মহাভারত · অধ্যায় 3.67
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.67.1
मां चेदिच्छसि जीवन्तीं मातः सत्यं ब्रवीमिते ।
नलस्य नरवीरस्य यतस्वानयने पुनः ॥ ३.६७.१ ॥
মা, যদি তুমি আমাকে জীবিত দেখতে চাও, তবে সত্যই বলছি — নরবীর নলকে ফিরিয়ে আনার চেষ্টা কর।
3.67.2
दमयन्त्या तथोक्ता तु सा देवी भृशदुःखिता ।
बाष्पेणापिहिता राज्ञी नोत्तरं किंचिदब्रवीत् ॥ ३.६७.२ ॥
দময়ন্তী এরূপ বললে সেই দেবী (রানী) অত্যন্ত দুঃখিত হলেন; অশ্রুতে আচ্ছন্ন হয়ে রানী কিছুই উত্তর দিলেন না।
3.67.3
तदवस्थां तु तां दृष्ट्वा सर्वमन्तःपुरं तदा ।
हाहाभूतमतीवासीद्भृशं च प्ररुरोद ह ॥ ३.६७.३ ॥
তার সেই অবস্থা দেখে তখন সমস্ত অন্তঃপুর 'হা হা' রবে পূর্ণ হয়ে উঠল, এবং অত্যন্ত উচ্চস্বরে কেঁদে উঠল।
3.67.4
ततो भीमं महाराजं भार्या वचनामब्रवीत् ।
दमयन्ती नृप भृशं भर्तारमनुशोचति ॥ ३.६७.४ ॥
তখন ভার্যা দময়ন্তী মহারাজ ভীমকে এই কথা বললেন — হে নৃপ! দময়ন্তী তার স্বামীর জন্য অত্যন্ত শোক করছে।
3.67.5
अपकृष्य च लज्जां सा स्वयमुक्तवती विभो ।
प्रयतन्तु तवप्रेष्याः पुण्यश्लोकस्य दर्शने ॥ ३.६७.५ ॥
লজ্জা ত্যাগ করে তিনি নিজেই বললেন — হে বিভো! আপনার অনুচরেরা পুণ্যশ্লোক (নল)-এর দর্শনের জন্য চেষ্টা করুক।
3.67.6
तयाप्रयोदितो राजा ब्राह्मणान्वशवर्तिनः ।
प्राश्थापयद्दिशः सर्वा यतध्वं नलदर्शने ॥ ३.६७.६ ॥
তাঁর প্ররোচনায় রাজা তাঁর বশবর্তী ব্রাহ্মণদের সমস্ত দিকে পাঠালেন — 'নলের দর্শনের জন্য চেষ্টা কর।'
3.67.7
ततो विदर्भाधिपतेर्नियोगाद्ब्राह्मणास्तदा ।
दमयन्तीमथापृच्छ्य प्रस्थितास्ते तथाऽव्रुवन् ॥ ३.६७.७ ॥
তখন বিদর্ভাধিপতির নির্দেশে সেই ব্রাহ্মণেরা দময়ন্তীর কাছে বিদায় নিয়ে যাত্রা করলেন এবং এইরূপ বললেন।
3.67.8
अथ तानब्रवीद्भैमी सर्वराष्ट्रेष्विदं वचः ।
ब्रूत वै जनसंसत्सु तत्रतत्र पुनः पुनः ॥ ३.६७.८ ॥
তখন ভীমকন্যা দময়ন্তী তাঁদের বললেন: "সব রাজ্যে, জনসভায়, যেখানে যেখানে বারবার এই কথা বলবেন।"
3.67.9
क्वनु त्वं कितव च्छित्त्वा वस्त्रार्धं प्रस्थितो मम ।
उत्सृज्य वपिने सुप्तामनुरक्तां प्रियां प्रिय ॥ ३.६७.९ ॥
ওহে জুয়াড়ী! আমার শাড়ির অর্ধেক কেটে নিয়ে তুমি কোথায় গেলে? বনে ঘুমিয়ে থাকা, তোমার প্রতি অনুরক্ত তোমার প্রিয়াকে ত্যাগ করে, হে প্রিয়!
3.67.10
सा वै यथा त्वया दृष्टा तथाऽऽस्ते त्वत्प्रतीक्षिणी ।
दह्यमाना भृशं बाला वस्त्रार्धेनाभिसंवृता ॥ ३.६७.१० ॥
তুমি যেমন তাকে দেখেছিলে, তেমনই সে তোমার প্রতীক্ষায় রয়েছে। অত্যন্ত দগ্ধ হতে হতে, অর্ধ বস্ত্রে আবৃত সেই বালিকা।
3.67.11
तस्या रुदन्त्याः सततं तेन शोकेन पार्थिव ।
प्रसादं कुरु वै देव प्रतिवाक्यं वदस्व च ॥ ३.६७.११ ॥
তার সেই নিরন্তর কান্না ও শোকের কারণে, হে রাজা! হে দেব, কৃপা করে উত্তর দিন।
3.67.12
एवमन्यच्च वक्तव्यं कृपां कुर्याद्यथा मयि ।
वायुना धूयमानो हि वनं दहति पावकः ॥ ३.६७.१२ ॥
এইরূপ এবং আরও কিছু বলা উচিত, যাতে আমার প্রতি কৃপা হয়। বায়ুতে উসকে ওঠা আগুন যেমন বনকে দগ্ধ করে।
3.67.13
भर्तव्या रक्षणीया त्व पत्नी पत्या हि नित्यदा ।
तन्नष्टमुभयं कस्माद्धर्मज्ञस्य सतस्तव ॥ ३.६७.१३ ॥
স্বামী সর্বদা স্ত্রীর ভরণ ও রক্ষণ করবেন। তবে ধর্মজ্ঞ সাধু আপনার মধ্যে উভয়ই কেন নষ্ট হল?
3.67.14
ख्यातः प्राज्ञः कुलीनश् सानुक्रोशो भवान्सदा ।
संवृत्तो निरनुक्रोशः शङ्के मद्भाग्यसंक्षयात् ॥ ३.६७.१४ ॥
আপনি সর্বদা খ্যাত, প্রাজ্ঞ, কুলীন ও করুণাময় ছিলেন। আমার ভাগ্যক্ষয়ে আপনি নির্দয় হয়েছেন বলে আমার সন্দেহ হয়।
3.67.15
तत्कुरुष्व नरव्याघ्र दयां मयि नरर्पभ ।
आनृशंस्यं परो धर्मस्त्वत्त एव हि मे श्रुतः ॥ ३.६७.१५ ॥
অতএব হে নরব্যাঘ্র, হে নরশ্রেষ্ঠ, আমার প্রতি দয়া করুন। অহিংসা ও করুণাই পরম ধর্ম, এ কথা আমি আপনার কাছ থেকেই শুনেছি।
3.67.16
एवंब्रुवाणान्यदि वः प्रतिब्रूयाद्धि कश्चन ।
स नरः सर्वथा ज्ञेयः कश्चासौ क्वनु वर्तते ॥ ३.६७.१६ ॥
এইরূপ বলা আপনাদের কেউ যদি উত্তর দেয়, তবে সেই মানুষটিকে সর্বপ্রকারে জানা উচিত। সে কে, এবং কোথায় আছে?
3.67.17
यश्चैवं वचनं श्रुत्य्वा बूयात्प्रतिवचो नरः ।
तदादाय वचस्तस्य ममावेद्यं द्विजोत्तमाः ॥ ३.६७.१७ ॥
এই কথা শুনে যে মানুষ প্রত্যুত্তর দেয়, হে শ্রেষ্ঠ দ্বিজগণ, তার সেই কথা গ্রহণ করে আমাকে জানাতে হবে।
3.67.18
यथा च वो न जानीयाच्चरतो भीमशासनात् ।
पुनरागमनं चेह तथा कार्यमतन्द्रितैः ॥ ३.६७.१८ ॥
ভয়ংকর আদেশে বিচরণকালে আপনাদের যেন কেউ চিনতে না পারে, আর এখানে ফিরে আসাও সতর্কভাবে সেভাবেই করতে হবে।
3.67.19
यदि वाऽसौ समृद्धः स्याद्यदि वाऽप्यधनो भवेत् ।
यदिऽवाप्यसमर्थः स्याज्ज्ञेयमस्य चिकीर्षितम् ॥ ३.६७.१९ ॥
সে যদি সমৃদ্ধ হয়, অথবা যদি নির্ধন হয়, অথবা যদি অসমর্থ হয়, তবে তার অভিপ্রায় এটিই জানতে হবে।
3.67.20
एवमुक्तास्त्वगच्छंस्ते ब्राह्मणाः सर्वतो दिशम् ।
नलं मृगयितुं राजंस्तदा व्यसनिनं तथा ॥ ३.६७.२० ॥
এরূপ আদিষ্ট হয়ে সেই ব্রাহ্মণেরা, হে রাজন, নলকে এবং সেই বিপন্ন ব্যক্তিকে খুঁজতে সব দিকে গেলেন।
3.67.21
ते पुराणि सराष्ट्राणि ग्रामान्धोपांस्तथाऽऽश्रमान् ।
अन्वेषन्तो नलं राजन्नाधिजग्मुर्दविजातयः ॥ ३.६७.२१ ॥
নগর, রাষ্ট্র, গ্রাম, বন ও আশ্রমে নলকে খুঁজতে খুঁজতে, হে রাজন, সেই দ্বিজাতিরা তাঁকে পেলেন না।
3.67.22
तच्च वाक्यं तथा सर्वेतत्रतत्र विशांपते ।
श्रावयांचक्रिरे विप्रा दमयन्त्या यथेरितम् ॥ ३.६७.२२ ॥
হে নরাধিপ, দময়ন্তীর কথিত সেই সমগ্র বাক্য ব্রাহ্মণেরা এখানে ওখানে শুনিয়ে বেড়ালেন।