महाभारत · अध्याय 3.66
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.66.1
विदर्भराजो धर्मात्मा भीमो भीमपराक्रमः ।
सुतेयं तस्य कल्याणी दमयन्तीति विश्रुता ॥ ३.६६.१ ॥
विदर्भाचा राजा धर्मात्मा भीम, भीमपराक्रमी. त्याची ही सुंदर कन्या दमयंती नावाने प्रसिद्ध आहे.
3.66.2
राजा तु नैषधो नाम वीरसेनसुतो नलः ।
भार्येयं तस्य कल्याणी पुण्यश्लोकस्य धीमतः ॥ ३.६६.२ ॥
वीरसेनाचा पुत्र नल नावाचा नैषध राजा. ही सुंदरी त्या पुण्यश्लोक, बुद्धिमान पुरुषाची भार्या आहे.
3.66.3
स द्यूतेन जितो भ्रात्रा हृतराज्यो महामनाः ।
दमयन्त्या गतः सार्धं न प्राज्ञायत कस्यचित् ॥ ३.६६.३ ॥
तो द्यूतात भावाकडून हरला, राज्य गमावलेला तो महामना दमयंतीसह निघून गेला; त्याचा ठावठिकाणा कुणालाही कळला नाही.
3.66.4
ते वयं दमयन्त्यर्थे चरामः पृथिवीमिमाम् ।
सेयमासादिता बाला तव देवि निवेशने ॥ ३.६६.४ ॥
आम्ही दमयंतीच्या शोधार्थ ही पृथ्वी फिरलो. हे देवी, ती बालिका तुमच्या निवासस्थानी सापडली आहे.
3.66.5
अस्या रूपेण सदृशी मानुषी न हि विद्यते ।
अस्या ह्येष भ्रुवोर्मध्ये सहजः पिप्लुरुत्तमः ॥ ३.६६.५ ॥
तिच्या रूपाशी बरोबरी करणारी मानुषी दिसत नाही. तिच्या दोन भुवयांच्या मध्ये हा नैसर्गिक, उत्तम तीळ आहे.
3.66.6
श्यामायाः पद्मसंकाशो लक्षितोऽन्तर्हितो मया ।
मलेन संवृतोह्यस्याश्छन्नोऽभ्रेणेव चन्द्रमाः ॥ ३.६६.६ ॥
त्या श्यामेचा कमळासारखा तीळ मी पाहिला होता, तो माझ्याकडून लपवलेला होता. मळाने झाकलेला असल्याने तो ढगाने झाकलेल्या चंद्रासारखा आहे.
3.66.7
चिह्नभूतो विभूत्यर्थमयं धात्रा विनिर्मितः ।
प्रतिपत्कलुषेवेन्दोर्लेखा नातिविराजते ॥ ३.६६.७ ॥
हे चिन्ह शोभेसाठी विधात्याने निर्माण केले आहे. प्रतिपदेच्या कलंकित चंद्ररेषेप्रमाणे ते फारसे चमकत नाही.
3.66.8
न चास्या नश्यते रूपं वपुर्मलसमाचितम् ।
असंस्कृतमपि व्यक्तं भाति काञ्चनसन्निभम् ॥ ३.६६.८ ॥
मळाने झाकलेले असूनही तिच्या शरीराचे रूप नष्ट होत नाही. सजवलेले नसतानाही ते सोन्यासारखे स्पष्ट चमकते.
3.66.9
अनेन वपुषा बाला पिप्लुनाऽनेन सूचिता ।
लक्षितेयं मया देवी पिहितोऽग्निरिवोष्मणा ॥ ३.६६.९ ॥
या शरीराने ही तरुणी या तिळाने सूचित होते. मी या देवीला ओळखले, जसा अग्नी उष्णतेने झाकलेला असतो.
3.66.10
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य सुदेवस्य विशांपते ।
सुनन्दा शोधयामास पिप्लुप्रच्छादनं मलम् ॥ ३.६६.१० ॥
हे राजा! सुदेवाचे ते बोल ऐकून सुनंदेने तिळाला झाकणारा मळ धुऊन काढला.
3.66.11
स मलेनापकृष्टन पिप्लुस्तस्या व्यरोचत ।
दमयन्त्या यथा व्यभ्रे नभसीव निशाकरः ॥ ३.६६.११ ॥
मळ काढल्यावर तिचा तीळ चमकू लागला; ढगरहित आकाशात चंद्र चमकतो तसा, दमयंतीच्या चंद्राप्रमाणे.
3.66.12
पिप्लुं दृष्ट्वा सुनन्दा च राजमाता च भारत ।
रुदन्त्यौ तां परिष्वज्यमुहूर्तमिव तस्थतुः ॥ ३.६६.१२ ॥
हे भरतवंशजा! तीळ पाहून सुनंदा आणि राजमाता दोघीही रडत तिला आलिंगन देऊन क्षणभर स्तब्ध उभ्या राहिल्या.
3.66.13
उत्सृज्य बाष्पं शनकै राजमातेदमब्रवीत् ।
भगिन्या दुहिता मेऽसि पिप्लुनानेन सूचिता ॥ ३.६६.१३ ॥
अश्रू ढाळत हळूच राजमाता म्हणाली, "तू माझ्या बहिणीची कन्या आहेस; पिप्लूने हे सूचित केले आहे."
3.66.14
अहं च तव माता च राजन्यस्य महात्मनः ।
सुते दशार्णाधिपतेः सुदाम्नश्चारुदर्शने ॥ ३.६६.१४ ॥
मी आणि तुझी आई, हे सुंदर मुखी, महात्मा दशार्णाधिपती सुदामाच्या कन्या आहोत.
3.66.15
भीमस्य राज्ञः सा दत्ता वीरबाहोरहं पुनः ।
त्वं तु जाता मया दृष्टा दशार्णेषु पितुर्गृहे ॥ ३.६६.१५ ॥
राजा भीमाला ती दिली गेली; मी पुन्हा वीरबाहूला दिली गेले; पण तू दशार्णांमध्ये वडिलांच्या घरी जन्मलीस आणि माझ्याकडून पाहिली गेलीस.
3.66.16
यथैव ते पितुर्गेहं तथेदमपि भामिति ।
यथैव च ममैश्वर्यं दमयन्ति तथा तव ॥ ३.६६.१६ ॥
तुझे वडिलांचे घर जसे, तसेच हेही आहे, हे भामिनी; माझे ऐश्वर्य जसे, हे दमयंती, तसेच तुझेही आहे.
3.66.17
तां प्रहृष्टेन मनसा दमयन्ती विशांपते ।
प्रणम्य मातुर्भगिनीमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ३.६६.१७ ॥
हे नरेश्वरा! आनंदित मनाने दमयंतीने मावशीला नमस्कार करून हे वचन म्हटले.
3.66.18
अज्ञायमानाऽपिसती सुखमस्म्युषिता त्वयि ।
सर्वकामैः सुविहिता रक्ष्यमाणा सदा त्वया ॥ ३.६६.१८ ॥
अज्ञात असूनही, सती म्हणून मी तुझ्याजवळ सुखाने राहिले; सर्व इच्छांनी उत्तम सांभाळली जाऊन आणि सदैव तुझ्याकडून रक्षिली जाऊन.
3.66.19
सुखात्सुखतरो वासो भविष्यति न संशयः ।
चिरविप्रोषितां मातर्मामनुज्ञातुमर्हसि ॥ ३.६६.१९ ॥
हे सुखापेक्षाही सुखकर निवासस्थान होईल, यात संशय नाही. हे माते, दीर्घकाल दूर राहिलेल्या मला जाण्याची अनुमती द्यावी.
3.66.20
दारकौ च हि मे नीतौ वसतस्तत्र बालकौ ।
पित्रा विहीनौ शोकार्तौ मया चैव कथं नु तौ ॥ ३.६६.२० ॥
तिथे राहत असताना माझ्या दोन लहान मुलांनाही नेले गेले होते. पित्याविना आणि शोकाने व्याकूळ झालेल्या त्यांना मी स्वतः कसे (सोडावे)?
3.66.21
यदि चापि प्रियं किंचिन्मयि कर्तुमिहेच्छसि ।
विदर्भान्यातुमिच्छामि शीघ्रं मे यानमादिश ॥ ३.६६.२१ ॥
येथे माझ्यासाठी काही प्रिय करण्याची तुझी इच्छा असेल, तर मला विदर्भाला जायचे आहे; लवकर माझ्यासाठी वाहन सांग.
3.66.22
बाढमित्येव तामुक्त्वा हृष्ट्वा मातृष्वसा नृप ।
गुप्तां बलेन महता पुत्रस्यानुमते ततः ॥ ३.६६.२२ ॥
हे राजा, "ठीक आहे" असे तिला सांगून आनंदित झालेली मावशी, मुलाच्या संमतीने, मोठ्या सैन्याने संरक्षित अशा तिला (पाठवण्यासाठी) तेव्हा...
3.66.23
प्रास्थापयद्राजमाता श्रीमतीं नरवाहिना ।
यानेन भरतश्रेष्ठ स्वन्नपानपरिच्छदाम् ॥ ३.६६.२३ ॥
राजमातेने त्या तेजस्विनीला, हे भरतश्रेष्ठा, अन्नपान आणि साहित्याने सुसज्ज, माणसांनी वाहिलेल्या यानातून पाठवले.
3.66.24
ततः सा नचिरादेव विदर्भानगमच्छुभा ।
तां तु बन्धुजनः सर्वः प्रहृष्टः समपूजयत् ॥ ३.६६.२४ ॥
मग ती शुभा लवकरच विदर्भात पोहोचली. सर्व नातेवाईक आनंदित होऊन तिचा उत्तम सत्कार करू लागले.
3.66.25
सर्वान्कुशलिनो दृष्ट्वा बान्धवान्दारकौ च तौ ।
मातरं पितरं चोभौ सर्वं चैव सखीजनम् ॥ ३.६६.२५ ॥
सर्वांना कुशल पाहून, बांधवांना, त्या दोन मुलांना, आई आणि वडील दोघांना आणि सर्व सखीजनांना पाहून.
3.66.26
देवताः पूजयामास ब्राह्मणांश्च यशस्विनी ।
परेण विधिना देवी दमयन्ती विशांपते ॥ ३.६६.२६ ॥
यशस्वी देवी दमयंतीने परम विधीने देवतांची व ब्राह्मणांची पूजा केली, हे प्रजापते.
3.66.27
अतर्पयत्सुदेवं च गोसहस्रेण पार्थिवः ।
प्रीतो दृष्ट्वैव तनयां ग्रामेण द्रविणेन च ॥ ३.६६.२७ ॥
राजाने कन्येला पाहून प्रसन्न होऊन सुदेवाला हजार गायी, एक गाव आणि धन देऊन तृप्त केले.
3.66.28
सा व्युष्टा रजनीं तत्रपितुर्वेश्मनि भामिनी ।
विश्रान्ता मातरं राजन्निदं वचनमब्रवीत् ॥ ३.६६.२८ ॥
ती सुंदरी रात्र सरल्यावर पित्याच्या घरात विश्रांती घेऊन, हे राजा, मातेला हे वचन म्हणाली.