મહાભારત · અધ્યાય 3.299
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.299.1
एतस्मिन्नेव काले तु द्युमत्सेनो महाबलः ।
लब्धचक्षुः प्रसन्नायां दृष्ट्यां सर्वं ददर्श ह ॥ ३.२९९.१ ॥
એ જ સમયે મહાબલી દ્યુમત્સેનને ફરી દૃષ્ટિ મળી; સ્વચ્છ દૃષ્ટિથી તેણે સર્વ કંઈ જોયું.
3.299.2
स सर्वानाश्रमान्गत्वा शैब्यया सह भार्यया ।
पुत्रहेतोः परामार्तिं जगाम भरतर्षभ ॥ ३.२९९.२ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તે સર્વ આશ્રમોમાં જઈ પત્ની શૈબ્યા સાથે પુત્ર માટે ઘોર શોકમાં ડૂબ્યો.
3.299.3
तावाश्रमान्नदीश्चैववनानि च सरांसि च ।
तस्यां निशि विचिन्वन्तौ दम्पती परिजग्मतुः ॥ ३.२९९.३ ॥
તે રાત્રે એ દંપતી આશ્રમો, નદીઓ, વનો અને સરોવરોમાં શોધતાં ભટકતાં રહ્યાં.
3.299.4
श्रुत्वा शब्दं तु यं कंचिदुन्मुखौ सुतशङ्कया ।
सावित्रीसहितोऽभ्येति सत्यवानित्यभाषताम् ॥ ३.२९९.४ ॥
કોઈ પણ અવાજ સાંભળતાં પુત્રની આશંકાથી તેઓ મોં ફેરવીને બોલ્યાં, "સાવિત્રી સાથે સત્યવાન આવે છે."
3.299.5
भिन्नैश्च परुषैः पादैः सव्रणैः शोणितोक्षितैः ।
कुशकणअटकविद्धाङ्गावुनमत्ताविव धावतः ॥ ३.२९९.५ ॥
ફાટેલા, ખરબચડા, ઘાયલ પગ વડે, લોહીથી લથબથ, કુશ ઘાસ અને કાંટાથી વીંધાયેલા શરીરે તેઓ પાગલની જેમ દોડતા હતા.
3.299.6
ततोऽभिसृत्य तैर्विप्रैः सर्वैराश्रमवासिभिः ।
परिवार्य समाश्वास्य तावानीतौ स्वमाश्रमम् ॥ ३.२९९.६ ॥
પછી આશ્રમવાસી સર્વ બ્રાહ્મણોએ નજીક આવીને તેમને ઘેરી લીધા, સાંત્વન આપ્યું અને એ બંનેને પોતાના આશ્રમમાં લાવ્યા.
3.299.7
तत्रभार्यासहायः स वृतो वृद्धैस्तपोधनैः ।
आश्वासितोपि चित्रार्थैः पूर्वराजकथाश्रयैः ॥ ३.२९९.७ ॥
ત્યાં પત્ની સાથે રહેલા તેઓ, તપ જ ધન છે એવા વૃદ્ધ તપસ્વીઓથી ઘેરાયેલા, પૂર્વ રાજાઓની કથાઓ પર આધારિત વિવિધ અર્થવાળી વાતોથી આશ્વાસન પામ્યા છતાં.
3.299.8
ततस्तौ पुनराश्वस्तौ वृद्धौ पुत्रदिदृक्षया ।
बाल्यवृत्तानि पुत्रस्य सावित्र्या दर्शनानि च।
शोकं जग्मतुरन्योन्यं स्मरन्तौ भृशदुःखितौ ॥ ३.२९९.८ ॥
પછી તે બંને વૃદ્ધો ફરી આશ્વસ્ત થઈ, પુત્રને જોવાની ઇચ્છાથી, પુત્રનાં બાળપણનાં કાર્યો અને સાવિત્રીનાં દર્શનો સ્મરતાં, અત્યંત દુઃખી થઈ એકબીજા માટે શોકમાં ડૂબી ગયા.
3.299.9
हापुत्र हासाध्वि वधु क्वासिक्वासीत्यरोदताम् ।
ब्राह्मणः सत्यवाक्येषामुवाचेदं तयोर्वचः ॥ ३.२९९.९ ॥
"અરે પુત્ર! અરે સાધ્વી વહુ! તું ક્યાં છે? ક્યાં છે?" એમ કહીને તેઓ રડવા લાગ્યા. ત્યારે સત્યવાદી બ્રાહ્મણે તે બંનેને આ વચન કહ્યું.
3.299.10
यथास्य भार्या सावित्री तपसा च दमेन च ।
आचारेण च संयुक्ता तथा जीवति सत्यवान् ॥ ३.२९९.१० ॥
આની પત્ની સાવિત્રી તપ, દમ અને આચારથી યુક્ત છે, તેથી સત્યવાન જીવિત છે.
3.299.11
वेदाः साङ्गा मयाऽधीतास्तपो मे संचितं महत् ।
कौमारब्रह्मचर्यं च गुरवोऽग्निश्च तोषिताः ॥ ३.२९९.११ ॥
મેં અંગો સહિત વેદોનો અભ્યાસ કર્યો છે; મારું મહાન તપ સંચિત છે; કૌમાર બ્રહ્મચર્ય પાળ્યું છે; ગુરુઓ અને અગ્નિને પણ પ્રસન્ન કર્યા છે.
3.299.12
समाहितेन चीर्णानि सर्वाण्येव व्रतानि मे ।
वायुभक्षोपवासश्च कृतोमे विधिवत्सदा ॥ ३.२९९.१२ ॥
એકાગ્ર ચિત્તે મેં મારાં બધાં વ્રતો પાળ્યાં છે; વાયુભક્ષણ અને ઉપવાસ પણ હું સદા વિધિપૂર્વક કરતો રહ્યો છું.
3.299.13
अनेन तपसा वेद्मि सर्वं परचीकीर्षितम् ।
सत्यमेतन्निबोधध्वं ध्रियते सत्यवानिति ॥ ३.२९९.१३ ॥
આ તપથી બીજાઓએ ઇચ્છેલું બધું હું જાણું છું. આ સત્ય છે, સમજો — સત્યવાન ટકાવી રખાય છે.
3.299.14
उपाध्यायस्य मे वक्राद्यथा वाक्यं विनिःसृतम् ।
नैव जातु भवेन्मिथ्या तथा जीवति सत्यवान् ॥ ३.२९९.१४ ॥
મારા ઉપાધ્યાયના મુખમાંથી નીકળેલું વચન ક્યારેય ખોટું થઈ શકે નહીં; તેમ સત્યવાન જીવે છે.
3.299.15
यथाऽस्य भार्या सावित्री सर्वैरेव सुलक्षणैः ।
अवैधव्यकरैर्युक्ता तथा जीवति सत्यवान् ॥ ३.२९९.१५ ॥
આની પત્ની સાવિત્રી વૈધવ્ય ટાળનારાં સર્વ શુભલક્ષણોથી યુક્ત છે; તેમ સત્યવાન જીવે છે.
3.299.16
यथाऽस्य भार्या सावित्री तपसा च दमेन च ।
आचारेण च संयुक्ता तथा जीवति सत्यवान् ॥ ३.२९९.१६ ॥
આની પત્ની સાવિત્રી તપ, દમ અને આચારથી યુક્ત છે; તેમ સત્યવાન જીવે છે.
3.299.17
यथा दृष्टिः प्रवृत्ता ते सावित्र्याश्च यथा व्रतम् ।
गताऽऽहारमकृत्वैव तथा जीवति सत्यवान् ॥ ३.२९९.१७ ॥
તારી દૃષ્ટિ અને સાવિત્રીનું વ્રત આહાર લીધા વિના જેમ આગળ વધ્યાં છે, તેમ સત્યવાન જીવે છે.
3.299.18
यथा वदन्ति शान्तायां दिशि वै मृगपक्षिणः ।
पार्थिवीं चैववृद्धिं ते तथा जीवति सत्यवान् ॥ ३.२९९.१८ ॥
શાંત દિશામાં મૃગો અને પક્ષીઓ જેમ બોલે છે, અને તારી પાર્થિવ સમૃદ્ધિ વધે છે, તેમ સત્યવાન જીવે છે.
3.299.19
सर्वैर्गुणैरुपेतस्ते यथा पुत्रो जनप्रियः ।
दीर्घायुर्लक्षणोपेतस्तथा जीवति स्यवान् ॥ ३.२९९.१९ ॥
તમારો પુત્ર જેમ સર્વ ગુણોથી યુક્ત અને લોકપ્રિય છે, તેમ દીર્ઘાયુ અને શુભ લક્ષણોથી યુક્ત સત્યવાન જીવંત છે.
3.299.20
एवमाश्वासितस्तैस्तु सत्यवाग्भिस्तपस्विभिः ।
तांस्तान्विगणयन्सर्वांस्ततः स्थिर इवाभवत् ॥ ३.२९९.२० ॥
આ રીતે સત્યવાદી તપસ્વીઓ દ્વારા આશ્વાસન પામેલો તે, તે બધા વચનો વિચારતો પછી સ્થિર થયો હોય તેમ બન્યો.
3.299.21
ततो मुहूर्तात्सावित्री भर्त्रा सत्वता सह ।
आजगामाश्रमं रात्रौ प्रहृष्टा प्रविवेश ह ॥ ३.२९९.२१ ॥
પછી થોડી ક્ષણો પછી સાવિત્રી પોતાના પતિ સત્યવાન સાથે રાત્રે આશ્રમે આવી અને હર્ષપૂર્વક અંદર પ્રવેશી.
3.299.22
दृष्ट्वा चोत्पतिताः सर्वेहर्षं जग्मुश्च ते द्विजाः ।
कण्ठं माता पिता चास्य समालिङ्ग्याभ्यरोदतां ॥ ३.२९९.२२ ॥
તેને જોઈને તે બધા બ્રાહ્મણો ઊભા થઈ હર્ષિત થયા; તેના માતા-પિતા તેનો કંઠ આલિંગીને રડી પડ્યાં.
3.299.23
पुत्रेण संगतं त्वां तु चक्षुष्मन्तं निरीक्ष्य च ।
सर्वे वयं वै पृच्छामो वृद्धिं वै पृथिवीपते ॥ ३.२९९.२३ ॥
પુત્ર સાથે મળેલા, દૃષ્ટિ પામેલા તમને જોઈને, હે પૃથ્વીપતિ, અમે સૌ તમારી કુશળતા પૂછીએ છીએ.
3.299.24
समागमेन पुत्रस्य सावित्र्या दर्शनेन च ।
चक्षुषश्चात्मनो लाभात्रिभिर्दिष्ठ्या विवर्धसे ॥ ३.२९९.२४ ॥
પુત્રના સમાગમથી, સાવિત્રીના દર્શનથી અને પોતાની દૃષ્ટિ પાછી મળવાથી, એ ત્રણેથી તમે સૌભાગ્યવશ વૃદ્ધિ પામો છો.
3.299.25
सर्वैरस्माभिरुक्तं यत्तथा तन्नात्रसंशयः ।
भूयोभूयः समृद्धिस्ते क्षिप्रमेव भविष्यति ॥ ३.२९९.२५ ॥
અમે સૌએ જે કહ્યું તે તેમ જ છે; આમાં સંશય નથી. તારી સમૃદ્ધિ વારંવાર વધશે અને જલદી થશે.
3.299.26
ततोऽग्निं तत्र संज्वाल्य द्विजास्ते सर्व एव हि ।
उपासांचक्रिरे पार्थ द्युमत्सेनं महीपतिम् ॥ ३.२९९.२६ ॥
પછી ત્યાં અગ્નિ પ્રજ્વલિત કરીને, હે પાર્થ, તે સર્વ દ્વિજોએ રાજા દ્યુમત્સેનની ઉપાસના કરી.
3.299.27
शैव्या च सत्यवांश्चैव सावित्री चैकतः स्थिताः ।
सर्वैस्तैरभ्यनुज्ञाता विशोका समुपाविशन् ॥ ३.२९९.२७ ॥
શૈવ્યા અને સત્યવાન તથા સાવિત્રી સાથે ઊભાં હતાં. તે સૌની અનુમતિથી શોકરહિત થઈને બેઠાં.
3.299.28
ततो राज्ञा सहासीनाः सर्वे ते वनवासिनः ।
जातकौतूहलाः पार्थ पप्रच्छुर्नृपतेः सुतम् ॥ ३.२९९.२८ ॥
પછી રાજા સાથે બેઠેલા તે સર્વ વનવાસીઓ, હે પાર્થ, કુતૂહલથી ભરાઈને રાજપુત્રને પૂછવા લાગ્યા.
3.299.29
प्रागेव नागतं कस्मात्सभार्येण त्वया विभो ।
विरात्रे चागतं कस्मात्कोनु बन्धस्तवाभवत् ॥ ३.२९९.२९ ॥
હે વિભો, પત્ની સાથે તું પહેલાં કેમ ન આવ્યો? રાતના અંતે કેમ આવ્યો? તને શો અવરોધ હતો?
3.299.30
संतापितः पिता माता वयं चैव नृपात्मज ।
कस्मादिति न जानीमस्तत्सर्वं वक्तुमर्हिसि ॥ ३.२९९.३० ॥
હે રાજકુમાર, પિતા, માતા અને અમે સૌ સંતપ્ત થયાં. કેમ તે અમે જાણતા નથી; તે બધું તારે કહેવું જોઈએ.
3.299.31
पित्राऽहमभ्यनुज्ञातः सावित्रीसहितो गतः ।
अथ मेऽभूच्छिरोदुःखं वने काष्ठानि भिन्दतः ॥ ३.२९९.३१ ॥
પિતાની અનુમતિ લઈને હું સાવિત્રી સાથે ગયો. પછી વનમાં લાકડાં કાપતી વખતે મારા માથામાં પીડા થઈ.
3.299.32
सुप्तश्चाहं वेदनया चिरमित्युपलक्षये ।
तावत्कालं न च मया सुप्तपूर्वं कदाचन ॥ ३.२९९.३२ ॥
પીડાને કારણે હું લાંબા સમય સુધી સૂતો રહ્યો હોઉં એવું મને લાગે છે. આટલો સમય હું પહેલાં ક્યારેય સૂતો નહોતો.
3.299.33
सर्वेषामेव भवतां संतापो मा भवेदिति ।
अतो विरात्रागमनं नान्यदस्तीह कारणम् ॥ ३.२९९.३३ ॥
તમને સૌને દુઃખ ન થાય તે માટે, રાત્રે મોડા પાછા ફરવાનું આના સિવાય બીજું કોઈ કારણ અહીં નથી.
3.299.34
अकस्माच्चक्षुः प्राप्तिर्द्युमत्सेनस्य ते पितुः ।
नास्य त्वं कारणं वेत्सि सावित्री वक्तुमर्हति ॥ ३.२९९.३४ ॥
સાવિત્રી, તારા પિતા દ્યુમત્સેનને અચાનક દૃષ્ટિ પાછી આવી. આનું કારણ તું જાણે છે? કહેવું જોઈએ.
3.299.35
श्रोतुमिच्छामि सावित्रि त्वं हि वेत्थ परावरम् ।
त्वां हि जानामि सावित्रि सावित्रीमिव तेजसा ॥ ३.२९९.३५ ॥
સાવિત્રી, હું સાંભળવા ઇચ્છું છું, કારણ કે ઊંચું અને નીચું બધું તું જાણે છે. સાવિત્રી, તારા તેજથી હું તને સાવિત્રી જેવી જ ઓળખું છું.
3.299.36
त्वमत्र हेतुं जानीषे तस्मात्सत्यं निरुच्यताम् ।
रहस्यं यदि ते नास्ति किंचिदत्र वदस्व नः ॥ ३.२९९.३६ ॥
આનું કારણ તું જાણે છે, તેથી સત્ય કહે. આમાં તારું કોઈ રહસ્ય ન હોય તો અમને કહે.
3.299.37
एवमेतद्यथा वेत्थ संकल्पो नान्यथा हि वः ।
न हि किंचिद्रहस्यं मे श्रूयतां तथ्यमेव यत् ॥ ३.२९९.३७ ॥
તમે જાણો છો તેમ જ આ છે; તમારો સંકલ્પ અન્યથા નથી. મારી પાસે કોઈ રહસ્ય નથી; જે સત્ય છે તે જ સાંભળો.
3.299.38
मृत्युर्मे पत्युराख्यातो नारदेन महात्मना ।
स चाद्य दिवसः प्राप्तस्ततो नैनं जहाम्यहम् ॥ ३.२९९.३८ ॥
મારા પતિનું મૃત્યુ મહાત્મા નારદે કહ્યું હતું. તે દિવસ આજે આવ્યો છે; તેથી હું તેમને છોડીશ નહીં.
3.299.39
सुप्तं चैनं साक्षादुपागच्छत्सकिंकरः ।
स एनमनयद्बद्ध्वा दिशं पितृनिषेविताम् ॥ ३.२९९.३९ ॥
સૂતેલા તેમની પાસે તે સાક્ષાત સેવકો સહિત આવ્યો. તેણે તેમને બાંધીને પિતૃઓ સેવિત દિશા તરફ લઈ ગયો.
3.299.40
अस्तौषं तमहं देवं सत्येन वचसा विभुम् ।
पञ्च वै तेन मे दत्ता वराः शृणुत तान्मम ॥ ३.२९९.४० ॥
સત્ય વચનોથી મેં તે સમર્થ દેવની સ્તુતિ કરી. તેમણે મને પાંચ વરદાન આપ્યા; તે મારી પાસેથી સાંભળો.
3.299.41
चक्षुषी च स्वराज्यंच द्वौ वरौ श्वशुरस्य मे ।
लब्धं पितुः पुत्रशतं पुत्राणां चात्मनः शतम् ॥ ३.२९९.४१ ॥
મારા સસરા માટે દૃષ્ટિ અને સ્વરાજ્ય એ બે વરદાન; મારા પિતાને સો પુત્રો અને મને પોતાને સો પુત્રો પ્રાપ્ત થયા.
3.299.42
चतुर्वर्षशतायुर्मे भर्ता लब्धश्च सत्यवान् ।
भर्तुर्हि जीवितार्थं तु मया चीर्णं त्विदं व्रतम्। ॥ ३.२९९.४२ ॥
મારા પતિ સત્યવાને ચારસો વર્ષનું આયુષ્ય પ્રાપ્ત કર્યું. પતિના જીવન માટે જ મેં આ વ્રત આચર્યું છે.
3.299.43
एतत्सर्वं मयाऽऽख्यातं कारणं विस्तरण वः ।
यथावृत्तं सुखोदर्कमिदं दुःखं महन्मम ॥ ३.२९९.४३ ॥
આ બધું મેં તમને કારણ સહિત વિસ્તારથી કહી દીધું છે. જે બન્યું તે આ છે; તેનું પરિણામ સુખદ છે, પરંતુ મારું આ દુઃખ મહાન છે.
3.299.44
निमज्ज्मानं व्यसनैरभिद्रुतं ।
कुलं नरन्द्रस्य तमोमये ह्रदे।
त्वया सुशीलव्रतपुण्यया कुलं ।
रसमुद्धृतं साध्वि पुनः कुलीनया ॥ ३.२९९.४४ ॥
હે સાધ્વી! વિપત્તિઓથી ઘેરાઈને અંધકારમય સરોવરમાં ડૂબી રહેલા રાજવંશને, તારા સુશીલ આચરણ, વ્રત અને પુણ્યથી, હે કુલીના, ફરીથી રસ સહિત ઊંચકી લીધો છે.
3.299.45
तथा प्रशस्य ह्यभिपूज्य चैव ।
वरस्त्रियं तामृषयः समागताः।
नरेन्द्रमामन्त्र्य सपुत्रभञ्जसा ।
शिवेन रजग्मुर्मुदिताः स्वमालयम् ॥ ३.२९९.४५ ॥
એ રીતે તે શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીની પ્રશંસા અને પૂજા કરીને, એકઠા થયેલા ઋષિઓ રાજાની રજા લઈને, પુત્ર અને પૌત્ર સહિત, કલ્યાણની શુભકામનાથી, આનંદિત થઈને પોતપોતાના આશ્રમે પાછા ફર્યા.