Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 3.141

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

3.141.1

उशीरबीजं मैनाकं गिरिं श्वेतं च भारत ।
समतीतोऽसि कौन्तेय कालशैलं च पार्थिव ॥ ३.१४१.१ ॥

उशीरबीज, मैनाक पर्वत और श्वेत पर्वत को, हे भरतवंशी, और हे कौन्तेय, हे राजन्, तुम पार कर चुके हो, और कालशैल को भी।

3.141.2

एषा गङ्गा सप्तविधा राजते भरतर्षभ ।
स्थानं विरजसं पुण्यं यत्राग्निर्नित्यमिध्यते ॥ ३.१४१.२ ॥

हे भरतश्रेष्ठ, यह गंगा सात रूपों में प्रकाशित होती है। वह पवित्र, निर्मल स्थान है, जहाँ अग्नि सदा प्रज्वलित की जाती है।

3.141.3

एतद्वै मानुषेणाद्य न शक्यं द्रष्टुमद्भुतम् ।
समाधिं कुरुताव्यग्रास्तीर्थान्येतानि द्रक्ष्यथ ॥ ३.१४१.३ ॥

यह अद्भुत स्थान अभी मनुष्य द्वारा देखा जाना संभव नहीं है। शांत और एकाग्र चित्त से समाधि लगाओ; तब तुम इन तीर्थों को देखोगे।

3.141.4

एतद्द्रक्ष्यसि देवानामाक्रीडं च रणाङ्कितम् ।
अतिक्रान्तोसि कौन्तेय कालशैलं च पर्वतम् ॥ ३.१४१.४ ॥

यह देवताओं का क्रीड़ास्थल और युद्धचिह्नों से अंकित भूमि तुम देखोगे। हे कौन्तेय, तुम कालशैल पर्वत को भी पार कर चुके हो।

3.141.5

श्वेतं गिरिं प्रवेक्ष्यामो मन्दरं चैव पर्वतम् ।
यत्र माणिवरो यक्षः कुबेरश्चैव यक्षराट् ॥ ३.१४१.५ ॥

हम श्वेत पर्वत में और मन्दर पर्वत में प्रवेश करेंगे, जहाँ यक्ष माणिवर और यक्षराज कुबेर रहते हैं।

3.141.6

अष्टाशीतिसहस्राणि गन्धर्वाः शीघ्रगामिनः ।
तथा किंपुरुषा राजन्यक्षाश्चैव चतुर्गुणाः ॥ ३.१४१.६ ॥

हे राजन्, अठासी हज़ार शीघ्रगामी गन्धर्व, उसी प्रकार किंपुरुष, और यक्ष उनसे चौगुने हैं।

3.141.7

अनेकरूपसंस्थाना नानाप्रहरणाश्च ते ।
यक्षेन्द्रं मनुजश्रेष्ठ माणिभद्रमुपासते ॥ ३.१४१.७ ॥

वे अनेक रूपों और आकृतियों वाले तथा विविध शस्त्रधारी हैं। हे मनुष्यों में श्रेष्ठ, वे यक्षों के स्वामी माणिभद्र की उपासना करते हैं।

3.141.8

तेषामृद्धिरतीवात्र गतौ वायुसमाश्च ते ।
यक्षेन्द्रं मनुजश्रेष्ठ माणिभद्रमुपासते ॥ ३.१४१.८ ॥

उनकी समृद्धि यहाँ अत्यन्त है, और गति में वे वायु के समान हैं। हे मनुष्यों में श्रेष्ठ, वे यक्षों के स्वामी माणिभद्र की उपासना करते हैं।

3.141.9

तैस्तात बलिभिर्गुप्ता यातुधानैश्च रक्षिताः ।
दुर्गमाः पर्वताः पार्थ समाधिं परमं कुरु ॥ ३.१४१.९ ॥

हे तात, उन बलवान यातुधानों द्वारा वे पर्वत सुरक्षित और रक्षित हैं और दुर्गम हैं। हे पार्थ, परम धैर्य धारण करो।

3.141.10

कुबेरसचिवाश्चान्ये रौद्रा मैत्राश्च राक्षसाः ।
तैः समेष्याम कौन्तेय यत्तो विक्रमणे भव ॥ ३.१४१.१० ॥

कुबेर के मन्त्री और अन्य भयंकर तथा मैत्रीपूर्ण राक्षस भी हैं। हे कौन्तेय, हम उनसे मिलेंगे; पराक्रम के लिए सजग रहो।

3.141.11

कैलासः पर्वतो राजन्पड्योजनशतोच्छ्रितः ।
यत्रदेवाः समायान्ति विशाला यत्र भारत ॥ ३.१४१.११ ॥

हे राजन्, कैलास पर्वत छह सौ योजन ऊँचा है, जहाँ विशाल देवता एकत्र होते हैं, हे भारत।

3.141.12

असङ्ख्येयास्तु कौन्तेय यक्षराक्षसकिन्नराः ।
नागाः सुपर्णा गन्धर्वाः कुबेरसदनं प्रति ॥ ३.१४१.१२ ॥

हे कौन्तेय, यक्ष, राक्षस और किन्नर, नाग, सुपर्ण और गन्धर्व, कुबेर के निवास की ओर जाने वाले असंख्य हैं।

3.141.13

तान्विगाहस्व पार्थाद्य तपसा च दमेन च ।
रक्ष्यमाणो मया राजन्भीमसेनबलेन च ॥ ३.१४१.१३ ॥

हे पार्थ, अब तप और संयम से उनमें प्रवेश करो। हे राजन, मेरी रक्षा में और भीमसेन के बल से सुरक्षित होकर।

3.141.14

स्वस्ति ते वरुणो राजा यमश्च समितिंजयः ।
गङ्गा च यमुना चैव पर्वताश्च दिशन्तु ते ॥ ३.१४१.१४ ॥

राजा वरुण और युद्ध में विजयी यम तुम्हारा कल्याण करें। गंगा, यमुना और पर्वत भी तुम्हें मंगल प्रदान करें।

3.141.15

मरुतश्च सहाश्विभ्यां सरितश्च सरांसि च ।
स्वस्ति देवासुरेभ्यश्च वसुभ्यश् महाद्युते ॥ ३.१४१.१५ ॥

मरुत और अश्विनीकुमार, नदियाँ और सरोवर तुम्हारा कल्याण करें। देवों और असुरों से, और हे महातेजस्वी, वसुओं से भी तुम्हारा मंगल हो।

3.141.16

इन्द्रस्य जाम्बूनदपर्वताद्वै ।
शृणोमि घोषं तव देवि गङ्गे।
गोपाययेमं सुभगे गिरिभ्यः ।
सर्वाजमीढापचितं नरेन्द्रम् ॥ ३.१४१.१६ ॥

इन्द्र के जाम्बूनद पर्वत से मैं तुम्हारी ध्वनि सुन रहा हूँ, हे देवी गंगे। हे सुभगे, इस नरेन्द्र की, जिसकी सभी अजमीढ़वंशी पूजा करते हैं, पर्वतों से रक्षा करो।

3.141.17

ददस्व शर्म प्रविविक्षतोऽस्य ।
शैलानिमाञ्छैलसुते नृपस्य।
शिवप्रदा सर्वसरित्प्रधाने ।
स भ्रातृकस्येह युधिष्ठिरस्य। ॥ ३.१४१.१७ ॥

हे पर्वतपुत्री, इस प्रवेश करते हुए राजा को इन पर्वतों के बीच शरण दो। हे कल्याणदायिनी, सब नदियों में श्रेष्ठ, यहाँ इस भाई-सहित युधिष्ठिर को भी।

3.141.18

अपूर्वोऽयं संभ्रमो लोमशस्य ।
कृष्णां च सर्वे रक्षत मा प्रमादः।
देशो ह्ययं दुर्गतमो मतोऽस्य ।
तस्मात्परं शौचमिहाचरध्वम् ॥ ३.१४१.१८ ॥

लोमश की यह घबराहट अभूतपूर्व है। कृष्णा सहित तुम सब रक्षा करो, प्रमाद न करो। यह देश अत्यंत दुर्गम माना गया है, इसलिए यहाँ परम शुचिता का आचरण करो।

3.141.19

ततोऽब्रवीद्भीममुदारवीर्यं ।
कृष्णां यत्तः पालय भीमसेन।
शून्येऽर्जुनेऽसन्निहिते च तात ।
त्वामेव कृष्णा भजते भयेषु ॥ ३.१४१.१९ ॥

तब उन्होंने उदार पराक्रम वाले भीम से कहा, हे भीमसेन, सावधान रहकर कृष्णा की रक्षा करो। अर्जुन के यहाँ न होने पर, हे तात, भय के समय कृष्णा तुम्हारा ही आश्रय लेती है।

3.141.20

ततो महात्मां स यमौ समेत्य ।
मूर्धन्युपाघ्राय विमृज्यगात्रे।
उवाच तौ बाष्पकलं स राजा ।
मा बैष्टमागच्छतमप्रमत्तौ ॥ ३.१४१.२० ॥

तब उस महात्मा राजा ने यमल भाइयों के पास जाकर उनके सिर सूँघे और उनके अंगों पर हाथ फेरा। फिर रुँधे गले से उन दोनों से बोले, मत डरो; सावधान होकर लौट आओ।