ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 2.43
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.43.1
ततो भीष्मस्य तच्छ्रुत्वा वचः काले युधिष्ठिरः ।
ज्ञापनार्थाय सर्वेषां भीष्मं पुनरथाब्रवीत् ॥ २.४३.१ ॥
ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਲਈ ਫਿਰ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
2.43.2
विस्तरेणास्य देवस्य कर्माणीच्छामि सर्वशः ।
श्रोतुं भगवतस्तानि प्रब्रवीहि पितामह ॥ २.४३.२ ॥
ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਇਸ ਦੇਵ ਦੇ ਕਰਮ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਕਰਮ ਦੱਸੋ।
2.43.3
कर्मणामानुपूर्वा च प्रादुर्भावाश्च ये विभोः ।
यथा च प्रकृतिः कृष्णे तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ २.४३.३ ॥
ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਉਸ ਵਿਭੂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣੇ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
2.43.4
एवमुक्तस्तदा भीष्मः प्रोवाच भरतर्षभ ।
युधिष्ठिरममित्रघ्नं तस्मिन्त्राजसमागमे ॥ २.४३.४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਉਸ ਰਾਜ-ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
2.43.5
समक्षं वासुदेवस्य देवस्येव शतक्रतोः ।
कर्माण्यसुकराण्यन्यैराचचक्षे जनाधिप ॥ २.४३.५ ॥
ਹੇ ਜਨਾਧਿਪ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਔਖੇ ਕਰਮ ਦੱਸੇ।
2.43.6
शृण्वतां पार्थिवानां च धर्मराजस्य चान्तिके ।
इदं मतिमतां श्रेष्ठः कृष्णं प्रति विशाम्पते ॥ २.४३.६ ॥
ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਂਪਤੀ, ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਰਾਜੇ ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ, ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਇਹ ਕਿਹਾ।
2.43.7
म्नैवामन्त्र्य राजेन्द्र चेदिराजमरिन्दमम् ।
भीमकर्मा ततो भीष्णो भूयः स इतमब्रवीत् ॥ २.४३.७ ॥
ਫਿਰ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਦਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਚੇਦਿਰਾਜ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਇਹ ਆਖਿਆ।
2.43.8
करूणामपि राजानं युधिष्ठिरमभाषत ।
वर्तमानामतीतां च शृणु राजन्युधिष्ठिर ॥ २.४३.८ ॥
ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ ਨਾਲ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ: ਹੇ ਰਾਜਨ ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਬੀਤੇ ਨੂੰ ਸੁਣੋ।
2.43.9
ईश्वरस्योत्तमस्यैनां कर्मणां गहनां गतिम् ।
अव्यक्तो व्यक्तलिङ्गस्थो य एष भगवान्प्रभुः ॥ २.४३.९ ॥
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਹ ਉੱਤਮ ਈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਗਤੀ ਹੈ। ਵਿਅਕਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਅਵਿਅਕਤ ਹੈ।
2.43.10
पुरा नारायणो देवः स्वयम्भूः प्रपितामहः ।
सहस्रशीर्षः पुरुषो ध्रवोऽनन्तः सनातनः ॥ २.४३.१० ॥
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇਵ, ਸਵੈਭੂ, ਪੜਪਿਤਾਮਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ, ਧਰੁਵ, ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਸਨਾਤਨ ਸਨ।
2.43.11
सहस्रास्यः सहस्राश्चः सहस्रचरणो विभुः ।
सहस्रवाहुः सर्वज्ञो देवो नामसहस्रवान् ॥ २.४३.११ ॥
ਹਜ਼ਾਰ ਮੂੰਹ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ; ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਰਬਗਿਆਨੀ, ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਦੇਵ।
2.43.12
सहस्रमुकुटो देवो विश्वरूपो महाद्युतिः ।
अनेकवर्णो देवादिरव्यक्ताद्वै परे स्थितः ॥ २.४३.१२ ॥
ਹਜ਼ਾਰ ਤਾਜਾਂ ਵਾਲਾ, ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ, ਮਹਾਤੇਜਸ਼ੀ, ਅਨੇਕ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਆਦਿ ਦੇਵ; ਉਹ ਅਵਿਅਕਤ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
2.43.13
असृजत्सलिलं पूर्वं स च नारायणः प्रभुः ।
ततस्तु भगवांस्तोये ब्रह्माणमसृजत्स्वयम् ॥ २.४३.१३ ॥
ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜਲ ਸਿਰਜਿਆ। ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਪ ਜਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਸਿਰਜਿਆ।
2.43.14
ब्रह्मा चतुर्मुखो लोकान्सर्वांस्तानसृजत्स्वयम् ।
आदिकाले पुरा ह्येवं सर्वलोकस्य चोद्भवः।
पुरा यः प्रलये प्राप्ते नष्टे स्थावरजङ्गमे ॥ २.४३.१४ ॥
ਚਾਰ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਜਿਆ। ਆਦਿਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਉਦਭਵ ਹੋਇਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਲਯ ਆਇਆ ਅਤੇ ਸਥਾਵਰ-ਜੰਗਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋਏ,
2.43.15
ब्रह्मादिषु प्रलीनेषु नष्टे लोके चराचरे ।
आभूतसम्प्लवे प्राप्ते प्रलीने प्रकृतौ महान् ॥ २.४३.१५ ॥
ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਲੀਨ ਹੋਏ, ਚਰਾਚਰ ਲੋਕ ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ, ਭੂਤ-ਪ੍ਰਲਯ ਆਇਆ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਇਆ।
2.43.16
एकस्मिष्ठति सर्वात्मा स तु नारायणः प्रभुः ।
नारायणस्य चाङ्गानि सर्वदैवानि भारत ॥ २.४३.१६ ॥
ਉਸ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਸਰਬਾਤਮਾ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਰਾਇਣ ਟਿਕਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਅੰਗ ਸਦਾ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਹਨ।
2.43.17
शिरस्तस्य दिवं राजन्नाभिः खं चरणौ मही ।
अश्विनौ कर्णयोर्देवौ चक्षुषी शशिभास्करौ ॥ २.४३.१७ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਸਵਰਗ ਹੈ, ਨਾਭੀ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਚਰਨ ਧਰਤੀ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਦੇਵ ਉਸ ਦੇ ਕੰਨ ਹਨ, ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹਨ।
2.43.18
इन्द्रवैश्वानरौ देवौ मुखं तस्य महात्मनः ।
अन्यानि सर्वदैवानि सर्वाङ्गानि महात्मनः ॥ २.४३.१८ ॥
ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਦੇਵ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਹਨ।
2.43.19
सर्वं चापि हरौ संस्थं सूत्रे मणिगणा इव ।
आभूतसम्प्लवान्तेऽथ दृष्ट्वा सर्वं तमोन्वितम् ॥ २.४३.१९ ॥
ਹਰੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਸਭ ਕੁਝ, ਧਾਗੇ ਵਿੱਚ ਪਰੋਏ ਮਣਕਿਆਂ ਵਾਂਗ। ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਲੈ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਨੂੰ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਵੇਖ ਕੇ।
2.43.20
नारायणो महायोगी सर्वज्ञः परमात्मवान् ।
ब्रह्मभूतस्तदात्मानं ब्रह्मणमसृजत्स्वयम् ॥ २.४३.२० ॥
ਨਾਰਾਇਣ, ਮਹਾਯੋਗੀ, ਸਰਵਗਿਆਨੀ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਾਲਾ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਜੋਂ ਸਿਰਜਿਆ।
2.43.21
सोऽध्यक्षः सर्वभूतानां प्रभूतप्रभवोऽच्युतः ।
सनत्कुमारं रुद्रं च सप्तर्षीश्च तपोधनात् ॥ २.४३.२१ ॥
ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਅਕਸ਼, ਬਹੁਤ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਸੋਮਾ, ਅਚੁਤ। ਸਨਤਕੁਮਾਰ, ਰੁਦਰ ਅਤੇ ਸਪਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਪ-ਧਨ ਨਾਲ (ਸਿਰਜਿਆ)।
2.43.22
सर्वमेवासृजद्ब्रह्मा तथा लोकांस्तथा प्रजाः ।
ते च तद्व्यसृजंस्तत्र प्राप्तकाले युधिष्ठिर ॥ २.४३.२२ ॥
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਸਿਰਜਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਚਿਤ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡਿਆ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ।
2.43.23
तेभ्योऽभवन्महात्मभ्यो बहुधा ब्रह्म शाश्वतम् ।
कल्पानां बहुकोट्यश्चसमतीतास्तु भारत ॥ २.४३.२३ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨਾਤਨ ਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਕਰੋੜ ਬੀਤ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
2.43.24
आभूतसम्प्लवाश्चैव बहुधाऽद्धाऽपचक्रमुः ।
मन्वन्तरयुगा राजन्सङ्कल्पो भूतसम्प्लवाः ॥ २.४३.२४ ॥
ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਲੈ ਵੀ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬੀਤ ਗਏ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਨਵੰਤਰ ਅਤੇ ਯੁਗ (ਬੀਤ ਗਏ); ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਭੂਤ-ਪ੍ਰਲੈ (ਵੀ)।
2.43.25
चक्रवत्परिवर्तन्ते सर्वं विषमुखं जगत् ।
सृष्ट्वा चतुर्मुखं देवं देवो नारायणः प्रभुः ॥ २.४३.२५ ॥
ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ; ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਵਿਸ਼ਮੁਖ ਹੈ। ਚਤੁਰਮੁਖ ਦੇਵ ਨੂੰ ਰਚ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇਵ ਨਾਰਾਇਣ।
2.43.26
स लोकानां हितार्थाय क्षीरोदे वसति प्रभुः ।
ब्रह्मा च सर्वलोकानां लोकस्य च पितामहः ॥ २.४३.२६ ॥
ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਖੀਰ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਹਨ।
2.43.27
ततो नारायणो देवः सर्वस्य प्रपितामहः। ॥ २.४३.२७ ॥
ਫਿਰ ਦੇਵ ਨਾਰਾਇਣ ਸਭ ਦੇ ਪੜਦਾਦਾ ਹਨ।