महाभारत · अध्याय 3.299
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.299.1
एतस्मिन्नेव काले तु द्युमत्सेनो महाबलः ।
लब्धचक्षुः प्रसन्नायां दृष्ट्यां सर्वं ददर्श ह ॥ ३.२९९.१ ॥
त्याच वेळी महाबली द्युमत्सेनाला दृष्टी पुन्हा मिळाली; स्वच्छ दृष्टीने त्याने सर्वकाही पाहिले.
3.299.2
स सर्वानाश्रमान्गत्वा शैब्यया सह भार्यया ।
पुत्रहेतोः परामार्तिं जगाम भरतर्षभ ॥ ३.२९९.२ ॥
हे भरतर्षभ, तो सर्व आश्रमांत जाऊन पत्नी शैब्येसह पुत्रासाठी अत्यंत दुःखात बुडाला.
3.299.3
तावाश्रमान्नदीश्चैववनानि च सरांसि च ।
तस्यां निशि विचिन्वन्तौ दम्पती परिजग्मतुः ॥ ३.२९९.३ ॥
त्या रात्री ते दांपत्य आश्रम, नद्या, वने आणि तलाव यांमध्ये शोधत फिरले.
3.299.4
श्रुत्वा शब्दं तु यं कंचिदुन्मुखौ सुतशङ्कया ।
सावित्रीसहितोऽभ्येति सत्यवानित्यभाषताम् ॥ ३.२९९.४ ॥
कोणताही आवाज ऐकताच पुत्राच्या शंकेने ते तोंड वळवून म्हणाले, "सावित्रीसह सत्यवान येत आहे."
3.299.5
भिन्नैश्च परुषैः पादैः सव्रणैः शोणितोक्षितैः ।
कुशकणअटकविद्धाङ्गावुनमत्ताविव धावतः ॥ ३.२९९.५ ॥
फाटलेल्या, खरबरीत, जखमी पायांनी, रक्ताने माखलेले, कुश गवत व काट्यांनी टोचलेल्या अंगांनी ते वेड्यांसारखे धावत होते.
3.299.6
ततोऽभिसृत्य तैर्विप्रैः सर्वैराश्रमवासिभिः ।
परिवार्य समाश्वास्य तावानीतौ स्वमाश्रमम् ॥ ३.२९९.६ ॥
मग आश्रमातील सर्व ब्राह्मणांनी जवळ येऊन त्यांना वेढले, धीर दिला आणि त्या दोघांना आपल्या आश्रमात आणले.
3.299.7
तत्रभार्यासहायः स वृतो वृद्धैस्तपोधनैः ।
आश्वासितोपि चित्रार्थैः पूर्वराजकथाश्रयैः ॥ ३.२९९.७ ॥
तेथे पत्नीसह असलेले ते, तपच ज्यांचे धन आहे अशा वृद्ध तपस्व्यांनी वेढलेले, पूर्वीच्या राजांच्या कथांवर आधारित अनेक अर्थांच्या बोलांनी सांत्वन दिले गेले तरी.
3.299.8
ततस्तौ पुनराश्वस्तौ वृद्धौ पुत्रदिदृक्षया ।
बाल्यवृत्तानि पुत्रस्य सावित्र्या दर्शनानि च।
शोकं जग्मतुरन्योन्यं स्मरन्तौ भृशदुःखितौ ॥ ३.२९९.८ ॥
नंतर ते दोघे वृद्ध पुन्हा सांत्वन पावले, मुलाला पाहण्याच्या इच्छेने, मुलाच्या बालपणीच्या कृत्यांचे आणि सावित्रीच्या दर्शनांचे स्मरण करत, अत्यंत दुःखी होऊन एकमेकांसाठी शोकात बुडाले.
3.299.9
हापुत्र हासाध्वि वधु क्वासिक्वासीत्यरोदताम् ।
ब्राह्मणः सत्यवाक्येषामुवाचेदं तयोर्वचः ॥ ३.२९९.९ ॥
"अरे पुत्रा! अरे साध्वी सूने! तू कुठे आहेस? कुठे आहेस?" असे म्हणून ते रडू लागले. तेव्हा सत्यवादी ब्राह्मण त्या दोघांना हे वचन म्हणाला.
3.299.10
यथास्य भार्या सावित्री तपसा च दमेन च ।
आचारेण च संयुक्ता तथा जीवति सत्यवान् ॥ ३.२९९.१० ॥
याची पत्नी सावित्री तप, दम आणि आचार यांनी युक्त आहे, त्याप्रमाणेच सत्यवान जिवंत आहे.
3.299.11
वेदाः साङ्गा मयाऽधीतास्तपो मे संचितं महत् ।
कौमारब्रह्मचर्यं च गुरवोऽग्निश्च तोषिताः ॥ ३.२९९.११ ॥
मी अंगांसह वेद अध्ययन केले आहेत; माझे महान तप संचित झाले आहे; कौमार ब्रह्मचर्य पाळले आहे; गुरू आणि अग्नी यांनाही संतुष्ट केले आहे.
3.299.12
समाहितेन चीर्णानि सर्वाण्येव व्रतानि मे ।
वायुभक्षोपवासश्च कृतोमे विधिवत्सदा ॥ ३.२९९.१२ ॥
एकाग्र चित्ताने मी माझी सर्व व्रते पाळली आहेत; वायुभक्षण आणि उपवासही मी सदैव विधिपूर्वक केले आहेत.
3.299.13
अनेन तपसा वेद्मि सर्वं परचीकीर्षितम् ।
सत्यमेतन्निबोधध्वं ध्रियते सत्यवानिति ॥ ३.२९९.१३ ॥
या तपाने इतरांनी इच्छिलेले सर्व मी जाणतो. हे सत्य आहे, समजून घ्या — सत्यवान धारण केला जात आहे.
3.299.14
उपाध्यायस्य मे वक्राद्यथा वाक्यं विनिःसृतम् ।
नैव जातु भवेन्मिथ्या तथा जीवति सत्यवान् ॥ ३.२९९.१४ ॥
माझ्या उपाध्यायाच्या मुखातून निघालेले वचन कधीही खोटे ठरत नाही; तसाच सत्यवान जिवंत आहे.
3.299.15
यथाऽस्य भार्या सावित्री सर्वैरेव सुलक्षणैः ।
अवैधव्यकरैर्युक्ता तथा जीवति सत्यवान् ॥ ३.२९९.१५ ॥
याची पत्नी सावित्री वैधव्य टाळणाऱ्या सर्व शुभलक्षणांनी युक्त आहे; तसाच सत्यवान जिवंत आहे.
3.299.16
यथाऽस्य भार्या सावित्री तपसा च दमेन च ।
आचारेण च संयुक्ता तथा जीवति सत्यवान् ॥ ३.२९९.१६ ॥
याची पत्नी सावित्री तप, दम आणि आचार यांनी युक्त आहे; तसाच सत्यवान जिवंत आहे.
3.299.17
यथा दृष्टिः प्रवृत्ता ते सावित्र्याश्च यथा व्रतम् ।
गताऽऽहारमकृत्वैव तथा जीवति सत्यवान् ॥ ३.२९९.१७ ॥
तुझी दृष्टी आणि सावित्रीचे व्रत आहार न घेता जसे पुढे गेले, तसाच सत्यवान जिवंत आहे.
3.299.18
यथा वदन्ति शान्तायां दिशि वै मृगपक्षिणः ।
पार्थिवीं चैववृद्धिं ते तथा जीवति सत्यवान् ॥ ३.२९९.१८ ॥
शांत दिशेत मृग आणि पक्षी जसे बोलतात आणि तुझी पार्थिव समृद्धी जशी वाढते, तसाच सत्यवान जिवंत आहे.
3.299.19
सर्वैर्गुणैरुपेतस्ते यथा पुत्रो जनप्रियः ।
दीर्घायुर्लक्षणोपेतस्तथा जीवति स्यवान् ॥ ३.२९९.१९ ॥
आपला पुत्र जसा सर्व गुणांनी युक्त आणि लोकप्रिय आहे, तसाच दीर्घायुषी आणि शुभ लक्षणांनी युक्त सत्यवान जिवंत आहे.
3.299.20
एवमाश्वासितस्तैस्तु सत्यवाग्भिस्तपस्विभिः ।
तांस्तान्विगणयन्सर्वांस्ततः स्थिर इवाभवत् ॥ ३.२९९.२० ॥
अशा प्रकारे सत्यवादी तपस्व्यांनी आश्वासित केलेला तो, त्या सर्व शब्दांचा विचार करत स्थिर झाल्यासारखा झाला.
3.299.21
ततो मुहूर्तात्सावित्री भर्त्रा सत्वता सह ।
आजगामाश्रमं रात्रौ प्रहृष्टा प्रविवेश ह ॥ ३.२९९.२१ ॥
नंतर थोड्याच वेळात सावित्री आपला पती सत्यवानासह रात्री आश्रमात आली आणि आनंदाने आत शिरली.
3.299.22
दृष्ट्वा चोत्पतिताः सर्वेहर्षं जग्मुश्च ते द्विजाः ।
कण्ठं माता पिता चास्य समालिङ्ग्याभ्यरोदतां ॥ ३.२९९.२२ ॥
त्याला पाहून ते सर्व ब्राह्मण उठले आणि हर्षित झाले; त्याचे आई-वडील त्याचा गळा कवटाळून रडू लागले.
3.299.23
पुत्रेण संगतं त्वां तु चक्षुष्मन्तं निरीक्ष्य च ।
सर्वे वयं वै पृच्छामो वृद्धिं वै पृथिवीपते ॥ ३.२९९.२३ ॥
पुत्राशी पुन्हा मिळालेल्या, दृष्टी लाभलेल्या तुम्हाला पाहून, हे पृथ्वीपते, आम्ही सर्व तुमचे कुशल विचारतो.
3.299.24
समागमेन पुत्रस्य सावित्र्या दर्शनेन च ।
चक्षुषश्चात्मनो लाभात्रिभिर्दिष्ठ्या विवर्धसे ॥ ३.२९९.२४ ॥
पुत्राच्या भेटीने, सावित्रीच्या दर्शनाने आणि स्वतःची दृष्टी परत मिळाल्याने, या तिन्ही गोष्टींनी सुदैवाने तुम्ही वाढत आहात.
3.299.25
सर्वैरस्माभिरुक्तं यत्तथा तन्नात्रसंशयः ।
भूयोभूयः समृद्धिस्ते क्षिप्रमेव भविष्यति ॥ ३.२९९.२५ ॥
आम्ही सर्वांनी जे म्हटले ते तसेच आहे; यात संशय नाही. तुझी समृद्धी पुन्हा पुन्हा वाढेल आणि लवकरच होईल.
3.299.26
ततोऽग्निं तत्र संज्वाल्य द्विजास्ते सर्व एव हि ।
उपासांचक्रिरे पार्थ द्युमत्सेनं महीपतिम् ॥ ३.२९९.२६ ॥
मग तेथे अग्नी प्रज्वलित करून, हे पार्था, त्या सर्व द्विजांनी राजा द्युमत्सेनाची उपासना केली.
3.299.27
शैव्या च सत्यवांश्चैव सावित्री चैकतः स्थिताः ।
सर्वैस्तैरभ्यनुज्ञाता विशोका समुपाविशन् ॥ ३.२९९.२७ ॥
शैव्या आणि सत्यवान, तसेच सावित्री एकत्र उभे होते. त्या सर्वांच्या अनुमतीने शोकरहित होऊन ते बसले.
3.299.28
ततो राज्ञा सहासीनाः सर्वे ते वनवासिनः ।
जातकौतूहलाः पार्थ पप्रच्छुर्नृपतेः सुतम् ॥ ३.२९९.२८ ॥
मग राजासह बसलेले ते सर्व वनवासी, हे पार्था, कुतूहलाने भरून राजपुत्राला विचारू लागले.
3.299.29
प्रागेव नागतं कस्मात्सभार्येण त्वया विभो ।
विरात्रे चागतं कस्मात्कोनु बन्धस्तवाभवत् ॥ ३.२९९.२९ ॥
हे विभो, पत्नीसह तू आधी का आला नाहीस? रात्रीच्या शेवटी का आलास? तुला कोणता अडथळा होता?
3.299.30
संतापितः पिता माता वयं चैव नृपात्मज ।
कस्मादिति न जानीमस्तत्सर्वं वक्तुमर्हिसि ॥ ३.२९९.३० ॥
हे राजपुत्रा, पिता, माता आणि आम्ही सर्व संतप्त झालो. का ते आम्हाला ठाऊक नाही; ते सर्व तू सांगावेस.
3.299.31
पित्राऽहमभ्यनुज्ञातः सावित्रीसहितो गतः ।
अथ मेऽभूच्छिरोदुःखं वने काष्ठानि भिन्दतः ॥ ३.२९९.३१ ॥
वडिलांची अनुमती घेऊन मी सावित्रीसह गेलो. मग वनात लाकडे तोडताना माझ्या डोक्यात वेदना झाली.
3.299.32
सुप्तश्चाहं वेदनया चिरमित्युपलक्षये ।
तावत्कालं न च मया सुप्तपूर्वं कदाचन ॥ ३.२९९.३२ ॥
वेदनेमुळे मी बराच वेळ झोपलो होतो असे मला जाणवते. इतका वेळ मी यापूर्वी कधीच झोपलो नव्हतो.
3.299.33
सर्वेषामेव भवतां संतापो मा भवेदिति ।
अतो विरात्रागमनं नान्यदस्तीह कारणम् ॥ ३.२९९.३३ ॥
तुम्हा सर्वांना दुःख होऊ नये म्हणून, रात्री उशिरा परत येण्यास यापेक्षा दुसरे कारण येथे नाही.
3.299.34
अकस्माच्चक्षुः प्राप्तिर्द्युमत्सेनस्य ते पितुः ।
नास्य त्वं कारणं वेत्सि सावित्री वक्तुमर्हति ॥ ३.२९९.३४ ॥
सावित्री, तुझ्या वडिलांना द्युमत्सेनाला अचानक दृष्टी मिळाली. याचे कारण तुला माहीत आहे का? सांगावे.
3.299.35
श्रोतुमिच्छामि सावित्रि त्वं हि वेत्थ परावरम् ।
त्वां हि जानामि सावित्रि सावित्रीमिव तेजसा ॥ ३.२९९.३५ ॥
सावित्री, मला ऐकण्याची इच्छा आहे, कारण उच्च आणि नीच सर्व काही तू जाणतेस. सावित्री, तुझ्या तेजाने मी तुला सावित्रीसारखीच ओळखतो.
3.299.36
त्वमत्र हेतुं जानीषे तस्मात्सत्यं निरुच्यताम् ।
रहस्यं यदि ते नास्ति किंचिदत्र वदस्व नः ॥ ३.२९९.३६ ॥
याचे कारण तू जाणतेस, म्हणून सत्य सांग. यात तुझे काही रहस्य नसेल तर आम्हाला सांग.
3.299.37
एवमेतद्यथा वेत्थ संकल्पो नान्यथा हि वः ।
न हि किंचिद्रहस्यं मे श्रूयतां तथ्यमेव यत् ॥ ३.२९९.३७ ॥
तुम्हांला माहीत आहे तसेच हे आहे; तुमचा संकल्प वेगळा नाही. माझ्याजवळ कोणतेही रहस्य नाही; जे सत्य आहे तेच ऐका.
3.299.38
मृत्युर्मे पत्युराख्यातो नारदेन महात्मना ।
स चाद्य दिवसः प्राप्तस्ततो नैनं जहाम्यहम् ॥ ३.२९९.३८ ॥
माझ्या पतीचा मृत्यू महात्मा नारदांनी सांगितला होता. तो दिवस आज आला आहे; म्हणून मी त्यांना सोडणार नाही.
3.299.39
सुप्तं चैनं साक्षादुपागच्छत्सकिंकरः ।
स एनमनयद्बद्ध्वा दिशं पितृनिषेविताम् ॥ ३.२९९.३९ ॥
झोपलेल्या त्यांच्याजवळ तो सेवकांसह प्रत्यक्ष आला. त्याने त्यांना बांधून पितरांनी सेविलेल्या दिशेकडे नेले.
3.299.40
अस्तौषं तमहं देवं सत्येन वचसा विभुम् ।
पञ्च वै तेन मे दत्ता वराः शृणुत तान्मम ॥ ३.२९९.४० ॥
सत्य वचनांनी मी त्या समर्थ देवाची स्तुती केली. त्यांनी मला पाच वर दिले; ते माझ्याकडून ऐका.
3.299.41
चक्षुषी च स्वराज्यंच द्वौ वरौ श्वशुरस्य मे ।
लब्धं पितुः पुत्रशतं पुत्राणां चात्मनः शतम् ॥ ३.२९९.४१ ॥
माझ्या सासर्‍यांसाठी दृष्टी आणि स्वराज्य हे दोन वर; माझ्या वडिलांना शंभर पुत्र आणि मला स्वतःला शंभर पुत्र मिळाले.
3.299.42
चतुर्वर्षशतायुर्मे भर्ता लब्धश्च सत्यवान् ।
भर्तुर्हि जीवितार्थं तु मया चीर्णं त्विदं व्रतम्। ॥ ३.२९९.४२ ॥
माझे पती सत्यवान यांना चारशे वर्षांचे आयुष्य मिळाले. पतीच्या जीवितासाठीच मी हे व्रत आचरले.
3.299.43
एतत्सर्वं मयाऽऽख्यातं कारणं विस्तरण वः ।
यथावृत्तं सुखोदर्कमिदं दुःखं महन्मम ॥ ३.२९९.४३ ॥
हे सर्व मी आपल्याला कारणासह विस्ताराने सांगितले आहे. जे घडले ते असे; त्याचे फळ सुखद आहे, पण माझे हे दुःख मोठे आहे.
3.299.44
निमज्ज्मानं व्यसनैरभिद्रुतं ।
कुलं नरन्द्रस्य तमोमये ह्रदे।
त्वया सुशीलव्रतपुण्यया कुलं ।
रसमुद्धृतं साध्वि पुनः कुलीनया ॥ ३.२९९.४४ ॥
हे साध्वी! संकटांनी वेढलेले आणि अंधारल्या डोहात बुडत चाललेले राजकुल, तुझ्या सुशीलता, व्रत आणि पुण्याने, हे कुलीने, पुन्हा रसासह वर काढले आहेस.
3.299.45
तथा प्रशस्य ह्यभिपूज्य चैव ।
वरस्त्रियं तामृषयः समागताः।
नरेन्द्रमामन्त्र्य सपुत्रभञ्जसा ।
शिवेन रजग्मुर्मुदिताः स्वमालयम् ॥ ३.२९९.४५ ॥
अशाप्रकारे त्या श्रेष्ठ स्त्रीची प्रशंसा व पूजा करून, जमलेले ऋषी राजाचा निरोप घेऊन, पुत्र व नातवासह, कल्याणाच्या आशीर्वादाने, आनंदाने आपापल्या आश्रमांकडे परतले.