મહાભારત · અધ્યાય 3.37
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.37.1
कस्यचित्त्वथ कालस्य धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
संस्मृत्य मुनिसंदेशमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ३.३७.१ ॥
થોડા સમય પછી ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે મુનિના સંદેશને સ્મરીને આ વચન કહ્યું.
3.37.2
विविक्ते विदितप्रज्ञमर्जुनं पुरुषर्षभ ।
सान्त्वपूर्वं स्मितं कृत्वापाणिना परिसंस्पृशन् ॥ ३.३७.२ ॥
હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, એકાંતમાં, પ્રજ્ઞાવાન અર્જુનને પહેલાં સાંત્વનાભર્યા શબ્દોથી, સ્મિત કરીને, હાથથી સ્પર્શ કરતાં (યુધિષ્ઠિરે કહ્યું).
3.37.3
स मुहूर्तमिव ध्यात्वा वनवासमरिंदमः ।
धनंजयंधर्मराजो रहसीदमुवाच ह ॥ ३.३७.३ ॥
શત્રુઓનું દમન કરનાર તે ધર્મરાજ ક્ષણભર વિચારીને, વનવાસ વિશે એકાંતમાં અર્જુનને આ પ્રમાણે બોલ્યા.
3.37.4
भीष्मे द्रोणे कृपे कर्णे द्रोणपुत्रे च भारत ।
धनुर्वेदश्चतुष्पाद एतेष्वद्य प्रतिष्ठितः ॥ ३.३७.४ ॥
હે ભારત, ભીષ્મ, દ્રોણ, કૃપ, કર્ણ અને દ્રોણપુત્રમાં આજે ચાર પાદવાળો ધનુર્વેદ સ્થાપિત છે.
3.37.5
दैवं ब्राह्मं चासुरं च सप्रयोगचिकित्सितम् ।
सर्वास्त्राणां प्रयोगं च अभिजानन्ति कृत्स्नशः ॥ ३.३७.५ ॥
દૈવ, બ્રાહ્મ અને આસુર અસ્ત્રો, તેમના પ્રયોગ અને પ્રતિકાર સહિત, તથા સર્વ અસ્ત્રોનો પ્રયોગ તેઓ સંપૂર્ણપણે જાણે છે.
3.37.6
ते सर्वे धृतराष्ट्रस्य पुत्रेण परिसान्त्विताः ।
संविभक्ताश्च तुष्टाश्च गुरुवत्तेषु वर्तते।
सर्वयोधेषु चैवास्य सदा प्रीतिरनुत्तमा ॥ ३.३७.६ ॥
તે સર્વને ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રે સારી રીતે સાંત્વન આપ્યું છે; વહેંચણી કરીને સંતુષ્ટ કર્યા છે; તેમની સાથે તે ગુરુની જેમ વર્તે છે; સર્વ યોદ્ધાઓ પર તેનો સદા અનુપમ સ્નેહ છે.
3.37.7
आचार्या मानितास्तुष्टाः शान्तिं व्यवहरन्न्युत ।
शक्तिं न हापयिष्यन्ति ते काले प्रतिपूजिताः ॥ ३.३७.७ ॥
આચાર્યોનું સન્માન થયું, તેઓ સંતુષ્ટ થયા અને શાંતિથી વર્તવા લાગ્યા. યોગ્ય સમયે પૂજાયેલા તેઓ પોતાની શક્તિ ઘટાડશે નહીં.
3.37.8
अद्य चेयं मही कृत्स्ना दुर्याधनवशानुगा ।
सग्रामनगरा पार्थ ससागरवनाकरा ॥ ३.३७.८ ॥
આજે આ સમગ્ર પૃથ્વી દુર્યોધનના વશમાં, તેને અનુસરનારી છે, હે પાર્થ, ગામ-નગર, સાગર, વન અને ખાણો સહિત.
3.37.9
भवानेव प्रियोऽस्माकं त्वयि भारः समाहितः ॥ ३.३७.९ ॥
આપ જ અમને પ્રિય છો; આ ભાર આપના પર જ મૂકાયો છે.
3.37.10
अत्र कृत्यं प्रपश्यामि प्राप्तकालमरिंदम ।
कृष्णद्वैपायनात्तात गृहीतोपनिषन्मया ॥ ३.३७.१० ॥
અહીં હું સમયોચિત કર્તવ્ય જોઉં છું, હે અરિંદમ. હે તાત, કૃષ્ણદ્વૈપાયન પાસેથી મેં આ ઉપનિષદ મેળવ્યું છે.
3.37.11
गृहीतया तया सम्यग्जगत्सर्वं प्रकाशते ।
तेन त्वं ब्रह्मणा तात संयुक्तः सुसमाहितः ॥ ३.३७.११ ॥
તેને સારી રીતે ગ્રહણ કરવાથી સમગ્ર જગત પ્રકાશિત થાય છે. હે તાત, તે બ્રહ્મ સાથે જોડાયેલો અને સારી રીતે સમાહિત થા.
3.37.12
देवतानां यथाकालं प्रसादं प्रतिपालय ।
तपसा योजयात्मानमुग्रेण भरतर्षभ ॥ ३.३७.१२ ॥
દેવોની કૃપા યથાકાળ સાચવ. હે ભરતર્ષભ, ઉગ્ર તપથી તારી જાતને યોજ.
3.37.13
धनुष्मान्कवची खङ्गी मुनिः साधुव्रते स्थितः ।
न कस्यचिद्ददन्मार्गं गच्छ तातोत्तरां दिशम् ॥ ३.३७.१३ ॥
ધનુષ્ય, કવચ અને ખડ્ગ ધારણ કરી, સાધુ વ્રતમાં સ્થિત મુનિ બનીને, કોઈને માર્ગ ન આપતાં, હે તાત, ઉત્તર દિશા તરફ જા.
3.37.14
इनद्रे ह्यस्त्राणि दिव्यानि समस्तानि धनंजय ।
वृत्राद्भीतैर्बलं देवैस्तदा शक्रे समर्पितम् ॥ ३.३७.१४ ॥
હે ધનંજય, ઇન્દ્રમાં જ સર્વ દિવ્ય અસ્ત્રો છે. વૃત્રથી ડરેલા દેવોએ ત્યારે પોતાનું બળ શક્રને સોંપ્યું હતું.
3.37.15
तान्येकस्थानि सर्वाणि ततस्त्वं प्रतिपत्स्यसे ।
अनेन ब्रह्मणा तात सर्वं संप्रतिपद्यते ॥ ३.३७.१५ ॥
તે સર્વ એક સ્થળે છે; ત્યારે તું તેમને પ્રાપ્ત કરીશ. હે તાત, આ બ્રહ્મ (મંત્ર) વડે સર્વ પ્રાપ્ત થાય છે.
3.37.16
शक्रमेव प्रपद्यस्व स तेऽस्त्राणि प्रदास्यति ।
दीक्षितोऽद्यैव गच्छ त्वं द्रष्टुं देवं पुरंदरम् ॥ ३.३७.१६ ॥
શક્રનું જ શરણ લે; તે તને અસ્ત્રો આપશે. આજે જ દીક્ષિત થઈને દેવ પુરંદરનાં દર્શન માટે જા.
3.37.17
एवमुक्त्वा धर्मराजस्तमध्यापयत प्रभुः ॥ ३.३७.१७ ॥
આમ કહીને સમર્થ ધર્મરાજે તેને (મંત્ર) અધ્યયન કરાવ્યો.
3.37.18
दीक्षितं विधिना तेन यतवाक्कायमानसम् ।
अनुजज्ञे तदा वीरं भ्राता भ्रातरमग्रजः ॥ ३.३७.१८ ॥
તે વિધિ પ્રમાણે દીક્ષિત, વાણી-શરીર-મનને સંયમિત કરેલા તે વીરને ત્યારે તેના મોટા ભાઈએ જવાની અનુમતિ આપી.
3.37.19
निदेशाद्धर्मराजस्य द्रष्टुकामः पुरंदरम् ।
धनुर्गाण्डीवमादाय तथाऽक्षय्ये महेषुधी ॥ ३.३७.१९ ॥
ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરના આદેશથી, ઇન્દ્રને જોવાની ઇચ્છાથી, તેમણે ગાંડીવ ધનુષ્ય અને બે અક્ષય મોટા ભાથા લીધા.
3.37.20
कवची सतलत्राणो बद्धगोधाङ्गुलित्रवान् ।
हत्वाऽग्निं ब्राह्मणान्निष्कैः स्वस्तिवाच्य मह्यभुज ॥ ३.३७.२० ॥
કવચ પહેરીને, તલત્રાણ અને ગોધા-ચર્મના આંગળી-રક્ષક બાંધીને, અગ્નિમાં આહુતિ આપીને, બ્રાહ્મણોને સુવર્ણમુદ્રાઓ આપીને, સ્વસ્તિવાચન સાંભળીને તે મહાબાહુ.
3.37.21
प्रातिष्ठत महाबाहुः प्रगृहीतशरासनः ।
वधाय धार्तराष्ट्राणां निःश्वस्योर्ध्वमुदैक्षत ॥ ३.३७.२१ ॥
મહાબાહુ ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોના વધ માટે ધનુષ્ય ધારણ કરીને ચાલ્યા; નિસાસો નાખીને ઉપર જોયું.
3.37.22
तं दृष्ट्वा तत्रकौन्तेयं प्रगृहीतशरासनम् ।
अब्रुवन्ब्रह्मणाः सिद्धा भूतान्यन्तर्हितानि च ॥ ३.३७.२२ ॥
ત્યાં ધનુષ્ય ધારણ કરીને ઊભેલા કુંતીપુત્રને જોઈને, બ્રાહ્મણો, સિદ્ધો અને અદૃશ્ય જીવો બોલ્યા.
3.37.23
क्षिप्रमाप्नुहि कौन्तेय मनसा यद्यदिच्छसि ।
संसाधयस्व कौन्तेय ध्रुवोस्तु विजयस्तव ॥ ३.३७.२३ ॥
હે કુંતીપુત્ર, મનમાં જે જે ઇચ્છે તે તું ઝડપથી મેળવ. હે કુંતીપુત્ર, તે સિદ્ધ કર; તારો વિજય નિશ્ચિત થાઓ.
3.37.24
अब्रुवन्ब्राह्मणाः पार्थमिति कृत्वा जयाशिषः ।
सिद्धचारणसङ्घाश्च गन्धर्वाश्च तमब्रुवन् ॥ ३.३७.२४ ॥
બ્રાહ્મણોએ જયાશીર્વાદ આપીને પાર્થને આમ કહ્યું; સિદ્ધ-ચારણોના સમૂહો અને ગંધર્વોએ પણ તેને કહ્યું.
3.37.25
स्वस्तिव्रतमुपाधत्स्व सङ्कल्पस्तव सिद्ध्यताम् ।
मनोरथाश्च ते सर्वे समृद्ध्यन्तां महारथ ॥ ३.३७.२५ ॥
સ્વસ્તિવ્રત ધારણ કર; તારો સંકલ્પ સિદ્ધ થાઓ. હે મહારથી, તારી બધી મનોકામનાઓ સમૃદ્ધ થાઓ.
3.37.26
एवमुक्तोऽभिवाद्यैतान्बद्धाञ्जलिपुटस्तथा ।
तपोयोगमनाः पार्थः पुरोहितमवन्दत ॥ ३.३७.२६ ॥
આમ કહેવાતાં પાર્થે તેમને અભિવાદન કર્યું, હાથ જોડીને, તપ અને યોગમાં મન લગાવીને, પુરોહિતને વંદન કર્યું.
3.37.27
ततः प्रीतमना जिष्णुस्तावुभावभ्यवन्दत ।
सहोदरावतिरथौ युधिष्ठिरवृकोदरौ ॥ ३.३७.२७ ॥
ત્યારે પ્રસન્ન મનથી જિષ્ણુએ તે બંનેને — યુધિષ્ઠિર અને વૃકોદરને, પોતાના સહોદરોને, બે અતિરથીઓને — વંદન કર્યા.
3.37.28
तं क्लान्तमनसौ पूर्णमभिगम्य महारथौ ।
यमौ गाण्डीवधन्वानमभ्यवादयतामुभौ ॥ ३.३७.२८ ॥
થાકેલા મનવાળા તે બે મહારથી યમળ ભાઈઓએ — પૂર્ણ એવા ગાંડીવધન્વાની પાસે જઈને, બંનેએ તેને વંદન કર્યા.
3.37.29
अभिवाद्य तु तौ वीरावूचतुः पाकशासनिम् ।
अवाप्तव्यानि सर्वाणि दिव्यान्यस्त्राणि वासवात्।
अस्त्राण्याप्नुहि कौन्तेय मनसा यद्यदिच्छसि ॥ ३.३७.२९ ॥
તે બંને વીરોએ વંદન કરીને પાકશાસનિ (અર્જુન)ને કહ્યું — વાસવ પાસેથી બધાં દિવ્ય અસ્ત્રો મેળવવાં યોગ્ય છે. હે કૌંતેય, મનથી જે જે ઇચ્છે તે અસ્ત્રો મેળવ.
3.37.30
गिरो ह्यशिथिलाः सर्वा निर्दोषाः संमताः सताम् ।
त्वमेकः पाण्डवेष्वद्य संप्राप्तोसि धनञ्जय ॥ ३.३७.३० ॥
સત્પુરુષોએ માન્ય કરેલાં બધાં વચનો દૃઢ અને નિર્દોષ હોય છે. હે ધનંજય, આજે પાંડવોમાં તું એકલો જ તે પ્રાપ્ત થયો છે.
3.37.31
न चाधर्मविदं देवा नासिद्धं नातपस्विनम् ।
द्रष्टुमिच्छन्ति कौन्तेय चलचित्तं शठं न च ॥ ३.३७.३१ ॥
હે કૌંતેય, દેવો અધર્મને જાણનારને, અસિદ્ધને, તપ વિનાનાને, ચંચળ ચિત્તવાળાને કે કપટીને જોવા ઇચ્છતા નથી.
3.37.32
रोरूयमाणः कटुकमीर्ष्यकः कटुकाक्षरः ।
शठकः श्लाघकः क्षेप्ता हन्ता च विचिकित्सिता ॥ ३.३७.३२ ॥
રડતો-વિલાપ કરતો, કડવું બોલનારો, ઈર્ષ્યાળુ, કઠોર અક્ષરો બોલનારો, શઠ, આત્મપ્રશંસક, નિંદક, હત્યારો અને શંકાશીલ.
3.37.33
विश्वस् हन्ता मायावी क्रोधनोऽनृतभाषिता ।
अत्याशी नास्तिकोऽदाता मित्रध्रुक्सर्वशङ्कितः ॥ ३.३७.३३ ॥
વિશ્વાસઘાતી, હત્યારો, માયાવી, ક્રોધી, અસત્ય બોલનારો, અતિ ખાનારો, નાસ્તિક, ન આપનારો, મિત્રદ્રોહી અને સૌને શંકાથી જોનારો.
3.37.34
आक्रोष्टा चातिमानी च रौद्रो लुब्धोऽथ लोलुपः ।
स्तेनश्च मद्यपश्चैव भ्रूणहा गुरुतल्पगः ॥ ३.३७.३४ ॥
ગાળો દેનારો, અતિ-અભિમાની, ક્રૂર, લોભી, લાલચુ, ચોર, મદ્યપ, ભ્રૂણહત્યારો અને ગુરુપત્નીગામી.
3.37.35
संभावितात्मा चात्यर्थं नृशंसः पुरुषश्च यः ।
नैते लोकानाप्नुवन्ति निर्लोकास्ते धनञ्जय ॥ ३.३७.३५ ॥
અત્યંત આત્મપ્રશંસક અને ક્રૂર મનુષ્ય આ લોકોને પામતો નથી; હે ધનંજય, તેઓ લોકહીન છે.
3.37.36
आनृशंस्यमनुक्रोशः सत्यं करुणवेदिता ।
दमः स्थितिर्धृतिर्धर्मः क्षमा कृत्यमनुत्तमम् ॥ ३.३७.३६ ॥
અનૃશંસતા, અનુકંપા, સત્ય, કરુણાની સમજ, દમ, સ્થિરતા, ધૃતિ, ધર્મ, ક્ષમા — આ જ સર્વોત્તમ કર્તવ્ય છે.
3.37.37
दया शमश्च धर्मश्च गुरुपूजा कृतज्ञता ।
मैत्रता द्विजभक्तिश्च वसन्ति त्वयि फल्गुन।
व्यपेक्षा सर्वभूतेषु कृपा दानं मतिः स्मृतिः ॥ ३.३७.३७ ॥
દયા, શમ, ધર્મ, ગુરુપૂજા, કૃતજ્ઞતા, મૈત્રી અને દ્વિજભક્તિ — હે ફાલ્ગુન, એ બધું તારામાં વસે છે. સર્વભૂતો પ્રત્યે કાળજી, કૃપા, દાન, મતિ અને સ્મૃતિ પણ.
3.37.38
तस्मात्कौरव्य शक्रेण समेष्यसि धनञ्जय ।
त्वादृशेन हि देवानां श्लाघनीयः समागमः ॥ ३.३७.३८ ॥
તેથી, હે કૌરવ્ય, ધનંજય, તું શક્રને મળીશ. તારા જેવા સાથે દેવોનો સમાગમ ખરેખર પ્રશંસનીય છે.
3.37.39
सुहृदां सोदराणां च सर्वेषां भरतर्षभ ।
त्वं गतिः परमा तात वृत्रहा मरुतामिव ॥ ३.३७.३९ ॥
હે ભરતર્ષભ, મિત્રો, સહોદરો અને સૌ માટે તું જ પરમ આશ્રય છે, પ્રિય; મરુતો માટે વૃત્રહંતા જેમ.
3.37.40
तस्मिंस्त्रयोदशे वर्षे भ्रातरः सुहृदश्च ते ।
सर्वे हिसंश्रयिष्यन्ति बाहुवीर्यं महाबल ॥ ३.३७.४० ॥
તે તેરમા વર્ષમાં તારા ભાઈઓ અને મિત્રો બધા, હે મહાબલ, તારા બાહુબળનો જ આશ્રય લેશે.
3.37.41
स पार्थ पितरं गच्छ सहस्राक्षमरिन्दम ।
मुष्टिग्रहणमादत्स्व सर्वाण्यस्त्राणि वासवात् ॥ ३.३७.४१ ॥
તેથી હે પાર્થ, હે અરિંદમ, તારા પિતા સહસ્રાક્ષ પાસે જા અને વાસવ પાસેથી મુષ્ટિગ્રહણ વિધિથી સર્વ અસ્ત્રો ગ્રહણ કર.
3.37.42
शतशृङ्गे महाबाहो मघवानिदमब्रवीत् ।
शृण्वतां सर्वभूतानां त्वामुपाघ्राय मूर्धनि ॥ ३.३७.४२ ॥
હે મહાબાહો, શતશૃંગ પર્વત પર મઘવાન (ઇન્દ્ર) આમ બોલ્યા — સર્વભૂતો સાંભળતા હતા, તારું મસ્તક સૂંઘીને.
3.37.43
विदितः सर्वभूतानां दिवं तात गमिष्यसि ।
प्राप्य पुण्यकृतां लोकान्रंस्यसे जयतांवर ॥ ३.३७.४३ ॥
હે વત્સ, સર્વ પ્રાણીઓમાં જાણીતો થઈને તું સ્વર્ગે જઈશ. પુણ્યકર્મીઓના લોક પામીને, હે વિજેતાઓમાં શ્રેષ્ઠ, તું આનંદ કરીશ.
3.37.44
मानितस्त्रिदशैः पार्थ विहृत्य सुसुखं दिवि ।
अवाप्यपरमास्त्राणि पृथिवीं पुनरेष्यसि ॥ ३.३७.४४ ॥
હે પાર્થ, દેવોથી સન્માનિત થઈને સ્વર્ગમાં અતિ સુખપૂર્વક વિહરી, પરમ અસ્ત્રો પામીને તું ફરી પૃથ્વી પર આવીશ.
3.37.45
गुणांस्ते वासवस्तात खाण्डवं दहति त्वयि ।
शृण्वतां सर्वभूतानां पुनः पुनरभाषत ॥ ३.३७.४५ ॥
હે વત્સ, વાસવ (ઇન્દ્ર) તારા ગુણો અને તેં ખાંડવ બાળ્યું તે વિશે — સર્વ પ્રાણીઓ સાંભળતા હતા ત્યારે — વારંવાર બોલ્યા.
3.37.46
तां प्रतिज्ञां नरश्रेष्ठ कर्तुमर्हसि वासवीम् ।
कंचिद्देशमितः प्राप्य तपोयोगमना भव ॥ ३.३७.४६ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, વાસવની તે પ્રતિજ્ઞા તારે પૂર્ણ કરવી જોઈએ. અહીંથી કોઈ સ્થળે જઈને, તપ અને યોગમાં મન લગાવ.
3.37.47
कर्तुमर्हसि कौरव्य मघवद्वचनं हितम् ।
दीक्षित्वाऽद्यैव गच्छ त्वं द्रष्टाऽसि त्वं पुरन्दरम् ॥ ३.३७.४७ ॥
હે કૌરવ્ય, મઘવાન (ઇન્દ્ર)નું હિતકારી વચન તારે પાળવું જોઈએ. આજે જ દીક્ષા લઈ જા; તું પુરંદરને (ઇન્દ્રને) જોઈશ.
3.37.48
तौ परिष्वज्य बीभत्सुः कृष्णामामन्त्र्य चाप्युभौ ।
मनांस्यादाय सर्वेषां प्रयातः पुरुषर्षभः ॥ ३.३७.४८ ॥
બીભત્સુ (અર્જુન) તે બંનેને આલિંગન આપીને, કૃષ્ણા (દ્રૌપદી) અને બંને પાસેથી વિદાય લઈને, સૌનાં મન હરીને તે પુરુષશ્રેષ્ઠ પ્રસ્થાન કરી ગયા.
3.37.49
तं तथा प्रस्थितं वीरं सिंहस्कन्धोरसं तदा ।
प्राञ्जलिः पाण्डवंकृष्णा देवानां कुर्वती नमः।
वाग्भिः परमशुद्धाभिर्मङ्गलाभिरभाषत् ॥ ३.३७.४९ ॥
ત્યારે એ રીતે પ્રસ્થાન કરતા સિંહ જેવા ખભા અને વિશાળ છાતીવાળા તે વીરને, હાથ જોડીને કૃષ્ણાએ દેવોને નમસ્કાર કરતાં અતિ શુદ્ધ અને મંગલ વચનોથી કહ્યું.
3.37.50
नमो धात्रे विधात्रे च स्वस्ति गच्छ वनाद्वनम् ।
धर्मस्त्वां जुषतां पार्थ भास्करश्च विभावसुः।
ब्रह्मा त्वां ब्राह्मणाश्चैव पालयन्तु धनञ्जय ॥ ३.३७.५० ॥
ધાતા અને વિધાતાને નમસ્કાર. વનથી વનમાં જતા તારું કલ્યાણ થાઓ, પાર્થ. ધર્મ તને સ્વીકારે, સૂર્ય અને વિભાવસુ (અગ્નિ) પણ; બ્રહ્મા અને બ્રાહ્મણો તારું રક્ષણ કરો, ધનંજય.
3.37.51
ज्येष्ठापचायी ज्येष्ठस्य भ्रातुर्वचनमास्थितः ।
प्रपद्येथा वसूव्रुद्रानादित्यान्समरुद्गणान्।
विश्वेदेवांस्तथा साध्याञ्शान्त्यर्थं भरतर्षभ ॥ ३.३७.५१ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, મોટા ભાઈના વચનનું પાલન કરી વડીલોનું સન્માન કર. શાંતિ માટે વસુઓ, રુદ્રો, આદિત્યો, મરુદ્ગણો, વિશ્વેદેવો અને સાધ્યોને શરણે જા.
3.37.52
स्वस्ति तेस्त्वान्तरिक्षेभ्यो दिव्येभ्यो भरतर्षभ ।
पार्थिवेभ्यश्च सर्वेभ्यो ये केचित्परिपन्थिनः ॥ ३.३७.५२ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, અંતરિક્ષમાંથી, દિવ્ય લોકોમાંથી, પૃથ્વી પરના સર્વમાંથી તારું કલ્યાણ થાઓ; માર્ગમાં જે કોઈ તારા વિરોધી છે તેમનાથી પણ.
3.37.53
अवरोधाद्वने वासात्सर्वस्वहरणादपि ।
इदं दुःखतरं मन्ये पुत्रेभ्यश्च विवासनात् ॥ ३.३७.५३ ॥
અંતઃપુરમાં કેદ, વનમાં વાસ, સર્વસ્વ હરણ કરાય એ કરતાં પણ, પુત્રોથી વિખૂટા પાડીને દેશનિકાલ થવું એ વધુ દુઃખદાયક લાગે છે.
3.37.54
मास्माकं क्षत्रियकुले जातुचित्पुनरुद्भवः ।
ब्राह्मणेभ्यो नमस्यामि येषां नायुधजीविका ॥ ३.३७.५४ ॥
અમારા ક્ષત્રિય કુળમાં ફરી ક્યારેય ઉત્થાન ન થાઓ. જેમની આજીવિકા શસ્ત્રોથી નથી તેવા બ્રાહ્મણોને હું નમન કરું છું.
3.37.55
इदं मे परमं दुःखं यः स पापः सुयोधनः ।
दृष्ट्वा मां गौरिति प्राह प्रहसन्राजसंसदि ॥ ३.३७.५५ ॥
તે પાપી સુયોધને મને જોઈને રાજસભામાં હસતાં હસતાં 'ગાય!' એમ કહ્યું — આ જ મારું સૌથી મોટું દુઃખ છે.
3.37.56
तस्माद्दुःखादिदं दुःखं गरीय इतिमे मतिः ।
यत्तत्परिषदो मध्ये बह्वयुक्तमभाषत ॥ ३.३७.५६ ॥
તેથી મારા મતે આ દુઃખ તે દુઃખ કરતાં પણ મોટું છે, કારણ કે તેણે સભાની મધ્યમાં ઘણા અયોગ્ય શબ્દો કહ્યા.
3.37.57
ध्वंसितः स्वगृहेभ्यश्च राष्ट्राच्च भरतर्षभ ।
वने प्रतिष्ठितो भूत्वा सौहार्दादवतिष्ठसे ॥ ३.३७.५७ ॥
હે ભરતવંશના વૃષભ, તમે તમારા ઘરો અને રાજ્યમાંથી હાંકી કઢાયા; વનમાં રહીને સ્નેહને કારણે તમે અહીં જ રોકાઈ રહ્યા છો.
3.37.58
जेता यः सर्वशत्रूणां यः पावकमतर्पयः ।
जनस्त्वां पश्यतीदानीं गच्छन्तं भरतर्षभ ॥ ३.३७.५८ ॥
સર્વ શત્રુઓને જીતનાર, અગ્નિને તૃપ્ત કરનાર તમે; હે ભરતવંશના વૃષભ, અત્યારે લોકો તમને જતા જોઈ રહ્યા છે.
3.37.59
अस्मिन्नूनं महारण्ये भ्रातरः सुहृदश्च ते ।
त्वत्कथाः कथयिष्यन्ति चारणा ऋषयस्तथा ॥ ३.३७.५९ ॥
આ મહાન વનમાં તમારા ભાઈઓ અને મિત્રો, તેમજ ચારણો અને ઋષિઓ ચોક્કસ તમારી કથાઓ કહેશે.
3.37.60
यत्ते कुन्ती महाबाहो जातस्यैच्छद्धनञ्जय ।
तत्तेऽस्तु सर्वं कौन्तेय यथा च स्वयमिच्छसि ॥ ३.३७.६० ॥
હે મહાબાહુ ધનંજય, જન્મેલા તારા માટે કુંતીએ જે ઇચ્છ્યું, હે કૌંતેય, તે બધું તારું થાઓ, અને તું પોતે જે ઇચ્છે છે તે પણ.
3.37.61
वसुदेवस्वसा देवी त्वामार्या पुनरागतम् ।
पश्यतु त्वां पृथा पार्थ सहस्राक्षमिवादितिः ॥ ३.३७.६१ ॥
વસુદેવની બહેન, આર્યા દેવી પૃથા, પાછા ફરેલા તને જુઓ, જેમ અદિતિ સહસ્રાક્ષને જુએ છે, હે પાર્થ.
3.37.62
नूनं ते भ्रातरः सर्वे त्वत्कथाभिः प्रजागरे ।
रंस्यन्ते तव कर्माणि कीरत्यन्तः पुनः पुनः ॥ ३.३७.६२ ॥
ચોક્કસ તારા બધા ભાઈઓ જાગરણની રાત્રે તારી કથાઓથી આનંદ પામશે, તારા કર્મોનું વારંવાર કીર્તન કરતાં.
3.37.63
न च नः पार्थ भोगेषु न धने नोत जीविते ।
तुष्टिर्बुद्धिर्भवित्री वा त्वयि दीर्घप्रवासिनि ॥ ३.३७.६३ ॥
હે પાર્થ, તું લાંબા પ્રવાસમાં હોય ત્યારે અમને ભોગ, ધન કે જીવનમાં સંતોષ કે બુદ્ધિની સ્થિરતા રહેશે નહીં.
3.37.64
त्वयि नः पार्थ सर्वेषां सुखदुःखे प्रतिष्ठते ।
जीवितं मरणं चैव राज्यमैश्वर्यमेव च ॥ ३.३७.६४ ॥
હે પાર્થ, અમારા સૌનું સુખ-દુઃખ તારામાં જ સ્થિર છે; જીવન અને મરણ, રાજ્ય અને ઐશ્વર્ય પણ તારામાં જ છે.
3.37.65
आपृष्टो नोसि कौन्तेय स्वस्ति प्राप्नुहि पाण्डव ।
कृतास्त्रं स्वस्तिमन्तं त्वां द्रक्ष्यामि पुनरागतम् ॥ ३.३७.६५ ॥
હે કૌંતેય, તને વિદાય આપવામાં આવી નથી; હે પાંડવ, તને કલ્યાણ પ્રાપ્ત થાઓ. શસ્ત્રવિદ્યામાં નિપુણ, કલ્યાણ સહિત પાછા આવેલા તને હું ફરી જોઈશ.
3.37.66
बलवद्भिर्विरुद्धं न कार्यमेतत्त्वयाऽनघ ।
प्रयाह्यविघ्नेयैवाशु विजयाय महाबल ॥ ३.३७.६६ ॥
હે નિષ્પાપ, બળવાનોની વિરુદ્ધ તમારે આ ન કરવું. હે મહાબળવાન, વિજય માટે ઝડપથી વિઘ્ન વિના પ્રયાણ કરો.
3.37.67
ह्रीः श्रीः कीर्तिर्धृतिः पुष्टिरुमा लक्ष्मीः सरस्वती ।
इमा वै तव पान्थस् पालयन्तु धनञ्जय ॥ ३.३७.६७ ॥
લજ્જા, શ્રી, કીર્તિ, ધૃતિ, પુષ્ટિ, ઉમા, લક્ષ્મી, સરસ્વતી — આ સર્વ, હે ધનંજય, તમારા પથિક તમને રક્ષો.
3.37.68
एवमुक्त्वाऽऽशिषः कृष्णा विरराम यशस्विनी। ॥ ३.३७.६८ ॥
આ રીતે આશીર્વાદ આપીને યશસ્વિની કૃષ્ણા (દ્રૌપદી) શાંત થઈ.
3.37.69
ततःप्रदक्षिणं कृत्वा भ्रातॄन्धौम्यं च पाण्डवः ।
प्रातिष्ठत महाबाहुः प्रगृह्य रुचिरं धनुः ॥ ३.३७.६९ ॥
પછી ભાઈઓ અને ધૌમ્યની પ્રદક્ષિણા કરીને મહાબાહુ પાંડવે સુંદર ધનુષ્ય ઉઠાવી પ્રસ્થાન કર્યું.
3.37.70
शनैरिव दिशं वीर उदीचीं भरतर्षभ ।
संहरंस्तरसा वृक्षाँल्लता वल्लीश्च भारत।
असज्जमानो वृक्षेषु जगाम सुमहाबलः ॥ ३.३७.७० ॥
હે ભરતર્ષભ, એ વીર ધીમે ધીમે ઉત્તર દિશા તરફ ગયો; વૃક્ષો અને વેલાઓને બળપૂર્વક હટાવતો, વૃક્ષોમાં અટક્યા વિના તે અતિબળવાન આગળ વધ્યો.
3.37.71
तस्य मार्गादपाक्रामन्सर्वभूतानि गच्छतः ।
युक्तस्यैन्द्रेण योगेन पराक्रान्तस्य शुष्मिणः ॥ ३.३७.७१ ॥
તે જતો હતો ત્યારે તેના માર્ગમાંથી સર્વ પ્રાણીઓ દૂર ખસી જતા; ઇન્દ્રના યોગથી યુક્ત, પરાક્રમી અને શક્તિશાળી તે.
3.37.72
सोऽगच्छत्पर्वतांस्तात तपोधननिषेवितान् ।
दिव्यं हैमवतं पुण्यं देवजुष्टं परंतपः ॥ ३.३७.७२ ॥
હે તાત! તપોધનોથી સેવાયેલા પર્વતો પર તે ગયો — દિવ્ય, હિમાલયના પવિત્ર, દેવોથી સેવાયેલા, શત્રુઓને તપાવનાર.
3.37.73
अगच्छत्पर्वतं पुण्यमेकाह्नैव महामनाः ।
मनोजवगतिर्भूत्वा योगयुक्तो यथाऽनिलः ॥ ३.३७.७३ ॥
મહામના એક જ દિવસમાં તે પવિત્ર પર્વત પર પહોંચ્યો; મનના વેગથી, યોગયુક્ત થઈને, પવન સમાન.
3.37.74
हिमवन्तमतिक्रम्य गन्धमादनमेव च ।
अत्यक्रामत्स दुर्गाणि दिवारात्रमतन्द्रितः ॥ ३.३७.७४ ॥
હિમવાનને વટાવીને અને ગંધમાદનને પણ, તે દુર્ગમ સ્થાનો દિવસ-રાત થાક્યા વિના વટાવી ગયો.
3.37.75
इन्द्रिकीलं समासाद्य ततोऽतिष्ठद्धनंजयः ।
गत्वा स षडहोरात्रान्सप्तमेऽहनि पाण्डवः ॥ ३.३७.७५ ॥
ઇન્દ્રકીલ પર પહોંચીને પછી ધનંજય ઊભો રહ્યો. છ દિવસ-રાત ચાલીને, સાતમે દિવસે તે પાંડવ ઊભો રહ્યો.
3.37.76
प्रस्थेन्द्रकीलस्य शुभे तपोयोगपरोऽभवत् ।
ऊर्ध्वबाहुर्न चाङ्गानि प्रास्पन्दयत किंचन ॥ ३.३७.७६ ॥
ઇન્દ્રકીલના શુભ ઢોળાવ પર તે તપોયોગમાં તત્પર થયો; હાથ ઊંચા કરીને, તેણે પોતાના કોઈ અંગને જરાય હલાવ્યું નહીં.
3.37.77
समाहितात्मा नियतः सहस्राक्षसुतोऽच्युतः ।
अन्तरिक्षे स शुश्राव तिष्ठेति स वचस्तदा ॥ ३.३७.७७ ॥
સમાહિત આત્મા, સંયમી, સહસ્રાક્ષના પુત્ર, અચ્યુત એવા તેણે ત્યારે આકાશમાં "ઊભો રહે" એ વચન સાંભળ્યું.
3.37.78
तच्छ्रुत्वा सर्वतो दृष्टिं चारयामास रपाण्डवः ।
अथापश्यत्सव्यसाची वृक्षमूले तपस्विनम् ॥ ३.३७.७८ ॥
તે સાંભળીને પાંડુપુત્ર અર્જુને ચારે બાજુ દૃષ્ટિ ફેરવી. પછી સવ્યસાચીએ વૃક્ષના મૂળમાં એક તપસ્વીને જોયો.
3.37.79
ब्राह्म्या श्रिया दीप्यमानं पिङ्गलं जटिलं कृशम् ।
सोऽब्रवीदर्जुनं तत्रस्थितं दृष्ट्वा महातपाः ॥ ३.३७.७९ ॥
બ્રાહ્મી શોભાથી ઝળહળતા, પીળા, જટાધારી અને કૃશ તે મહાતપસ્વીએ ત્યાં ઊભેલા અર્જુનને જોઈને કહ્યું.
3.37.80
कस्त्वं तातेह संप्राप्तो धनुष्मान्कवची शरी ।
निबद्धाऽसितलत्राणः क्षत्रधर्ममनुव्रतः ॥ ३.३७.८० ॥
હે તાત! ધનુષ્ય, કવચ અને બાણ ધારણ કરીને, તલવાર અને ચામડાનું રક્ષણ બાંધીને, ક્ષત્રિયધર્મનું પાલન કરતો તું અહીં કોણ આવ્યો છે?
3.37.81
नेह शस्त्रेण कर्तव्यं शान्तानामेष आलयः ।
विनीतक्रोधहर्षाणां ब्राह्मणानां तपस्विनाम् ॥ ३.३७.८१ ॥
અહીં શસ્ત્ર વાપરવું ન જોઈએ. આ શાંત જનોનું નિવાસસ્થાન છે — ક્રોધ અને હર્ષ જીતી લીધેલા બ્રાહ્મણો અને તપસ્વીઓનું.
3.37.82
नेहास्ति धनुषा कार्यं न संग्रामोऽत्र कर्हिचित् ।
निक्षिपैतद्धनुस्तात प्राप्तोसि परमां गतिम् ॥ ३.३७.८२ ॥
અહીં ધનુષ્યનું કોઈ કામ નથી, અહીં ક્યારેય યુદ્ધ પણ થતું નથી. હે તાત! આ ધનુષ્ય મૂકી દે; તું પરમ ગતિ પામ્યો છે.
3.37.83
इत्यनन्तौजसं वीरं यथा चान्यं पृथग्जनम् ।
तथा हसन्निवाभीक्ष्णं ब्राह्मणोऽर्जुनमब्रवीत्।
न चैनं चालयामास धैर्यात्सुधृतनिश्चयम् ॥ ३.३७.८३ ॥
આ રીતે અનંત ઓજસ્વી વીર અર્જુન સાથે, સામાન્ય માણસ સાથે હોય તેમ, બ્રાહ્મણ વારંવાર હસતા હસતા બોલ્યો. પરંતુ દૃઢ નિશ્ચયવાળા તેને તેણે પોતાના ધૈર્યથી ડગાવ્યો નહીં.
3.37.84
तमुवाच ततः प्रीतः स द्विजः प्रहसन्निव ।
वरं वृणीष्व भद्रं ते शक्रोऽहमरिसूदन ॥ ३.३७.८४ ॥
ત્યારે પ્રસન્ન થયેલા તે દ્વિજે જાણે હસતાં હસતાં તેને કહ્યું — વર પસંદ કર, તારું કલ્યાણ થાઓ. હે અરિસૂદન, હું શક્ર છું.
3.37.85
एवमुक्तः सहस्राक्षं प्रत्युवाच धनंजयः ।
प्राञ्जलिः प्रणतो भूत्वा सूरः कुरुकुलोद्वहः ॥ ३.३७.८५ ॥
આમ કહેવાતાં ધનંજયે સહસ્રાક્ષને ઉત્તર આપ્યો; હાથ જોડીને નમ્ર થઈને તે શૂર, કુરુકુલનો ભાર ધારણ કરનાર.
3.37.86
ईप्सितो ह्येष वै कामो वरं चैनं प्रयच्छ मे ।
त्वत्तोऽद्य भगवन्नस्त्रंकृत्स्नमिच्छामि वेदितम् ॥ ३.३७.८६ ॥
આ જ મારી ઇચ્છિત કામના છે; આ વર મને આપો. હે ભગવન્, આજે તમારી પાસેથી સંપૂર્ણ અસ્ત્રવિદ્યા જાણવા ઇચ્છું છું.
3.37.87
प्रत्युवाच महेन्द्रस्तं प्रीतात्मा प्रहसन्निव ।
इह प्राप्तस्य किं कार्यमस्त्रैस्तव धनंजय ॥ ३.३७.८७ ॥
પ્રસન્ન મનવાળા મહેન્દ્રે જાણે હસતાં હસતાં તેને ઉત્તર આપ્યો: હે ધનંજય, અહીં આવેલા તારે અસ્ત્રોથી શું કામ છે?
3.37.88
कामान्वृणीष्व लोकांस्त्वं प्राप्तोसि परमां गतिम् ।
एवमुक्तः प्रत्युवाच सहस्राक्षं धनंजयः ॥ ३.३७.८८ ॥
કામનાઓ પસંદ કર, લોકો પસંદ કર; તું પરમ ગતિ પામ્યો છે. આમ કહેવાતાં ધનંજયે સહસ્રાક્ષને ઉત્તર આપ્યો.
3.37.89
न लोभान्न पुनः कामान्न देवत्वं पुनः सुखम् ।
न च सर्वामरैश्वर्यं कामये त्रिदशाधिप ॥ ३.३७.८९ ॥
લોભથી નહીં, ફરીથી કામનાઓથી નહીં; દેવત્વ નહીં, ફરીથી સુખ નહીં; બધા અમરોનું ઐશ્વર્ય પણ નહીં, હે ત્રિદશાધિપ, હું ઇચ્છું છું.
3.37.90
भ्रातॄंस्तान्विपिने त्यक्त्वा वैरमप्रतियात्य च ।
अकीर्तिं सर्वलोकेषु गच्छेयं शाश्वतीः समाः ॥ ३.३७.९० ॥
તે ભાઈઓને વનમાં છોડીને અને વૈરનો બદલો લીધા વિના પાછો ફરીને, હું સર્વ લોકોમાં શાશ્વત વર્ષો સુધી અપકીર્તિ પામીશ.
3.37.91
एवमुक्तः प्रत्युवाच वृत्रहा पाण्डुनन्दनम् ।
सान्त्वयञ्श्लक्ष्णया वाचा सर्वलोकनमस्कृतः ॥ ३.३७.९१ ॥
આમ કહેવાતા, સર્વ લોકો દ્વારા નમસ્કૃત વૃત્રહંતા ઇન્દ્રે પાંડુપુત્રને કોમળ વાણીથી સાંત્વના આપતાં ઉત્તર આપ્યો.
3.37.92
यदा द्रक्ष्यसि भूतेशं त्र्यक्षं शूलधरं शिवम् ।
तदा दाताऽस्मि ते तात दिव्यान्यस्त्राणि सर्वशः ॥ ३.३७.९२ ॥
જ્યારે તું ભૂતોના સ્વામી, ત્રિનેત્ર, ત્રિશૂળધારી શિવને જોશે, ત્યારે હે વત્સ, હું તને બધાં દિવ્ય અસ્ત્રો આપીશ.
3.37.93
क्रियतां दर्शने यत्नो देवस्य परमेष्ठिनः ।
दर्शनात्तस्य कौन्तेय संसिद्धः स्वर्गमेष्यसि ॥ ३.३७.९३ ॥
દેવના પરમેષ્ઠીના દર્શન માટે પ્રયત્ન કર; હે કૌંતેય, તેમના દર્શનથી તું સિદ્ધ થઈને સ્વર્ગે જઈશ.
3.37.94
इत्युक्त्वा फल्गुनं शक्रो जगामादर्शनं पुनः ।
अर्जुनोप्यथ तत्रैव तस्थौ योगसमन्वितः ॥ ३.३७.९४ ॥
એમ કહીને શક્ર ફાલ્ગુન પાસેથી ફરી અદૃશ્ય થઈ ગયા; અર્જુન પણ ત્યાં જ યોગયુક્ત થઈને ઊભા રહ્યા.