महाभारत · अध्याय 3.281
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.281.1
मार्कण्डेय उवाच ।
ततोऽविदूरे नलिनीं रप्रभूतकमलोत्पलाम्।
सीताहरणदुःखार्तः पम्पां रामः समासदत् ॥ ३.२८१.१ ॥
मार्कंडेय म्हणाले: मग सीताहरणाच्या दुःखाने पीडित झालेला राम, कमळे आणि नीलकमळांनी भरलेल्या नलिनीजवळ, फार दूर नसलेल्या पम्पेपर्यंत पोहोचला.
3.281.2
मारुतेन सुशीतेन सुखेनामृतगन्धिना ।
सेव्यमानो वने तस्मिञ्जगाम मनसा प्रियाम् ॥ ३.२८१.२ ॥
त्या वनात अतिशय शीतल, सुखद, अमृतासारख्या सुगंधाच्या वाऱ्याने सेविलेला राम मनाने आपल्या प्रियेकडे गेला.
3.281.3
विललाप सराजेन्द्रस्तत्रकान्तानुस्मरन् ।
कामबाणाभिसंतप्तं सौमित्रिस्तमथाब्रवीत् ॥ ३.२८१.३ ॥
तेथे राजेंद्र राम आपल्या प्रियेची आठवण काढून विलाप करू लागला. कामबाणांनी तप्त झालेल्या त्याला मग सौमित्रि म्हणाला.
3.281.4
न त्वामेवंविधो भावः स्प्रष्टुमर्हति मानद ।
आत्मवन्तमिव व्याधिः पुरुषंवृद्धसेविनम् ॥ ३.२८१.४ ॥
हे मानदा, तुला असा भाव स्पर्श करू नये; वृद्धांची सेवा करणाऱ्या आत्मसंयमी पुरुषाला रोग स्पर्श करत नाही तसा.
3.281.5
प्रवृत्तिरुपलब्धा ते वैदेह्या रावणस्य च ।
तां त्वं पुरुषकारेण बुद्ध्या चैवोपपादय ॥ ३.२८१.५ ॥
वैदेही (सीता) व रावणाची माहिती तुला मिळाली आहे; ती पुरुषार्थाने आणि बुद्धीनेच पूर्ण कर.
3.281.6
अभिगच्छाव सुग्रीवं शैलस्थं हरिपुङ्गवम् ।
मयि शिष्ये च भृत्ये च सहाये च समाश्वस ॥ ३.२८१.६ ॥
चल, पर्वतावर असलेल्या वानरश्रेष्ठ सुग्रीवाकडे जाऊ. माझ्यावर, शिष्यावर, सेवकावर आणि सहायकावर विश्वास ठेवून धीर धर.
3.281.7
एवं बहुविधैर्वाक्यैर्लक्ष्मणेन स राघवः ।
उक्तः प्रकृतिमापेदे कार्ये चानन्तरोऽभवत् ॥ ३.२८१.७ ॥
लक्ष्मणाने अनेक प्रकारच्या शब्दांनी असे सांगितल्यावर तो राघव आपल्या मूळ स्थितीत परत आला आणि कार्यासाठी सज्ज झाला.
3.281.8
निषेव्य वारि पम्पायास्तर्पयित्वा पितृनपि ।
प्रतस्थतुरभौ वीरौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ ३.२८१.८ ॥
पंपा सरोवराचे पाणी पिऊन आणि पितरांना तर्पण करून ते दोन वीर बंधू राम व लक्ष्मण निघाले.
3.281.9
तावृश्यमूकमभ्येत्य बहुमूलफलद्रुमम् ।
गिर्यग्रे वानरान्पञ्वीरौ ददृशतुस्तदा ॥ ३.२८१.९ ॥
ते दोघे बहुतेक कंद-फळांच्या झाडांनी भरलेल्या ऋष्यमूक पर्वताजवळ पोहोचले; तेव्हा त्या वीरांनी पर्वतशिखरावर पाच वानरांना पाहिले.
3.281.10
सुग्रीवः प्रेषयामास सचिवं वानरं तयोः ।
बुद्धिमन्तं हनूमन्तं हिमवन्तमिव स्थितम् ॥ ३.२८१.१० ॥
सुग्रीवाने त्या दोघांकडे एका वानर मंत्र्याला पाठवले; तो बुद्धिमान हनुमान होता, हिमालयासारखा स्थिर उभा राहणारा.
3.281.11
तेन संभाष्य पूर्वं तौ सुग्रीवमभिजग्मतुः ।
रसख्यं वानरराजेन चक्रे रामस्तदा नृप ॥ ३.२८१.११ ॥
प्रथम त्याच्याशी बोलून ते दोघे सुग्रीवाकडे गेले; हे नृपा, तेव्हा रामाने वानरराजाशी मैत्री केली.
3.281.12
ततः सीतां हृतां श्रुत्वा सुग्रीवो वालिना कृतम् ।
दुःखमाख्यातवान्सर्वं रामायामिततेजसे ॥ ३.२८१.१२ ॥
तेव्हा सीता हरण झाल्याचे आणि वालीने केलेले कृत्य ऐकून सुग्रीवाने अमित तेजस्वी रामाला आपले सर्व दुःख सांगितले.
3.281.13
तद्वासो दर्शयामास तस् कार्ये निवेदिते ।
वानराणां तु यत्सीता ह्रियमाणा व्यपासृजत् ॥ ३.२८१.१३ ॥
कार्य सांगितल्यावर त्याने ते वस्त्र दाखवले, जे हरण होत असताना सीतेने वानरांमध्ये टाकले होते.
3.281.14
तत्प्रत्ययकरं लब्ध्वा सुग्रीवं प्लवगाधिपम् ।
पृथिव्यां वानरैश्वर्ये स्वयंरामोऽभ्यषेचयत् ॥ ३.२८१.१४ ॥
त्या विश्वासार्ह खुणा मिळाल्यावर रामाने स्वतः पृथ्वीवर वानरांच्या ऐश्वर्यासाठी वानराधिपती सुग्रीवाचा राज्याभिषेक केला.
3.281.15
प्रतिजज्ञे चकाकुत्स्थः समरे वालिनो वधम् ।
सुग्रीवश्चापि वैदेह्याः पुनरानयनं नृप ॥ ३.२८१.१५ ॥
काकुत्स्थ रामाने युद्धात वालीचा वध करण्याची प्रतिज्ञा केली; हे नृपा, सुग्रीवानेही वैदेहीला परत आणण्याची प्रतिज्ञा केली.
3.281.16
इत्येवं समयं कृत्वाविश्वास्य च परस्परम् ।
अभ्येत्य सर्वकिष्किन्धां तस्थुर्युद्धाभिकाङ्क्षिणः ॥ ३.२८१.१६ ॥
अशा प्रकारे करार करून, परस्परांवर विश्वास ठेवून ते सर्व किष्किंधेजवळ येऊन युद्धाच्या इच्छेने उभे राहिले.
3.281.17
सुग्रीवः प्राप्यकिष्किन्धां ननादौघनिभस्वनः ।
नसाय् तन्ममृषे वाली तारा तं प्रत्यषेधयत् ॥ ३.२८१.१७ ॥
किष्किंधेस पोहोचून सुग्रीवाने पुराच्या गर्जनेसारखा आवाज करून गर्जना केली; वालीला ते सहन झाले नाही; तारेने त्याला अडवले.
3.281.18
यथानदतिसुग्रीवो बलवानेष वानरः ।
मन्ये चाश्रयवान्प्राप्तो न त्वं निष्क्रान्तुमर्हसि ॥ ३.२८१.१८ ॥
हा वानर सुग्रीव ज्याप्रमाणे गर्जना करीत आहे, तो बलवान आहे; मला वाटते याला आधार मिळाला आहे, म्हणून तू बाहेर जाऊ नयेस.
3.281.19
हेममाली ततो वाली तारां ताराधिपाननाम् ।
प्रोवाच वचनं वाग्मी तां वानरपतिः पतिः ॥ ३.२८१.१९ ॥
मग सुवर्णमाला धारण केलेल्या वाली याने चंद्रमुखी ताराला, वक्तृत्वनिपुण वानरपती व तिचा पती म्हणून ही वचने सांगितली.
3.281.20
सर्वभूतरुतज्ञा शृणु सर्वं कपीश्वर ।
केन चाश्रयवान्प्राप्तो ममैप भ्रातृगन्धिकः ॥ ३.२८१.२० ॥
सर्व प्राण्यांची भाषा जाणणाऱ्या हे वानरेश्वरी, सर्व ऐक; कोणाच्या आश्रयाने माझा हा भावासारखा बनलेला आला?
3.281.21
चिन्तयित्वा मुहूर्तं तु तारा ताराधिपप्रभा ।
पतिमित्यब्रवीत्प्राज्ञा शृणु सर्वं कपीश्वर ॥ ३.२८१.२१ ॥
क्षणभर विचार करून, चंद्रप्रभा असलेली प्राज्ञ तारा पतीला म्हणाली: हे वानरेश्वरा, सर्व ऐका.
3.281.22
हृतदारो महासत्वोरामो दशरथात्मजः ।
रतुल्यारिमित्रतां प्राप्तः सुग्रीवेण धनुर्धरः ॥ ३.२८१.२२ ॥
पत्नी हरण झालेला महासत्त्व दशरथपुत्र राम धनुर्धर आहे; सुग्रीवाशी मैत्री साधली आहे.
3.281.23
भ्राता चास्य महाबाहुः सौमित्रिरपराजितः ।
लक्ष्मणो नाम मेधावी स्थितः कार्यार्थसिद्धये ॥ ३.२८१.२३ ॥
त्याचा भाऊ महाबाहू, अपराजित सौमित्रि लक्ष्मण नावाचा मेधावी, कार्यसिद्धीसाठी उभा आहे.
3.281.24
मैन्दश्च द्विविदश्चापि हनूमांश्चानिलात्मजः ।
जाम्बवानृक्षराजश्च सुग्रीवसचिवाः स्थिताः ॥ ३.२८१.२४ ॥
मैंद आणि द्विविद, वायुपुत्र हनुमान आणि ऋक्षराज जांबवान — सुग्रीवाचे सचिव तेथे उभे आहेत.
3.281.25
सर्व एते महात्मानो बुद्धिमन्तो महाबलाः ।
अलं तव विनाशाय रामवीर्यव्यपाश्रयाः ॥ ३.२८१.२५ ॥
हे सर्व महात्मे बुद्धिमान आणि महाबलवान आहेत; रामाच्या पराक्रमाचा आश्रय घेतलेले आहेत. तुझ्या विनाशासाठी ते पुरेसे आहेत.
3.281.26
तस्यास्तदाक्षिप्य वचो हितमुक्तं कपीश्वरः ।
पर्यशङ्कत तामीर्षुः सुग्रीवगतमानसाम् ॥ ३.२८१.२६ ॥
तेव्हा कपीश्वराने तिची हितकारक वचने नाकारून, ईर्ष्येने भरून, सुग्रीवावर मन ठेवलेल्या तिच्याविषयी शंका घेतली.
3.281.27
तारां परुषमुक्त्वा तु निर्जगाम गुहामुखात् ।
स्थितं माल्यवतोऽभ्याशे सुग्रीवं सोभ्यभाषत ॥ ३.२८१.२७ ॥
ताराला कठोर शब्द बोलून तो गुहेच्या तोंडातून बाहेर पडला; माल्यवानाजवळ उभ्या असलेल्या सुग्रीवाशी तो बोलला.
3.281.28
असकृत्त्वं मया क्लीव निर्जितो जीवितप्रियः ।
मुक्तो गच्छसि दुर्बुद्धे कथंकारं रणे पुनः ॥ ३.२८१.२८ ॥
हे भित्र्या! मी तुला वारंवार पराभूत केले आहे; जीवप्रिय तू सुटका होऊन जात आहेस. हे दुर्बुद्धे, पुन्हा युद्धात तू कसा येतोस?
3.281.29
इत्युक्तः प्राहसुग्रीवो भ्रातरं हेतुमद्वचः ।
प्राप्तकालममित्रघ्नं रामं सम्बोधयन्निव ॥ ३.२८१.२९ ॥
असे म्हटल्यावर सुग्रीव भावाला युक्तियुक्त शब्द बोलला, जणू शत्रुघातक रामाला योग्य वेळी जागवत असावा.
3.281.30
हृतराज्यस्य मे राजन्हृतदारस्य च त्वया ।
किं मे जीवितसामर्थ्यमिति विद्धि समागतम् ॥ ३.२८१.३० ॥
हे राजा! तू माझे राज्य आणि पत्नी हिरावून घेतली आहेस; आता माझी जगण्याची शक्ती काय उरली आहे, ते जाण.
3.281.31
एवमुक्त्वाबहुविधं ततस्तौ सन्निपेततुः ।
समरे वालिसुग्रीवौ सालतालशिलायुधौ ॥ ३.२८१.३१ ॥
अशा प्रकारे अनेक प्रकारे बोलून ते दोघे युद्धात समोरासमोर आले—वाली आणि सुग्रीव, ज्यांची आयुधे साल व ताल वृक्ष आणि शिला होती.
3.281.32
उभौ जघ्नतुरन्योन्यमुभौ भूमौ निपेततुः ।
उभौ ववल्गतुश्चित्रं मुष्टिभिश्च निजघ्नतुः ॥ ३.२८१.३२ ॥
दोघांनी एकमेकांवर प्रहार केले; दोघेही जमिनीवर कोसळले. दोघेही आश्चर्यकारकपणे उडी मारून मुठींनी एकमेकांना मारू लागले.
3.281.33
उभौ रुधिरसंसिक्तौ नखदन्तपरिक्षतौ ।
शुशुभाते तदा वीरौ पुष्पिताविव किंशुकौ ॥ ३.२८१.३३ ॥
रक्ताने माखलेले, नख व दातांच्या जखमांनी घायाळ झालेले ते दोन वीर तेव्हा फुललेल्या पळस वृक्षांसारखे शोभत होते.
3.281.34
न विशेषस्तयोर्युद्धे यदा कश्चन दृश्यते ।
सुग्रीवस् तदा मालां हनुमान्कण्ठ आसजत् ॥ ३.२८१.३४ ॥
युद्धात त्या दोघांत काही फरक दिसेना, तेव्हा हनुमानाने सुग्रीवाच्या गळ्यात माला घातली.
3.281.35
स मालया तदा वीरः शुशुभे कण्ठसक्तया ।
श्रीमानिव महाशैलो मलयो मेघमालया ॥ ३.२८१.३५ ॥
गळ्यात लटकलेल्या त्या माळेने तो वीर तेव्हा मेघमालेने वेढलेल्या शोभिवंत महापर्वत मलयासारखा शोभला.
3.281.36
कृतचिह्नं तु सुग्रीवं रामो दृष्ट्वा महाधनुः ।
विचकर्ष धनुःश्रेष्ठं वालिमुद्दिश्य लक्षयन् ॥ ३.२८१.३६ ॥
चिन्हांकित केलेल्या सुग्रीवाला पाहून महाधनुर्धर रामाने वालीला लक्ष्य करीत उत्कृष्ट धनुष्य ओढले आणि नेम धरला.
3.281.37
विष्फारस्तस् धनुषो यन्त्रस्येव तदा बभौ ।
वितत्रास तदा वाली शरेणाभिहतो हृदि ॥ ३.२८१.३७ ॥
तेव्हा त्या धनुष्याची दोरी यंत्रासारखी निनादली; तेव्हा बाणाने हृदयात घायाळ झालेला वाली भयभीत झाला.
3.281.38
स भिन्नहृदयो वाली वक्राच्छोणितमुद्वमन् ।
ददर्शावस्थितं रामं ततः सौमित्रिणा सह ॥ ३.२८१.३८ ॥
हृदय भेदलेल्या वालीने तोंडातून रक्त ओकत, तेव्हा सौमित्रीसह उभ्या असलेल्या रामाला पाहिले.
3.281.39
गर्हयित्वास काकुत्स्थं पपात भुवि मूर्च्छितः ।
तारा ददर्श तं भूमौ तारापतिमिव च्युतम् ॥ ३.२८१.३९ ॥
काकुत्स्थ रामाची निंदा करून तो मूर्च्छित होऊन जमिनीवर कोसळला; ताराने त्याला, खाली पडलेल्या चंद्रासारखे जमिनीवर पाहिले.
3.281.40
हते वालिनि सुग्रीवः किष्किन्धां प्रत्यपद्यत ।
तां तारापतिमुखीं तारां निपतितेश्वराम् ॥ ३.२८१.४० ॥
वाली मारला गेल्यावर सुग्रीव किष्किंधेला परतला; चंद्रमुखी ताराला, जिचा पती पडला होता, (त्याने स्वीकारले).
3.281.41
रामस्तु चतुरो मासान्पृष्ठे माल्यवतः शुभे ।
निवासमकरोद्धीमान्सुग्रीवेणाभ्युपस्थितः ॥ ३.२८१.४१ ॥
परंतु बुद्धिमान रामाने सुग्रीवाने सेवा केलेला असताना माल्यवान पर्वताच्या शुभ पाठीवर चार महिने निवास केला.
3.281.42
रावणोऽपिपुरीं गत्वालङ्कां कामबलात्कृतः ।
सीतां निवेशयामास भवने नन्दनोपमे ॥ ३.२८१.४२ ॥
रावणानेही नगरी लंकेत जाऊन, कामाच्या बळाने प्रेरित होऊन, नंदनवनासारख्या भवनात सीतेला ठेवले.
3.281.43
अशोकवनिकाभ्यासे तापसास्रमसन्निभे ।
भर्तृस्मरणतन्वङ्गी तापसीवेषधारिणी ॥ ३.२८१.४३ ॥
अशोकवनिकेजवळ, तपस्व्यांच्या आश्रमासारख्या ठिकाणी, पतीचे स्मरण करीत, कृशांगी सीता तापसीचा वेष धारण करून होती.
3.281.44
उपवासतपःशीला ततः सा पृथुलेक्षणा ।
उवास दुःखवसतिं फलमूलकृताशना ॥ ३.२८१.४४ ॥
उपवास आणि तपात रत असलेली ती विशाललोचना सीता फळे-मुळे खाऊन दुःखाच्या निवासात राहिली.
3.281.45
दिदेश राक्षसीस्तत्ररक्षणे राक्षसाधिपः ।
प्रासासिशूलपरशुमुद्गरालातधारिणीः ॥ ३.२८१.४५ ॥
राक्षसाधिपतीने तेथे रक्षणासाठी भाला, तलवार, त्रिशूल, परशू, गदा आणि पेटते भाते धारण करणाऱ्या राक्षसींना नेमले.
3.281.46
द्व्यक्षीं त्र्यक्षीं ललाटक्षीं दीर्घजिह्वामजिह्विकाम् ।
त्रिस्तनीमेकपादां च त्रिजटामेकलोचनाम् ॥ ३.२८१.४६ ॥
दोन डोळ्यांची, तीन डोळ्यांची, कपाळावर डोळा असलेली, लांब जिभेची, जिभेशिवाय, तीन स्तनांची, एक पायाची, तीन जटांची आणि एक डोळ्याची.
3.281.47
एताश्चान्याश्च दीप्ताक्ष्यः करभोत्कटमूर्धजाः ।
परिवार्यासते सीतां दिवारात्रमतन्द्रिताः ॥ ३.२८१.४७ ॥
या आणि इतरही, पेटत्या डोळ्यांच्या आणि उंटाच्या कुबड्यासारख्या उंच केसांच्या, दिवसरात्र न थकता सीतेला वेढून बसत.
3.281.48
तास्तु तामायतापाङ्गीं पिशाच्यो दारुणस्वराः ।
तर्जयन्ति सदा रौद्राः परुषव्यञ्जनस्वराः ॥ ३.२८१.४८ ॥
भयंकर स्वराच्या त्या पिशाच्या लांब डोळ्यांच्या सीतेला सदैव धमकावत, कठोर शब्दांनी भीती दाखवत.
3.281.49
खादाम पाटयामैनां तिलशः प्रविभज्यताम् ।
येयं भर्तारमस्माकमवमत्येह जीवति ॥ ३.२८१.४९ ॥
हिला खाऊया, फाडूया, तिळा-तिळाएवढे तुकडे करून वाटून घेऊया. जी आमच्या स्वामींचा अपमान करून येथे जिवंत आहे.
3.281.50
इत्येवं परिभर्त्सन्तीस्त्रासयानाः पुनः पुनः ।
भर्तृशोकसमाविष्टा निःश्वस्येदमुवाच ताः ॥ ३.२८१.५० ॥
अशा प्रकारे त्या वारंवार धमकावत व भीती घालत असताना, पतीच्या शोकाने व्यथित झालेली ती सुस्कारा सोडून त्यांना म्हणाली.
3.281.51
आर्याः खादत मां शीघ्रं न मे लोभोस्ति जीविते ।
विना तं पुण्डरीकाक्षं नीलकुञ्चितमूर्धजम् ॥ ३.२८१.५१ ॥
हे आर्यांनो, मला लवकर खा. कमलनयन, नीळ कुरळे केस असलेल्या त्याच्याशिवाय जगण्याची माझी इच्छा नाही.
3.281.52
अद्यैवाहं निराहारा जीवितप्रियवर्जिता ।
शोषयिष्यामि गात्राणि बल्ली तलगता यथा ॥ ३.२८१.५२ ॥
आजच मी उपवासी राहून, जीवनप्रियापासून वंचित होऊन, जमिनीवर पडलेल्या वेलीप्रमाणे माझी अंगे सुकवीन.
3.281.53
न त्वन्यमभिगच्छेयं पुमांसं राघवादृते ।
इति जानीत सत्यं मेक्रियतां यदनन्तरम् ॥ ३.२८१.५३ ॥
राघवाशिवाय दुसऱ्या कोणत्याही पुरुषाकडे मी जाणार नाही. हेच माझे सत्य जाणा; मग जे करायचे ते करा.
3.281.54
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा राक्षस्यस्ताः खरस्वनाः ।
आख्यातुं राक्षसेन्द्राय जन्मुस्तत्सर्वमादितः ॥ ३.२८१.५४ ॥
तिचे ते बोल ऐकून त्या कर्कश स्वराच्या राक्षसी राक्षसराजाला सुरुवातीपासून सर्व सांगण्यासाठी गेल्या.
3.281.55
गतासु तासु सर्वासु त्रिजटा नाम राक्षसी ।
सान्त्वयामास वैदेहीं धर्मज्ञा प्रियवादिनी ॥ ३.२८१.५५ ॥
त्या सर्व गेल्यानंतर, धर्मज्ञ आणि प्रियभाषिणी त्रिजटा नावाच्या राक्षसीने वैदेहीचे सांत्वन केले.
3.281.56
सीते वक्ष्यामि ते किंचिद्विश्वासं करु मे सखि ।
भयं त्वं त्यज वामोरु शृणु चेदं वचो मम ॥ ३.२८१.५६ ॥
हे सीते, मी तुला काही सांगेन; सखी, माझ्यावर विश्वास ठेव. हे सुंदर मांड्यांच्या सखे, भय सोड आणि माझे हे बोल ऐक.
3.281.57
अविन्ध्यो नाम मेधावी वृद्धो राक्षसपुङ्गवः ।
स रामस्य हितान्वेषी त्वदर्थे मामचूचुदत् ॥ ३.२८१.५७ ॥
अविंध्य नावाच्या बुद्धिमान, वृद्ध, श्रेष्ठ राक्षसाने, जो रामाच्या हिताचा शोध घेणारा होता, तुझ्यासाठी मला प्रेरित केले.
3.281.58
सीता मद्वचनाद्वाच्या समाश्वास्य प्रसाद्य च ।
भर्ता तेकुशली रामोलक्ष्मणानुगतो बली ॥ ३.२८१.५८ ॥
माझ्या सांगण्यावरून सीतेला सांगावे, तिचे सांत्वन करून व समजावून: तुझा पती बलवान राम लक्ष्मणासह कुशल आहे.
3.281.59
सख्यं वानरराजेन शक्रप्रतिमतेजसा ।
कृतवान्राघवः श्रीमांस्त्वदर्थे च समुद्यतः ॥ ३.२८१.५९ ॥
इंद्रासमान तेजस्वी वानरराजाशी श्रीमान राघवाने मैत्री केली; तुझ्यासाठी तो सिद्ध झाला आहे.
3.281.60
मा च ते भूद्भयं भीरु रावणाल्लोकगर्हितात् ।
नलकूबरशापेन रक्षिता ह्यसि नन्दिनि ॥ ३.२८१.६० ॥
हे भीरू, लोकनिंदित रावणाकडून तुला भय न वाटो; हे नंदिनी, नलकूबराच्या शापाने तू रक्षिली गेली आहेस.
3.281.61
शप्तो ह्येष पुरा पापो वधूं रम्भां परामृशन् ।
न शक्रोत्यवशां नारीमुपैतुमजितेन्द्रियः ॥ ३.२८१.६१ ॥
पूर्वी रंभा नावाच्या सुनेला स्पर्श करण्याचा प्रयत्न केल्यामुळे हा पापी शापित झाला. इंद्रियनिग्रह नसल्याने तो अनिच्छुक स्त्रीकडे जाऊ शकत नाही.
3.281.62
क्षिप्रमेष्यति ते भर्ता सुग्रीवेणाभिरक्षितः ।
सौमित्रिसहितो धीमांस्त्वां चेतो मोक्षयिष्यति ॥ ३.२८१.६२ ॥
सुग्रीवाने संरक्षित केलेला तुझा पती लवकरच येईल. बुद्धिमान सौमित्रीसह येऊन तो तुला मुक्त करील.
3.281.63
स्वप्ना हि सुमहाघोरा दृष्टा मेऽनिष्टदर्शनाः ।
विनाशायास्य दुर्बुद्धेः पौलस्त्यस्य कुलस्य च ॥ ३.२८१.६३ ॥
मी अत्यंत भयंकर स्वप्ने पाहिली आहेत; ती अनिष्ट दर्शवणारी आहेत. या दुर्बुद्धी पौलस्त्याच्या (रावणाच्या) आणि त्याच्या कुळाच्या विनाशासाठी ती आहेत.
3.281.64
दारुणो ह्येष दुष्टात्मा क्षुद्रकर्मा निशाचरः ।
स्वभावाच्छीलदोषेण सर्वेषां भयवर्धनः ॥ ३.२८१.६४ ॥
हा निशाचर क्रूर, दुष्टात्मा आणि नीच कर्मे करणारा आहे. आपल्या स्वभावामुळे आणि शीलदोषामुळे तो सर्वांचे भय वाढवतो.
3.281.65
स्पर्धते सर्वदेवैर्यः कालोपहतचेतनः ।
मया विनासलिङ्गानि स्वप्ने दृष्टानि तस्य वै ॥ ३.२८१.६५ ॥
जो सर्व देवांशी स्पर्धा करतो आणि ज्याची बुद्धी काळाने नष्ट झाली आहे, त्याच्या विनाशाची चिन्हे मी स्वप्नात पाहिली आहेत.
3.281.66
तैलाभिषिक्तो विकचो मज्जनप्के दशाननः ।
असकृत्स्वरयुक्ते तु रथे नृत्यन्निव स्थितः ॥ ३.२८१.६६ ॥
तेलाने माखलेला, विस्कटलेल्या केसांचा दशानन स्नानस्थानी आहे. गाढवे जुंपलेल्या रथावर वारंवार नाचत उभा असल्यासारखा तो आहे.
3.281.67
कुम्भकर्णादयश्चेमे नग्नाः पतितमूर्धजाः ।
गच्छन्ति दक्षिणामाशां रक्तमाल्यानुलेपनाः ॥ ३.२८१.६७ ॥
कुंभकर्ण इत्यादी हे सर्व नग्न, विस्कटलेल्या केसांचे, लाल माळा आणि लाल लेप लावलेले दक्षिण दिशेकडे जात आहेत.
3.281.68
श्वेतातपत्रः सोष्णीषः शुक्लमाल्यानुलेपनः ।
श्वेतपर्वतमारूढ एक एव विभीषणः ॥ ३.२८१.६८ ॥
पांढरा छत्र आणि फेटा असलेला, पांढऱ्या माळा व पांढरे लेप लावलेला विभीषण एकटाच पांढऱ्या पर्वतावर चढलेला आहे.
3.281.69
सचिवाश्चास्य चत्वारः शुक्लमाल्यानुलेपनाः ।
श्वेतपर्वतमारूढा मोक्ष्यन्तेऽस्मान्महाभयात् ॥ ३.२८१.६९ ॥
त्याचे चारही मंत्री पांढऱ्या माळा व पांढरे लेप लावून पांढऱ्या पर्वतावर चढलेले आहेत; ते या महाभयातून मुक्त होतील.
3.281.70
रामस्यास्त्रेण पृथिवी परिक्षिप्ता ससागरा ।
यशसा पृथिवीं कृत्स्नां पूरयिष्यति ते पतिः ॥ ३.२८१.७० ॥
रामाच्या अस्त्राने सागरांसह पृथ्वी वेढली गेली आहे; तुझा पती आपल्या यशाने संपूर्ण पृथ्वी भरून टाकेल.
3.281.71
हस्तिसक्थिसमारूढो भुञ्जानो मधुपायसम् ।
लक्ष्मणश्च मया दृष्टो दिधक्षुः सर्वतो दिशम् ॥ ३.२८१.७१ ॥
हत्तीवर आरूढ होऊन मध व खीर खात असलेला, सर्व दिशा जाळू इच्छिणारा लक्ष्मणही मी पाहिला.
3.281.72
रुदती रुधिरार्द्राङ्गी व्याघ्रेण परिरक्षिता ।
असकृत्त्वं मया दृष्टा गच्छन्ती दिशमुत्तराम् ॥ ३.२८१.७२ ॥
रक्ताने भिजलेल्या अंगांची, रडत असलेली, एका वाघाने रक्षिलेली तू उत्तर दिशेकडे जाताना मी वारंवार पाहिलेली आहेस.
3.281.73
हर्षमेष्यसि वैदेहि क्षिप्रं भर्त्रा समन्विता ।
राघवेण सहभ्रात्रा सीते त्वमचिरादिव ॥ ३.२८१.७३ ॥
हे वैदेही, लवकरच तू आपल्या पतीसह एकत्र होऊन आनंद प्राप्त करशील. हे सीते, राघव आणि त्याच्या भावासह तू लवकरच, जणू आत्ताच, पुन्हा मिळशील.
3.281.74
इत्येतन्मृगशावाक्षी तच्छ्रुत्वा त्रिजटावचः ।
बभूवाशावती बाला पुनर्भर्तृसमागमे ॥ ३.२८१.७४ ॥
मृगशावकासारख्या नेत्रांची ती बाला त्रिजटेचे हे शब्द ऐकून पतीशी पुन्हा भेट होईल या आशेने भरून गेली.
3.281.75
तावदभ्यागता रौद्र्यः पिशाच्यस्ताःसुदारुणाः ।
ददृशुस्तां त्रिजटया सहासीनां यथापुरम् ॥ ३.२८१.७५ ॥
तेव्हा आलेल्या भयंकर, अतिदारुण पिशाचिणींनी तिला त्रिजटेसह पूर्वीप्रमाणेच बसलेले पाहिले.