गस्थो य एष भगवान्प्रभुः ॥ २.४३.९ ॥
ભીષ્મે કહ્યું: આ ઉત્તમ ઈશ્વરના કર્મોની ગહન ગતિ છે. વ્યક્ત રૂપમાં રહેલા આ ભગવાન પ્રભુ અવ્યક્ત છે.
2.43.10
पुरा नारायणो देवः स्वयम्भूः प्रपितामहः ।
सहस्रशीर्षः पुरुषो ध्रवोऽनन्तः सनातनः ॥ २.४३.१० ॥
પૂર્વે નારાયણ દેવ, સ્વયંભૂ, પ્રપિતામહ, સહસ્રશીર્ષ પુરુષ, ધ્રુવ, અનંત અને સનાતન હતા.
2.43.11
सहस्रास्यः सहस्राश्चः सहस्रचरणो विभुः ।
सहस्रवाहुः सर्वज्ञो देवो नामसहस्रवान् ॥ २.४३.११ ॥
હજાર મુખ, હજાર નેત્ર, હજાર ચરણ ધરાવતા સર્વવ્યાપી પ્રભુ; હજાર બાહુ, સર્વજ્ઞ, હજાર નામવાળા દેવ.
2.43.12
सहस्रमुकुटो देवो विश्वरूपो महाद्युतिः ।
अनेकवर्णो देवादिरव्यक्ताद्वै परे स्थितः ॥ २.४३.१२ ॥
હજાર મુકુટધારી, વિશ્વરૂપ, મહાતેજસ્વી, અનેક વર્ણના, દેવોના આદિ દેવ; તેઓ અવ્યક્તથી પણ પર સ્થિત છે.
2.43.13
असृजत्सलिलं पूर्वं स च नारायणः प्रभुः ।
ततस्तु भगवांस्तोये ब्रह्माणमसृजत्स्वयम् ॥ २.४३.१३ ॥
તે પ્રભુ નારાયણે પ્રથમ જળનું સર્જન કર્યું. પછી ભગવાને પોતે જ જળમાં બ્રહ્માને સર્જ્યા.
2.43.14
ब्रह्मा चतुर्मुखो लोकान्सर्वांस्तानसृजत्स्वयम् ।
आदिकाले पुरा ह्येवं सर्वलोकस्य चोद्भवः।
पुरा यः प्रलये प्राप्ते नष्टे स्थावरजङ्गमे ॥ २.४३.१४ ॥
ચતુર્મુખ બ્રહ્માએ પોતે જ એ સર્વ લોકોનું સર્જન કર્યું. આદિકાળમાં પૂર્વે આ રીતે જ સર્વ લોકનો ઉદ્ભવ થયો. પૂર્વે જ્યારે પ્રલય આવ્યો અને સ્થાવર-જંગમ નષ્ટ થયાં, ત્યારે,
2.43.15
ब्रह्मादिषु प्रलीनेषु नष्टे लोके चराचरे ।
आभूतसम्प्लवे प्राप्ते प्रलीने प्रकृतौ महान् ॥ २.४३.१५ ॥
બ્રહ્માદિ લીન થયા, ચરાચર લોક નષ્ટ થયું, ભૂતપ્રલય આવ્યો, મહાન પ્રકૃતિમાં લીન થયો ત્યારે.
2.43.16
एकस्मिष्ठति सर्वात्मा स तु नारायणः प्रभुः ।
नारायणस्य चाङ्गानि सर्वदैवानि भारत ॥ २.४३.१६ ॥
તે એકમાં સર્વાત્મા પ્રભુ નારાયણ સ્થિત રહે છે. હે ભારત, નારાયણના અંગો સદા સર્વ દેવતાઓ છે.
2.43.17
शिरस्तस्य दिवं राजन्नाभिः खं चरणौ मही ।
अश्विनौ कर्णयोर्देवौ चक्षुषी शशिभास्करौ ॥ २.४३.१७ ॥
હે રાજન્, તેનું મસ્તક સ્વર્ગ છે, નાભિ આકાશ છે, ચરણ પૃથ્વી છે. બે અશ્વિની દેવો તેના કાન છે, ચંદ્ર અને સૂર્ય તેના નેત્રો છે.
2.43.18
इन्द्रवैश्वानरौ देवौ मुखं तस्य महात्मनः ।
अन्यानि सर्वदैवानि सर्वाङ्गानि महात्मनः ॥ २.४३.१८ ॥
ઇન્દ્ર અને વૈશ્વાનર દેવો તે મહાત્માનું મુખ છે. બાકીના સર્વ દેવો મહાત્માનાં સર્વ અંગો છે.
2.43.19
सर्वं चापि हरौ संस्थं सूत्रे मणिगणा इव ।
आभूतसम्प्लवान्तेऽथ दृष्ट्वा सर्वं तमोन्वितम् ॥ २.४३.१९ ॥
હરિમાં સ્થિત સર્વ, દોરામાં પરોવેલા મણિઓના સમૂહની જેમ. પ્રાણીઓના પ્રલયના અંતે બધું અંધકારથી ભરેલું જોઈને.
2.43.20
नारायणो महायोगी सर्वज्ञः परमात्मवान् ।
ब्रह्मभूतस्तदात्मानं ब्रह्मणमसृजत्स्वयम् ॥ २.४३.२० ॥
નારાયણ, મહાયોગી, સર્વજ્ઞ, પરમાત્મા ધરાવનાર. ત્યારે બ્રહ્મસ્વરૂપ થઈને પોતે જ પોતાને બ્રહ્મા રૂપે સર્જ્યા.
2.43.21
सोऽध्यक्षः सर्वभूतानां प्रभूतप्रभवोऽच्युतः ।
सनत्कुमारं रुद्रं च सप्तर्षीश्च तपोधनात् ॥ २.४३.२१ ॥
તે સર્વ ભૂતોના અધ્યક્ષ, અનેક ઉત્પત્તિના મૂળ, અચ્યુત. સનત્કુમાર, રુદ્ર અને સપ્તર્ષિઓને પણ તપના ધનથી (સર્જ્યા).
2.43.22
सर्वमेवासृजद्ब्रह्मा तथा लोकांस्तथा प्रजाः ।
ते च तद्व्यसृजंस्तत्र प्राप्तकाले युधिष्ठिर ॥ २.४३.२२ ॥
બ્રહ્માએ બધું, તેમજ લોકો અને પ્રજાઓ સર્જી. તેઓએ પણ ત્યાં યોગ્ય સમય આવતાં તેને છોડ્યું, હે યુધિષ્ઠિર.
2.43.23
तेभ्योऽभवन्महात्मभ्यो बहुधा ब्रह्म शाश्वतम् ।
कल्पानां बहुकोट्यश्चसमतीतास्तु भारत ॥ २.४३.२३ ॥
તે મહાત્માઓથી અનેક પ્રકારે શાશ્વત બ્રહ્મ ઉત્પન્ન થયું. હે ભારત, કલ્પોના અનેક કરોડો વીતી ગયા છે.
2.43.24
आभूतसम्प्लवाश्चैव बहुधाऽद्धाऽपचक्रमुः ।
मन्वन्तरयुगा राजन्सङ्कल्पो भूतसम्प्लवाः ॥ २.४३.२४ ॥
પ્રાણીઓના પ્રલયો પણ અનેક પ્રકારે ખરેખર વીતી ગયા છે. હે રાજન, મન્વંતરો અને યુગો (વીતી ગયા); સંકલ્પ અને ભૂતપ્રલયો (પણ).
2.43.25
चक्रवत्परिवर्तन्ते सर्वं विषमुखं जगत् ।
सृष्ट्वा चतुर्मुखं देवं देवो नारायणः प्रभुः ॥ २.४३.२५ ॥
ચક્રની જેમ ફરે છે; સમગ્ર જગત વિષમુખ છે. ચતુર્મુખ દેવને સર્જીને, પ્રભુ દેવ નારાયણ.
2.43.26
स लोकानां हितार्थाय क्षीरोदे वसति प्रभुः ।
ब्रह्मा च सर्वलोकानां लोकस्य च पितामहः ॥ २.४३.२६ ॥
તે પ્રભુ લોકોના હિત માટે ક્ષીરસાગરમાં વસે છે; બ્રહ્મા સર્વ લોકોના અને આ જગતના પિતામહ છે.
2.43.27
ततो नारायणो देवः सर्वस्य प्रपितामहः। ॥ २.४३.२७ ॥
પછી દેવ નારાયણ સર્વના પ્રપિતામહ છે.