महाभारत · अध्याय 2.61
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.61.1
सूदिता द्वारपालाश्च निशुम्भनरकौ हतौ ।
कृतक्षेमः पुनः पन्थाः पुरं प्राग्ज्योतिषं प्रति ॥ २.६१.१ ॥
द्वारपाल चिरडले गेले, निशुम्भ आणि नरक मारले गेले; प्राग्ज्योतिष नगराकडे जाणारा मार्ग पुन्हा सुरक्षित झाला.
2.61.2
शौरिणा पृथिवीपालास्त्रासिता भरतर्षभ ।
धनुषश्च प्रणादेन पाञ्चजन्यस्वनेन च ॥ २.६१.२ ॥
हे भरतश्रेष्ठा! शौरीने (कृष्णाने) पृथ्वीपाल त्रासले; धनुष्याच्या टणत्कारे आणि पाञ्चजन्य शंखाच्या नादाने.
2.61.3
मेघप्रख्यैरनेकैश्च दाक्षिणात्याभिसंवृतम् ।
रुक्मिणं त्रासयामास केशवो भरतर्षभ ॥ २.६१.३ ॥
मेघांसारख्या अनेक दाक्षिणात्य योद्ध्यांनी वेढलेल्या रुक्मीला केशवाने (कृष्णाने) त्रास दिला, हे भरतश्रेष्ठा.
2.61.4
ततः पर्जन्यघोषेण रथेनादित्यवर्चसा ।
उवाह महिषीं भोज्यामेष चक्रगदाधरः ॥ २.६१.४ ॥
नंतर मेघगर्जनेसारख्या नादाच्या, सूर्यासारख्या तेजस्वी रथातून चक्र-गदाधारी याने भोज्या नावाच्या पट्टराणीला नेले.
2.61.5
जारूथ्य आहृतक्रोधः शिशुपालश्च निर्जितः ।
वक्रश्च स हतः सङ्ख्ये शतधन्वा च क्षत्रियः ॥ २.६१.५ ॥
जारूथ्य क्रोधित झाला; शिशुपाल जिंकला गेला; वक्र युद्धात मारला गेला, आणि क्षत्रिय शतधन्वाही.
2.61.6
इन्द्रद्युम्नो हतः कोपाद्यवनश्च कशेरुकः ।
हतः सौभपतिश्चैव साल्वश्च कृतधन्वना ॥ २.६१.६ ॥
इंद्रद्युम्न क्रोधाने मारला गेला; यवन आणि कशेरुक मारले गेले; सौभपती आणि साल्व कृतधन्व्याने मारले गेले.
2.61.7
पर्वतानां सहस्रं च चक्रेण पुरुषोत्तमः ।
विभज्य पुण्डरीकाक्षो द्युमत्सेनमपोथयत् ॥ २.६१.७ ॥
पुण्डरीकाक्ष पुरुषोत्तमाने चक्राने हजार पर्वतांचे तुकडे करून द्युमत्सेनाला चिरडून टाकले.
2.61.8
महेन्द्रशिखरे चैव निमेषान्तरचारिणौ ।
जग्राह भरतश्रेष्ठ वानरावभितश्चरौ ॥ २.६१.८ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, महेंद्र शिखरावर क्षणार्धात फिरणाऱ्या दोन वानरांना त्याने धरले.
2.61.9
इरावत्यां महाभोजो वह्निसूर्यसमो बले ।
गोपतिस्तालकेतुश्च निहतौ शार्ङ्गधन्वना ॥ २.६१.९ ॥
इरावती तीरावर अग्नी आणि सूर्यासमान बलवान महाभोज, गोपती आणि तालकेतू शार्ङ्गधन्वन्याने मारले गेले.
2.61.10
अक्षप्रपत्तने राजन्नवहेलनतत्परौ ।
उभौ तावपि कृष्णेन स्वराष्ट्रे विनिपातितौ ॥ २.६१.१० ॥
हे राजा, अक्षप्रपत्तनात अवहेलना करण्यात तत्पर असलेल्या त्या दोघांनाही कृष्णाने त्यांच्याच राष्ट्रात पाडले.
2.61.11
दग्धा वाराणसी तात केशवेन महात्मना ।
पाण्ड्यं पौण्ड्रं च मात्स्यं च कलिङ्गं च जनार्दनः ॥ २.६१.११ ॥
प्रिया, महात्म्या केशवाने वाराणसी जाळली; जनार्दनाने पांड्य, पौंड्र, मत्स्य आणि कलिंग यांनाही जिंकले.
2.61.12
जघान सहितान्सर्वानङ्गराजं च माधवः ॥ २.६१.१२ ॥
माधवाने सोबत्यांसह सर्वांना आणि अंगराजालाही ठार मारले.
2.61.13
एष चैव शतं हत्वा रथेन क्षत्रपुङ्गवान् ।
गान्धारीमवहत्कृष्णो महिषीं यादवर्षभः ॥ २.६१.१३ ॥
याने आपल्या रथातून शंभर श्रेष्ठ क्षत्रियांना ठार मारले आणि यादवश्रेष्ठ कृष्णाने गांधारीला पट्टमहिषी म्हणून नेले.
2.61.14
अथ गाण्डीवधन्वानं क्रीडार्थं मधुसूदनः ।
जिगाय भरतश्रेष्ठ कुन्त्याश्च प्रमुखे विभुः ॥ २.६१.१४ ॥
मग मधुसूदन विभूने, हे भरतश्रेष्ठा, खेळासाठी गांडीवधारी अर्जुनाला कुंतीसमोरच जिंकले.
2.61.15
द्रौणिं कृपं च कर्णं च भीमसेनं सुयोधनम् ।
युद्धाय सहितान्त्राजञ्जिगाय भरतर्षभ ॥ २.६१.१५ ॥
हे भरतर्षभा, युद्धासाठी एकत्र आलेल्या द्रौणी, कृप, कर्ण, भीमसेन आणि सुयोधन यांना त्याने जिंकले.
2.61.16
बभ्रोश्च प्रियमन्विच्छन्नेष चक्रगदाधरः ।
वेणुदारिवृतां भार्यां प्रममाथ युधिष्ठिर ॥ २.६१.१६ ॥
हे युधिष्ठिरा, बभ्रूचे हित इच्छिणारा, चक्र आणि गदा धारण करणारा हा वेणुदारीने वेढलेल्या त्याच्या पत्नीला पळवून नेला.
2.61.17
पर्याप्तां पृथिवीं सर्वां साश्वां सरथकुञ्जराम् ।
वेणुदारिवशे युक्तां जिगाय मधुसूदनः ॥ २.६१.१७ ॥
अश्व, रथ आणि हत्तींसह संपूर्ण पृथ्वी, जी वेणुदारीच्या वशात आणली होती, ती मधुसूदनाने जिंकली.
2.61.18
अवाप्य तपसा वीर्यं बलमोजश्च भारत ।
त्रासिताः सगणाः सर्वे बाणेन विबुधाधिपाः ॥ २.६१.१८ ॥
हे भारता, तपश्चर्येने वीर्य, बल आणि ओज मिळवून त्याने आपल्या बाणाने सर्व देवाधिपतींना त्यांच्या गणांसह भयभीत केले.
2.61.19
वज्राशनिगदाबामैस्ताडयद्भिरनेकशः ।
तस्य नासीद्रणे मृत्युर्देवैरपि सवासवैः ॥ २.६१.१९ ॥
वज्र, अशनी, गदा आणि बाहूंनी अनेक वेळा प्रहार करूनही युद्धात त्याचा मृत्यू झाला नाही, इंद्रासह देवांकडूनही नाही.
2.61.20
सोऽभिभूतश्च कृष्णेन न हतश्च मगात्मना ।
छित्वा बाहुसहस्रं तु गोविन्देन महात्मना ॥ २.६१.२० ॥
कृष्णाने पराजित केल्यावरही तो मारला गेला नाही; मृगस्वभावाच्या त्याने त्याला मारले नाही; महात्मा गोविंदाने त्याचे सहस्र बाहू छेदले.
2.61.21
एषोऽपीडन्महाबाहुः कंसं च मधुसूदनः ।
अवाप्तं तपसा वीर्यं बलमोजश्च भारत।
कैटभं चातिलोमानि निजघान जनार्दनः ॥ २.६१.२१ ॥
महाबाहू मधुसूदनाने कंसाला पीडा दिली; हे भारता, तपाने प्राप्त झालेल्या वीर्य, बल व ओजासह जनार्दनाने कैटभ आणि अतिलोमांना ठार मारले.
2.61.22
जम्बुमैरावतं चैव विरूपं च महायशाः ।
घान भरतश्रेष्ठ शम्बरं चारिमर्दनम् ॥ २.६१.२२ ॥
महायशस्वी त्याने जंबू, ऐरावत आणि विरूपाला ठार मारले; हे भरतश्रेष्ठा, शत्रुमर्दन शंबरालाही मारले.
2.61.23
एष भोगवतीं गत्वा वासुकिं भरतर्षभ ।
निर्जित्य पुण्डरीकाक्षो रौक्मिणेयममोचयत् ॥ २.६१.२३ ॥
तो भोगवतीला जाऊन, हे भरतर्षभा, वासुकीला जिंकून कमलनयनाने रुक्मिणीच्या पुत्राला मुक्त केले.
2.61.24
एवं बहूनि कर्माणि शिशुरेव जनार्दनः ।
कृतवान्पुण्डरीकाक्षः सङ्कर्षणसहायवान् ॥ २.६१.२४ ॥
अशा प्रकारे बालक असतानाच जनार्दन, कमलनयन, संकर्षणाच्या साहाय्याने अनेक कर्मे केली.
2.61.25
एवमेषोऽसुराणां चसुराणामपि सर्वशः ।
भयामयकरः कृष्णः सर्वलोकेश्वरः प्रभुः ॥ २.६१.२५ ॥
अशा प्रकारे हा असुरांना आणि देवांनाही सर्व प्रकारे भय व पीडा देणारा आहे; तो कृष्ण सर्वलोकांचा ईश्वर आणि प्रभु आहे.
2.61.26
एवमेव महाबाहुः शास्ता सर्वदुरात्मनाम् ।
कृत्वा देवार्थममितं स्वस्थानं प्राप्स्यते पुनः ॥ २.६१.२६ ॥
याचप्रमाणे तो महाबाहू, सर्व दुरात्म्यांना शासन करणारा, देवांच्या हितासाठी अपार कर्मे करून पुन्हा आपल्या स्थानाला प्राप्त होईल.
2.61.27
एष भोगवतीं पुण्यां रविकान्तिं महायशाः ।
द्वारकामात्मसात्कृत्वा सागरं प्लावयिष्यति ॥ २.६१.२७ ॥
हा महायशस्वी पुण्य भोगवती, रविकान्ती आणि द्वारका स्वतःच्या अधीन करून समुद्राला त्यावर वाहवील.
2.61.28
सुरासुरमनुष्येषु नाभून्न भविता क्वचित् ।
यस्तामध्यवसद्राजा नान्यत्र मधुसूदनात् ॥ २.६१.२८ ॥
देव, असुर आणि मानव यांच्यात आजवर कधी कुणी नव्हता, पुढेही होणार नाही, जो तिला आपल्या अधीन करील — मधुसूदनाशिवाय दुसरा कोणी नाही.
2.61.29
भ्राजमानास्तु वै सर्वे वृष्ण्यन्धकमहारथाः। ॥ २.६१.२९ ॥
वृष्णी आणि अंधक वंशातील सर्व महारथी खरोखर तेजस्वी आहेत.
2.61.30
एवमेव दशार्हाणां विधाय विधिना विधिम् ।
विष्णुर्नारायणः साक्षात्स्वस्थानं प्राप्स्यते ध्रुवम् ॥ २.६१.३० ॥
याचप्रमाणे दशार्हांसाठी विधी निश्चित करून प्रत्यक्ष विष्णू नारायण निश्चितपणे आपल्या स्थानाला प्राप्त होईल.
2.61.31
अप्रमेयोऽनियोज्यश्च यत्र कामगमो वशी ।
मोदते भगवान्प्रीतो वालः क्रीडानकैरिव ॥ २.६१.३१ ॥
ज्याचे मोजमाप करता येत नाही, ज्याला कोणी आज्ञा देऊ शकत नाही, जो इच्छेनुसार संचार करतो आणि आत्मसंयमी आहे, तो भगवान प्रसन्न होऊन आनंद घेतो, जसे बालक खेळण्यांनी खेळते.
2.61.32
नैष गर्भत्वमापेदे न योन्यामावसत्प्रभुः ।
आत्मनस्तेजसा कृष्णः सर्वेषां कुरुते गतिम् ॥ २.६१.३२ ॥
हा प्रभु गर्भावस्था पावला नाही, कोणत्याही योनीत राहिला नाही; कृष्ण आपल्या स्वतःच्या तेजाने सर्वांना गती देतो.
2.61.33
यथा बुद्बुद उत्थाय तत्रैव प्रविलीयते ।
चराचराणि भूतानि तथा नारायणे सदा ॥ २.६१.३३ ॥
बुडबुडा उठून तिथेच विलीन होतो, तसेच चर-अचर सर्व प्राणी सदैव नारायणात विलीन होतात.
2.61.34
न प्रमातुं महाबाहुः शक्यो भारत केशवः ।
परं हि परतस्तस्माद्विश्वरूपान्न विद्यते ॥ २.६१.३४ ॥
हे भारता, महाबाहू केशवाचे मोजमाप करता येत नाही; त्या विश्वरूपाहून श्रेष्ठ दुसरे काही नाही.
2.61.39
तेजिष्ठं प्रतिपत्स्यन्ते नाकपृष्टं गतासवः ॥ २.६१.३९ ॥
प्राण सोडलेले ते अत्यंत तेजस्वी स्वर्गाच्या पृष्ठभागाला प्राप्त होतील.