ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.281
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.281.1
मार्कण्डेय उवाच ।
ततोऽविदूरे नलिनीं रप्रभूतकमलोत्पलाम्।
सीताहरणदुःखार्तः पम्पां रामः समासदत् ॥ ३.२८१.१ ॥
ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਸੀਤਾ ਦੇ ਹਰਣ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਾਮ, ਕਮਲਾਂ ਅਤੇ ਨੀਲ-ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਨਲਿਨੀ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ ਪੰਪਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ।
3.281.2
मारुतेन सुशीतेन सुखेनामृतगन्धिना ।
सेव्यमानो वने तस्मिञ्जगाम मनसा प्रियाम् ॥ ३.२८१.२ ॥
ਉਸ ਬਨ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਠੰਢੀ, ਸੁਖਦਾਇਕ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਸੇਵਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਮਨ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਕੋਲ ਚਲੇ ਗਏ।
3.281.3
विललाप सराजेन्द्रस्तत्रकान्तानुस्मरन् ।
कामबाणाभिसंतप्तं सौमित्रिस्तमथाब्रवीत् ॥ ३.२८१.३ ॥
ਉੱਥੇ ਰਾਜਿੰਦਰ ਰਾਮ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਕਾਮ-ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਤਪੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ।
3.281.4
न त्वामेवंविधो भावः स्प्रष्टुमर्हति मानद ।
आत्मवन्तमिव व्याधिः पुरुषंवृद्धसेविनम् ॥ ३.२८१.४ ॥
ਹੇ ਮਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਭਾਵ ਛੂਹਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਬੁੱਢਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਤਮ-ਸੰਜਮੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰੋਗ ਨਹੀਂ ਛੂਹਦਾ।
3.281.5
प्रवृत्तिरुपलब्धा ते वैदेह्या रावणस्य च ।
तां त्वं पुरुषकारेण बुद्ध्या चैवोपपादय ॥ ३.२८१.५ ॥
ਵੈਦੇਹੀ (ਸੀਤਾ) ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸਿੱਧ ਕਰ।
3.281.6
अभिगच्छाव सुग्रीवं शैलस्थं हरिपुङ्गवम् ।
मयि शिष्ये च भृत्ये च सहाये च समाश्वस ॥ ३.२८१.६ ॥
ਆਓ, ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਕੋਲ ਚੱਲੀਏ। ਮੇਰੇ, ਚੇਲੇ, ਸੇਵਕ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਕੇ ਧੀਰਜ ਰੱਖ।
3.281.7
एवं बहुविधैर्वाक्यैर्लक्ष्मणेन स राघवः ।
उक्तः प्रकृतिमापेदे कार्ये चानन्तरोऽभवत् ॥ ३.२८१.७ ॥
ਲਕ੍ਸ਼ਮਣ ਨੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ ਤੇ ਉਹ ਰਾਘਵ ਆਪਣੀ ਸਹਿਜ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪਰਤ ਆਏ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਏ।
3.281.8
निषेव्य वारि पम्पायास्तर्पयित्वा पितृनपि ।
प्रतस्थतुरभौ वीरौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ ३.२८१.८ ॥
ਪੰਪਾ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ ਭਰਾ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕ੍ਸ਼ਮਣ ਚਲ ਪਏ।
3.281.9
तावृश्यमूकमभ्येत्य बहुमूलफलद्रुमम् ।
गिर्यग्रे वानरान्पञ्वीरौ ददृशतुस्तदा ॥ ३.२८१.९ ॥
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬਹੁਤ ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰਿਸ਼੍ਯਮੂਕ ਪਰਬਤ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੀਰਾਂ ਨੇ ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਪੰਜ ਬਾਂਦਰ ਵੇਖੇ।
3.281.10
सुग्रीवः प्रेषयामास सचिवं वानरं तयोः ।
बुद्धिमन्तं हनूमन्तं हिमवन्तमिव स्थितम् ॥ ३.२८१.१० ॥
ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਕੋਲ ਇੱਕ ਬਾਂਦਰ ਮੰਤਰੀ ਭੇਜਿਆ; ਉਹ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹਨੂਮਾਨ ਸਨ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਖੜ੍ਹੇ।
3.281.11
तेन संभाष्य पूर्वं तौ सुग्रीवमभिजग्मतुः ।
रसख्यं वानरराजेन चक्रे रामस्तदा नृप ॥ ३.२८१.११ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਕੋਲ ਗਏ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤਦ ਰਾਮ ਨੇ ਵਾਨਰਰਾਜ ਨਾਲ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ।
3.281.12
ततः सीतां हृतां श्रुत्वा सुग्रीवो वालिना कृतम् ।
दुःखमाख्यातवान्सर्वं रामायामिततेजसे ॥ ३.२८१.१२ ॥
ਤਦ ਸੀਤਾ ਦੇ ਹਰੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਵਾਲੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਦੁੱਖ ਦੱਸਿਆ।
3.281.13
तद्वासो दर्शयामास तस् कार्ये निवेदिते ।
वानराणां तु यत्सीता ह्रियमाणा व्यपासृजत् ॥ ३.२८१.१३ ॥
ਕਾਰਜ ਦੱਸੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਸਨੇ ਉਹ ਵਸਤਰ ਦਿਖਾਇਆ, ਜੋ ਹਰਨ ਹੁੰਦੇ ਸਮੇਂ ਸੀਤਾ ਨੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਸੀ।
3.281.14
तत्प्रत्ययकरं लब्ध्वा सुग्रीवं प्लवगाधिपम् ।
पृथिव्यां वानरैश्वर्ये स्वयंरामोऽभ्यषेचयत् ॥ ३.२८१.१४ ॥
ਉਸ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਲਈ ਵਾਨਰਾਧਿਪ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ।
3.281.15
प्रतिजज्ञे चकाकुत्स्थः समरे वालिनो वधम् ।
सुग्रीवश्चापि वैदेह्याः पुनरानयनं नृप ॥ ३.२८१.१५ ॥
ਕਾਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਾਲੀ ਦੇ ਵਧ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾ ਕੀਤੀ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਵੀ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾ ਕੀਤੀ।
3.281.16
इत्येवं समयं कृत्वाविश्वास्य च परस्परम् ।
अभ्येत्य सर्वकिष्किन्धां तस्थुर्युद्धाभिकाङ्क्षिणः ॥ ३.२८१.१६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਭਰੋਸਾ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ।
3.281.17
सुग्रीवः प्राप्यकिष्किन्धां ननादौघनिभस्वनः ।
नसाय् तन्ममृषे वाली तारा तं प्रत्यषेधयत् ॥ ३.२८१.१७ ॥
ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਹੜ੍ਹ ਦੀ ਗਰਜ ਵਾਂਗ ਗਰਜਿਆ; ਵਾਲੀ ਨੇ ਇਹ ਸਹਾਰਿਆ ਨਹੀਂ; ਤਾਰਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕਿਆ।
3.281.18
यथानदतिसुग्रीवो बलवानेष वानरः ।
मन्ये चाश्रयवान्प्राप्तो न त्वं निष्क्रान्तुमर्हसि ॥ ३.२८१.१८ ॥
ਇਹ ਵਾਨਰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਰਜ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਹੈ; ਮੈਂ ਸਮਝਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਕੋਈ ਸਹਾਰਾ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ; ਤੂੰ ਬਾਹਰ ਨਾ ਜਾਵੇਂ।
3.281.19
हेममाली ततो वाली तारां ताराधिपाननाम् ।
प्रोवाच वचनं वाग्मी तां वानरपतिः पतिः ॥ ३.२८१.१९ ॥
ਫਿਰ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੇ ਵਾਲੀ ਨੇ ਚੰਦਰਮੁਖੀ ਤਾਰਾ ਨੂੰ, ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਵਾਨਰਪਤੀ ਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਵਜੋਂ, ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
3.281.20
सर्वभूतरुतज्ञा शृणु सर्वं कपीश्वर ।
केन चाश्रयवान्प्राप्तो ममैप भ्रातृगन्धिकः ॥ ३.२८१.२० ॥
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਹੇ ਵਾਨਰੇਸ਼ਵਰੀ, ਸਭ ਸੁਣ; ਕਿਸ ਦੇ ਆਸਰੇ ਮੇਰਾ ਇਹ ਭਰਾ ਵਰਗਾ ਬਣਿਆ ਆਇਆ ਹੈ?
3.281.21
चिन्तयित्वा मुहूर्तं तु तारा ताराधिपप्रभा ।
पतिमित्यब्रवीत्प्राज्ञा शृणु सर्वं कपीश्वर ॥ ३.२८१.२१ ॥
ਇੱਕ ਪਲ ਸੋਚ ਕੇ, ਚੰਦਰਮਾ ਵਰਗੀ ਆਭਾ ਵਾਲੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਤਾਰਾ ਨੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵਾਨਰੇਸ਼ਵਰ, ਸਭ ਸੁਣੋ।
3.281.22
हृतदारो महासत्वोरामो दशरथात्मजः ।
रतुल्यारिमित्रतां प्राप्तः सुग्रीवेण धनुर्धरः ॥ ३.२८१.२२ ॥
ਪਤਨੀ ਚੋਰੀ ਹੋਈ ਮਹਾਸਤਵ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਹੈ; ਸੁਗਰੀਵ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।
3.281.23
भ्राता चास्य महाबाहुः सौमित्रिरपराजितः ।
लक्ष्मणो नाम मेधावी स्थितः कार्यार्थसिद्धये ॥ ३.२८१.२३ ॥
ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਅਪਰਾਜਿਤ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਮਕ ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਕਾਰਜ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।
3.281.24
मैन्दश्च द्विविदश्चापि हनूमांश्चानिलात्मजः ।
जाम्बवानृक्षराजश्च सुग्रीवसचिवाः स्थिताः ॥ ३.२८१.२४ ॥
ਮੈਂਦ ਅਤੇ ਦਵਿਵਿਦ, ਵਾਯੂਪੁੱਤਰ ਹਨੂਮਾਨ, ਰਿੱਛਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਜਾਂਬਵਾਨ — ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ।
3.281.25
सर्व एते महात्मानो बुद्धिमन्तो महाबलाः ।
अलं तव विनाशाय रामवीर्यव्यपाश्रयाः ॥ ३.२८१.२५ ॥
ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਹਨ; ਰਾਮ ਦੇ ਪਰਾਕਰਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਤੇਰੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹਨ।
3.281.26
तस्यास्तदाक्षिप्य वचो हितमुक्तं कपीश्वरः ।
पर्यशङ्कत तामीर्षुः सुग्रीवगतमानसाम् ॥ ३.२८१.२६ ॥
ਤਦ ਕਪੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਕੇ, ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲਾਈ ਬੈਠੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕੀਤਾ।
3.281.27
तारां परुषमुक्त्वा तु निर्जगाम गुहामुखात् ।
स्थितं माल्यवतोऽभ्याशे सुग्रीवं सोभ्यभाषत ॥ ३.२८१.२७ ॥
ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਗੁਫਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ; ਮਾਲਯਵਾਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।
3.281.28
असकृत्त्वं मया क्लीव निर्जितो जीवितप्रियः ।
मुक्तो गच्छसि दुर्बुद्धे कथंकारं रणे पुनः ॥ ३.२८१.२८ ॥
ਹੇ ਕਾਇਰ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਹਰਾਇਆ ਹੈ; ਜਾਨ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਤੂੰ ਛੱਡਿਆ ਜਾ ਕੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਦੁਰਬੁੱਧੀ, ਫਿਰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈਂ?
3.281.29
इत्युक्तः प्राहसुग्रीवो भ्रातरं हेतुमद्वचः ।
प्राप्तकालममित्रघ्नं रामं सम्बोधयन्निव ॥ ३.२८१.२९ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਤਰਕਯੁਕਤ ਬਚਨ ਆਖੇ, ਮਾਨੋ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ਕ ਰਾਮ ਨੂੰ ਢੁਕਵੇਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਜਗਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
3.281.30
हृतराज्यस्य मे राजन्हृतदारस्य च त्वया ।
किं मे जीवितसामर्थ्यमिति विद्धि समागतम् ॥ ३.२८१.३० ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਰਾਜ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਖੋਹ ਲਈ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਕੀ ਬਚੀ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ।
3.281.31
एवमुक्त्वाबहुविधं ततस्तौ सन्निपेततुः ।
समरे वालिसुग्रीवौ सालतालशिलायुधौ ॥ ३.२८१.३१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਏ—ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਸਾਲ ਅਤੇ ਤਾੜ ਦੇ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਸਨ।
3.281.32
उभौ जघ्नतुरन्योन्यमुभौ भूमौ निपेततुः ।
उभौ ववल्गतुश्चित्रं मुष्टिभिश्च निजघ्नतुः ॥ ३.२८१.३२ ॥
ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; ਦੋਵੇਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਦੋਵੇਂ ਅਦਭੁਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਰਹੇ।
3.281.33
उभौ रुधिरसंसिक्तौ नखदन्तपरिक्षतौ ।
शुशुभाते तदा वीरौ पुष्पिताविव किंशुकौ ॥ ३.२८१.३३ ॥
ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ, ਨਹੁੰਆਂ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਉਹ ਦੋ ਵੀਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਢਾਕ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਸੋਹ ਰਹੇ ਸਨ।
3.281.34
न विशेषस्तयोर्युद्धे यदा कश्चन दृश्यते ।
सुग्रीवस् तदा मालां हनुमान्कण्ठ आसजत् ॥ ३.२८१.३४ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਾ ਦਿੱਸਿਆ, ਤਾਂ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਮਾਲਾ ਪਾ ਦਿੱਤੀ।
3.281.35
स मालया तदा वीरः शुशुभे कण्ठसक्तया ।
श्रीमानिव महाशैलो मलयो मेघमालया ॥ ३.२८१.३५ ॥
ਗਲ ਵਿੱਚ ਲਟਕਦੀ ਉਸ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਉਹ ਵੀਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੇਘਮਾਲਾ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਸੋਹਣੇ ਮਹਾਪਰਬਤ ਮਲਯ ਵਾਂਗ ਸੋਹਿਆ।
3.281.36
कृतचिह्नं तु सुग्रीवं रामो दृष्ट्वा महाधनुः ।
विचकर्ष धनुःश्रेष्ठं वालिमुद्दिश्य लक्षयन् ॥ ३.२८१.३६ ॥
ਨਿਸ਼ਾਨ ਲੱਗੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਧਨੁਰਧਰ ਰਾਮ ਨੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦਿਆਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚਿਆ ਅਤੇ ਤਾਕ ਲਿਆ।
3.281.37
विष्फारस्तस् धनुषो यन्त्रस्येव तदा बभौ ।
वितत्रास तदा वाली शरेणाभिहतो हृदि ॥ ३.२८१.३७ ॥
ਉਦੋਂ ਉਸ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤਾਰ ਦੀ ਟੰਕਾਰ ਯੰਤਰ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜੀ; ਉਦੋਂ ਤੀਰ ਨਾਲ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਇਆ ਵਾਲੀ ਡਰ ਗਿਆ।
3.281.38
स भिन्नहृदयो वाली वक्राच्छोणितमुद्वमन् ।
ददर्शावस्थितं रामं ततः सौमित्रिणा सह ॥ ३.२८१.३८ ॥
ਛਾਤੀ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਵਾਲੀ ਮੂੰਹੋਂ ਲਹੂ ਉਗਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
3.281.39
गर्हयित्वास काकुत्स्थं पपात भुवि मूर्च्छितः ।
तारा ददर्श तं भूमौ तारापतिमिव च्युतम् ॥ ३.२८१.३९ ॥
ਕਾਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮੂਰਛਿਤ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ; ਤਾਰਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ, ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੇਖਿਆ।
3.281.40
हते वालिनि सुग्रीवः किष्किन्धां प्रत्यपद्यत ।
तां तारापतिमुखीं तारां निपतितेश्वराम् ॥ ३.२८१.४० ॥
ਵਾਲੀ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਵਾਪਸ ਗਿਆ; ਚੰਦਰਮੁਖੀ ਤਾਰਾ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਸੀ, (ਉਸ ਨੇ ਅਪਣਾਇਆ)।
3.281.41
रामस्तु चतुरो मासान्पृष्ठे माल्यवतः शुभे ।
निवासमकरोद्धीमान्सुग्रीवेणाभ्युपस्थितः ॥ ३.२८१.४१ ॥
ਪਰ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲੈਂਦਿਆਂ ਮਾਲਯਵਾਨ ਪਰਬਤ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਢਲਾਨ ਉੱਤੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਵਾਸ ਕੀਤਾ।
3.281.42
रावणोऽपिपुरीं गत्वालङ्कां कामबलात्कृतः ।
सीतां निवेशयामास भवने नन्दनोपमे ॥ ३.२८१.४२ ॥
ਰਾਵਣ ਨੇ ਵੀ ਨਗਰੀ ਲੰਕਾ ਜਾ ਕੇ, ਕਾਮ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਨੰਦਨ ਵਨ ਵਰਗੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ।
3.281.43
अशोकवनिकाभ्यासे तापसास्रमसन्निभे ।
भर्तृस्मरणतन्वङ्गी तापसीवेषधारिणी ॥ ३.२८१.४३ ॥
ਅਸ਼ੋਕਵਨ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਰਗੀ ਥਾਂ ਤੇ, ਪਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ, ਪਤਲੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਤਪਸਵਣੀ ਦਾ ਵੇਸ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।
3.281.44
उपवासतपःशीला ततः सा पृथुलेक्षणा ।
उवास दुःखवसतिं फलमूलकृताशना ॥ ३.२८१.४४ ॥
ਵਰਤ ਅਤੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਉਹ ਸੀਤਾ ਫਲ-ਮੂਲ ਖਾ ਕੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਵਾਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।
3.281.45
दिदेश राक्षसीस्तत्ररक्षणे राक्षसाधिपः ।
प्रासासिशूलपरशुमुद्गरालातधारिणीः ॥ ३.२८१.४५ ॥
ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉੱਥੇ ਪਹਿਰੇ ਲਈ ਬਰਛੇ, ਤਲਵਾਰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਕੁਹਾੜੇ, ਗਦਾ ਅਤੇ ਬਲਦੀਆਂ ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਨੂੰ ਠਹਿਰਾਇਆ।
3.281.46
द्व्यक्षीं त्र्यक्षीं ललाटक्षीं दीर्घजिह्वामजिह्विकाम् ।
त्रिस्तनीमेकपादां च त्रिजटामेकलोचनाम् ॥ ३.२८१.४६ ॥
ਦੋ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਮੱਥੇ ਦੀ ਅੱਖ ਵਾਲੀ, ਲੰਮੀ ਜੀਭ ਵਾਲੀ, ਬਿਨਾਂ ਜੀਭ ਵਾਲੀ, ਤਿੰਨ ਛਾਤੀਆਂ ਵਾਲੀ, ਇੱਕ ਪੈਰ ਵਾਲੀ, ਤਿੰਨ ਜਟਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅੱਖ ਵਾਲੀ।
3.281.47
एताश्चान्याश्च दीप्ताक्ष्यः करभोत्कटमूर्धजाः ।
परिवार्यासते सीतां दिवारात्रमतन्द्रिताः ॥ ३.२८१.४७ ॥
ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ, ਬਲਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਊਠ ਦੇ ਕੂਬੜ ਵਰਗੇ ਉੱਚੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਬਿਨਾਂ ਥਕਾਵਟ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਬੈਠੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ।
3.281.48
तास्तु तामायतापाङ्गीं पिशाच्यो दारुणस्वराः ।
तर्जयन्ति सदा रौद्राः परुषव्यञ्जनस्वराः ॥ ३.२८१.४८ ॥
ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੀਆਂ ਉਹ ਪਿਸ਼ਾਚਣੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸਦਾ ਧਮਕਾਉਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਡਰਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ।
3.281.49
खादाम पाटयामैनां तिलशः प्रविभज्यताम् ।
येयं भर्तारमस्माकमवमत्येह जीवति ॥ ३.२८१.४९ ॥
ਇਸ ਨੂੰ ਖਾ ਲਈਏ, ਪਾੜ ਦਈਏ, ਤਿਲ-ਤਿਲ ਕਰਕੇ ਵੰਡ ਦਈਏ — ਜੋ ਸਾਡੇ ਸੁਆਮੀ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਜੀਂਦੀ ਹੈ।
3.281.50
इत्येवं परिभर्त्सन्तीस्त्रासयानाः पुनः पुनः ।
भर्तृशोकसमाविष्टा निःश्वस्येदमुवाच ताः ॥ ३.२८१.५० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਧਮਕਾਉਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਡਰਾਉਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ, ਤਾਂ ਪਤੀ ਦੇ ਸੋਗ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਉਹ ਹਉਕਾ ਭਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਬੋਲੀ।
3.281.51
आर्याः खादत मां शीघ्रं न मे लोभोस्ति जीविते ।
विना तं पुण्डरीकाक्षं नीलकुञ्चितमूर्धजम् ॥ ३.२८१.५१ ॥
ਹੇ ਆਰਯਾਵਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਛੇਤੀ ਖਾ ਲਓ। ਕਮਲ-ਨੈਣ, ਨੀਲੇ ਘੁੰਗਰਾਲੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਜੀਣ ਦੀ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਲਾਲਸਾ ਨਹੀਂ।
3.281.52
अद्यैवाहं निराहारा जीवितप्रियवर्जिता ।
शोषयिष्यामि गात्राणि बल्ली तलगता यथा ॥ ३.२८१.५२ ॥
ਅੱਜ ਹੀ ਮੈਂ ਨਿਰਾਹਾਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਤੋਂ ਵਿਛੜ ਕੇ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਪਈ ਵੇਲ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਸੁਕਾ ਦਿਆਂਗੀ।
3.281.53
न त्वन्यमभिगच्छेयं पुमांसं राघवादृते ।
इति जानीत सत्यं मेक्रियतां यदनन्तरम् ॥ ३.२८१.५३ ॥
ਰਾਘਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪੁਰਸ਼ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਸੱਚ ਜਾਣੋ; ਫਿਰ ਜੋ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ ਉਹ ਕਰੋ।
3.281.54
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा राक्षस्यस्ताः खरस्वनाः ।
आख्यातुं राक्षसेन्द्राय जन्मुस्तत्सर्वमादितः ॥ ३.२८१.५४ ॥
ਉਸ ਦੇ ਉਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਰੜੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੀਆਂ ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਰਾਕਸ਼ਸਰਾਜ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ।
3.281.55
गतासु तासु सर्वासु त्रिजटा नाम राक्षसी ।
सान्त्वयामास वैदेहीं धर्मज्ञा प्रियवादिनी ॥ ३.२८१.५५ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰੇ ਬੋਲ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਨਾਮ ਦੀ ਰਾਖਸ਼ੀ ਨੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ।
3.281.56
सीते वक्ष्यामि ते किंचिद्विश्वासं करु मे सखि ।
भयं त्वं त्यज वामोरु शृणु चेदं वचो मम ॥ ३.२८१.५६ ॥
ਹੇ ਸੀਤਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕੁਝ ਕਹਾਂਗੀ; ਹੇ ਸਖੀ, ਮੇਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਪੱਟਾਂ ਵਾਲੀ, ਡਰ ਛੱਡ ਦੇ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ।
3.281.57
अविन्ध्यो नाम मेधावी वृद्धो राक्षसपुङ्गवः ।
स रामस्य हितान्वेषी त्वदर्थे मामचूचुदत् ॥ ३.२८१.५७ ॥
ਅਵਿੰਧ੍ਯ ਨਾਮ ਦੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਬੁੱਢੇ ਅਤੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਖਸ਼ ਨੇ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।
3.281.58
सीता मद्वचनाद्वाच्या समाश्वास्य प्रसाद्य च ।
भर्ता तेकुशली रामोलक्ष्मणानुगतो बली ॥ ३.२८१.५८ ॥
ਮੇਰੇ ਕਹਿਣ ਨਾਲ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ: ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਬਲਵਾਨ ਰਾਮ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਸਮੇਤ ਕੁਸ਼ਲ ਹੈ।
3.281.59
सख्यं वानरराजेन शक्रप्रतिमतेजसा ।
कृतवान्राघवः श्रीमांस्त्वदर्थे च समुद्यतः ॥ ३.२८१.५९ ॥
ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀਮਾਨ ਰਾਘਵ ਨੇ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕੀਤੀ; ਤੇਰੇ ਲਈ ਉਹ ਤਿਆਰ ਹੈ।
3.281.60
मा च ते भूद्भयं भीरु रावणाल्लोकगर्हितात् ।
नलकूबरशापेन रक्षिता ह्यसि नन्दिनि ॥ ३.२८१.६० ॥
ਹੇ ਡਰਪੋਕ, ਲੋਕ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਤੋਂ ਤੈਨੂੰ ਡਰ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਹੇ ਨੰਦਿਨੀ, ਨਲਕੂਬਰ ਦੇ ਸਰਾਪ ਨਾਲ ਤੂੰ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈਂ।
3.281.61
शप्तो ह्येष पुरा पापो वधूं रम्भां परामृशन् ।
न शक्रोत्यवशां नारीमुपैतुमजितेन्द्रियः ॥ ३.२८१.६१ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਰੰਭਾ ਨਾਂ ਦੀ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਇਹ ਪਾਪੀ ਸਰਾਪਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਅਣਚਾਹੀ ਇਸਤਰੀ ਕੋਲ ਜਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
3.281.62
क्षिप्रमेष्यति ते भर्ता सुग्रीवेणाभिरक्षितः ।
सौमित्रिसहितो धीमांस्त्वां चेतो मोक्षयिष्यति ॥ ३.२८१.६२ ॥
ਸੁਗਰੀਵ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਛੇਤੀ ਆਵੇਗਾ। ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਆ ਕੇ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰੇਗਾ।
3.281.63
स्वप्ना हि सुमहाघोरा दृष्टा मेऽनिष्टदर्शनाः ।
विनाशायास्य दुर्बुद्धेः पौलस्त्यस्य कुलस्य च ॥ ३.२८१.६३ ॥
ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਸੁਪਨੇ ਵੇਖੇ ਹਨ; ਉਹ ਅਨਿਸ਼ਟ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਰਬੁੱਧੀ ਪੌਲਸਤਯ (ਰਾਵਣ) ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕੁਲ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਹਨ।
3.281.64
दारुणो ह्येष दुष्टात्मा क्षुद्रकर्मा निशाचरः ।
स्वभावाच्छीलदोषेण सर्वेषां भयवर्धनः ॥ ३.२८१.६४ ॥
ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਕਰੂਰ, ਦੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਨੀਚ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦੋਸ਼ ਕਾਰਨ ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਡਰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।
3.281.65
स्पर्धते सर्वदेवैर्यः कालोपहतचेतनः ।
मया विनासलिङ्गानि स्वप्ने दृष्टानि तस्य वै ॥ ३.२८१.६५ ॥
ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦੀ ਬੁੱਧੀ ਕਾਲ ਨੇ ਹਰ ਲਈ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਮੈਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖੇ ਹਨ।
3.281.66
तैलाभिषिक्तो विकचो मज्जनप्के दशाननः ।
असकृत्स्वरयुक्ते तु रथे नृत्यन्निव स्थितः ॥ ३.२८१.६६ ॥
ਤੇਲ ਨਾਲ ਮਲਿਆ, ਖਿੱਲਰੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ ਦਸ਼ਾਨਨ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਖੋਤਿਆਂ ਜੁੜੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨੱਚਦਾ ਹੋਇਆ ਜਿਵੇਂ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।
3.281.67
कुम्भकर्णादयश्चेमे नग्नाः पतितमूर्धजाः ।
गच्छन्ति दक्षिणामाशां रक्तमाल्यानुलेपनाः ॥ ३.२८१.६७ ॥
ਕੁੰਭਕਰਨ ਆਦਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਨੰਗੇ, ਖਿੰਡੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਲਾਲ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲਾਲ ਲੇਪ ਪਹਿਨੇ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
3.281.68
श्वेतातपत्रः सोष्णीषः शुक्लमाल्यानुलेपनः ।
श्वेतपर्वतमारूढ एक एव विभीषणः ॥ ३.२८१.६८ ॥
ਚਿੱਟੀ ਛਤਰੀ ਅਤੇ ਪੱਗ ਵਾਲਾ, ਚਿੱਟੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਲੇਪ ਵਾਲਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਚਿੱਟੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
3.281.69
सचिवाश्चास्य चत्वारः शुक्लमाल्यानुलेपनाः ।
श्वेतपर्वतमारूढा मोक्ष्यन्तेऽस्मान्महाभयात् ॥ ३.२८१.६९ ॥
ਉਸਦੇ ਚਾਰੇ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਚਿੱਟੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਲੇਪ ਪਹਿਨ ਕੇ ਚਿੱਟੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਉਹ ਇਸ ਮਹਾਭੈ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।
3.281.70
रामस्यास्त्रेण पृथिवी परिक्षिप्ता ससागरा ।
यशसा पृथिवीं कृत्स्नां पूरयिष्यति ते पतिः ॥ ३.२८१.७० ॥
ਰਾਮ ਦੇ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਾਗਰਾਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਘਿਰ ਗਈ ਹੈ; ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਆਪਣੇ ਯਸ਼ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਭਰ ਦੇਵੇਗਾ।
3.281.71
हस्तिसक्थिसमारूढो भुञ्जानो मधुपायसम् ।
लक्ष्मणश्च मया दृष्टो दिधक्षुः सर्वतो दिशम् ॥ ३.२८१.७१ ॥
ਹਾਥੀ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਖੀਰ ਖਾਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੀ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਹੈ।
3.281.72
रुदती रुधिरार्द्राङ्गी व्याघ्रेण परिरक्षिता ।
असकृत्त्वं मया दृष्टा गच्छन्ती दिशमुत्तराम् ॥ ३.२८१.७२ ॥
ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ, ਇੱਕ ਬਾਘ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਪਾਈ ਹੋਈ ਤੈਨੂੰ ਮੈਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਵੇਖਿਆ ਹੈ।
3.281.73
हर्षमेष्यसि वैदेहि क्षिप्रं भर्त्रा समन्विता ।
राघवेण सहभ्रात्रा सीते त्वमचिरादिव ॥ ३.२८१.७३ ॥
ਹੇ ਵੈਦੇਹੀ, ਛੇਤੀ ਹੀ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਵੇਂਗੀ। ਹੇ ਸੀਤਾ, ਰਾਘਵ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਛੇਤੀ ਹੀ, ਜਿਵੇਂ ਹੁਣੇ ਹੀ, ਮਿਲੇਂਗੀ।
3.281.74
इत्येतन्मृगशावाक्षी तच्छ्रुत्वा त्रिजटावचः ।
बभूवाशावती बाला पुनर्भर्तृसमागमे ॥ ३.२८१.७४ ॥
ਮ੍ਰਿਗ ਦੇ ਬੱਚੇ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਉਹ ਬਾਲਾ ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਤੀ ਨਾਲ ਫਿਰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਆਸ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ।
3.281.75
तावदभ्यागता रौद्र्यः पिशाच्यस्ताःसुदारुणाः ।
ददृशुस्तां त्रिजटया सहासीनां यथापुरम् ॥ ३.२८१.७५ ॥
ਤਦੋਂ ਆਈਆਂ ਭਿਆਨਕ, ਬਹੁਤ ਦਾਰੁਣ ਪਿਸ਼ਾਚਣੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਬੈਠੀ ਵੇਖਿਆ।